Fjallað er um hið félagsfræðilega sjónarhorn; helstu kenningar og beitingu þeirra á viðfangsefni í fortíð og samtíma. Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist yfirsýn um þekkingu helstu viðfangsefnum félagsfræðinnar. Áhersla er lögð á að tengja saman kenningar og niðurstöður rannsókna. Auk umfjöllunar um klassískar kenningar, nútímavæðingu og um miðlæg hugtök á borð við félagsgerð (social structure) og menningu (culture), kynnast nemendur rannsóknum á veigamiklum viðfangsefnum, t.d. lagskiptingu, fjöldahreyfingum, skipulagsheildum, hnattvæðingu, frávikum og sjúkdómum, kynjafræði, börnum og unglingum, innflytjendamálum og lífshlaupinu.

Í námskeiðinu verður kastljósinu beint að félagsfræðilegum rannsóknum á íslensku samfélagi. Kennarar námsbrautarinnar kynna tiltekin rannsóknarverkefni á sérsviði sínu, meginspurningar og sjónarhorn, aðferðir og helstu niðurstöður.

Markmið námskeiðsins er að undirbúa nemendur fyrir frekara háskólanám. Námskeiðið veitir nemendum alhliða þjálfun í faglegum vinnubrögðum í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði og hjálpar þeim að skipuleggja nám sitt. Fjallað er um grunnatriði gagnaöflunar, heimildameðferðar, fræðilegra skrifa og miðlunar í ræðu og riti.

Auk þess er fjallað um skipulagningu náms og aðferðir sem geta hjálpað nemendum að vinna markvisst að því að ná árangri, s.s. tímastjórnun, verkefnaáætlanir og árangursríkar námsvenjur. Einnig er kynnt hvaða úrræði og stoðþjónusta stendur nemendum til boða.

Sérstök áhersla er lögð á öflun og notkun rafrænna gagna, þ.m.t. gervigreindarverkfæri (í samræmi við akademískar reglur) sem geta stutt við rannsóknir og fræðileg skrif. Einnig hvaða takmarkanir og ábyrgð fylgja slíkri notkun.

Farið er í grunnþætti heimildameðferðar og úrvinnslu gagna, og nemendur þjálfaðir í heimildavinnslu og frágangi tilvitnana, tilvísana og heimildaskrár skv. APA 7.0 staðlinum. Jafnframt er fjallað um grundvallaratriði í framsetningu fræðilegs efnis og þekkingar í ræðu og riti og nemendur þjálfaðir í að skipuleggja og miðla viðfangsefnum á fræðilegan hátt.

Að loknu námskeiði ættu nemendur að hafa skýra hugmynd um þær kröfur sem gerðar eru til fræðilegra vinnubragða nemenda í háskólanámi í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði og þær aðferðir sem beita þarf til að uppfylla þær kröfur.

Í námskeiðinu verður fjallað um fjölbreytt svið félagssálfræðinnar út frá félagsfræðilegri nálgun (e. sociological social psychology). Sérstaklega verður horft til tengsla einstaklinga og samfélags, þar á meðal mótun og þróun sjálfsins (míkró stig), samskipta og hópamyndunar (mesó stig), og áhrifaafls félagslegra formgerða (makró stig). Nemendur munu kynnast fjölbreyttum nálgunum á félagssálfræðileg viðfangsefni og vinna verkefni þeim tengdum. Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda í kennslustundum og verkefnavinnu, sem nemendur vinna að hluta til í gegnum eigin þátttökuathuganir. Að námskeiði loknu eiga nemendur að þekkja grunnsvið félagsfræðilegrar félagssálfræði og geta gert grein fyrir grunnhugtökum sem og beitt þeim á samtímaviðfangsefni.

Nemendur velji námskeið í bundnu eða frjálsu vali í samræmi við skipulagningu síns náms. Fullt nám telst vera 30e á misseri.

Markmið námskeiðsins er að nemendur kunni skil á undirstöðuatriðum í aðferðafræði félagsvísinda og geti gert grein fyrir helstu rannsóknaraðferðum. Fjallað verður um helstu þætti rannsóknarferlisins og grundvallaratriði aðferðafræðinnar. Þá er veitt yfirlit um helstu rannsóknaraðferðir félagsvísinda, þ.á m. tilraunir, spurningalistakannanir, athuganir á skráðum gögnum, innihaldsgreiningu, viðtalsrannsóknir og þátttökuathuganir. Rætt verður um styrkleika og takmarkanir mismunandi aðferða með hliðsjón af fjölbreytilegum markmiðum félagsvísindarannsókna.

Í námskeiðinu er fjallað um frávik (deviance), félagslegt taumhald (social control) og jaðar­setningu (marginalization) frá félagsfræðilegu sjónarhorni. Farið er yfir helstu kenningar um einstaklingsbundna hvata og félagslegan þrýsting sem leiða til frávika og kenningar um hvernig samfélög skilgreina frávik og stimpla (label) tiltekna einstaklinga sem frávika (deviants). Áhersla er lögð á valdatengsl og valdabaráttu í ákvörðun frávika eftir kyni, aldri, stéttarstöðu og annarri félagslegri lagskiptingu og átök milli menningarheima. Jafnframt er fjallað ítarlega um baráttu mismunandi félagslegra stofnana um eignarhald á tilteknum frávikum í aldanna rás með áherslu á sjúkdómsvæðingu frávika. Loks er fjallað um normalíseringu tiltekinna einkenna, við­horfa og hegðunar sem áður voru álitin félagsleg frávik. Tekin eru tiltekin dæmi um frávik svo sem vímuefnaneyslu, kynhegðun og sjálfsskaða, sem og samfélagsleg viðbrögð við tiltekn­um hugmyndum og líkamlegum einkennum sem félagslegum frávikum. Í námskeiðinu fá nemendur tækifæri til að velta þessum viðfangsefnum fyrir sér í stærri og minni hópum og kafa dýpra í tiltekið viðfangsefni að eigin vali.

Ójöfnuður hefur löngum verið eitt meginhugtak félagsfræðinnar, enda hefur hún mikið fjallað um hvernig gæðum í samfélaginu er skipt og með hvaða afleiðingum. Lengi var talið að Ísland væri tiltölulega jafnt samfélag, en endurskoðun á fortíðinni hefur leitt í ljós að ójöfnuður hefur verið meiri en við höfum viljað viðurkenna í gegnum tíðina. Það sem er kannski mikilvægara er að efnahagslegur ójöfnuður hefur verið breytilegur til lengri tíma og frá tíunda áratugnum til allra síðustu ára hafa orðið miklar sveiflur í skiptingu tekna, eigna og fjárhagsþrenginga. Félagsfræðin hefur víða nálgun á birtingarform ójafnaðar í samfélaginu, til dæmis út frá kyni, aldri, þjóðerni, kynþætti og kynhneigð. 

Í þessu námskeiði munum við skoða helstu kenningar og rannsóknir félagsfræðinnar um ójöfnuð og setja þær í íslenskt samhengi. Við munum velta fyrir okkur hvers konar ójöfnuður er til staðar í samfélaginu og hvort ákveðnar tegundir ójöfnuðar eigi eftir að skipta meira máli í framtíðinni, meðal annars út frá breytingum í samfélagsumhverfinu og í samsetningu mannfjöldans. Að auki munum við skoða afleiðingar ójöfnuðar á líf einstaklinga, til dæmis varðandi heilsu þeirra, völd, afkomu og þátttöku í samfélaginu.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið Jamovi til þess að framkvæma útreikninga.

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra helstu frumkvöðla félagsvísinda í samhengi við félagsfræði samtímans. Fjallað verður um kenningar Marx, Weber, Durkheim og fleiri klassískra kenningasmiða með áherslu á ólíkar hugmyndir þeirra um hlutverk og eðli manneskjunnar, samspil einstaklings og samfélags, orsakir og afleiðingar þjóðfélagsþróunar, skipan valdsins og hlutverk félagsvísinda. Sérstök áhersla verður lögð á ævisögulegt og heimssögulegt samhengi kenningasmiðanna og kenninga þeirra. Skilgreining og staða þessara tilteknu kenningasmiða sem frumkvöðla í kanónu félagsfræðinnar verður rædd sérstaklega. Fyrirlestrar birtast sem upptökur á Canvas en kennslustundir verða nýttar til umræðu.

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

Markmið námskeiðsins eru þrjú. Í fyrsta lagi að nemendur geti útskýrt mikilvægi þess að vinna með gæði mælinga, geti beitt grunnaðferðum til að auka gæði mælinga og lagt mat á gæði og úrvinnslu megindlegra gagna. Í öðru lagi að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Sérstaklega verður fjallað um þáttagreiningu (factor analysis), atriðagreiningu (reliability analysis) og fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis). Í þriðja lagi að nemendur fái reynslu af því að beita fyrrgreindum aðferðum við úrvinnslu spurningalistagagna. Tölfræðiforritið Jamovi er notað við úrvinnslu gagna.

Í námskeiðinu verða nemendum kynntir nokkrir helstu þættir eigindlegrar aðferðafræði innan félagsfræði, hvaða kenningar og rannsóknaspurningar kalli á slíkar aðferðir og hvernig þeim er beitt. Eigindlegar aðferðar byggjast á því að kafa á dýpið til að reyna að öðlast skilning á af hverju fólk hagar sér eins og það gerir og hvernig það tekur ákvarðanir. Þess vegna er reynt að vera sem næst daglegum vettvangi fólks við rannsóknir. Í námskeiðinu verður farið í lykilþætti eins og ákvörðun rannsóknaraðferðar, tengsl kenninga og aðferða, siðfræði rannsóknaaðferða,viðtöl (opin, hálfopin og lokuð), rýnihópa, þátttökuathuganir, uppnám, persónuleg gögn, orðræðugreiningu, notkun sögulegra gagna, greiningu á ljósmyndum og hreyfimyndum og loks samfléttun mismunandi aðferða m.a. eigindlegra og megindlegra aðferða. Fjallað verður um kosti og galla hverrar aðferðar og helstu leiðir sem notaðar eru við gagnagreiningu. Nemendur fá að spreyta sig á að gagnrýna eigindlegar rannsóknir í félagsfræði og æfa beiting mismunandi aðferða.

Námskeiðið er ætlað nemendum sem lokið hafa a.m.k. einu ári í félagsfræði. Það fer fram í fyrirlestrum og verklegum tímum. Ætlast er til virkrar þátttöku í tímum og er skyldumæting í þá.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið Jamovi til þess að framkvæma útreikninga.

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra helstu frumkvöðla félagsvísinda í samhengi við félagsfræði samtímans. Fjallað verður um kenningar Marx, Weber, Durkheim og fleiri klassískra kenningasmiða með áherslu á ólíkar hugmyndir þeirra um hlutverk og eðli manneskjunnar, samspil einstaklings og samfélags, orsakir og afleiðingar þjóðfélagsþróunar, skipan valdsins og hlutverk félagsvísinda. Sérstök áhersla verður lögð á ævisögulegt og heimssögulegt samhengi kenningasmiðanna og kenninga þeirra. Skilgreining og staða þessara tilteknu kenningasmiða sem frumkvöðla í kanónu félagsfræðinnar verður rædd sérstaklega. Fyrirlestrar birtast sem upptökur á Canvas en kennslustundir verða nýttar til umræðu.

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

Markmið námskeiðsins eru þrjú. Í fyrsta lagi að nemendur geti útskýrt mikilvægi þess að vinna með gæði mælinga, geti beitt grunnaðferðum til að auka gæði mælinga og lagt mat á gæði og úrvinnslu megindlegra gagna. Í öðru lagi að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Sérstaklega verður fjallað um þáttagreiningu (factor analysis), atriðagreiningu (reliability analysis) og fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis). Í þriðja lagi að nemendur fái reynslu af því að beita fyrrgreindum aðferðum við úrvinnslu spurningalistagagna. Tölfræðiforritið Jamovi er notað við úrvinnslu gagna.

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639

Í námskeiðinu felast verkefni nemenda í því að starfa sem mentor fyrir þátttakendur á framhalds- og háskólastigi í verkefninu „Sprettur“. Mentorar sinna mikilvægu hlutverki við að styðja og hvetja aðra nemendur í námi og félagslífi. Hlutverk mentora er að skapa uppbyggjandi samband við þátttakendur, vera jákvæð fyrirmynd og taka þátt í sameiginlegum viðburðum sem skipulagðir eru innan Spretts. Mentor hlutverkið byggir á tengslamyndun og reglulegri samveru og felur í sér skuldbindingu gagnvart þeim nemendum sem mentor styður. 

Sprettur er stuðningsverkefni fyrir nemendur með erlendan bakgrunn sem óska eftir auknum stuðningi til að efla námsárangur og þátttöku í háskólasamfélaginu. Nemendur í námskeiðinu starfa sem mentorar og eru tengdir saman við þátttakendur með hliðsjón af sameiginlegum áhugasviðum. Mentorar vinna jafnframt saman í hópum og í samráði við kennara og umsjónaraðila verkefnisins. 

Nemendur geta valið að skrá sig í námskeiðið á haustönn, vorönn eða dreifa álaginu yfir báðar annir (allt skólaárið). Skipulag námskeiðsins tekur mið af þessu vali, en allar námskröfur eru þær sömu óháð annaskiptingu. Mentorar skipuleggja reglubundna samveru með þátttakendum í Spretti og verja að jafnaði þremur klukkustundum á mánuði í samveru með þátttakendum, þremur klukkustundum á mánuði í heimavinnuhópi og mæta í alls fimm málstofur.  

Nemendur skila dagbókarfærslum á Canvas og þurfa að hanna og framkvæma námsupplifun fyrir þátttakendur í Spretti. Dagbókarfærslur byggjast á lesefni og gagnrýnum hugleiðingum um mentorstarfið og eigin reynslu af þátttöku í verkefninu. Námskeiðið er kennt á íslensku og ensku. 

Að loknu námskeiði, og að uppfylltum öllum kröfum, fá nemendur 5 ECTS einingar auk formlegs vottorðs fyrir þátttöku og lok verkefnisins. 

Nemendur fylla út rafrænt umsóknareyðublað og umsjónarkennari hefur samband við umsækjendur.  

Frekari upplýsingar um verkefnið „Sprettur” má nálgast hér: www.hi.is/sprettur  

Að nota hið félagsfræðilega sjónarhorn á dægurmenningu getur hjálpað til við að skilja og skýra hina ýmsu þætti félagsgerðar, félagslegra samskipta og athafna sem og félagslegra breytinga. Í námskeiðinu verður farið í greiningu á afþreyingarefni eins og kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og dægurtónlist með það að markmiði að nemendur fái þjálfun í því að beita sjónarhorni félagsfræðinnar og félagsfræðilegum kenningum á mismunandi félagslegar kringumstæður.

Sérstök áhersla er þá á íslenska dægurmenningu, í alþjóðlegu ljósi.

ATH: Námskeiðið er kennt á ensku. Verkefnum má skila hvort heldur á ensku eða íslensku. Námskeiðið virkar því einnig sem fyrirtaks undirbúningur fyrir þá sem hyggja á framhaldsnám í sínum fræðum á alþjóðavettvangi, þar sem nám og samskipti fara gjarnan fram á ensku.  

Áhersla í námskeiðinu verður lögð á hlutverk og mikilvægi íþrótta í samfélaginu. Farið verður í helstu atriði í sögu og þróun íþrótta með tilliti til skilgreiningar íþrótta og tilgangs þeirra á hverjum tíma, s.s. hugmyndir um íþróttir sem forvarnir í víðum skilningi þess orðs. Fjallað um uppbyggingu íþrótta, íþróttir barna og unglinga, almenningsíþróttir, keppnis- og afreksíþróttir sem og félagslegar forsendur árangurs í íþróttum. Áhersla verður lögð á að ýmsa þætti sem tengjast þátttöku í íþróttum eins og kynferði, aldur, stéttarstöðu o.fl.; áhrif ýmissa þátta eins og fjölmiðla og markaðsvæðingar á íþróttir; sem og vandamála eins og lyfjamisnotkunar og frávika. Sérstök áhersla verður lögð á að skýra ástæður þess að Ísland er að ná eftirtekarverðum árangri á íþróttasviðinu. 

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum helstu áherslur þeirra sem rannsaka karla sem samfélagslegt kyn (gender). Gerð verður grein fyrir þeim þremur meginaðferðum sem beitt hefur verið við karlarannsóknir á þessari öld; sálgreiningu, félagssálfræði (kyn"hlutverk") og nýrri þróun í félagsvísindum sem leggur áherslu á "sköpun" eða "byggingu" karlmennsku. Fjallað verður um mismunandi gerðir karlmennsku og hvernig tilurð þeirra, niðurrif og uppbygging tengist öðrum formgerðum samfélagsins. Þáttur karla í uppeldis- og umönnunarstörfum innan og utan heimilis verður skoðaður og fjallað um íslenska rannsókn um karlmennsku og fjölskyldutengsl.

Í námskeiðinu verður fjallað um borgir, bæi, þorp og sveitir í hnattvæddum heimi. Áhersla verður lögð á þann mikla hreyfanleika fólks, fjármagns, varnings og upplýsinga sem hefur umbylt innra gangverki, afmörkun og tengslum þéttbýlis og dreifbýlis í ólíkum löndum. Fjallað verður um helstu kenningar um samspil menningar og formgerðar og þær þjóðfélags- og tæknibreytingar sem riðlað hafa afmörkun og samskiptamynstri milli þéttbýlis og dreifbýlis. Sérstaklega verður fjallað um búferlaflutninga innan og milli landa og áhrif þeirra á þróun ólíkra byggðarlaga.

Í námskeiðinu verður afbrotafræðin og helstu viðfangsefni hennar kynnt. Í grófum dráttum skiptist námskeiðið í tvennt. Í fyrri hlutanum verður farið í helstu kenningar og rannsóknir til að varpa ljósi á eðli afbrota og samfélagslegra viðbragða við þeim. Í þessu skyni verður klassísk og pósitívísk afbrotafræði skoðuð. Sérstök áhersla verður lögð á ýmsar félagsfræðilegar kenningar og rannsóknir á afbrotum, s.s. framlag formgerðarhyggju, samskiptaskólans og átakakenninga. Í síðari hluta námskeiðsins verða fjórar tegundir afbrota teknar fyrir (ofbeldisglæpir, kynferðisbrot, fíkniefnabrot og viðskiptaglæpir) og þær metnar í ljósi kenninga úr fyrri hluta og opinberrar stefnumörkunar í þessum málaflokkum.

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum þekkingu á þeim félags- og menningarlega heimi sem umlykur fólk í nútímasamfélagi út frá fjölmiðlum og öðrum boðskiptaháttum.

Fjallað er um klassíska fjölmiðla (eins og dagblöð, útvarp og sjónvarp) sem og um stafræna miðla (eins og samfélagsmiðla og gervigreind). Auk þess er umfjöllun um hvers kyns boðskipti sem miðlað er á almennum vettvangi, eins og á veltiskiltum, veggjakroti, í klæðaburði og tísku. Með öðrum orðum þá leitast námskeiðið við að skoða og greina innihald og áhrif fjölmiðla og boðskipta í víðu samhengi. Hvaðan fólk fær upplýsingar, hvernig það á samskipti, og hvernig menningarlegir þættir móta innihald, uppifun og merkingu boðskipta, eru meðal umfjöllunarefnis námskeiðsins.

