Námskeiðið fjallar um nýleg verk og stefnur sem valdið hafa, eða eru líkleg til að valda, straumhvörfum í félags- og mannvísindalegri hugsun. Áhersla er lögð á samfélagslegt og sögulegt samhengi kenninganna. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Skyldumæting er í umræðutíma einu sinni í viku í 40 mínútur. Fjarnemar geta mætt í kennslustofu eða tekið þátt í gegnum Internetið (með Zoom). 

Fjallað er um vettvangsaðferðir mannfræðinnar og nemendur þjálfaðir í beitingu þeirra. Áhersla er lögð á siðfræðileg álitamál, rannsóknaráætlanir, vettvanginn, þátttökuathugnanir, mismunandi tegundir viðtala, notkun myndrænna gagna, öflun heimilda, greiningu gagna og kynningu niðurstaðna.

Námskeiðinu er ætlað að aðstoða nemendur við ritun meistararitgerða. Fjallað er um hvað felst í ritun meistararitgerða og nemendum gefið tækifæri til að fjalla um ritgerðarefni sitt. Tilgangurinn með málstofunni er að skapa „rými“ (rafrænt og á staðnum) til að vinna að meistararitgerð með stuðningi frá kennurum og samnemendum. Nemendur eru mislangt komnir og efnistökin ólík en eiga það sameiginlegt að stunda eigin rannsókn. Skrif meistararitgerðar felur í sér bæði fræðilega og greinandi vinnu og þá er gott að vera í samfloti við aðra sem eru í sama ferli.

Í málstofunni vinnur hver og einn að eigin verkefni í takt við hugmyndafræðina „Shut up and write!“ Þetta er leið sem felur í sér að kennari er með stuttan inngang og síðan vinna nemendur sjálfstætt að eigin verkefni í tímanum. Í seinni hluta málstofu kynna nemendur eigin verkefni. Miðað er við hver kynning ásamt umræðum taki um 20 mínútur.

Athugið að námskeiðið er aðeins kennt á vormisseri og er jafnt ætlað þeim sem skrá sig í MA ritgerð á vormisseri eða næsta haustmisseri á eftir.

Kennsla fer fram aðra hverja viku, í alls 7 skipti.

Einkunn: Staðið/Fall

Nemandi vinnur skrifleg verkefni eða ítarlega heimildaritgerð um tiltekinn þátt þess rannsóknasviðs sem hann hefur valið sér í samráði við leiðbeinanda í meistaraverkefni. Nemandinn hefur samband við leiðbeinanda varðandi það að taka lesnámskeiðið og um fyrirkomulag þess.

Nemandi vinnur skrifleg verkefni eða ítarlega heimildaritgerð um tiltekinn þátt þess rannsóknasviðs sem hann hefur valið sér í samráði við leiðbeinanda í meistaraverkefni. Nemandinn hefur samband við leiðbeinanda varðandi það að taka lesnámskeiðið og um fyrirkomulag þess.

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Í námskeiðinu felast verkefni nemenda í því að starfa sem mentor fyrir þátttakendur á framhalds- og háskólastigi í verkefninu „Sprettur“. Mentorar sinna mikilvægu hlutverki við að styðja og hvetja aðra nemendur í námi og félagslífi. Hlutverk mentora er að skapa uppbyggjandi samband við þátttakendur, vera jákvæð fyrirmynd og taka þátt í sameiginlegum viðburðum sem skipulagðir eru innan Spretts. Mentor hlutverkið byggir á tengslamyndun og reglulegri samveru og felur í sér skuldbindingu gagnvart þeim nemendum sem mentor styður. 

Sprettur er stuðningsverkefni fyrir nemendur með erlendan bakgrunn sem óska eftir auknum stuðningi til að efla námsárangur og þátttöku í háskólasamfélaginu. Nemendur í námskeiðinu starfa sem mentorar og eru tengdir saman við þátttakendur með hliðsjón af sameiginlegum áhugasviðum. Mentorar vinna jafnframt saman í hópum og í samráði við kennara og umsjónaraðila verkefnisins. 

Nemendur geta valið að skrá sig í námskeiðið á haustönn, vorönn eða dreifa álaginu yfir báðar annir (allt skólaárið). Skipulag námskeiðsins tekur mið af þessu vali, en allar námskröfur eru þær sömu óháð annaskiptingu. Mentorar skipuleggja reglubundna samveru með þátttakendum í Spretti og verja að jafnaði þremur klukkustundum á mánuði í samveru með þátttakendum, þremur klukkustundum á mánuði í heimavinnuhópi og mæta í alls fimm málstofur.  

Nemendur skila dagbókarfærslum á Canvas og þurfa að hanna og framkvæma námsupplifun fyrir þátttakendur í Spretti. Dagbókarfærslur byggjast á lesefni og gagnrýnum hugleiðingum um mentorstarfið og eigin reynslu af þátttöku í verkefninu. Námskeiðið er kennt á íslensku og ensku. 