Í námskeiðinu verður sjónum beint að nokkrum þáttum kynverundar (sexualities), breytingum og þróun frá upphafi 20. aldar og íslensk þróun sérstaklega skoðuð. Við fjöllum um rannsóknir sem gerðar hafa verið á kynverund og kynhegðun allt frá bók Richard von Krafft-Ebing, Psychopathia Sexualis (1886) og til nýlegra rannsókna í nágrannalöndum okkar. Sérstaklega verður litið til breytinga á stöðu sam- og tvíkynhneigðra og fjallað um BDSM-fólk og blæti ýmiskonar. Kynlíf sem verslunarvara verður skoðað, allt frá auglýsingum og íþróttum til kláms og vændis. Áhrif trúarbragða, menntakerfis, fjölskyldna og vinnustaða á kynlíf og kynlífshegðun fær umfjöllun, sem og barneignir og kynferðisleg heilsa. Loks verður fjallað um kynferðislegt ofbeldi, nauðganir, þvinganir og áreitni ýmiss konar og þá þróun síðustu ára að krafa kvenna  um kynjajafnrétti hefur í æ ríkari mæli beinst að stöðu líkama þeirra eins og sjá má í hreyfingum á borð við #freethenipple og #metoo.

Námsmat verður í formi verkefnis / ritgerðar og skriflegs lokaprófs.

Hagnýtt námskeið sem miðar að því að gera nemendum kleift að yfirfæra þekkingu og hæfni úr grunnnámi í félagsfræði á vinnumarkað. Verkefnavinnu er ætlað að auka sjálfsþekkingu og efla starfshæfni nemenda eftir að námi lýkur með áherslu á færni til að tengja saman fræðilega og hagnýta þekkingu með skapandi og gagnrýnum hætti. Nemendur kynna sér starfsemi tiltekinna einstaklinga, fyrirtækja eða stofnana og fá þannig innsýn í þau ólíku störf sem félagsfræðingar sinna. Nemendur velja tvo aðila úr hópi samstarfsaðila sem kynntur verður á upphafsvikum námskeiðs. Gert er ráð fyrir að u.þ.b. 10-15 klst. sé varið á vettvangi í verkefnaviku námsbrautar. Námsmat felst alfarið í verkefnavinnu auk þess sem skyldumæting er í tíma.

Að nota hið félagsfræðilega sjónarhorn á dægurmenningu getur hjálpað til við að skilja og skýra hina ýmsu þætti félagsgerðar, félagslegra samskipta og athafna sem og félagslegra breytinga. Í námskeiðinu verður farið í greiningu á afþreyingarefni eins og kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og dægurtónlist með það að markmiði að nemendur fái þjálfun í því að beita sjónarhorni félagsfræðinnar og félagsfræðilegum kenningum á mismunandi félagslegar kringumstæður.

Í námskeiðinu verður fjallað um borgir, bæi, þorp og sveitir í hnattvæddum heimi. Áhersla verður lögð á  þann mikils hreyfanleika fólks, fjármagns, varnings og upplýsinga sem hefur umbylt innra gangverki, afmörkun og tengslum þéttbýlis og dreifbýlis í ólíkum löndum. Fjallað verður um helstu kenningar um samspil menningar og formgerðar og þær þjóðfélags- og tæknibreytingar sem riðlað hafa afmörkun og samskiptamynstri milli þéttbýlis og dreifbýlis. Sérstaklega verður fjallað um búferlaflutninga innan og milli landa og áhrif þeirra á þróun ólíkra byggðarlaga

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni? Í þessu námskeiði er skoðað hvernig félagslegur bakgrunnur einstaklings hefur áhrif á þá félagslegu stöðu sem sem viðkomandi nær að lokum í lífinu og hvernig ójöfnuður endurskapast frá einni kynslóð til annarrar. Námskeiðið fjallar um hvernig félagslegur hreyfanleiki hefur breyst í gegnum tíðina og milli landa og hvaða hlutverki menntun gegnir fyrir félagslegan hreyfanleika. Fjallað verður um helstu kenningar sem notaðar eru til að útskýra ójöfnuð í menntun og félagslegum hreyfanleika og (hugsanlegar) breytingar yfir tíma. Á námskeiðinu verður lögð áhersla á félagslegan bakgrunn einstaklinga (stétt, menntun foreldra eða félags-efnahagslega stöðu foreldra) en misrétti á grundvelli kyns og þjóðernisuppruna  verður einnig skoðað á síðustu fundum. Í málstofunni munum við lesa blöndu af klassískum og nýlegum textum. Jafnframt verður sérstök áhersla lögð á að fjalla um lestur og niðurstöður frá öðrum löndum í samanburði við Ísland.

Áhersla er lögð á kenningar, skilgreiningar og skýringarlíkön á áfengis- og vímuefnamálum, sem og helstu líkamleg og sálræn áhrif vímuefnaneyslu. Fjallað er um afleiðingar vímuefnaneyslu fyrir einstaklinga og fjölskyldur, löggjöf og þjónustukerfi. Jafnframt er fjallað um hlutverk félagsráðgjafa í fræðslu, ráðgjöf og forvörnum á sviði áfengis- og vímuefnamála.

Í námskeiðinu er fjallað um helstu viðfangsefni kynjafræða í ljósi margbreytileika nútímasamfélaga. Kynjafræðilegu sjónarhorni er beitt til að gefa yfirlit yfir stöðu og aðstæður ólíkra hópa í samfélaginu. Kynnt verða helstu hugtök kynjafræða svo sem kyn, kyngervi, eðlishyggja og mótunarhyggja. Skoðað er hvernig kyn er ávallt samtvinnuð öðrum samfélagslegum áhrifabreytum.

Kennslufyrirkomulag: Námið byggir á vendikennslu sem þýðir að allir fyrirlestrar verða aðgengilegir á Canvas. Stað- og fjarnemar mæta vikulega í umræðutíma í háskólanum eða á Teams og netnemar taka vikulega þátt í umræðum á Canvas.

Í tengslum við námskeiðið KYN304G Suðupottur fræðanna: Efst á baugi í kynjafræðum gefst nemendum kost á að vinna aukaverkefni. Nemendur hafa samband við kennara námskeiðsins til ákveða efni og efnistök.

Nemendur kynnast nýjum rannsóknum á fræðasviðinu, fá innsýn í þá breidd sem kynjafræðileg viðfangsefni endurspegla og skilji mikilvægi fræðilegrar umræðu innan kynjafræða.

Námskeiðið byggist á verkefnavinnu í tengslum við ráðstefnur, málþing, málstofur, fyrirlestra og valda viðburði á sviði jafnréttis- og kynjafræða innan og utan Háskóla Íslands í eitt misseri.

Orðspor Íslands sem fyrirmyndarríkis í kynjajafnrétti og málefnum hinsegin fólks hefur farið vaxandi síðustu áratugi.

Þá hefur Ísland verið talið meðal umhverfisvænstu landa heims samkvæmt vísitölumælingum á þeim vettvangi.

Í námskeiðinu er skyggnst á bak við þessa ímynd frá þverfræðilegu sjónarhorni.

Orðspor Íslands sem fyrirmyndarríkis í kynjajafnrétti og málefnum hinsegin fólks hefur farið vaxandi síðustu áratugi í kjölfar góðrar útkomu Íslands í mælingum jafnrétti og stöðu hinsegin fólks. Þá hefur Ísland verið talið meðal umhverfisvænstu landa heims samkvæmt vísitölumælingum á þeim vettvangi. Í námskeiðinu er skyggnst á bak við þessa ímynd frá þverfræðilegu sjónarhorni. Fjallað er um helstu atriði á sviði kynjajafnréttis, hinsegin mála, umhverfismála og sjálfbærni og þau skoðuð út frá ýmsum áhrifaþáttum eins og margbreytileika, kyngervi, stétt, þjóðerni og hnattrænum valdatengslum. Sérstök áhersla er á hvernig málefni jafnréttis og sjálfbærni tengjast íslenskum veruleika og stjórnmálum

Evrópsk samfélög nútímans einkennast af vaxandi hreyfanleika, fólksflutningum og fjölbreytileika. Þessar breytingar skapa ýmsar áskoranir fyrir gagnasöfnun, svo sem með manntölum og könnunum. Innflytjendur eru yfirleitt skilgreindir sem hópar sem erfitt er að ná til vegna mikils hreyfanleika, tímabundinnar búsetu og/eða óreglulegrar búsetu. Þetta hindrar hefðbundnar úrtökuaðferðir. Að auki geta innflytjendur haft takmarkaða hvata til að taka þátt í rannsóknum sem gerðar eru í móttökuríkinu. Í námskeiðinu munum við ræða mismunandi rannsóknaraðferðir sem hægt er að nota til að rannsaka hreyfanleika og fólksflutninga. Án þess þó að vera bundið við það er áherslan lögð á megindlegar og blandaðar aðferðir.

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum undirstöðuatriði félagslegrar og menningarlegrar mannfræði og helstu efnisþætti greinarinnar. Fjallað er um verkefnasvið mannfræði, sögu greinarinnar, helstu kennistefnur, rannsóknaraðferðir og hugtök. Ennfremur er fjallað um skipan samfélaga almennt, tengsl vistkerfis og samfélags og félagslegar breytingar. Þá eru einstakir þættir félagsskipunar ræddir s.s. sifjar, stjórnskipan, hagskipan og trúarbrögð og fjallað er um rannsóknir mannfræðinga á íslensku samfélagi.

Námskeiðið fjallar um framlag mannfræðinnar til rannsókna á þjóðerni, fjölmenningarlegu samfélagi, innflytjendamálum og kynþáttahyggju. Gerð verður grein fyrir helstu viðfangsefnum mannfræðinnar á þessum sviðum og ólíkir fletir athugaðir í ljósi mikilvægis þjóðernis og fólksflutninga í heiminum í dag. Meðal annars verður skoðað við hvaða kringumstæður þjóðerni verður mikilvægt. Einnig verða athuguð tengsl þjóðernis við aðra þætti eins og stétt, kyn og menningu. Skoðuð verða þjóðernisfyrirbæri og fjölmenningarleg samfélög eins og þau birtast á mismunandi hátt á Íslandi og annars staðar í heiminum.

Í námskeiðinu verða helstu hugtökin innan kynmenningar, kyn, kyngervi og kynhneigð, sett í samhengi við mannfræðilegar rannsóknir og þekkingu. Markmiðið er að nemendur öðlist góðan skilning á þessum hugtökum, hvernig þau eru í sífelldri endurmótun og hvernig þau móta samfélög og menningu hvarvetna. Fjallað verður um hvernig mannfræðirannsóknir á fyrri hluta 20. aldar voru mótaðar af ríkjandi kynjaviðmiðum og rýnt í áhrif femínískrar baráttu síðastliðinnar hálfrar aldar á tilurð og þróun fjölbreyttra mannfræðirannsókna. Áhersla verður lögð á að greina einkenni femínískra og hinsegin samtímarannsókna og nemendur kynnast efnistökunum í gegnum valdar etnógrafíur og aðra texta af vettvangi auk yfirlitsgreina um kynmenningu.

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

Markmið með námskeiðinu er að kynna fyrir viðskiptafræðinemum helstu grunnatriði í vinnumarkaðsfræðum (industrial/employee relations). Rætt verður um skipulag á íslenskum vinumarkaði, tvískiptingu hans og rætt um mun á hinum almenna og opinbera vinnumarkaði. Fjallað verður um kenningar um vinnumarkaðinn og samskipti aðila vinnumarkaðarins, stofnanauppbyggingu, hlutverk einstakra aðila á vinnumarkaði (verkalýðsfélög, atvinnurekendur og ríkisvald). Fjallað verður um kjarasamninga (fyrirtækja- og vinnustaðasamninga), vinnulöggjöfina, verkföll og verkfallskenningar. Enn fremur farið í helstu réttindi og skyldur í vinnusambandinu, ráðningarsamband, samkeppnisákvæði.

Kennt í ágúst 2022

Í námskeiðinu verður rannsakað hlutverk klæðnaðar í mótun menningarmarka og þjóðernisvitundar á Íslandi, c. 1790-1920. Sérstök áhersla verður lögð á þjóðlegan klæðnað kvenna, en almennt athugað hvernig klæðahættir beggja kynja áttust við tískustrauma og stefnur meginlandsins þegar skilgreina skyldi sýnileg einkenni íslensks þjóðernis. Kynntar verða kenningar um þróun menningarmarka, sem og aðferðafræði um nýtingu persónulegra frásagna og sögulegra heimilda í túlkun á menningu þjóðar. Rýnt verður í ferðabækur, greinaskrif og sendibréf til að kanna áhrif gagnvirkra samskipta milli menningarheilda á gerð og þróun menningarmarka og þjóðernisvitundar. Í skriflegu lokaprófi skulu kenningar og heimildir þessar nýttar til að skýra áhrif og notkun klæðnaðar í myndun og staðfestingu menningarmarka og ætlast til að nemendur geti rætt og metið áhrif einstakra persóna og hópa á mótun þjóðernisvitundar með klæðnaði

Umsjónarmaður: ÓIafur Rastrick             
Kennari:  Dr. Karl Aspelund, Associate Professor, University of Rhode Island.

Þjóðfræði kynnt sem fræðigrein á íslenska og alþjóðlega vísu. Helstu hugtök þjóðfræðinnar skýrð sem og svið hennar. Rætt er meðal annars um kenningar um hópa, efnismenningu, siði, túlkun þjóðfræðiefnisins og hlutverk þjóðfræðinnar. Þá verður rætt ítarlega um rannsóknarsögu þjóðfræði hérlendis og í nágrannalöndum. Stuðst verður við aðalinngangsrit um þjóðfræði og greinar helstu þjóðfræðitímarita.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum kennara og umræðum hópsins, auk þess sem nemendur flytja fyrirlestra og stjórna umræðum.

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

Í námskeiðinu verður efnisleg hversdagsmenning tekin til gagngerrar umfjöllunar. Gefið verður yfirlit yfir þetta þverfaglega rannsóknarsvið og rýnt jöfnum höndum í dæmi úr samtímanum og frá fyrri tíð, íslensk og erlend. Meðal annars verður fjallað um föt og tísku, matarhætti, hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu, rusl og hreinlæti, handverk og neyslumenningu, hús og garða, heimilið, borgarlandslag, söfn og sýningar. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, kyngervi, neyslu, rými og stað.

Námskeiðið tekur sérstaklega fyrir félagsmenningu í leik, skemmtan og á hátiðastundum, hér á landi og erlendis. Fjallað verður um siði og venjur í sambandi við ævihátiðir og hátiðir á árshringnum og ýmsum samkomum svo sem bæjarhátíðum og íþróttaviðburðum. Auk íslenskra hátíða verður t.d. rætt um Halloween, Mardi Gras og ýmsar evrópskar hátíðir. Þessir viðburðir flétta saman margvíslegu þjóðfræðiefni og hafa því jafnan verið eitt meginviðfangsefni þjóðfræðinga. Ætlunin er að kynna þá frjóu umræðu sem hefur átt sér stað um þessi efni undanfarið og lesnar hvort tveggja sígildar greinar og nýlegar rannsóknir. Mikið safn frumheimilda um hátiðir og samkomur er tiltækt og verður leitast við að rannsaka það í ljósi nýlegra kenninga. 

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Í námskeiðinu skoðum við hvernig þjóðfræðaefni vegnar í vestrænum nútímasamfélögum og rýnum í fjölmiðlaefni, kvikmyndir og internetið, auk þess sem við skoðum munnlega og verklega geymd. Á meðal þess sem við tökum til athugunar eru flökkusagnir og ævintýri, trú og fordómar, leikir og hátíðir, veggjakrot og brandarar, og allra handa siðir og venjur. Markmiðið er að bæta skilning okkar á hversdagslegum undirstöðum nútímamenningar og auka meðvitund okkar um allt það "ómerkilega" sem á ríkan þátt í að móta sjónarhorn okkar á samfélagið og viðhorfið til náungans. Stuðst verður við nýjar og nýlegar rannsóknir í þjóðfræði, menningarfræði og skyldum greinum.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Ævintýri verða lesin og skoðuð í ljósi samfélagslegra gilda. Lögð verður áhersla á sagnahefðina, flutning sagnafólks, sísköpun þess og meðferð á sagnaminnum. Ævintýrin verða skoðuð m.t.t. hins breytilega efniviðar og hin ýmsu afbrigði einstakra gerða og minna borin saman. Leitast verður við að ráða í merkingu ævintýra, m.a. með táknrýni, auk þess sem þau verða skoðuð í félagslegu ljósi og sett í samhengi við það samfélag sem mótaði þau. Þá verður skoðað hvernig ævintýri eru nýtt og sífellt endursköpuð í nýrri miðlun.

Vinnulag

Kennsla fer einkum fram með fyrirlestrum, en einnig með umræðum svo sem kostur er.

Í námskeiðinu verður rýnt í hvernig umhverfið í borgum, sveitum og óbyggðum fær merkingu meðal einstaklinga og hópa. Kannað verður hvernig minningar einstaklinga og menningarlegt minni mótar skilning á landslaginu, hvernig örnefni, sögur og sagnir um álfakirkjur, álagabletti og atburði skilyrða gildi staðanna og hvernig upplifun og minningar frá staðnum fylgja þeim til lengri tíma. Sumir staðir hafa orðið að helgistöðum þjóða á meðan aðrir eru einungis viðkomustaðir á leiðinni eitthvað annað. Spurt verður: Af hverju líður fólki vel sumum stöðum en finnur fyrir vanlíðan eða ótta annars staðar? Hvernig myndar fólk tengsl við staði í stuttum heimsóknum og lengri dvöl? Skiptir máli að vera aðfluttur eða innfæddur? Hvað fellst í því að finnast maður tilheyra og eiga heima á einhverjum stað? Hvernig tengjast flóttafólk og aðrir innflytjendur þeim stöðum sem þau flytja til og hvernig halda þau við eða rjúfa tengslin við staðinn og landið sem þau koma frá? Hvaða þýðingu hefur það fyrir fólk að hafa þurft að yfirgefa heimkynni sýn vegna styrjalda eða náttúruhamfara og eiga ef til vill ekki afturkvæmt? Í þessu samhengi verður hugað að því hvernig ráðandi orðræða og samfélagsþróun skilyrða samband fólks við staði sem og hvaða hlutverki reynsla, skynjun, minningar, fagurfræði og frásagnir gegna í þeim tengslum, þeirri merkingu sem staðir hafa í hugum fólks og því hverjir geti gert tilkall til staðar og hvernig.

Í námskeiðinu er rýnt í ýmis dæmi frá nítjándu öld til samtímans um „ómenningu“ allt frá áliti Jónasar Hallgrímssonar á rímum og Jónasar frá Hriflu á amerískum reyfurum og klessumálverkum til samtímaumræðna um graffítí, tölvuleiki og tónlistarmyndbönd. Fjallað er um hugmyndir, hegðun og menningarafurðir sem taldar eru hafa verið skaðvaldar í íslenskri menningu eða ógnað á einhvern hátt heilbrigðu menningarlífi. Þannig er meðal annars staðnæmst við andúðina á djassi, rokki og atómskáldskap og fjallað um eðli þeirrar ógnana sem talið var stafa af slíkum fyrirbærum. Samhengi samfélagslegs valds og menningar er tekið til rækilegrar skoðunar og spurt hverjir hafi skilgreint ómenningu, með hvaða aðferðum og í hvaða tilgangi.

Spurt er hvort ógnvaldarnir eigi eitthvað sameiginlegt og hvort skilgreining þeirra sé háð hagsmunum, hugsjónum og siðferðisviðmiðum sem tekið hafa breytingum í tímans rás. Skoðað er að hvaða leyti hugmyndir um ómenningu sem andhverfu íslenskrar menningar hafa átt þátt í að móta hana og skilgreina:

Hvaða þátt hafa hugmyndir um hið menningarlega og viðmið um siðmenningu átt í að marka viðteknar hugmyndir um íslenska menningu? Að hvaða leyti hefur íslensk menning mótast í viðnámi gegn erlendri fjöldamenningu sem meðal annars hefur verið álitin birtast í gervi danskrar kjólatísku og amerískra sápuópera?

Sviðslistafræði (Performance Studies) fjallar um það hvernig fólk í öllum samfélögum, bæði fyrr og nú, tekur þátt í ymis konar sviðslist (performances) í daglegu lífi, á mismunandi "leiksviðum", allt frá helgisiðum til kirkjupredikana, leiksýninga, kvikmyndasýninga, útvarpsþátta, uppistands, sagnaflutnings, gjörningalistar, hátíða, útskriftasiða, matarboða, dulbúningasiða og málflutnings stjórnmálamanna heima og erlendis. Á námskeiðinu munu nemendur kynnast þeim margslungnu táknmálsformum sem beitt er í mismunandi tegundum sviðslista, frá talmáli til búninga, útlits, svipbrigða, kyns, samhengis, hljóðs, "timing" og nytsemi rýmis og viðtöku áhorfenda.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, umræðum um fyrirlestra og farið í heimsóknir.

Í auknum mæli er ungt fólk á farladsfæti. Þessi aukning kemur í kjölfar almennrar fólksfjölgunar, tæknilegra breytinga, víðara upplýsingaflæðis og breytta búsetuskilyrða. Flutningarnir vara mismunandi lengi en hafa til að mynda mikil áhrif á sjálfsvitund, félagstengsl og atvinnumöguleika. En tækifæri til flutninga sem bjóðast ungu fólki eru gjarnan samofin kyni, kynvitund, menntun, stétt, þjóðerni og ríkisborgararétti. Dæmi um slíka flutninga eru skiptinám, íþróttaiðkun, sjálfboðastarf, au-pair, ástarflutningar, heilsuflutningar, stríðsflutningar, alþjóðlegur aktivismi, glæpastarfsemi og langvarandi ferðalög.

Nýleg fræði um reynslu ungs fólks af hreyfanleika hafa verið að ryðja sér rúms innan félagsfræðinnar. Þar er gjarnan miðað við aldurinn 15-30 ára þegar talað er um ungt fólk. Samantekið varpa þessi fræði ljósi á hvaða efnahagslegu og persónulegu hvatar liggja að baki flutningum. Einnig hvernig félagslegt net, ímyndasköpun og tímabundnar aðstæður, eins og t.d. efnahagsleg kreppa eða þátttaka í réttindabaráttu, eru samofnar hvötum til flutninga. Fræðin draga líka fram hvaða hömlur, stofnanabundnar, félagslegar og fjárhagslegar, koma upp í kringum flutningana og á meðan á flutningunum stendur, og flétta við atbeina unga fólksins til að takast á við breyttar aðstæður. Að lokum sýna fræðin fram á áhrifin af flutningunum; á þá sem flytja persónulega, á fjölskyldumeðlimi og á viðkomustaðina.

Í þessu námskeiði verður því fjallað um kenningar um flutninga ungs fólks og stuðst við nýtilkomnar fræðigreinar á þessu sviði. Námskeiðið er ætlað sem kynningarnámskeið fyrir nemendur um félagslegan og landfræðilegan hreyfanleika í nútímasamfélagi. Áherslan er á að draga fram margvíslega reynslu ungs fólks af flutningum ásamt því að rýna í félagslega stöðu þeirra, völd og valdaleysi. Gagnrýnu ljósi verður beint að samtvinnun breyta í hnattrænu samhengi. Nemendur eru því hvattir til að rýna í efnið út frá fræðigreinum, eigin reynslu og framtíðarsýn fyrir íslenskt samfélag

Eftirlitsþjóðfélagið (surveillance society) og áhættuþjóðfélagið (risk society) eru hugtök sem verða æ meira áberandi í félagsfræði. Að auki er vaxandi áhugi á að skilja hvernig ný tækni hefur mótandi áhrif á þjóðfélagið, fyrirkomulag vinnu, samskipti fólks, félagsauð (social capital) og lagskiptingu samfélagsins (social sorting). Kenningar og skrif fræðimanna á borð við Manuel Castells, Bruno Latour,  Ursula Huws, David Lyon, Juliet Webster, Kristie Ball og  Kevin Haggerty verða kynntar til sögunnar.  Hryðjuverkin 11. september 2001 mörkuðu ákveðin vatnaskil varðandi eftirlitsþjóðfélagið. Miklum fjármunum er nú varið  í tækni sem hægt er að nota til að fylgjast með fólki í leik og í starfi og hugmyndir um meinta óvini ríkisins og ýmissa skipulagsheilda taka á sig nýjar myndir. Krafan um aukin afköst og harðari samkeppni milli fyrirtækja hefur leitt til þess að sams konar tækni er í æ ríkari mæli notuð til að fylgjast með starfsmönnum, afköstum þeirra og vinnuhegðun. Áhrifin á persónuvernd eru margbreytileg og benda bæði í átt til aukins frelsis og fjötra. Samspil fjölskyldu og atvinnulífs verður í óljósara, sem og mörkin á milli hins efnislega og hugræna. Rýmið hefur fengið nýja merkingu, sem og líkaminn. Þá hafa nýjar tegundir samfélagsmiðla og netsamfélaga einnig kallað fram ákveðið form eftirlits sem fræðunum er kallað social surveillance – eða félagslegt eftirlit.  

Markmið námskeiðsins er að greina rannsóknir og kenningar um þau margvíslegu og mótsagnarkenndu áhrif sem upplýsinga- og tölvutæknin hefur á einstaklinga og samfélög.  Nemendur kryfja valda texta sem fást við ofannefnda umræðu og kynna sér erlendar og innlendar rannsóknir á sviðinu.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Raktar eru félagslegar skýringar á geðrænum vandamálum og þeim beitt til að útskýra samsetningu og útbreiðslu geðrænna vandamála meðal aldurshópa, kynja, hjúskaparhópa og stétta. Fjallað er um aðstæður geðsjúkra og samskipti þeirra við fjölskyldumeðlimi og geðheilbrigðisstéttir. Munur á notkun geðheilbrigðisþjónustu milli kynja, hjúskaparhópa og stétta er rakinn og skýrður. Loks er greint frá skipan og árangri geðheilbrigðisþjónustunnar.

Í námskeiðinu verða gagnrýndar hefðbundnar skilgreiningar á heilbrigði og sjúkdómum í félagsfræðilegu ljósi. Raktar verða kenningar um sjúkdóma sem frávik (deviance) og kenningar um hlutverk sjúklingsins (sick-role). Skoðuð verður félagsleg dreifing helstu heilbrigðisvandamála samtímans og rætt um ólíkar skýringar á þessari dreifingu. Athuguð verður notkun heilbrigðisþjónustu og gerður samanburður á ólíkum skýringum á misræmi heilsufars og notkunar þjónustu. Rætt verður um lækna og hjúkrunarfólk sem starfshópa með ólík einkenni atvinnumennsku (professionalism) og átök í heilbrigðiskerfinu skoðuð í því ljósi. Loks verður lagt sögulegt mat á árangur af heilbrigðisþjónustu í ljósi kenninga um samband heilbrigðisþjónustu og heilsufars.

Um er að ræða námskeið þar sem nemendum gefst færi á að stíga úr stólnum og prufa sig áfram með rannsóknir/verkefni gagnvart því sem það hefur lært í haustnámskeiðunum. Um símatsnámskeið er að ræða, nokkurs konar tilraunastofu, þar sem nemendur leysa verkefni í hópum undir handleiðslu kennara í bland við lestur um sígildar og nýlegar fjölmiðlafræðirannsóknir.

Lagt er upp með virkni nemenda og samstarfskunnáttu, og verða verkefnin smá sem stór, sum með hefðbundnu formi en önnur lúta meira frjálsræði. Viðföngin verða fjölmiðlar í allri sinni dýrð, hvort heldur dagblöð, sjónvarp, samfélagsmiðlar eða hljómplötur. Hér er klifrað niður úr fílabeinsturninum og lagt af stað í skotgrafir raunheima.

Nemendur fá innsýn í það hvernig akademískar rannsóknir virka, eitthvað sem getur hjálpað upp á BA vinnu og er gaman og gott – og eiginlega nauðsynlegt - fyrir framtíðarfræðimenn.

Námskeiðið er helgað hinum svofelldu samfélagsmiðlum (Facebook, Twitter, Snapchat o.s.frv) sem hafa á umliðnum árum, og það á fremur stuttu tímabili, markað djúp spor í sögu fjölmiðla og á margan hátt breytt eðli og eigindum fjölmiðlunar (og margir vilja líta svo á þessi fyrirbæri séu ekki eiginlegir fjölmiðlar). Sérstaklega verður litið til þeirra rullu sem þessir gagnvirku samfélagsmiðlar spila í nútímanum, bæði á makróstigi (stofnanir, eignarhald) og míkróstigi (samskipti einstaklinga og hópa). Áhrif þessara miðla á daglegt líf; samskipti, menningarneyslu, pólitík o.fl eru óumdeild og litið verður til nýjustu rannsókna á þessu sviði.

Eitt af viðfangsefnum félagsfræðinnar er að skoða tilurð, framgang og áhrif félagslegra hreyfinga (e. social movements). Félagslegar hreyfingar má skilgreina sem aðgerðir hópa sem leitast við að hafa áhrif á þróun samfélagsins eða afmörkuð svið þess, oft á grundvelli hugmynda um sameiginlega stöðu, hagsmuni eða lífsviðhorf. Um er að ræða samstarf og aðgerðir af margvíslegu tagi, allt frá staðbundnu grasrótarstarfi til starfsemi alþjóðlegra samtaka. Félagslegrar hreyfingar geta leitt til fjöldamótmæla og uppþota og jafnvel til borgarastríða og stjórnarfarsbyltinga. Í námskeiðinu er fjallað um kenningar og rannsóknir á þessu sviði og valin dæmi skoðuð. Til að mynda verður fjallað um sögulegar byltingar (t.d. frönsku byltinguna), stéttarfélög, kvennahreyfingar, trúarhreyfingar, friðarhreyfingar og umhverfisverndarsamtök. Sérstaklega verður fjallað um mótmælabylgjuna sem alþjóðlega bankakreppan leiddi af sér, þar á meðal „Búsáhaldabyltinguna” íslensku.

Í námskeiðinu er sérstök áhersla á brýnasta málefni samtímans, loftslagsbreytingar. Rýnt verður í það hvernig loftslagsbreytingar eru samfélagsleg áskorun. Það þýðir að loftslagsbreytingar munu hafa mismunandi áhrif á einstaklinga innan og á milli samfélaga, þar sem þeir sem eru í verri félagslegri stöðu eru verr settir, innan og á milli samfélaga. Skoðaðir verða þættir eins og ójöfnuður, félagslegt misrétti, aðgerðir stjórnvalda og togstreita á milli þjóða í tengslum við loftslagsbreytingar. Styrkur umhverfisfélagsfræðinnar er að skoða sambandið á milli umhverfisins og samfélagsins með því að greina samfélagslega þætti í tengslum við umhverfismál. Umhverfisfélagsfræðin gefur okkur þannig dýpri skilning á áhrifum umhverfis- og loftslagsbreytinga á einstaklinga og samfélög. Það er gert t.d. með því að skoða hvernig stofnanir og aðrir menningarlegir þættir tengjast umhverfisvandamálum. Rýnt verður í hverjar lausnir mismunandi samfélaga eru við umhverfisvandamálum sem við stöndum frammi fyrir sem og hvaða kenningar við getum notað til að skilja slíkar lausnir. Að auki verður farið yfir hvernig einstaklingar eru alltaf þvingaðir að ákveðinni hegðun út frá samfélagi sínu. Þ.e. það skiptir máli hvað er skilgreint sem vandamál á hverjum tíma hvernig einstaklingar haga sér, mætti þar t.d. nefna hvernig viðhorf okkar til flokkunar hefur breyst yfir tíma.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Umræðan um kynferðisbrot og hvernig eigi að bregðast við þeim hefur farið hátt síðustu misseri, þá sérstaklega í kjölfar #MeToo hreyfingarinnar. Rannsóknir sýna að einungis lítill hluti kynferðisbrotamála eru kærð til lögreglunnar og aðeins örlítill hluti þeirra lýkur með sakfellingu. Því má segja að málaflokkurinn einkennist af réttlætishalla. Í auknum mæli sjáum við einnig þolendur kynferðisbrota segja sögu sína á samfélagsmiðlum eða í fjölmiðlum og í sumum tilvikum eru meintir gerendur ásakaðir opinberlega sem getur vakið ólík viðbrögð og haft ýmiss konar afleiðingar.

Í þessu námskeiði verður leitað skýringa á þessari samfélagsþróun út frá sjónarhóli félags- og afbrotafræði. Í námskeiðinu verður meðal annars leitað svara við eftirfarandi spurningum: Hverjir fremja kynferðisbrot og af hverju? Hvernig er reynsla karla sem verða fyrir kynferðisbrotum önnur en reynsla kvenna? Hver er munurinn á réttarstöðu sakborninga og réttarstöðu brotaþola? Af hverju er munur á ætlun og framkvæmd laganna? Hvernig hefur refsivörslukerfið þróast? Hver er munurinn á lagalegu réttlæti og félagslegu réttlæti? Hvernig eru óhefðbundin réttarkerfi betri eða verri en hefðbundin réttarkerfi? 

Athugið að námskeiðin Afbrot á Íslandi og Kynferðisbrot, lög og réttlæti eru jafnan kennd annaðhvert ár, hvort á móti öðru.

Þróun gervigreindar (e. artificial intelligence) og gagnvirkra gervigreindarkerfa (e. interactive AI systems) mun óhjákvæmilega hafa mikil áhrif á einstaklinga og samfélög. Líkt og og vélar iðnbyltingarinnar sem mótuðu nútímasamfélagið með umbyltingu framleiðsluhátta er gervigreindin þannig mjög líkleg til að gjörbreyta upplýsinga- og þjónustusamfélagi samtímans. Þótt dómsdagsspár um heimsyfirráð gervigreindar með sjálfsvitund fangi helst ímyndunarafl almennings verður í þessu námskeiði sjónum beint að þeim hversdaglegri gervigreindarkerfum sem þegar eru komin fram á sjónarsviðið en geta engu að síður með skapandi hætti mölbrotið félagsleg mynstur og formgerðir samtímans. Á þessum tímamótum gegna félags- og hugvísindi mikilvægu hlutverki og því bjóðum við nemendur ólíkra námsbrauta hjartanlega velkomin í þetta þverfaglega námskeið. Námskeiðið hefst á stuttri, almennri kynningu á gagnvirkum gervigreindarkerfum á borð við Bard, Copilot, Claude og ChatGPT auk sérhæfðari forrita og kerfisviðbóta (e. plugins). Þá verður fjallað um ýmis hagnýt, kenningaleg og siðferðileg álitamál sem tengjast notkun gervigreindar í daglegu lífi. Megináhersla verður þó lögð á samfélagsleg áhrif gervigreindar í samtímanum og líkleg áhrif hennar til framtíðar. Farið verður yfir nýjustu rannsóknir á þessu sviði og nemendur fá tækifæri til að skoða nánar tiltekin viðfangsefni að eigin vali, svo sem áhrif gervigreindar á háskólamenntun, atvinnulíf og vinnumarkað, lýðræði og jöfnuð, list, hönnun og skapandi skrif, fjölmiðla og boðskipti, samgöngur, margvíslega þjónustu, löggæslu og öryggismál sem og afþreyingu og tómstundir. Námskeiðinu lýkur með kynningum nemenda á lokaverkefnum sínum í námskeiðinu.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að beita aðhvarfsgreiningu á eigin spýtur. Fjallað er um þau afbrigði aðhvarfsgreiningar sem hvað oftast eru notuð í rannsóknum á sviði félagsvísinda. Farið er í stjórnun breyta, notkun nafnbreyta, línuleg og ólínuleg líkön, aðferðir til þess að prófa miðlun breyta og samvirkni breyta og aðferðir til að nota breytur sem hafa skekkta dreifingu svo eitthvað sé nefnt. Fjallað er um forsendur aðhvarfsgreiningar og aðferðir til að fást við þær. Einnig er fjallað um "logistic" aðhvarfsgreiningu, þar sem háða breytan er tvígild nafnbreyta. Samhliða þessari umfjöllun verður farið í saumana á ályktunartölfræði, notkun marktektarprófa og túlkun niðurstaðna. Áhersla er lögð á að nemendur fái umtalsverða verklega reynslu af því að greina megindleg gögn. Kennari útvegar könnunargögn sem nemendur nota til þess að prófa þær aðferðir sem kenndar eru. Eftir fremsta megni verður reynt að samþætta fræðilegar spurningar og tilgátuprófun. Tölfræðiforritið SPSS fyrir Windows er notað.

Markmið námskeiðsins er að kynna helstu hugtök, kenningar og rannsóknaráherslur í fjölskyldufræðum og fjölskyldufélagsfræði. Fjallað verður um fjölskylduna sem stofnun, þróun hennar, gerð, hlutverk og stöðu í samfélaginu frá sögulegu sjónarhorni. Sérstök áhersla verður lögð á umfjöllun um breytingar á stöðu mæðra, feðra og barna annars vegar og tengsl atvinnu og fjölskyldulífs hins vegar. Þá verða kynntar íslenskar rannsóknir og niðurstöður nýjustu samanburðarrannsókna á sviðinu.

Fjallað verður um kenningar um öldrun, lífsskeiðaþróun og breytingaferli fullorðinsára frá félagslegu, líkamlegu og tilfinningalegu sjónarhorni. Einnig verður fjallað um löggjöf, stefnumörkun og hugmyndafræði í uppbyggingu þjónustu eldri borgara. Áhersla er lögð á starfshlutverk félagsráðgjafans og aðferðir við ráðgjöf, stjórnun, fræðslu og forvarnarstarf. Í lok námskeiðs er ætlast til að nemendur hafi tileinkað sér þekkingu á málefnum eldri borgara og geti nýtt hana í starfi með öldruðum og fjölskyldum þeirra.

Fjallað verður um helstu kenningar á sviði byggðafræði og rannsóknir á byggðamálum. Sérstök áhersla verður lögð á byggðaþróun á Íslandi í samanburði við önnur lönd í Evrópu og Norður-Ameríku. Þá verður fjallað um samspil grunngerðar og þjóðfélagsþróunar, fólksfjölgun, þéttbýlisvæðingu og samfélagsbreytinga á byggðaþróun. Meðal annars verður fjallað um lífsgæði og byggðaþróun með tilliti til landbúnaðar, sjávarútvegs, stóriðju, ferðaþjónustu, verslunar og þjónustu, heilbrigðisþjónustu og löggæslu, fjölmiðlunar, viðskiptaumhverfis, stjórnsýslu, menntunar og menningarlífs. Loks verður litið til áhrifa hnattvæðingar og fjölmenningar á byggðaþróun á Íslandi. Kynningar og umræður í vikulegum umræðutímum sem fara fram í rauntíma.