Að loknu námskeiði, og að uppfylltum öllum kröfum, fá nemendur 5 ECTS einingar auk formlegs vottorðs fyrir þátttöku og lok verkefnisins. 

Nemendur fylla út rafrænt umsóknareyðublað og umsjónarkennari hefur samband við umsækjendur.  

Frekari upplýsingar um verkefnið „Sprettur” má nálgast hér: www.hi.is/sprettur  

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

Evrópsk samfélög nútímans einkennast af vaxandi hreyfanleika, fólksflutningum og fjölbreytileika. Þessar breytingar skapa ýmsar áskoranir fyrir gagnasöfnun, svo sem með manntölum og könnunum. Innflytjendur eru yfirleitt skilgreindir sem hópar sem erfitt er að ná til vegna mikils hreyfanleika, tímabundinnar búsetu og/eða óreglulegrar búsetu. Þetta hindrar hefðbundnar úrtökuaðferðir. Að auki geta innflytjendur haft takmarkaða hvata til að taka þátt í rannsóknum sem gerðar eru í móttökuríkinu. Í námskeiðinu munum við ræða mismunandi rannsóknaraðferðir sem hægt er að nota til að rannsaka hreyfanleika og fólksflutninga. Án þess þó að vera bundið við það er áherslan lögð á megindlegar og blandaðar aðferðir.

Í námskeiðinu verða skoðaðar nýlegar kenningar og rannsóknir sem tengjast hnattvæðingu og hnattrænum ferlum. Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirsýn yfir mikilvæg þemu sem tengjast hnattvæðingarferlum.  Skoðaðar verða rannsóknir sem varpa ljósi á ólíkar hliðar hnattvæðingar og afleiðingar fyrir félagslegan, efnislegan og pólitískan veruleika. Í námskeiðinu er bæði fjallað á gagnrýnin hátt um fyrrnefnd hugtök en einnig lögð áhersla á að skoða rannsóknir á hvernig fólk er þátttakendur/þolendur/gerendur í hnattvæðingarferlum.

Kennslan felst í fyrirlestrum og umræðum. 

Námskeiðið er kennt á ensku, en hægt er að skila inn verkefnum á íslensku.

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum.  Saga greinarinnar verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, ritskoðun, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur, fólksflutninga, minni, gleymsku og sanngildi.  Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir misserið. 

Kennsla fer fram með fyrirlestrum, umræðu, rafrænum fyrirlestrum og vettvangsferðum í náttúru og á söfn.

Samskipti manneskjunnar við önnur dýr er viðfangsefni þessa námskeiðs sem við nálgumst frá bæði fræðilegum og listrænum sjónarhornum. Nemendur vinna sjálfstæð verkefni, um dýr að eigin vali, þar sem áhersla er einnig lögð á sjónræna framsetningu - t.d. teikningar eða ljósmyndir.  Í fyrirlestrum verður m.a. fjallað um hvítabirni, hvali, geirfugla og lunda og nýlegar rannsóknir á þeim.  Fjallað verður um áhrifavald og ólíkar birtingarmyndir dýra í margvíslegu listrænu og menningarlegu samhengi, til dæmis í fornbókmenntum, þjóðsögum, munnmælum, kvikmyndum, fréttum, efnismenningu og ferðamennsku. Þá verður til dæmis hugað að „framhaldslífi“ dýra í formi listmuna, safngripa og minjagripa. Við munum skoða gripi í einkaeigu og á opinberum vettvangi og spyrja spurninga á borð við: hvað gerist þegar lifandi dýri er breytt í safngrip? Hvernig þróast og breytist merking dýrsins í ólíku samhengi? Hvernig mótast hugmyndir okkar um dýr? Tekist verður á við hlutverk ólíkra dýra í þekkingasköpun og mótun orðræðu um loftslagsmál og málefni norðurslóða, tengsl við ákveðin landsvæði og menningarhópa og hlutverk þeirra í ímynda- og sjálfsmyndasköpun bæði fortíðar og samtíma.  Stigið verður út fyrir hefðbundna ramma sem snúa að aðgreiningu manna/dýra og annarra lífvera um leið og við könnum samtvinnaða hugmynda- og vistheima þeirra.

Markmið

Markmið námskeiðs er að velta upp áríðandi spurningum og málefnum er snúa að sambúð fólks og dýra, loftlagsbreytingum, útrýmingu dýrategunda og sjálfbærni. Við munum íhuga hvernig listamenn, rannsakendur, aðgerðasinnar og söfn hafa tekið þátt í umræðu um þessi málefni og hvernig hægt sé að þróa umræðuna áfram. Við munum skoða hvernig mismunandi lista- og menningarminjasöfn miðla hugmyndum og upplýsingum um samband manna og dýra í gegnum safneign sína og sýningar. Nemendur eru hvattir til að nálgast, með gagnrýnum hætti, sjónrænt efni, muni, gripi og texta, bæði rafrænt en einnig með heimsóknum á söfn og sýningar. 