Námskeiðið er kennt við háskólann á Akureyri 

Nemendur verða að sækja um gestanám til að sitja námskeiðið: https://www.hi.is/nam/gestanam_opinberir_haskolar

Hér er númer námskeiðsins við HA : ÍLB0176190

Kynjafræði er þverfræðileg. Hér verður heimspekilegur og kenningalegur grundvöllur kynjafræða og gagnrýnið inntak þeirra skoðað.

Fjallað er um birtingarform og merkingu kyns (e. sex) og kyngervis (e. gender) í tungumáli og menningu, sögu, samfélagi og vísindum. Sjónarmið fræðanna eru kynnt og tengsl þeirra við aðferðafræði.

Í námskeiðinu er fjallað um heimspekilegan og kenningalegan grundvöll kynjafræða og gagnrýnið og þverfræðilegt inntak þeirra. Fjallað er um birtingarform og merkingu kyns (e. sex) og kyngervis (e. gender) í tungumáli og menningu, sögu, samfélagi og vísindum. Sjónarmið fræðanna eru kynnt og tengsl þeirra við aðferðafræði. Þá eru nemendur þjálfaðir í að beita á sjálfstæðan og gagnrýninn hátt fræðilegum hugtökum og aðferðum.

Kennslufyrirkomulag: Námið byggir á vendikennslu sem þýðir að allir fyrirlestrar verða aðgengilegir á Canvas. Stað- og fjarnemar mæta vikulega í umræðutíma í háskólanum eða á Teams og netnemar taka vikulega þátt í umræðum á Canvas.

Barátta hinsegin fólks síðastliðna áratugi hefur skilað margvíslegum ávinningi og réttindum. Enn er þó langt í jafnrétti á þessu sviði og samfélagið er í meginatriðum sniðið að hinum gagnkynhneigðu sískynja meginstraumi.

Í námskeiðinu er ljósi varpað á sögu hinsegin fólks, samfélagslega stöðu, reynsluheim, baráttumál og menningu.

Námskeiðið er inngangsnámskeið sem varpar ljósi á sögu hinseginfólks (sam-, tvíkynhneigðra, pansexual, transfólks og fleiri) á Íslandi, reynsluheim þeirra, baráttumál og menningu. Sagan er sett í alþjóðlegt samhengi og gerð er grein fyrir helstu vörðum í mannréttinda¬baráttunni, réttarstöðu og löggjöf. Fjallað er um mikilvæga þætti félagsmótunar¬innar, svo sem sköpun sjálfsmyndar og þróun sýnileika, samband við upprunafjölskyldu og leit að eigin fjölskyldugerð. Rætt er um muninn á samkynhneigðum fræðum og hinsegin fræðum, og kynntar eru kenningar um mótun kynferðis, kyngerva (sex og gender) og kyngervisusla (gender trouble). Vikið er að samræðu hinseginfólks við stofnanir samfélagsins og fjallað um líðan þeirra og lífsgæði. Fjallað er um þátt kynhneigðar í mótun menningar og ýmsar menningargreinar eru teknar sem dæmi um það hvernig veruleiki hinseginfólks birtist í listum og menningu. 

Markmið námskeiðsins er að kynna hugmyndir og kenningar í mannfræði um trúarbrögð. Fjallað er sögulega um hugmyndir í mannfræði um þessi efni og hugmyndir og kenningar þær sem fram hafa komið kynntar. Efnislega er í námskeiðinu einkum fjallað um trú, töfra og galdur.

Námskeiðið fjallar um nokkur lykilatriði íslensks þjóðfélags og menningar frá sjónarhóli mannfræðinnar. Það gefur sögulegt yfirlit rannsókna í mannfræði á Íslandi og leggur sérstaka áherslu á málefni íslensks nútíma samfélags.  Kennt verður á ensku til þess að gera námskeiðið aðgengilegt nemendum sem eru ekki íslensku mælandi og til þess að efla ensku kunnáttu og þjálfa fræðileg skrif nemenda á ensku.

According to the United Nation’s Department of Economic and Social Affairs, slightly over half of the world’s population lives in urban areas. This is projected to be 66% percent by the year 2050, with Africa and Asia accounting for 90% of this new urban growth. Urban anthropology has increasingly played a critically important role in the development of the discipline of anthropology in terms of theory, research methods and social justice movements. This course provides an historical overview of the development of urban anthropology and on through to recent developments. An emphasis will be placed on anthropological theory and research methods, but also issues such as social justice, architecture, design and urban planning. The course will cover, among others, the early Chicago ethnographers and early urban poverty research, utopian and modernist urban planning, power and built form, divisions and gated communities, crime and urban fear, urban homelessness, and the governance of built spaces. The course will conclude with a section on cities in transition, which includes a focus on the post-industrial/global city, the effects of neoliberalism on urban spaces, and a discussion of the possible future(s) of urbanism and the role of anthropology in understanding these developments.

Students must have completed 120 ECTS in their BA study before attending this course

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

(Kennt á ensku, en nemendur sem þess óska geta skilað verkefnum á íslensku)

Both fixed and relative, lived and imagined, the North has been a reservoir of imaginary potential. In this potentiality, modern subjects -- local and distant -- might regenerate and reinvigorate. The North contains apparent contradictions: beautiful and terrifying, invigorating and deadly. The imagery of such an imagined and real north, read through history, folklore, literature, film, is the subject of this course. Comparative, interdisciplinary, and multi-sited, our investigations focus on the ways in which the construction of the North has been a contested field representing different agendas and offering divergent outcomes.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Á námskeiðinu er fjallað um hvernig húmor birtist með margvíslegum hætti í samfélaginu, fjölmiðlum af ýmsu tagi, dægurefni, kvikmyndum, bókmenntum og manna á milli. Leitast er við að greina efnið og tengja við fræðin. Rætt er um kenningar um húmor, þróun rannsókna á þessu sviði og tengsl við önnur svið þjóðfræðinnar svo sem þjóðsögur og þjóðkvæði.

Lesnar eru bækur og greinar helstu fræðimanna á sviðinu allt frá Sigmund Freud og til nýjustu útgáfa. 

Verkefni nemenda felast í nemendafyrirlestrum þar sem þeim er ætlað að tengja fræðigreinar við útgefið skemmtiefni eða brandara sem ganga manna á milli. Nemendur munu auk þess fara í vettvangsferð á skemmtun þar sem uppistand eða grínefni af einhverju tagi er flutt og skila ritgerð þar sem efnið er tengt við fræðin og túlkað.

Í lokaprófi er nemendum ætlað að geta útskýrt kenningar, rætt þróun rannsókna á sviðinu og að geta tengt valið húmor efni við fræðin og önnur svið þjóðfræðinnar.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Athugið, námskeiðið kennt annað hvert ár. 

Í námskeiðinu er fjallað um þjóðhætti og daglegt líf í íslenska sveitasamfélaginu fyrr á öldum, jafnt til sjávar og sveita. Rætt er um aðferðir við rannsókn á efnismenningu, þjóðháttum og daglegu lífi og viðfangsefnið sett í erlent rannsóknarsamhengi. Nemendur kynnast margvíslegum þjóðháttarannsóknum og fjallað er á gagnrýnin hátt um ólíka heimildaflokka - yfirlitsrit, fræðirit og ýmsar frumheimildir. Lögð er áhersla á að greina hugmyndafræði hversdagsins og lífsferil einstaklinga í gamla sveitarfélaginu, um leið og skoðað er hvaða aðferðir dugi best til að rannsaka lífshætti fólksins sem þar ól allan sinn aldur. M.a. er unnið með óprentaðar persónulegar heimildir, svör við spurningalistum og dagbækur.

Námskeiðið beinir sjónum að fatatísku sem efnismenningu og rannsakar tískuhegðun einstaklinga í félagslegu samhengi. Nemendur lesa kenningar um tísku í markaðskerfi iðnvæddra þjóðfélaga og kynnast um leið ýmsum kenningum í heimspeki, félagsfræði, þjóðfræði og mannfræði. Tilgátur um áhrifavalda í fatatísku verða kannaðar með gagnrýnu hugarfari og heimfærðar á umhverfi nemenda. Tískukerfi á heimsvísu eru einnig könnuð og greind. Sérstaklega verður hugað að sambandi tískunnar við kyngervi , stétt, kynhneigð, aldur og aðrar helstu breytur félagslegs mismunar. Nemendur huga að „tíðarandanum“ (Zeitgeist) með smáverkefnum og vinna vettvangsrannsókn á fatatísku tiltekinna hópa eða staða og máta kenningarnar við sín eigin vettvangsgögn.

Rannsóknir og umræður leiða til lokaverkefnis þar sem lögð er fram útlistun á uppruna og eðli ríkjandi fatatísku og spáð á fræðilegan máta fyrir um stærri hreyfingar í fatatísku og tískumenningu komandi ára.

Námskeiðið hæfir meðal annars nemendum í þjóðfræði, mannfræði, menningarfræði og félagsfræði. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Fyrirlestrarnir verða á ensku og fjarkenndir þar sem aðalkennari námskeiðsins, Karl Aspelund, verður við University of Rhode Island þar sem hann kennir námskeiðið samtímis. Aðstoðarkennari stýrir síðan umræðutímum og vettvangsrannsóknum nemenda við Háskóla Íslands.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur
Á vormisseri og sumarmisser: sama skiladag
og BA/MA ritgerðir. Á haustmisseri: á síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Megin viðfangsefni námskeiðsins er að kynna sér nýjar etnógrafíur, sem og nýjar rannsóknir og skrif um etnógrafísk ferli og iðkun. Etnógrafíur eru lesnar og greindar sem og fræðileg skrif um stöðu etnógrafískrar iðkunar í samtímanum og þá leið sem etnógrafísk iðkun mögulega er á. Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning á nútíma etnógrafíum og geti greint þær, bæði í samtímalegu og sögulegu samhengi, sem eina af hornsteinum mannfræðinnar, fyrr og nú

Námskeiðið skoðar hvernig samfélagið birtist í hlutum, heimilum og mannslíkömum. Áherslan er á tilurð nútímasamfélags og nútímafólks á Íslandi og í grannlöndunum til að auka skilning okkar á því hvernig við erum og því sem við gerum í dag. Meðal annars er fjallað um föt og tísku, matarhætti, landslag, heimilið, hreinlæti og hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, stétt og smekk, vald og forræði, hrif og tilfinningar, kyn og kyngervi.

Námskeiðið er kennt á sex vikum á fyrri hluta vormisseris. Einnig er boðið upp á 10 eininga útgáfu námskeiðsins (ÞJÓ205G) sem er samkennd með þessari á fyrri hluta misseris en teygir sig inn i samtímann og alla leið inn i framtíðina á síðari hluta vormisseris og skoðar m.a. samband okkar við rusl, ljósmyndir og sund og efnismenningu í geimnum.

Námskeiðið skoðar hvernig samfélagið birtist í hlutum, heimilum og mannslíkömum. Áherslan er á tilurð nútímasamfélags og nútímafólks á Íslandi og í grannlöndunum til að auka skilning okkar á því hvernig við erum og því sem við gerum í dag. Meðal annars er fjallað um föt og tísku, matarhætti, landslag, heimilið, hreinlæti og hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, stétt og smekk, vald og forræði, hrif og tilfinningar, kyn og kyngervi.

Námskeiðið er kennt á sex vikum á fyrri hluta vormisseris. Einnig er boðið upp á 10 eininga útgáfu námskeiðsins (ÞJÓ205G) sem er samkennd með þessari á fyrri hluta misseris en teygir sig inn i samtímann og alla leið inn i framtíðina á síðari hluta vormisseris og skoðar m.a. samband okkar við rusl, ljósmyndir og sund og efnismenningu í geimnum.

Fjallað er um hið félagsfræðilega sjónarhorn; helstu kenningar og beitingu þeirra á viðfangsefni í fortíð og samtíma. Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist yfirsýn um þekkingu helstu viðfangsefnum félagsfræðinnar. Áhersla er lögð á að tengja saman kenningar og niðurstöður rannsókna. Auk umfjöllunar um klassískar kenningar, nútímavæðingu og um miðlæg hugtök á borð við félagsgerð (social structure) og menningu (culture), kynnast nemendur rannsóknum á veigamiklum viðfangsefnum, t.d. lagskiptingu, fjöldahreyfingum, skipulagsheildum, hnattvæðingu, frávikum og sjúkdómum, kynjafræði, börnum og unglingum, innflytjendamálum og lífshlaupinu.

Í námskeiðinu verður kastljósinu beint að félagsfræðilegum rannsóknum á íslensku samfélagi. Kennarar námsbrautarinnar kynna tiltekin rannsóknarverkefni á sérsviði sínu, meginspurningar og sjónarhorn, aðferðir og helstu niðurstöður.

Markmið námskeiðsins er að undirbúa nemendur fyrir frekara háskólanám. Námskeiðið veitir nemendum alhliða þjálfun í faglegum vinnubrögðum í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði og hjálpar þeim að skipuleggja nám sitt. Fjallað er um grunnatriði gagnaöflunar, heimildameðferðar, fræðilegra skrifa og miðlunar í ræðu og riti.

Auk þess er fjallað um skipulagningu náms og aðferðir sem geta hjálpað nemendum að vinna markvisst að því að ná árangri, s.s. tímastjórnun, verkefnaáætlanir og árangursríkar námsvenjur. Einnig er kynnt hvaða úrræði og stoðþjónusta stendur nemendum til boða.

Sérstök áhersla er lögð á öflun og notkun rafrænna gagna, þ.m.t. gervigreindarverkfæri (í samræmi við akademískar reglur) sem geta stutt við rannsóknir og fræðileg skrif. Einnig hvaða takmarkanir og ábyrgð fylgja slíkri notkun.

Farið er í grunnþætti heimildameðferðar og úrvinnslu gagna, og nemendur þjálfaðir í heimildavinnslu og frágangi tilvitnana, tilvísana og heimildaskrár skv. APA 7.0 staðlinum. Jafnframt er fjallað um grundvallaratriði í framsetningu fræðilegs efnis og þekkingar í ræðu og riti og nemendur þjálfaðir í að skipuleggja og miðla viðfangsefnum á fræðilegan hátt.

Að loknu námskeiði ættu nemendur að hafa skýra hugmynd um þær kröfur sem gerðar eru til fræðilegra vinnubragða nemenda í háskólanámi í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði og þær aðferðir sem beita þarf til að uppfylla þær kröfur.

Í námskeiðinu verður fjallað um fjölbreytt svið félagssálfræðinnar út frá félagsfræðilegri nálgun (e. sociological social psychology). Sérstaklega verður horft til tengsla einstaklinga og samfélags, þar á meðal mótun og þróun sjálfsins (míkró stig), samskipta og hópamyndunar (mesó stig), og áhrifaafls félagslegra formgerða (makró stig). Nemendur munu kynnast fjölbreyttum nálgunum á félagssálfræðileg viðfangsefni og vinna verkefni þeim tengdum. Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda í kennslustundum og verkefnavinnu, sem nemendur vinna að hluta til í gegnum eigin þátttökuathuganir. Að námskeiði loknu eiga nemendur að þekkja grunnsvið félagsfræðilegrar félagssálfræði og geta gert grein fyrir grunnhugtökum sem og beitt þeim á samtímaviðfangsefni.

Nemendur velji námskeið í bundnu eða frjálsu vali í samræmi við skipulagningu síns náms. Fullt nám telst vera 30e á misseri.

Markmið námskeiðsins er að nemendur kunni skil á undirstöðuatriðum í aðferðafræði félagsvísinda og geti gert grein fyrir helstu rannsóknaraðferðum. Fjallað verður um helstu þætti rannsóknarferlisins og grundvallaratriði aðferðafræðinnar. Þá er veitt yfirlit um helstu rannsóknaraðferðir félagsvísinda, þ.á m. tilraunir, spurningalistakannanir, athuganir á skráðum gögnum, innihaldsgreiningu, viðtalsrannsóknir og þátttökuathuganir. Rætt verður um styrkleika og takmarkanir mismunandi aðferða með hliðsjón af fjölbreytilegum markmiðum félagsvísindarannsókna.

Í námskeiðinu er fjallað um frávik (deviance), félagslegt taumhald (social control) og jaðar­setningu (marginalization) frá félagsfræðilegu sjónarhorni. Farið er yfir helstu kenningar um einstaklingsbundna hvata og félagslegan þrýsting sem leiða til frávika og kenningar um hvernig samfélög skilgreina frávik og stimpla (label) tiltekna einstaklinga sem frávika (deviants). Áhersla er lögð á valdatengsl og valdabaráttu í ákvörðun frávika eftir kyni, aldri, stéttarstöðu og annarri félagslegri lagskiptingu og átök milli menningarheima. Jafnframt er fjallað ítarlega um baráttu mismunandi félagslegra stofnana um eignarhald á tilteknum frávikum í aldanna rás með áherslu á sjúkdómsvæðingu frávika. Loks er fjallað um normalíseringu tiltekinna einkenna, við­horfa og hegðunar sem áður voru álitin félagsleg frávik. Tekin eru tiltekin dæmi um frávik svo sem vímuefnaneyslu, kynhegðun og sjálfsskaða, sem og samfélagsleg viðbrögð við tiltekn­um hugmyndum og líkamlegum einkennum sem félagslegum frávikum. Í námskeiðinu fá nemendur tækifæri til að velta þessum viðfangsefnum fyrir sér í stærri og minni hópum og kafa dýpra í tiltekið viðfangsefni að eigin vali.

Ójöfnuður hefur löngum verið eitt meginhugtak félagsfræðinnar, enda hefur hún mikið fjallað um hvernig gæðum í samfélaginu er skipt og með hvaða afleiðingum. Lengi var talið að Ísland væri tiltölulega jafnt samfélag, en endurskoðun á fortíðinni hefur leitt í ljós að ójöfnuður hefur verið meiri en við höfum viljað viðurkenna í gegnum tíðina. Það sem er kannski mikilvægara er að efnahagslegur ójöfnuður hefur verið breytilegur til lengri tíma og frá tíunda áratugnum til allra síðustu ára hafa orðið miklar sveiflur í skiptingu tekna, eigna og fjárhagsþrenginga. Félagsfræðin hefur víða nálgun á birtingarform ójafnaðar í samfélaginu, til dæmis út frá kyni, aldri, þjóðerni, kynþætti og kynhneigð. 

Í þessu námskeiði munum við skoða helstu kenningar og rannsóknir félagsfræðinnar um ójöfnuð og setja þær í íslenskt samhengi. Við munum velta fyrir okkur hvers konar ójöfnuður er til staðar í samfélaginu og hvort ákveðnar tegundir ójöfnuðar eigi eftir að skipta meira máli í framtíðinni, meðal annars út frá breytingum í samfélagsumhverfinu og í samsetningu mannfjöldans. Að auki munum við skoða afleiðingar ójöfnuðar á líf einstaklinga, til dæmis varðandi heilsu þeirra, völd, afkomu og þátttöku í samfélaginu.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið Jamovi til þess að framkvæma útreikninga.

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra helstu frumkvöðla félagsvísinda í samhengi við félagsfræði samtímans. Fjallað verður um kenningar Marx, Weber, Durkheim og fleiri klassískra kenningasmiða með áherslu á ólíkar hugmyndir þeirra um hlutverk og eðli manneskjunnar, samspil einstaklings og samfélags, orsakir og afleiðingar þjóðfélagsþróunar, skipan valdsins og hlutverk félagsvísinda. Sérstök áhersla verður lögð á ævisögulegt og heimssögulegt samhengi kenningasmiðanna og kenninga þeirra. Skilgreining og staða þessara tilteknu kenningasmiða sem frumkvöðla í kanónu félagsfræðinnar verður rædd sérstaklega. Fyrirlestrar birtast sem upptökur á Canvas en kennslustundir verða nýttar til umræðu.

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

Markmið námskeiðsins eru þrjú. Í fyrsta lagi að nemendur geti útskýrt mikilvægi þess að vinna með gæði mælinga, geti beitt grunnaðferðum til að auka gæði mælinga og lagt mat á gæði og úrvinnslu megindlegra gagna. Í öðru lagi að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Sérstaklega verður fjallað um þáttagreiningu (factor analysis), atriðagreiningu (reliability analysis) og fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis). Í þriðja lagi að nemendur fái reynslu af því að beita fyrrgreindum aðferðum við úrvinnslu spurningalistagagna. Tölfræðiforritið Jamovi er notað við úrvinnslu gagna.

Í námskeiðinu verða nemendum kynntir nokkrir helstu þættir eigindlegrar aðferðafræði innan félagsfræði, hvaða kenningar og rannsóknaspurningar kalli á slíkar aðferðir og hvernig þeim er beitt. Eigindlegar aðferðar byggjast á því að kafa á dýpið til að reyna að öðlast skilning á af hverju fólk hagar sér eins og það gerir og hvernig það tekur ákvarðanir. Þess vegna er reynt að vera sem næst daglegum vettvangi fólks við rannsóknir. Í námskeiðinu verður farið í lykilþætti eins og ákvörðun rannsóknaraðferðar, tengsl kenninga og aðferða, siðfræði rannsóknaaðferða,viðtöl (opin, hálfopin og lokuð), rýnihópa, þátttökuathuganir, uppnám, persónuleg gögn, orðræðugreiningu, notkun sögulegra gagna, greiningu á ljósmyndum og hreyfimyndum og loks samfléttun mismunandi aðferða m.a. eigindlegra og megindlegra aðferða. Fjallað verður um kosti og galla hverrar aðferðar og helstu leiðir sem notaðar eru við gagnagreiningu. Nemendur fá að spreyta sig á að gagnrýna eigindlegar rannsóknir í félagsfræði og æfa beiting mismunandi aðferða.

Námskeiðið er ætlað nemendum sem lokið hafa a.m.k. einu ári í félagsfræði. Það fer fram í fyrirlestrum og verklegum tímum. Ætlast er til virkrar þátttöku í tímum og er skyldumæting í þá.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið Jamovi til þess að framkvæma útreikninga.

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra helstu frumkvöðla félagsvísinda í samhengi við félagsfræði samtímans. Fjallað verður um kenningar Marx, Weber, Durkheim og fleiri klassískra kenningasmiða með áherslu á ólíkar hugmyndir þeirra um hlutverk og eðli manneskjunnar, samspil einstaklings og samfélags, orsakir og afleiðingar þjóðfélagsþróunar, skipan valdsins og hlutverk félagsvísinda. Sérstök áhersla verður lögð á ævisögulegt og heimssögulegt samhengi kenningasmiðanna og kenninga þeirra. Skilgreining og staða þessara tilteknu kenningasmiða sem frumkvöðla í kanónu félagsfræðinnar verður rædd sérstaklega. Fyrirlestrar birtast sem upptökur á Canvas en kennslustundir verða nýttar til umræðu.

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

Markmið námskeiðsins eru þrjú. Í fyrsta lagi að nemendur geti útskýrt mikilvægi þess að vinna með gæði mælinga, geti beitt grunnaðferðum til að auka gæði mælinga og lagt mat á gæði og úrvinnslu megindlegra gagna. Í öðru lagi að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Sérstaklega verður fjallað um þáttagreiningu (factor analysis), atriðagreiningu (reliability analysis) og fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis). Í þriðja lagi að nemendur fái reynslu af því að beita fyrrgreindum aðferðum við úrvinnslu spurningalistagagna. Tölfræðiforritið Jamovi er notað við úrvinnslu gagna.

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639

Í námskeiðinu felast verkefni nemenda í því að starfa sem mentor fyrir þátttakendur á framhalds- og háskólastigi í verkefninu „Sprettur“. Mentorar sinna mikilvægu hlutverki við að styðja og hvetja aðra nemendur í námi og félagslífi. Hlutverk mentora er að skapa uppbyggjandi samband við þátttakendur, vera jákvæð fyrirmynd og taka þátt í sameiginlegum viðburðum sem skipulagðir eru innan Spretts. Mentor hlutverkið byggir á tengslamyndun og reglulegri samveru og felur í sér skuldbindingu gagnvart þeim nemendum sem mentor styður. 

Sprettur er stuðningsverkefni fyrir nemendur með erlendan bakgrunn sem óska eftir auknum stuðningi til að efla námsárangur og þátttöku í háskólasamfélaginu. Nemendur í námskeiðinu starfa sem mentorar og eru tengdir saman við þátttakendur með hliðsjón af sameiginlegum áhugasviðum. Mentorar vinna jafnframt saman í hópum og í samráði við kennara og umsjónaraðila verkefnisins. 

Nemendur geta valið að skrá sig í námskeiðið á haustönn, vorönn eða dreifa álaginu yfir báðar annir (allt skólaárið). Skipulag námskeiðsins tekur mið af þessu vali, en allar námskröfur eru þær sömu óháð annaskiptingu. Mentorar skipuleggja reglubundna samveru með þátttakendum í Spretti og verja að jafnaði þremur klukkustundum á mánuði í samveru með þátttakendum, þremur klukkustundum á mánuði í heimavinnuhópi og mæta í alls fimm málstofur.  

Nemendur skila dagbókarfærslum á Canvas og þurfa að hanna og framkvæma námsupplifun fyrir þátttakendur í Spretti. Dagbókarfærslur byggjast á lesefni og gagnrýnum hugleiðingum um mentorstarfið og eigin reynslu af þátttöku í verkefninu. Námskeiðið er kennt á íslensku og ensku. 

Að loknu námskeiði, og að uppfylltum öllum kröfum, fá nemendur 5 ECTS einingar auk formlegs vottorðs fyrir þátttöku og lok verkefnisins. 

Nemendur fylla út rafrænt umsóknareyðublað og umsjónarkennari hefur samband við umsækjendur.  

Frekari upplýsingar um verkefnið „Sprettur” má nálgast hér: www.hi.is/sprettur  

Að nota hið félagsfræðilega sjónarhorn á dægurmenningu getur hjálpað til við að skilja og skýra hina ýmsu þætti félagsgerðar, félagslegra samskipta og athafna sem og félagslegra breytinga. Í námskeiðinu verður farið í greiningu á afþreyingarefni eins og kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og dægurtónlist með það að markmiði að nemendur fái þjálfun í því að beita sjónarhorni félagsfræðinnar og félagsfræðilegum kenningum á mismunandi félagslegar kringumstæður.

Sérstök áhersla er þá á íslenska dægurmenningu, í alþjóðlegu ljósi.

ATH: Námskeiðið er kennt á ensku. Verkefnum má skila hvort heldur á ensku eða íslensku. Námskeiðið virkar því einnig sem fyrirtaks undirbúningur fyrir þá sem hyggja á framhaldsnám í sínum fræðum á alþjóðavettvangi, þar sem nám og samskipti fara gjarnan fram á ensku.  

Áhersla í námskeiðinu verður lögð á hlutverk og mikilvægi íþrótta í samfélaginu. Farið verður í helstu atriði í sögu og þróun íþrótta með tilliti til skilgreiningar íþrótta og tilgangs þeirra á hverjum tíma, s.s. hugmyndir um íþróttir sem forvarnir í víðum skilningi þess orðs. Fjallað um uppbyggingu íþrótta, íþróttir barna og unglinga, almenningsíþróttir, keppnis- og afreksíþróttir sem og félagslegar forsendur árangurs í íþróttum. Áhersla verður lögð á að ýmsa þætti sem tengjast þátttöku í íþróttum eins og kynferði, aldur, stéttarstöðu o.fl.; áhrif ýmissa þátta eins og fjölmiðla og markaðsvæðingar á íþróttir; sem og vandamála eins og lyfjamisnotkunar og frávika. Sérstök áhersla verður lögð á að skýra ástæður þess að Ísland er að ná eftirtekarverðum árangri á íþróttasviðinu. 

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum helstu áherslur þeirra sem rannsaka karla sem samfélagslegt kyn (gender). Gerð verður grein fyrir þeim þremur meginaðferðum sem beitt hefur verið við karlarannsóknir á þessari öld; sálgreiningu, félagssálfræði (kyn"hlutverk") og nýrri þróun í félagsvísindum sem leggur áherslu á "sköpun" eða "byggingu" karlmennsku. Fjallað verður um mismunandi gerðir karlmennsku og hvernig tilurð þeirra, niðurrif og uppbygging tengist öðrum formgerðum samfélagsins. Þáttur karla í uppeldis- og umönnunarstörfum innan og utan heimilis verður skoðaður og fjallað um íslenska rannsókn um karlmennsku og fjölskyldutengsl.

Í námskeiðinu verður fjallað um borgir, bæi, þorp og sveitir í hnattvæddum heimi. Áhersla verður lögð á þann mikla hreyfanleika fólks, fjármagns, varnings og upplýsinga sem hefur umbylt innra gangverki, afmörkun og tengslum þéttbýlis og dreifbýlis í ólíkum löndum. Fjallað verður um helstu kenningar um samspil menningar og formgerðar og þær þjóðfélags- og tæknibreytingar sem riðlað hafa afmörkun og samskiptamynstri milli þéttbýlis og dreifbýlis. Sérstaklega verður fjallað um búferlaflutninga innan og milli landa og áhrif þeirra á þróun ólíkra byggðarlaga.

Í námskeiðinu verður afbrotafræðin og helstu viðfangsefni hennar kynnt. Í grófum dráttum skiptist námskeiðið í tvennt. Í fyrri hlutanum verður farið í helstu kenningar og rannsóknir til að varpa ljósi á eðli afbrota og samfélagslegra viðbragða við þeim. Í þessu skyni verður klassísk og pósitívísk afbrotafræði skoðuð. Sérstök áhersla verður lögð á ýmsar félagsfræðilegar kenningar og rannsóknir á afbrotum, s.s. framlag formgerðarhyggju, samskiptaskólans og átakakenninga. Í síðari hluta námskeiðsins verða fjórar tegundir afbrota teknar fyrir (ofbeldisglæpir, kynferðisbrot, fíkniefnabrot og viðskiptaglæpir) og þær metnar í ljósi kenninga úr fyrri hluta og opinberrar stefnumörkunar í þessum málaflokkum.

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum þekkingu á þeim félags- og menningarlega heimi sem umlykur fólk í nútímasamfélagi út frá fjölmiðlum og öðrum boðskiptaháttum.

Fjallað er um klassíska fjölmiðla (eins og dagblöð, útvarp og sjónvarp) sem og um stafræna miðla (eins og samfélagsmiðla og gervigreind). Auk þess er umfjöllun um hvers kyns boðskipti sem miðlað er á almennum vettvangi, eins og á veltiskiltum, veggjakroti, í klæðaburði og tísku. Með öðrum orðum þá leitast námskeiðið við að skoða og greina innihald og áhrif fjölmiðla og boðskipta í víðu samhengi. Hvaðan fólk fær upplýsingar, hvernig það á samskipti, og hvernig menningarlegir þættir móta innihald, uppifun og merkingu boðskipta, eru meðal umfjöllunarefnis námskeiðsins.

Í námskeiðinu verður sjónum beint að nokkrum þáttum kynverundar (sexualities), breytingum og þróun frá upphafi 20. aldar og íslensk þróun sérstaklega skoðuð. Við fjöllum um rannsóknir sem gerðar hafa verið á kynverund og kynhegðun allt frá bók Richard von Krafft-Ebing, Psychopathia Sexualis (1886) og til nýlegra rannsókna í nágrannalöndum okkar. Sérstaklega verður litið til breytinga á stöðu sam- og tvíkynhneigðra og fjallað um BDSM-fólk og blæti ýmiskonar. Kynlíf sem verslunarvara verður skoðað, allt frá auglýsingum og íþróttum til kláms og vændis. Áhrif trúarbragða, menntakerfis, fjölskyldna og vinnustaða á kynlíf og kynlífshegðun fær umfjöllun, sem og barneignir og kynferðisleg heilsa. Loks verður fjallað um kynferðislegt ofbeldi, nauðganir, þvinganir og áreitni ýmiss konar og þá þróun síðustu ára að krafa kvenna  um kynjajafnrétti hefur í æ ríkari mæli beinst að stöðu líkama þeirra eins og sjá má í hreyfingum á borð við #freethenipple og #metoo.

Námsmat verður í formi verkefnis / ritgerðar og skriflegs lokaprófs.

Hagnýtt námskeið sem miðar að því að gera nemendum kleift að yfirfæra þekkingu og hæfni úr grunnnámi í félagsfræði á vinnumarkað. Verkefnavinnu er ætlað að auka sjálfsþekkingu og efla starfshæfni nemenda eftir að námi lýkur með áherslu á færni til að tengja saman fræðilega og hagnýta þekkingu með skapandi og gagnrýnum hætti. Nemendur kynna sér starfsemi tiltekinna einstaklinga, fyrirtækja eða stofnana og fá þannig innsýn í þau ólíku störf sem félagsfræðingar sinna. Nemendur velja tvo aðila úr hópi samstarfsaðila sem kynntur verður á upphafsvikum námskeiðs. Gert er ráð fyrir að u.þ.b. 10-15 klst. sé varið á vettvangi í verkefnaviku námsbrautar. Námsmat felst alfarið í verkefnavinnu auk þess sem skyldumæting er í tíma.

Að nota hið félagsfræðilega sjónarhorn á dægurmenningu getur hjálpað til við að skilja og skýra hina ýmsu þætti félagsgerðar, félagslegra samskipta og athafna sem og félagslegra breytinga. Í námskeiðinu verður farið í greiningu á afþreyingarefni eins og kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og dægurtónlist með það að markmiði að nemendur fái þjálfun í því að beita sjónarhorni félagsfræðinnar og félagsfræðilegum kenningum á mismunandi félagslegar kringumstæður.

Í námskeiðinu verður fjallað um borgir, bæi, þorp og sveitir í hnattvæddum heimi. Áhersla verður lögð á  þann mikils hreyfanleika fólks, fjármagns, varnings og upplýsinga sem hefur umbylt innra gangverki, afmörkun og tengslum þéttbýlis og dreifbýlis í ólíkum löndum. Fjallað verður um helstu kenningar um samspil menningar og formgerðar og þær þjóðfélags- og tæknibreytingar sem riðlað hafa afmörkun og samskiptamynstri milli þéttbýlis og dreifbýlis. Sérstaklega verður fjallað um búferlaflutninga innan og milli landa og áhrif þeirra á þróun ólíkra byggðarlaga

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Sjaldan fellur eplið langt frá eikinni? Í þessu námskeiði er skoðað hvernig félagslegur bakgrunnur einstaklings hefur áhrif á þá félagslegu stöðu sem sem viðkomandi nær að lokum í lífinu og hvernig ójöfnuður endurskapast frá einni kynslóð til annarrar. Námskeiðið fjallar um hvernig félagslegur hreyfanleiki hefur breyst í gegnum tíðina og milli landa og hvaða hlutverki menntun gegnir fyrir félagslegan hreyfanleika. Fjallað verður um helstu kenningar sem notaðar eru til að útskýra ójöfnuð í menntun og félagslegum hreyfanleika og (hugsanlegar) breytingar yfir tíma. Á námskeiðinu verður lögð áhersla á félagslegan bakgrunn einstaklinga (stétt, menntun foreldra eða félags-efnahagslega stöðu foreldra) en misrétti á grundvelli kyns og þjóðernisuppruna  verður einnig skoðað á síðustu fundum. Í málstofunni munum við lesa blöndu af klassískum og nýlegum textum. Jafnframt verður sérstök áhersla lögð á að fjalla um lestur og niðurstöður frá öðrum löndum í samanburði við Ísland.

Áhersla er lögð á kenningar, skilgreiningar og skýringarlíkön á áfengis- og vímuefnamálum, sem og helstu líkamleg og sálræn áhrif vímuefnaneyslu. Fjallað er um afleiðingar vímuefnaneyslu fyrir einstaklinga og fjölskyldur, löggjöf og þjónustukerfi. Jafnframt er fjallað um hlutverk félagsráðgjafa í fræðslu, ráðgjöf og forvörnum á sviði áfengis- og vímuefnamála.

Í námskeiðinu er fjallað um helstu viðfangsefni kynjafræða í ljósi margbreytileika nútímasamfélaga. Kynjafræðilegu sjónarhorni er beitt til að gefa yfirlit yfir stöðu og aðstæður ólíkra hópa í samfélaginu. Kynnt verða helstu hugtök kynjafræða svo sem kyn, kyngervi, eðlishyggja og mótunarhyggja. Skoðað er hvernig kyn er ávallt samtvinnuð öðrum samfélagslegum áhrifabreytum.

Kennslufyrirkomulag: Námið byggir á vendikennslu sem þýðir að allir fyrirlestrar verða aðgengilegir á Canvas. Stað- og fjarnemar mæta vikulega í umræðutíma í háskólanum eða á Teams og netnemar taka vikulega þátt í umræðum á Canvas.

Í tengslum við námskeiðið KYN304G Suðupottur fræðanna: Efst á baugi í kynjafræðum gefst nemendum kost á að vinna aukaverkefni. Nemendur hafa samband við kennara námskeiðsins til ákveða efni og efnistök.

Nemendur kynnast nýjum rannsóknum á fræðasviðinu, fá innsýn í þá breidd sem kynjafræðileg viðfangsefni endurspegla og skilji mikilvægi fræðilegrar umræðu innan kynjafræða.

Námskeiðið byggist á verkefnavinnu í tengslum við ráðstefnur, málþing, málstofur, fyrirlestra og valda viðburði á sviði jafnréttis- og kynjafræða innan og utan Háskóla Íslands í eitt misseri.

Orðspor Íslands sem fyrirmyndarríkis í kynjajafnrétti og málefnum hinsegin fólks hefur farið vaxandi síðustu áratugi.

Þá hefur Ísland verið talið meðal umhverfisvænstu landa heims samkvæmt vísitölumælingum á þeim vettvangi.

Í námskeiðinu er skyggnst á bak við þessa ímynd frá þverfræðilegu sjónarhorni.

Orðspor Íslands sem fyrirmyndarríkis í kynjajafnrétti og málefnum hinsegin fólks hefur farið vaxandi síðustu áratugi í kjölfar góðrar útkomu Íslands í mælingum jafnrétti og stöðu hinsegin fólks. Þá hefur Ísland verið talið meðal umhverfisvænstu landa heims samkvæmt vísitölumælingum á þeim vettvangi. Í námskeiðinu er skyggnst á bak við þessa ímynd frá þverfræðilegu sjónarhorni. Fjallað er um helstu atriði á sviði kynjajafnréttis, hinsegin mála, umhverfismála og sjálfbærni og þau skoðuð út frá ýmsum áhrifaþáttum eins og margbreytileika, kyngervi, stétt, þjóðerni og hnattrænum valdatengslum. Sérstök áhersla er á hvernig málefni jafnréttis og sjálfbærni tengjast íslenskum veruleika og stjórnmálum

Evrópsk samfélög nútímans einkennast af vaxandi hreyfanleika, fólksflutningum og fjölbreytileika. Þessar breytingar skapa ýmsar áskoranir fyrir gagnasöfnun, svo sem með manntölum og könnunum. Innflytjendur eru yfirleitt skilgreindir sem hópar sem erfitt er að ná til vegna mikils hreyfanleika, tímabundinnar búsetu og/eða óreglulegrar búsetu. Þetta hindrar hefðbundnar úrtökuaðferðir. Að auki geta innflytjendur haft takmarkaða hvata til að taka þátt í rannsóknum sem gerðar eru í móttökuríkinu. Í námskeiðinu munum við ræða mismunandi rannsóknaraðferðir sem hægt er að nota til að rannsaka hreyfanleika og fólksflutninga. Án þess þó að vera bundið við það er áherslan lögð á megindlegar og blandaðar aðferðir.

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum undirstöðuatriði félagslegrar og menningarlegrar mannfræði og helstu efnisþætti greinarinnar. Fjallað er um verkefnasvið mannfræði, sögu greinarinnar, helstu kennistefnur, rannsóknaraðferðir og hugtök. Ennfremur er fjallað um skipan samfélaga almennt, tengsl vistkerfis og samfélags og félagslegar breytingar. Þá eru einstakir þættir félagsskipunar ræddir s.s. sifjar, stjórnskipan, hagskipan og trúarbrögð og fjallað er um rannsóknir mannfræðinga á íslensku samfélagi.

Námskeiðið fjallar um framlag mannfræðinnar til rannsókna á þjóðerni, fjölmenningarlegu samfélagi, innflytjendamálum og kynþáttahyggju. Gerð verður grein fyrir helstu viðfangsefnum mannfræðinnar á þessum sviðum og ólíkir fletir athugaðir í ljósi mikilvægis þjóðernis og fólksflutninga í heiminum í dag. Meðal annars verður skoðað við hvaða kringumstæður þjóðerni verður mikilvægt. Einnig verða athuguð tengsl þjóðernis við aðra þætti eins og stétt, kyn og menningu. Skoðuð verða þjóðernisfyrirbæri og fjölmenningarleg samfélög eins og þau birtast á mismunandi hátt á Íslandi og annars staðar í heiminum.

Í námskeiðinu verða helstu hugtökin innan kynmenningar, kyn, kyngervi og kynhneigð, sett í samhengi við mannfræðilegar rannsóknir og þekkingu. Markmiðið er að nemendur öðlist góðan skilning á þessum hugtökum, hvernig þau eru í sífelldri endurmótun og hvernig þau móta samfélög og menningu hvarvetna. Fjallað verður um hvernig mannfræðirannsóknir á fyrri hluta 20. aldar voru mótaðar af ríkjandi kynjaviðmiðum og rýnt í áhrif femínískrar baráttu síðastliðinnar hálfrar aldar á tilurð og þróun fjölbreyttra mannfræðirannsókna. Áhersla verður lögð á að greina einkenni femínískra og hinsegin samtímarannsókna og nemendur kynnast efnistökunum í gegnum valdar etnógrafíur og aðra texta af vettvangi auk yfirlitsgreina um kynmenningu.

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

Markmið með námskeiðinu er að kynna fyrir viðskiptafræðinemum helstu grunnatriði í vinnumarkaðsfræðum (industrial/employee relations). Rætt verður um skipulag á íslenskum vinumarkaði, tvískiptingu hans og rætt um mun á hinum almenna og opinbera vinnumarkaði. Fjallað verður um kenningar um vinnumarkaðinn og samskipti aðila vinnumarkaðarins, stofnanauppbyggingu, hlutverk einstakra aðila á vinnumarkaði (verkalýðsfélög, atvinnurekendur og ríkisvald). Fjallað verður um kjarasamninga (fyrirtækja- og vinnustaðasamninga), vinnulöggjöfina, verkföll og verkfallskenningar. Enn fremur farið í helstu réttindi og skyldur í vinnusambandinu, ráðningarsamband, samkeppnisákvæði.

Kennt í ágúst 2022

Í námskeiðinu verður rannsakað hlutverk klæðnaðar í mótun menningarmarka og þjóðernisvitundar á Íslandi, c. 1790-1920. Sérstök áhersla verður lögð á þjóðlegan klæðnað kvenna, en almennt athugað hvernig klæðahættir beggja kynja áttust við tískustrauma og stefnur meginlandsins þegar skilgreina skyldi sýnileg einkenni íslensks þjóðernis. Kynntar verða kenningar um þróun menningarmarka, sem og aðferðafræði um nýtingu persónulegra frásagna og sögulegra heimilda í túlkun á menningu þjóðar. Rýnt verður í ferðabækur, greinaskrif og sendibréf til að kanna áhrif gagnvirkra samskipta milli menningarheilda á gerð og þróun menningarmarka og þjóðernisvitundar. Í skriflegu lokaprófi skulu kenningar og heimildir þessar nýttar til að skýra áhrif og notkun klæðnaðar í myndun og staðfestingu menningarmarka og ætlast til að nemendur geti rætt og metið áhrif einstakra persóna og hópa á mótun þjóðernisvitundar með klæðnaði

Umsjónarmaður: ÓIafur Rastrick             
Kennari:  Dr. Karl Aspelund, Associate Professor, University of Rhode Island.

Þjóðfræði kynnt sem fræðigrein á íslenska og alþjóðlega vísu. Helstu hugtök þjóðfræðinnar skýrð sem og svið hennar. Rætt er meðal annars um kenningar um hópa, efnismenningu, siði, túlkun þjóðfræðiefnisins og hlutverk þjóðfræðinnar. Þá verður rætt ítarlega um rannsóknarsögu þjóðfræði hérlendis og í nágrannalöndum. Stuðst verður við aðalinngangsrit um þjóðfræði og greinar helstu þjóðfræðitímarita.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum kennara og umræðum hópsins, auk þess sem nemendur flytja fyrirlestra og stjórna umræðum.

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

Í námskeiðinu verður efnisleg hversdagsmenning tekin til gagngerrar umfjöllunar. Gefið verður yfirlit yfir þetta þverfaglega rannsóknarsvið og rýnt jöfnum höndum í dæmi úr samtímanum og frá fyrri tíð, íslensk og erlend. Meðal annars verður fjallað um föt og tísku, matarhætti, hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu, rusl og hreinlæti, handverk og neyslumenningu, hús og garða, heimilið, borgarlandslag, söfn og sýningar. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, kyngervi, neyslu, rými og stað.

Námskeiðið tekur sérstaklega fyrir félagsmenningu í leik, skemmtan og á hátiðastundum, hér á landi og erlendis. Fjallað verður um siði og venjur í sambandi við ævihátiðir og hátiðir á árshringnum og ýmsum samkomum svo sem bæjarhátíðum og íþróttaviðburðum. Auk íslenskra hátíða verður t.d. rætt um Halloween, Mardi Gras og ýmsar evrópskar hátíðir. Þessir viðburðir flétta saman margvíslegu þjóðfræðiefni og hafa því jafnan verið eitt meginviðfangsefni þjóðfræðinga. Ætlunin er að kynna þá frjóu umræðu sem hefur átt sér stað um þessi efni undanfarið og lesnar hvort tveggja sígildar greinar og nýlegar rannsóknir. Mikið safn frumheimilda um hátiðir og samkomur er tiltækt og verður leitast við að rannsaka það í ljósi nýlegra kenninga. 

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Í námskeiðinu skoðum við hvernig þjóðfræðaefni vegnar í vestrænum nútímasamfélögum og rýnum í fjölmiðlaefni, kvikmyndir og internetið, auk þess sem við skoðum munnlega og verklega geymd. Á meðal þess sem við tökum til athugunar eru flökkusagnir og ævintýri, trú og fordómar, leikir og hátíðir, veggjakrot og brandarar, og allra handa siðir og venjur. Markmiðið er að bæta skilning okkar á hversdagslegum undirstöðum nútímamenningar og auka meðvitund okkar um allt það "ómerkilega" sem á ríkan þátt í að móta sjónarhorn okkar á samfélagið og viðhorfið til náungans. Stuðst verður við nýjar og nýlegar rannsóknir í þjóðfræði, menningarfræði og skyldum greinum.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Ævintýri verða lesin og skoðuð í ljósi samfélagslegra gilda. Lögð verður áhersla á sagnahefðina, flutning sagnafólks, sísköpun þess og meðferð á sagnaminnum. Ævintýrin verða skoðuð m.t.t. hins breytilega efniviðar og hin ýmsu afbrigði einstakra gerða og minna borin saman. Leitast verður við að ráða í merkingu ævintýra, m.a. með táknrýni, auk þess sem þau verða skoðuð í félagslegu ljósi og sett í samhengi við það samfélag sem mótaði þau. Þá verður skoðað hvernig ævintýri eru nýtt og sífellt endursköpuð í nýrri miðlun.

Vinnulag

Kennsla fer einkum fram með fyrirlestrum, en einnig með umræðum svo sem kostur er.

Í námskeiðinu verður rýnt í hvernig umhverfið í borgum, sveitum og óbyggðum fær merkingu meðal einstaklinga og hópa. Kannað verður hvernig minningar einstaklinga og menningarlegt minni mótar skilning á landslaginu, hvernig örnefni, sögur og sagnir um álfakirkjur, álagabletti og atburði skilyrða gildi staðanna og hvernig upplifun og minningar frá staðnum fylgja þeim til lengri tíma. Sumir staðir hafa orðið að helgistöðum þjóða á meðan aðrir eru einungis viðkomustaðir á leiðinni eitthvað annað. Spurt verður: Af hverju líður fólki vel sumum stöðum en finnur fyrir vanlíðan eða ótta annars staðar? Hvernig myndar fólk tengsl við staði í stuttum heimsóknum og lengri dvöl? Skiptir máli að vera aðfluttur eða innfæddur? Hvað fellst í því að finnast maður tilheyra og eiga heima á einhverjum stað? Hvernig tengjast flóttafólk og aðrir innflytjendur þeim stöðum sem þau flytja til og hvernig halda þau við eða rjúfa tengslin við staðinn og landið sem þau koma frá? Hvaða þýðingu hefur það fyrir fólk að hafa þurft að yfirgefa heimkynni sýn vegna styrjalda eða náttúruhamfara og eiga ef til vill ekki afturkvæmt? Í þessu samhengi verður hugað að því hvernig ráðandi orðræða og samfélagsþróun skilyrða samband fólks við staði sem og hvaða hlutverki reynsla, skynjun, minningar, fagurfræði og frásagnir gegna í þeim tengslum, þeirri merkingu sem staðir hafa í hugum fólks og því hverjir geti gert tilkall til staðar og hvernig.

Í námskeiðinu er rýnt í ýmis dæmi frá nítjándu öld til samtímans um „ómenningu“ allt frá áliti Jónasar Hallgrímssonar á rímum og Jónasar frá Hriflu á amerískum reyfurum og klessumálverkum til samtímaumræðna um graffítí, tölvuleiki og tónlistarmyndbönd. Fjallað er um hugmyndir, hegðun og menningarafurðir sem taldar eru hafa verið skaðvaldar í íslenskri menningu eða ógnað á einhvern hátt heilbrigðu menningarlífi. Þannig er meðal annars staðnæmst við andúðina á djassi, rokki og atómskáldskap og fjallað um eðli þeirrar ógnana sem talið var stafa af slíkum fyrirbærum. Samhengi samfélagslegs valds og menningar er tekið til rækilegrar skoðunar og spurt hverjir hafi skilgreint ómenningu, með hvaða aðferðum og í hvaða tilgangi.

Spurt er hvort ógnvaldarnir eigi eitthvað sameiginlegt og hvort skilgreining þeirra sé háð hagsmunum, hugsjónum og siðferðisviðmiðum sem tekið hafa breytingum í tímans rás. Skoðað er að hvaða leyti hugmyndir um ómenningu sem andhverfu íslenskrar menningar hafa átt þátt í að móta hana og skilgreina:

Hvaða þátt hafa hugmyndir um hið menningarlega og viðmið um siðmenningu átt í að marka viðteknar hugmyndir um íslenska menningu? Að hvaða leyti hefur íslensk menning mótast í viðnámi gegn erlendri fjöldamenningu sem meðal annars hefur verið álitin birtast í gervi danskrar kjólatísku og amerískra sápuópera?

Sviðslistafræði (Performance Studies) fjallar um það hvernig fólk í öllum samfélögum, bæði fyrr og nú, tekur þátt í ymis konar sviðslist (performances) í daglegu lífi, á mismunandi "leiksviðum", allt frá helgisiðum til kirkjupredikana, leiksýninga, kvikmyndasýninga, útvarpsþátta, uppistands, sagnaflutnings, gjörningalistar, hátíða, útskriftasiða, matarboða, dulbúningasiða og málflutnings stjórnmálamanna heima og erlendis. Á námskeiðinu munu nemendur kynnast þeim margslungnu táknmálsformum sem beitt er í mismunandi tegundum sviðslista, frá talmáli til búninga, útlits, svipbrigða, kyns, samhengis, hljóðs, "timing" og nytsemi rýmis og viðtöku áhorfenda.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, umræðum um fyrirlestra og farið í heimsóknir.

Í auknum mæli er ungt fólk á farladsfæti. Þessi aukning kemur í kjölfar almennrar fólksfjölgunar, tæknilegra breytinga, víðara upplýsingaflæðis og breytta búsetuskilyrða. Flutningarnir vara mismunandi lengi en hafa til að mynda mikil áhrif á sjálfsvitund, félagstengsl og atvinnumöguleika. En tækifæri til flutninga sem bjóðast ungu fólki eru gjarnan samofin kyni, kynvitund, menntun, stétt, þjóðerni og ríkisborgararétti. Dæmi um slíka flutninga eru skiptinám, íþróttaiðkun, sjálfboðastarf, au-pair, ástarflutningar, heilsuflutningar, stríðsflutningar, alþjóðlegur aktivismi, glæpastarfsemi og langvarandi ferðalög.

Nýleg fræði um reynslu ungs fólks af hreyfanleika hafa verið að ryðja sér rúms innan félagsfræðinnar. Þar er gjarnan miðað við aldurinn 15-30 ára þegar talað er um ungt fólk. Samantekið varpa þessi fræði ljósi á hvaða efnahagslegu og persónulegu hvatar liggja að baki flutningum. Einnig hvernig félagslegt net, ímyndasköpun og tímabundnar aðstæður, eins og t.d. efnahagsleg kreppa eða þátttaka í réttindabaráttu, eru samofnar hvötum til flutninga. Fræðin draga líka fram hvaða hömlur, stofnanabundnar, félagslegar og fjárhagslegar, koma upp í kringum flutningana og á meðan á flutningunum stendur, og flétta við atbeina unga fólksins til að takast á við breyttar aðstæður. Að lokum sýna fræðin fram á áhrifin af flutningunum; á þá sem flytja persónulega, á fjölskyldumeðlimi og á viðkomustaðina.

Í þessu námskeiði verður því fjallað um kenningar um flutninga ungs fólks og stuðst við nýtilkomnar fræðigreinar á þessu sviði. Námskeiðið er ætlað sem kynningarnámskeið fyrir nemendur um félagslegan og landfræðilegan hreyfanleika í nútímasamfélagi. Áherslan er á að draga fram margvíslega reynslu ungs fólks af flutningum ásamt því að rýna í félagslega stöðu þeirra, völd og valdaleysi. Gagnrýnu ljósi verður beint að samtvinnun breyta í hnattrænu samhengi. Nemendur eru því hvattir til að rýna í efnið út frá fræðigreinum, eigin reynslu og framtíðarsýn fyrir íslenskt samfélag

Eftirlitsþjóðfélagið (surveillance society) og áhættuþjóðfélagið (risk society) eru hugtök sem verða æ meira áberandi í félagsfræði. Að auki er vaxandi áhugi á að skilja hvernig ný tækni hefur mótandi áhrif á þjóðfélagið, fyrirkomulag vinnu, samskipti fólks, félagsauð (social capital) og lagskiptingu samfélagsins (social sorting). Kenningar og skrif fræðimanna á borð við Manuel Castells, Bruno Latour,  Ursula Huws, David Lyon, Juliet Webster, Kristie Ball og  Kevin Haggerty verða kynntar til sögunnar.  Hryðjuverkin 11. september 2001 mörkuðu ákveðin vatnaskil varðandi eftirlitsþjóðfélagið. Miklum fjármunum er nú varið  í tækni sem hægt er að nota til að fylgjast með fólki í leik og í starfi og hugmyndir um meinta óvini ríkisins og ýmissa skipulagsheilda taka á sig nýjar myndir. Krafan um aukin afköst og harðari samkeppni milli fyrirtækja hefur leitt til þess að sams konar tækni er í æ ríkari mæli notuð til að fylgjast með starfsmönnum, afköstum þeirra og vinnuhegðun. Áhrifin á persónuvernd eru margbreytileg og benda bæði í átt til aukins frelsis og fjötra. Samspil fjölskyldu og atvinnulífs verður í óljósara, sem og mörkin á milli hins efnislega og hugræna. Rýmið hefur fengið nýja merkingu, sem og líkaminn. Þá hafa nýjar tegundir samfélagsmiðla og netsamfélaga einnig kallað fram ákveðið form eftirlits sem fræðunum er kallað social surveillance – eða félagslegt eftirlit.  

Markmið námskeiðsins er að greina rannsóknir og kenningar um þau margvíslegu og mótsagnarkenndu áhrif sem upplýsinga- og tölvutæknin hefur á einstaklinga og samfélög.  Nemendur kryfja valda texta sem fást við ofannefnda umræðu og kynna sér erlendar og innlendar rannsóknir á sviðinu.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Raktar eru félagslegar skýringar á geðrænum vandamálum og þeim beitt til að útskýra samsetningu og útbreiðslu geðrænna vandamála meðal aldurshópa, kynja, hjúskaparhópa og stétta. Fjallað er um aðstæður geðsjúkra og samskipti þeirra við fjölskyldumeðlimi og geðheilbrigðisstéttir. Munur á notkun geðheilbrigðisþjónustu milli kynja, hjúskaparhópa og stétta er rakinn og skýrður. Loks er greint frá skipan og árangri geðheilbrigðisþjónustunnar.

Í námskeiðinu verða gagnrýndar hefðbundnar skilgreiningar á heilbrigði og sjúkdómum í félagsfræðilegu ljósi. Raktar verða kenningar um sjúkdóma sem frávik (deviance) og kenningar um hlutverk sjúklingsins (sick-role). Skoðuð verður félagsleg dreifing helstu heilbrigðisvandamála samtímans og rætt um ólíkar skýringar á þessari dreifingu. Athuguð verður notkun heilbrigðisþjónustu og gerður samanburður á ólíkum skýringum á misræmi heilsufars og notkunar þjónustu. Rætt verður um lækna og hjúkrunarfólk sem starfshópa með ólík einkenni atvinnumennsku (professionalism) og átök í heilbrigðiskerfinu skoðuð í því ljósi. Loks verður lagt sögulegt mat á árangur af heilbrigðisþjónustu í ljósi kenninga um samband heilbrigðisþjónustu og heilsufars.

Um er að ræða námskeið þar sem nemendum gefst færi á að stíga úr stólnum og prufa sig áfram með rannsóknir/verkefni gagnvart því sem það hefur lært í haustnámskeiðunum. Um símatsnámskeið er að ræða, nokkurs konar tilraunastofu, þar sem nemendur leysa verkefni í hópum undir handleiðslu kennara í bland við lestur um sígildar og nýlegar fjölmiðlafræðirannsóknir.

Lagt er upp með virkni nemenda og samstarfskunnáttu, og verða verkefnin smá sem stór, sum með hefðbundnu formi en önnur lúta meira frjálsræði. Viðföngin verða fjölmiðlar í allri sinni dýrð, hvort heldur dagblöð, sjónvarp, samfélagsmiðlar eða hljómplötur. Hér er klifrað niður úr fílabeinsturninum og lagt af stað í skotgrafir raunheima.

Nemendur fá innsýn í það hvernig akademískar rannsóknir virka, eitthvað sem getur hjálpað upp á BA vinnu og er gaman og gott – og eiginlega nauðsynlegt - fyrir framtíðarfræðimenn.

Námskeiðið er helgað hinum svofelldu samfélagsmiðlum (Facebook, Twitter, Snapchat o.s.frv) sem hafa á umliðnum árum, og það á fremur stuttu tímabili, markað djúp spor í sögu fjölmiðla og á margan hátt breytt eðli og eigindum fjölmiðlunar (og margir vilja líta svo á þessi fyrirbæri séu ekki eiginlegir fjölmiðlar). Sérstaklega verður litið til þeirra rullu sem þessir gagnvirku samfélagsmiðlar spila í nútímanum, bæði á makróstigi (stofnanir, eignarhald) og míkróstigi (samskipti einstaklinga og hópa). Áhrif þessara miðla á daglegt líf; samskipti, menningarneyslu, pólitík o.fl eru óumdeild og litið verður til nýjustu rannsókna á þessu sviði.

Eitt af viðfangsefnum félagsfræðinnar er að skoða tilurð, framgang og áhrif félagslegra hreyfinga (e. social movements). Félagslegar hreyfingar má skilgreina sem aðgerðir hópa sem leitast við að hafa áhrif á þróun samfélagsins eða afmörkuð svið þess, oft á grundvelli hugmynda um sameiginlega stöðu, hagsmuni eða lífsviðhorf. Um er að ræða samstarf og aðgerðir af margvíslegu tagi, allt frá staðbundnu grasrótarstarfi til starfsemi alþjóðlegra samtaka. Félagslegrar hreyfingar geta leitt til fjöldamótmæla og uppþota og jafnvel til borgarastríða og stjórnarfarsbyltinga. Í námskeiðinu er fjallað um kenningar og rannsóknir á þessu sviði og valin dæmi skoðuð. Til að mynda verður fjallað um sögulegar byltingar (t.d. frönsku byltinguna), stéttarfélög, kvennahreyfingar, trúarhreyfingar, friðarhreyfingar og umhverfisverndarsamtök. Sérstaklega verður fjallað um mótmælabylgjuna sem alþjóðlega bankakreppan leiddi af sér, þar á meðal „Búsáhaldabyltinguna” íslensku.

Í námskeiðinu er sérstök áhersla á brýnasta málefni samtímans, loftslagsbreytingar. Rýnt verður í það hvernig loftslagsbreytingar eru samfélagsleg áskorun. Það þýðir að loftslagsbreytingar munu hafa mismunandi áhrif á einstaklinga innan og á milli samfélaga, þar sem þeir sem eru í verri félagslegri stöðu eru verr settir, innan og á milli samfélaga. Skoðaðir verða þættir eins og ójöfnuður, félagslegt misrétti, aðgerðir stjórnvalda og togstreita á milli þjóða í tengslum við loftslagsbreytingar. Styrkur umhverfisfélagsfræðinnar er að skoða sambandið á milli umhverfisins og samfélagsins með því að greina samfélagslega þætti í tengslum við umhverfismál. Umhverfisfélagsfræðin gefur okkur þannig dýpri skilning á áhrifum umhverfis- og loftslagsbreytinga á einstaklinga og samfélög. Það er gert t.d. með því að skoða hvernig stofnanir og aðrir menningarlegir þættir tengjast umhverfisvandamálum. Rýnt verður í hverjar lausnir mismunandi samfélaga eru við umhverfisvandamálum sem við stöndum frammi fyrir sem og hvaða kenningar við getum notað til að skilja slíkar lausnir. Að auki verður farið yfir hvernig einstaklingar eru alltaf þvingaðir að ákveðinni hegðun út frá samfélagi sínu. Þ.e. það skiptir máli hvað er skilgreint sem vandamál á hverjum tíma hvernig einstaklingar haga sér, mætti þar t.d. nefna hvernig viðhorf okkar til flokkunar hefur breyst yfir tíma.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Umræðan um kynferðisbrot og hvernig eigi að bregðast við þeim hefur farið hátt síðustu misseri, þá sérstaklega í kjölfar #MeToo hreyfingarinnar. Rannsóknir sýna að einungis lítill hluti kynferðisbrotamála eru kærð til lögreglunnar og aðeins örlítill hluti þeirra lýkur með sakfellingu. Því má segja að málaflokkurinn einkennist af réttlætishalla. Í auknum mæli sjáum við einnig þolendur kynferðisbrota segja sögu sína á samfélagsmiðlum eða í fjölmiðlum og í sumum tilvikum eru meintir gerendur ásakaðir opinberlega sem getur vakið ólík viðbrögð og haft ýmiss konar afleiðingar.

Í þessu námskeiði verður leitað skýringa á þessari samfélagsþróun út frá sjónarhóli félags- og afbrotafræði. Í námskeiðinu verður meðal annars leitað svara við eftirfarandi spurningum: Hverjir fremja kynferðisbrot og af hverju? Hvernig er reynsla karla sem verða fyrir kynferðisbrotum önnur en reynsla kvenna? Hver er munurinn á réttarstöðu sakborninga og réttarstöðu brotaþola? Af hverju er munur á ætlun og framkvæmd laganna? Hvernig hefur refsivörslukerfið þróast? Hver er munurinn á lagalegu réttlæti og félagslegu réttlæti? Hvernig eru óhefðbundin réttarkerfi betri eða verri en hefðbundin réttarkerfi? 

Athugið að námskeiðin Afbrot á Íslandi og Kynferðisbrot, lög og réttlæti eru jafnan kennd annaðhvert ár, hvort á móti öðru.

Þróun gervigreindar (e. artificial intelligence) og gagnvirkra gervigreindarkerfa (e. interactive AI systems) mun óhjákvæmilega hafa mikil áhrif á einstaklinga og samfélög. Líkt og og vélar iðnbyltingarinnar sem mótuðu nútímasamfélagið með umbyltingu framleiðsluhátta er gervigreindin þannig mjög líkleg til að gjörbreyta upplýsinga- og þjónustusamfélagi samtímans. Þótt dómsdagsspár um heimsyfirráð gervigreindar með sjálfsvitund fangi helst ímyndunarafl almennings verður í þessu námskeiði sjónum beint að þeim hversdaglegri gervigreindarkerfum sem þegar eru komin fram á sjónarsviðið en geta engu að síður með skapandi hætti mölbrotið félagsleg mynstur og formgerðir samtímans. Á þessum tímamótum gegna félags- og hugvísindi mikilvægu hlutverki og því bjóðum við nemendur ólíkra námsbrauta hjartanlega velkomin í þetta þverfaglega námskeið. Námskeiðið hefst á stuttri, almennri kynningu á gagnvirkum gervigreindarkerfum á borð við Bard, Copilot, Claude og ChatGPT auk sérhæfðari forrita og kerfisviðbóta (e. plugins). Þá verður fjallað um ýmis hagnýt, kenningaleg og siðferðileg álitamál sem tengjast notkun gervigreindar í daglegu lífi. Megináhersla verður þó lögð á samfélagsleg áhrif gervigreindar í samtímanum og líkleg áhrif hennar til framtíðar. Farið verður yfir nýjustu rannsóknir á þessu sviði og nemendur fá tækifæri til að skoða nánar tiltekin viðfangsefni að eigin vali, svo sem áhrif gervigreindar á háskólamenntun, atvinnulíf og vinnumarkað, lýðræði og jöfnuð, list, hönnun og skapandi skrif, fjölmiðla og boðskipti, samgöngur, margvíslega þjónustu, löggæslu og öryggismál sem og afþreyingu og tómstundir. Námskeiðinu lýkur með kynningum nemenda á lokaverkefnum sínum í námskeiðinu.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning og verklega færni til að beita aðhvarfsgreiningu á eigin spýtur. Fjallað er um þau afbrigði aðhvarfsgreiningar sem hvað oftast eru notuð í rannsóknum á sviði félagsvísinda. Farið er í stjórnun breyta, notkun nafnbreyta, línuleg og ólínuleg líkön, aðferðir til þess að prófa miðlun breyta og samvirkni breyta og aðferðir til að nota breytur sem hafa skekkta dreifingu svo eitthvað sé nefnt. Fjallað er um forsendur aðhvarfsgreiningar og aðferðir til að fást við þær. Einnig er fjallað um "logistic" aðhvarfsgreiningu, þar sem háða breytan er tvígild nafnbreyta. Samhliða þessari umfjöllun verður farið í saumana á ályktunartölfræði, notkun marktektarprófa og túlkun niðurstaðna. Áhersla er lögð á að nemendur fái umtalsverða verklega reynslu af því að greina megindleg gögn. Kennari útvegar könnunargögn sem nemendur nota til þess að prófa þær aðferðir sem kenndar eru. Eftir fremsta megni verður reynt að samþætta fræðilegar spurningar og tilgátuprófun. Tölfræðiforritið SPSS fyrir Windows er notað.

Markmið námskeiðsins er að kynna helstu hugtök, kenningar og rannsóknaráherslur í fjölskyldufræðum og fjölskyldufélagsfræði. Fjallað verður um fjölskylduna sem stofnun, þróun hennar, gerð, hlutverk og stöðu í samfélaginu frá sögulegu sjónarhorni. Sérstök áhersla verður lögð á umfjöllun um breytingar á stöðu mæðra, feðra og barna annars vegar og tengsl atvinnu og fjölskyldulífs hins vegar. Þá verða kynntar íslenskar rannsóknir og niðurstöður nýjustu samanburðarrannsókna á sviðinu.

Fjallað verður um kenningar um öldrun, lífsskeiðaþróun og breytingaferli fullorðinsára frá félagslegu, líkamlegu og tilfinningalegu sjónarhorni. Einnig verður fjallað um löggjöf, stefnumörkun og hugmyndafræði í uppbyggingu þjónustu eldri borgara. Áhersla er lögð á starfshlutverk félagsráðgjafans og aðferðir við ráðgjöf, stjórnun, fræðslu og forvarnarstarf. Í lok námskeiðs er ætlast til að nemendur hafi tileinkað sér þekkingu á málefnum eldri borgara og geti nýtt hana í starfi með öldruðum og fjölskyldum þeirra.

Fjallað verður um helstu kenningar á sviði byggðafræði og rannsóknir á byggðamálum. Sérstök áhersla verður lögð á byggðaþróun á Íslandi í samanburði við önnur lönd í Evrópu og Norður-Ameríku. Þá verður fjallað um samspil grunngerðar og þjóðfélagsþróunar, fólksfjölgun, þéttbýlisvæðingu og samfélagsbreytinga á byggðaþróun. Meðal annars verður fjallað um lífsgæði og byggðaþróun með tilliti til landbúnaðar, sjávarútvegs, stóriðju, ferðaþjónustu, verslunar og þjónustu, heilbrigðisþjónustu og löggæslu, fjölmiðlunar, viðskiptaumhverfis, stjórnsýslu, menntunar og menningarlífs. Loks verður litið til áhrifa hnattvæðingar og fjölmenningar á byggðaþróun á Íslandi. Kynningar og umræður í vikulegum umræðutímum sem fara fram í rauntíma.

Námskeiðið er kennt við háskólann á Akureyri 

Nemendur verða að sækja um gestanám til að sitja námskeiðið: https://www.hi.is/nam/gestanam_opinberir_haskolar

Hér er númer námskeiðsins við HA : ÍLB0176190

Kynjafræði er þverfræðileg. Hér verður heimspekilegur og kenningalegur grundvöllur kynjafræða og gagnrýnið inntak þeirra skoðað.

Fjallað er um birtingarform og merkingu kyns (e. sex) og kyngervis (e. gender) í tungumáli og menningu, sögu, samfélagi og vísindum. Sjónarmið fræðanna eru kynnt og tengsl þeirra við aðferðafræði.

Í námskeiðinu er fjallað um heimspekilegan og kenningalegan grundvöll kynjafræða og gagnrýnið og þverfræðilegt inntak þeirra. Fjallað er um birtingarform og merkingu kyns (e. sex) og kyngervis (e. gender) í tungumáli og menningu, sögu, samfélagi og vísindum. Sjónarmið fræðanna eru kynnt og tengsl þeirra við aðferðafræði. Þá eru nemendur þjálfaðir í að beita á sjálfstæðan og gagnrýninn hátt fræðilegum hugtökum og aðferðum.

Kennslufyrirkomulag: Námið byggir á vendikennslu sem þýðir að allir fyrirlestrar verða aðgengilegir á Canvas. Stað- og fjarnemar mæta vikulega í umræðutíma í háskólanum eða á Teams og netnemar taka vikulega þátt í umræðum á Canvas.

Barátta hinsegin fólks síðastliðna áratugi hefur skilað margvíslegum ávinningi og réttindum. Enn er þó langt í jafnrétti á þessu sviði og samfélagið er í meginatriðum sniðið að hinum gagnkynhneigðu sískynja meginstraumi.

Í námskeiðinu er ljósi varpað á sögu hinsegin fólks, samfélagslega stöðu, reynsluheim, baráttumál og menningu.

Námskeiðið er inngangsnámskeið sem varpar ljósi á sögu hinseginfólks (sam-, tvíkynhneigðra, pansexual, transfólks og fleiri) á Íslandi, reynsluheim þeirra, baráttumál og menningu. Sagan er sett í alþjóðlegt samhengi og gerð er grein fyrir helstu vörðum í mannréttinda¬baráttunni, réttarstöðu og löggjöf. Fjallað er um mikilvæga þætti félagsmótunar¬innar, svo sem sköpun sjálfsmyndar og þróun sýnileika, samband við upprunafjölskyldu og leit að eigin fjölskyldugerð. Rætt er um muninn á samkynhneigðum fræðum og hinsegin fræðum, og kynntar eru kenningar um mótun kynferðis, kyngerva (sex og gender) og kyngervisusla (gender trouble). Vikið er að samræðu hinseginfólks við stofnanir samfélagsins og fjallað um líðan þeirra og lífsgæði. Fjallað er um þátt kynhneigðar í mótun menningar og ýmsar menningargreinar eru teknar sem dæmi um það hvernig veruleiki hinseginfólks birtist í listum og menningu. 

Markmið námskeiðsins er að kynna hugmyndir og kenningar í mannfræði um trúarbrögð. Fjallað er sögulega um hugmyndir í mannfræði um þessi efni og hugmyndir og kenningar þær sem fram hafa komið kynntar. Efnislega er í námskeiðinu einkum fjallað um trú, töfra og galdur.

Námskeiðið fjallar um nokkur lykilatriði íslensks þjóðfélags og menningar frá sjónarhóli mannfræðinnar. Það gefur sögulegt yfirlit rannsókna í mannfræði á Íslandi og leggur sérstaka áherslu á málefni íslensks nútíma samfélags.  Kennt verður á ensku til þess að gera námskeiðið aðgengilegt nemendum sem eru ekki íslensku mælandi og til þess að efla ensku kunnáttu og þjálfa fræðileg skrif nemenda á ensku.

According to the United Nation’s Department of Economic and Social Affairs, slightly over half of the world’s population lives in urban areas. This is projected to be 66% percent by the year 2050, with Africa and Asia accounting for 90% of this new urban growth. Urban anthropology has increasingly played a critically important role in the development of the discipline of anthropology in terms of theory, research methods and social justice movements. This course provides an historical overview of the development of urban anthropology and on through to recent developments. An emphasis will be placed on anthropological theory and research methods, but also issues such as social justice, architecture, design and urban planning. The course will cover, among others, the early Chicago ethnographers and early urban poverty research, utopian and modernist urban planning, power and built form, divisions and gated communities, crime and urban fear, urban homelessness, and the governance of built spaces. The course will conclude with a section on cities in transition, which includes a focus on the post-industrial/global city, the effects of neoliberalism on urban spaces, and a discussion of the possible future(s) of urbanism and the role of anthropology in understanding these developments.

Students must have completed 120 ECTS in their BA study before attending this course

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

(Kennt á ensku, en nemendur sem þess óska geta skilað verkefnum á íslensku)

Both fixed and relative, lived and imagined, the North has been a reservoir of imaginary potential. In this potentiality, modern subjects -- local and distant -- might regenerate and reinvigorate. The North contains apparent contradictions: beautiful and terrifying, invigorating and deadly. The imagery of such an imagined and real north, read through history, folklore, literature, film, is the subject of this course. Comparative, interdisciplinary, and multi-sited, our investigations focus on the ways in which the construction of the North has been a contested field representing different agendas and offering divergent outcomes.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Á námskeiðinu er fjallað um hvernig húmor birtist með margvíslegum hætti í samfélaginu, fjölmiðlum af ýmsu tagi, dægurefni, kvikmyndum, bókmenntum og manna á milli. Leitast er við að greina efnið og tengja við fræðin. Rætt er um kenningar um húmor, þróun rannsókna á þessu sviði og tengsl við önnur svið þjóðfræðinnar svo sem þjóðsögur og þjóðkvæði.

Lesnar eru bækur og greinar helstu fræðimanna á sviðinu allt frá Sigmund Freud og til nýjustu útgáfa. 

Verkefni nemenda felast í nemendafyrirlestrum þar sem þeim er ætlað að tengja fræðigreinar við útgefið skemmtiefni eða brandara sem ganga manna á milli. Nemendur munu auk þess fara í vettvangsferð á skemmtun þar sem uppistand eða grínefni af einhverju tagi er flutt og skila ritgerð þar sem efnið er tengt við fræðin og túlkað.

Í lokaprófi er nemendum ætlað að geta útskýrt kenningar, rætt þróun rannsókna á sviðinu og að geta tengt valið húmor efni við fræðin og önnur svið þjóðfræðinnar.

Vinnulag
Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Athugið, námskeiðið kennt annað hvert ár. 

Í námskeiðinu er fjallað um þjóðhætti og daglegt líf í íslenska sveitasamfélaginu fyrr á öldum, jafnt til sjávar og sveita. Rætt er um aðferðir við rannsókn á efnismenningu, þjóðháttum og daglegu lífi og viðfangsefnið sett í erlent rannsóknarsamhengi. Nemendur kynnast margvíslegum þjóðháttarannsóknum og fjallað er á gagnrýnin hátt um ólíka heimildaflokka - yfirlitsrit, fræðirit og ýmsar frumheimildir. Lögð er áhersla á að greina hugmyndafræði hversdagsins og lífsferil einstaklinga í gamla sveitarfélaginu, um leið og skoðað er hvaða aðferðir dugi best til að rannsaka lífshætti fólksins sem þar ól allan sinn aldur. M.a. er unnið með óprentaðar persónulegar heimildir, svör við spurningalistum og dagbækur.

Námskeiðið beinir sjónum að fatatísku sem efnismenningu og rannsakar tískuhegðun einstaklinga í félagslegu samhengi. Nemendur lesa kenningar um tísku í markaðskerfi iðnvæddra þjóðfélaga og kynnast um leið ýmsum kenningum í heimspeki, félagsfræði, þjóðfræði og mannfræði. Tilgátur um áhrifavalda í fatatísku verða kannaðar með gagnrýnu hugarfari og heimfærðar á umhverfi nemenda. Tískukerfi á heimsvísu eru einnig könnuð og greind. Sérstaklega verður hugað að sambandi tískunnar við kyngervi , stétt, kynhneigð, aldur og aðrar helstu breytur félagslegs mismunar. Nemendur huga að „tíðarandanum“ (Zeitgeist) með smáverkefnum og vinna vettvangsrannsókn á fatatísku tiltekinna hópa eða staða og máta kenningarnar við sín eigin vettvangsgögn.

Rannsóknir og umræður leiða til lokaverkefnis þar sem lögð er fram útlistun á uppruna og eðli ríkjandi fatatísku og spáð á fræðilegan máta fyrir um stærri hreyfingar í fatatísku og tískumenningu komandi ára.

Námskeiðið hæfir meðal annars nemendum í þjóðfræði, mannfræði, menningarfræði og félagsfræði. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Fyrirlestrarnir verða á ensku og fjarkenndir þar sem aðalkennari námskeiðsins, Karl Aspelund, verður við University of Rhode Island þar sem hann kennir námskeiðið samtímis. Aðstoðarkennari stýrir síðan umræðutímum og vettvangsrannsóknum nemenda við Háskóla Íslands.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur
Á vormisseri og sumarmisser: sama skiladag
og BA/MA ritgerðir. Á haustmisseri: á síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Nemandi leitar til fastráðins kennara við námsbraut í félagsfræði og óskar eftir leiðsögn í sjálfstæðu verkefni. Viðfangsefni og lesefni verða ákveðin í sameiningu af kennara og nemanda hverju sinni eftir áhuga nemanda. Viðfangsefnið þarf að vera félagsfræðilegt, þ.e. beiting kenninga eða aðferða félagsfræðinnar í söfnun eða miðlun félagsfræðilegrar þekkingar Verkefni mega tengjast tilteknum námskeiðum. Verkefni í félagsfræði er ætlað nemendum sem hafa áhuga og geta á að glíma við félagsfræðileg viðfangsefni. 

Skiladagur: Á vormisseri og sumarmisseri sama skiladag
og BA/MA ritgerðir, á haustmisseri síðasta prófdegi í próftöflu nema fyrir liggi samþykki leiðbeinanda um annað.

Nemandi getur að hámarki tekið 6 einingar samtals í verkefnum á námsferli sínum.

Megin viðfangsefni námskeiðsins er að kynna sér nýjar etnógrafíur, sem og nýjar rannsóknir og skrif um etnógrafísk ferli og iðkun. Etnógrafíur eru lesnar og greindar sem og fræðileg skrif um stöðu etnógrafískrar iðkunar í samtímanum og þá leið sem etnógrafísk iðkun mögulega er á. Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist skilning á nútíma etnógrafíum og geti greint þær, bæði í samtímalegu og sögulegu samhengi, sem eina af hornsteinum mannfræðinnar, fyrr og nú

Námskeiðið skoðar hvernig samfélagið birtist í hlutum, heimilum og mannslíkömum. Áherslan er á tilurð nútímasamfélags og nútímafólks á Íslandi og í grannlöndunum til að auka skilning okkar á því hvernig við erum og því sem við gerum í dag. Meðal annars er fjallað um föt og tísku, matarhætti, landslag, heimilið, hreinlæti og hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, stétt og smekk, vald og forræði, hrif og tilfinningar, kyn og kyngervi.

Námskeiðið er kennt á sex vikum á fyrri hluta vormisseris. Einnig er boðið upp á 10 eininga útgáfu námskeiðsins (ÞJÓ205G) sem er samkennd með þessari á fyrri hluta misseris en teygir sig inn i samtímann og alla leið inn i framtíðina á síðari hluta vormisseris og skoðar m.a. samband okkar við rusl, ljósmyndir og sund og efnismenningu í geimnum.

Námskeiðið skoðar hvernig samfélagið birtist í hlutum, heimilum og mannslíkömum. Áherslan er á tilurð nútímasamfélags og nútímafólks á Íslandi og í grannlöndunum til að auka skilning okkar á því hvernig við erum og því sem við gerum í dag. Meðal annars er fjallað um föt og tísku, matarhætti, landslag, heimilið, hreinlæti og hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, stétt og smekk, vald og forræði, hrif og tilfinningar, kyn og kyngervi.

Námskeiðið er kennt á sex vikum á fyrri hluta vormisseris. Einnig er boðið upp á 10 eininga útgáfu námskeiðsins (ÞJÓ205G) sem er samkennd með þessari á fyrri hluta misseris en teygir sig inn i samtímann og alla leið inn i framtíðina á síðari hluta vormisseris og skoðar m.a. samband okkar við rusl, ljósmyndir og sund og efnismenningu í geimnum.

Fjallað er um hið félagsfræðilega sjónarhorn; helstu kenningar og beitingu þeirra á viðfangsefni í fortíð og samtíma. Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist yfirsýn um þekkingu helstu viðfangsefnum félagsfræðinnar. Áhersla er lögð á að tengja saman kenningar og niðurstöður rannsókna. Auk umfjöllunar um klassískar kenningar, nútímavæðingu og um miðlæg hugtök á borð við félagsgerð (social structure) og menningu (culture), kynnast nemendur rannsóknum á veigamiklum viðfangsefnum, t.d. lagskiptingu, fjöldahreyfingum, skipulagsheildum, hnattvæðingu, frávikum og sjúkdómum, kynjafræði, börnum og unglingum, innflytjendamálum og lífshlaupinu.

Í námskeiðinu verður kastljósinu beint að félagsfræðilegum rannsóknum á íslensku samfélagi. Kennarar námsbrautarinnar kynna tiltekin rannsóknarverkefni á sérsviði sínu, meginspurningar og sjónarhorn, aðferðir og helstu niðurstöður.

Markmið námskeiðsins er að undirbúa nemendur fyrir frekara háskólanám. Námskeiðið veitir nemendum alhliða þjálfun í faglegum vinnubrögðum í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði og hjálpar þeim að skipuleggja nám sitt. Fjallað er um grunnatriði gagnaöflunar, heimildameðferðar, fræðilegra skrifa og miðlunar í ræðu og riti.

Auk þess er fjallað um skipulagningu náms og aðferðir sem geta hjálpað nemendum að vinna markvisst að því að ná árangri, s.s. tímastjórnun, verkefnaáætlanir og árangursríkar námsvenjur. Einnig er kynnt hvaða úrræði og stoðþjónusta stendur nemendum til boða.

Sérstök áhersla er lögð á öflun og notkun rafrænna gagna, þ.m.t. gervigreindarverkfæri (í samræmi við akademískar reglur) sem geta stutt við rannsóknir og fræðileg skrif. Einnig hvaða takmarkanir og ábyrgð fylgja slíkri notkun.

Farið er í grunnþætti heimildameðferðar og úrvinnslu gagna, og nemendur þjálfaðir í heimildavinnslu og frágangi tilvitnana, tilvísana og heimildaskrár skv. APA 7.0 staðlinum. Jafnframt er fjallað um grundvallaratriði í framsetningu fræðilegs efnis og þekkingar í ræðu og riti og nemendur þjálfaðir í að skipuleggja og miðla viðfangsefnum á fræðilegan hátt.

Að loknu námskeiði ættu nemendur að hafa skýra hugmynd um þær kröfur sem gerðar eru til fræðilegra vinnubragða nemenda í háskólanámi í félagsfræði, mannfræði og þjóðfræði og þær aðferðir sem beita þarf til að uppfylla þær kröfur.

Í námskeiðinu verður fjallað um fjölbreytt svið félagssálfræðinnar út frá félagsfræðilegri nálgun (e. sociological social psychology). Sérstaklega verður horft til tengsla einstaklinga og samfélags, þar á meðal mótun og þróun sjálfsins (míkró stig), samskipta og hópamyndunar (mesó stig), og áhrifaafls félagslegra formgerða (makró stig). Nemendur munu kynnast fjölbreyttum nálgunum á félagssálfræðileg viðfangsefni og vinna verkefni þeim tengdum. Gert er ráð fyrir virkri þátttöku nemenda í kennslustundum og verkefnavinnu, sem nemendur vinna að hluta til í gegnum eigin þátttökuathuganir. Að námskeiði loknu eiga nemendur að þekkja grunnsvið félagsfræðilegrar félagssálfræði og geta gert grein fyrir grunnhugtökum sem og beitt þeim á samtímaviðfangsefni.

Nemendur velji námskeið í bundnu eða frjálsu vali í samræmi við skipulagningu síns náms. Fullt nám telst vera 30e á misseri.

Markmið námskeiðsins er að nemendur kunni skil á undirstöðuatriðum í aðferðafræði félagsvísinda og geti gert grein fyrir helstu rannsóknaraðferðum. Fjallað verður um helstu þætti rannsóknarferlisins og grundvallaratriði aðferðafræðinnar. Þá er veitt yfirlit um helstu rannsóknaraðferðir félagsvísinda, þ.á m. tilraunir, spurningalistakannanir, athuganir á skráðum gögnum, innihaldsgreiningu, viðtalsrannsóknir og þátttökuathuganir. Rætt verður um styrkleika og takmarkanir mismunandi aðferða með hliðsjón af fjölbreytilegum markmiðum félagsvísindarannsókna.

Í námskeiðinu er fjallað um frávik (deviance), félagslegt taumhald (social control) og jaðar­setningu (marginalization) frá félagsfræðilegu sjónarhorni. Farið er yfir helstu kenningar um einstaklingsbundna hvata og félagslegan þrýsting sem leiða til frávika og kenningar um hvernig samfélög skilgreina frávik og stimpla (label) tiltekna einstaklinga sem frávika (deviants). Áhersla er lögð á valdatengsl og valdabaráttu í ákvörðun frávika eftir kyni, aldri, stéttarstöðu og annarri félagslegri lagskiptingu og átök milli menningarheima. Jafnframt er fjallað ítarlega um baráttu mismunandi félagslegra stofnana um eignarhald á tilteknum frávikum í aldanna rás með áherslu á sjúkdómsvæðingu frávika. Loks er fjallað um normalíseringu tiltekinna einkenna, við­horfa og hegðunar sem áður voru álitin félagsleg frávik. Tekin eru tiltekin dæmi um frávik svo sem vímuefnaneyslu, kynhegðun og sjálfsskaða, sem og samfélagsleg viðbrögð við tiltekn­um hugmyndum og líkamlegum einkennum sem félagslegum frávikum. Í námskeiðinu fá nemendur tækifæri til að velta þessum viðfangsefnum fyrir sér í stærri og minni hópum og kafa dýpra í tiltekið viðfangsefni að eigin vali.

Ójöfnuður hefur löngum verið eitt meginhugtak félagsfræðinnar, enda hefur hún mikið fjallað um hvernig gæðum í samfélaginu er skipt og með hvaða afleiðingum. Lengi var talið að Ísland væri tiltölulega jafnt samfélag, en endurskoðun á fortíðinni hefur leitt í ljós að ójöfnuður hefur verið meiri en við höfum viljað viðurkenna í gegnum tíðina. Það sem er kannski mikilvægara er að efnahagslegur ójöfnuður hefur verið breytilegur til lengri tíma og frá tíunda áratugnum til allra síðustu ára hafa orðið miklar sveiflur í skiptingu tekna, eigna og fjárhagsþrenginga. Félagsfræðin hefur víða nálgun á birtingarform ójafnaðar í samfélaginu, til dæmis út frá kyni, aldri, þjóðerni, kynþætti og kynhneigð. 

Í þessu námskeiði munum við skoða helstu kenningar og rannsóknir félagsfræðinnar um ójöfnuð og setja þær í íslenskt samhengi. Við munum velta fyrir okkur hvers konar ójöfnuður er til staðar í samfélaginu og hvort ákveðnar tegundir ójöfnuðar eigi eftir að skipta meira máli í framtíðinni, meðal annars út frá breytingum í samfélagsumhverfinu og í samsetningu mannfjöldans. Að auki munum við skoða afleiðingar ójöfnuðar á líf einstaklinga, til dæmis varðandi heilsu þeirra, völd, afkomu og þátttöku í samfélaginu.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið Jamovi til þess að framkvæma útreikninga.

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra helstu frumkvöðla félagsvísinda í samhengi við félagsfræði samtímans. Fjallað verður um kenningar Marx, Weber, Durkheim og fleiri klassískra kenningasmiða með áherslu á ólíkar hugmyndir þeirra um hlutverk og eðli manneskjunnar, samspil einstaklings og samfélags, orsakir og afleiðingar þjóðfélagsþróunar, skipan valdsins og hlutverk félagsvísinda. Sérstök áhersla verður lögð á ævisögulegt og heimssögulegt samhengi kenningasmiðanna og kenninga þeirra. Skilgreining og staða þessara tilteknu kenningasmiða sem frumkvöðla í kanónu félagsfræðinnar verður rædd sérstaklega. Fyrirlestrar birtast sem upptökur á Canvas en kennslustundir verða nýttar til umræðu.

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

Markmið námskeiðsins eru þrjú. Í fyrsta lagi að nemendur geti útskýrt mikilvægi þess að vinna með gæði mælinga, geti beitt grunnaðferðum til að auka gæði mælinga og lagt mat á gæði og úrvinnslu megindlegra gagna. Í öðru lagi að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Sérstaklega verður fjallað um þáttagreiningu (factor analysis), atriðagreiningu (reliability analysis) og fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis). Í þriðja lagi að nemendur fái reynslu af því að beita fyrrgreindum aðferðum við úrvinnslu spurningalistagagna. Tölfræðiforritið Jamovi er notað við úrvinnslu gagna.

Í námskeiðinu verða nemendum kynntir nokkrir helstu þættir eigindlegrar aðferðafræði innan félagsfræði, hvaða kenningar og rannsóknaspurningar kalli á slíkar aðferðir og hvernig þeim er beitt. Eigindlegar aðferðar byggjast á því að kafa á dýpið til að reyna að öðlast skilning á af hverju fólk hagar sér eins og það gerir og hvernig það tekur ákvarðanir. Þess vegna er reynt að vera sem næst daglegum vettvangi fólks við rannsóknir. Í námskeiðinu verður farið í lykilþætti eins og ákvörðun rannsóknaraðferðar, tengsl kenninga og aðferða, siðfræði rannsóknaaðferða,viðtöl (opin, hálfopin og lokuð), rýnihópa, þátttökuathuganir, uppnám, persónuleg gögn, orðræðugreiningu, notkun sögulegra gagna, greiningu á ljósmyndum og hreyfimyndum og loks samfléttun mismunandi aðferða m.a. eigindlegra og megindlegra aðferða. Fjallað verður um kosti og galla hverrar aðferðar og helstu leiðir sem notaðar eru við gagnagreiningu. Nemendur fá að spreyta sig á að gagnrýna eigindlegar rannsóknir í félagsfræði og æfa beiting mismunandi aðferða.

Námskeiðið er ætlað nemendum sem lokið hafa a.m.k. einu ári í félagsfræði. Það fer fram í fyrirlestrum og verklegum tímum. Ætlast er til virkrar þátttöku í tímum og er skyldumæting í þá.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist undirstöðuþekkingu á tölfræði félagsvísinda. Nánar er fjallað um mælingar á miðlægni og dreifingu breyta. Stefnt er að því að nemendur geti gert grein fyrir helstu hugtökum ályktunartölfræði og framkvæmt marktektarpróf. Ennfremur er fjallað um mælingar á tengslum breyta, þ. á m. krosstöflur og einfalda aðhvarfsgreiningu. Þá er stuttlega fjallað um aðferðir til þess að stjórna breytum, s.s. hlutatöflur og hlutfylgni. Auk bóklegrar kennslu læra nemendur að nota tölfræðiforritið Jamovi til þess að framkvæma útreikninga.

Markmið námskeiðsins er að kynna kenningar nokkurra helstu frumkvöðla félagsvísinda í samhengi við félagsfræði samtímans. Fjallað verður um kenningar Marx, Weber, Durkheim og fleiri klassískra kenningasmiða með áherslu á ólíkar hugmyndir þeirra um hlutverk og eðli manneskjunnar, samspil einstaklings og samfélags, orsakir og afleiðingar þjóðfélagsþróunar, skipan valdsins og hlutverk félagsvísinda. Sérstök áhersla verður lögð á ævisögulegt og heimssögulegt samhengi kenningasmiðanna og kenninga þeirra. Skilgreining og staða þessara tilteknu kenningasmiða sem frumkvöðla í kanónu félagsfræðinnar verður rædd sérstaklega. Fyrirlestrar birtast sem upptökur á Canvas en kennslustundir verða nýttar til umræðu.

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

Fjallað verður um nokkrar helstu kenningar í félagsfræði á 20. öld, m.a. vísindaheimspekilegar forsendur kenninga í þjóðfélagsfræðum, samskiptakenningar, átakakenningar og verkhyggju. Nemendur velja nýjar fræðibækur og tengja efni þeirra við þær kenningar sem fjallað er um í námskeiðinu.

Markmið námskeiðsins eru þrjú. Í fyrsta lagi að nemendur geti útskýrt mikilvægi þess að vinna með gæði mælinga, geti beitt grunnaðferðum til að auka gæði mælinga og lagt mat á gæði og úrvinnslu megindlegra gagna. Í öðru lagi að nemendur kunni skil á tölfræðiaðferðum til þess að vinna úr mörgum breytum samtímis. Sérstaklega verður fjallað um þáttagreiningu (factor analysis), atriðagreiningu (reliability analysis) og fjölbreytu-aðhvarfsgreiningu (multiple regression analysis). Í þriðja lagi að nemendur fái reynslu af því að beita fyrrgreindum aðferðum við úrvinnslu spurningalistagagna. Tölfræðiforritið Jamovi er notað við úrvinnslu gagna.

Undirbúningsnámskeið fyrir BA-ritgerð i félagsfræði. Farið verður yfir hvernig velja á efni ritgerðar og leiðbeinanda.  Fjallað verður um frágang ritgerða og önnur praktísk atriði ásamt því að vinna gagnrýni á grein á sviði sem nemandi velur sér.

Í námskeiðinu verður farið yfir hvernig á að kynna rannsóknarniðurstöður fyrir öðrum. Námskeiðið endar á málstofu BA-nema.

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639

Ritgerðirnar eru unnar undir handleiðslu fastráðinna kennara við deildina. Mismunandi er milli greina hvernig fyrirkomulagi er háttað.

Nemendur leita sjálfir til kennara til að óska eftir leiðbeiningu, best er að senda tölvupóst til viðkomandi eða að panta viðtalstíma.

Góðar upplýsingar eru á heimasíðu deildar sjá hér: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=4639