Einn megintilgangur safna á Íslandi er að skila menningar- og náttúruarfi landsins til komandi kynslóða og stuðla að aukinni þekkingu á þessari arfleifð og skilningi á tengslum hennar við umheiminn. Ætlast er til þess (samkvæmt safnalögum) að söfn reyni að „auka lífsgæði manna“ með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista náttúru eða vísinda. Söfn og safnfræðsla geta því haft áhrif á samfélag, hópa og einstaklinga. Safnafræði getur komið hér að liði og er megin viðfangsefni námskeiðsins. Kynntar verða fræðilegar kenningar sem hafa að markmiði að stuðla að fjölbreyttri og áhrifamikilli fræðslu tengdri fornleifum, list, náttúruvísindum, menningarlegri arfleifð og öðrum viðfangsefnum safna. Hugað verður að fjölbreyttum markhópum safnfræðslu, hlutverki safngesta innan safna, rými, textagerð, margmiðlun, gagnvirkni og fleira.

Þetta er fjarkennslunámskeið sem skiptist í þrjár lotur. Í hverri lotu eru ör-fyrirlestrar frá kennara með hugleiðingum um námsefnið, gesta-fyrirlestrar (stafrænir) og aukaefni. Þrjár stað- og/eða ZOOM-lotur eru yfir önnina, þar sem nemendur fá fyrirlestra frá starfsmönnum safna og vinna að fræðsluverkefni í samstarfi við safn í Reykjavík. Verkefnið verður þróað út frá fræðilegum áhuga nemenda undir handleiðslu kennara og með aðstoð starfsmanna safnsins.

 Í þessu námskeiði verða kynnt til sögunnar fræðilegar nálganir á stjórnun menningarstofnana, svo sem safna, og starfsemi hins opinbera sem snýr að stofnunum á sviði menningarmála. Markmiðið er að gefa innsýn í mikilvægi menningarstarfsemi í samfélaginu. Fjallað er um menningarmál í sögulegu samhengi, kerfi menningarmála hjá ríki og borg, lagagrundvöll menningarstarfsemi og stefnumörkun á fagsviðinu. Fjallað er um hlutverk og sérstöðu hins opinbera í stjórnun á sviði menningarmála. Markmiðið er að gefa innsýn í skipulag ríkis og sveitarfélaga. Þá verður fjallað um stjórnun verkefna og stofnana, mikilvægi faglegrar stjórnunar á sviði verkefnastjórnunar, fjármálastjórnunar og mannauðsmála. Sjónum verður beint að aðstæðum hér á landi og á Norðurlöndum í samhengi við lýðræði og hugmyndir um aðgengi almennings að menningu. Litið til menningar- og safnamála í alþjóðlegu samhengi

Kennt í ágúst 2022

Í námskeiðinu verður rannsakað hlutverk klæðnaðar í mótun menningarmarka og þjóðernisvitundar á Íslandi, c. 1790-1920. Sérstök áhersla verður lögð á þjóðlegan klæðnað kvenna, en almennt athugað hvernig klæðahættir beggja kynja áttust við tískustrauma og stefnur meginlandsins þegar skilgreina skyldi sýnileg einkenni íslensks þjóðernis. Kynntar verða kenningar um þróun menningarmarka, sem og aðferðafræði um nýtingu persónulegra frásagna og sögulegra heimilda í túlkun á menningu þjóðar. Rýnt verður í ferðabækur, greinaskrif og sendibréf til að kanna áhrif gagnvirkra samskipta milli menningarheilda á gerð og þróun menningarmarka og þjóðernisvitundar. Í skriflegu lokaprófi skulu kenningar og heimildir þessar nýttar til að skýra áhrif og notkun klæðnaðar í myndun og staðfestingu menningarmarka og ætlast til að nemendur geti rætt og metið áhrif einstakra persóna og hópa á mótun þjóðernisvitundar með klæðnaði

Umsjónarmaður: ÓIafur Rastrick             
Kennari:  Dr. Karl Aspelund, Associate Professor, University of Rhode Island.

Í námskeiðinu verður farið ítarlega í helstu kenningar í afbrotafræði og félagsfræði frávika. Nemendur munu lesa rannsóknagreinar þar sem kenningarnar eru prófaðar, bæði á Íslandi og erlendis.

Fjallað verður um mismunandi brota- og efnisflokka í félags- og afbrotafræðilegu ljósi, t.d. kyn og afbrot, búferlaflutninga og afbrot.

Áhersla er lögð á nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir.   

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins.

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært.

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi.

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 250-300 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar.

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar.

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. lengd greinagerðar skal vera á milli 2000-3000 orð og byggja á þéttri fræðilegri umfjöllun sem byggir á ritrýnum heimildum í fræðilegum ritum.

Hversdagslíf okkar getur sýnst leiðinlega venjubundið og fyrirsjáanlegt. Félagssálfræðin sýnir þó að um er að ræða spennandi og fjölbreytilegt fyrirbæri sem hvílir á flóknu samspili einstaklingsbundinna þátta og samfélagslegra formgerða. Í þessu námskeiði verða kenningar og rannsóknir félagssálfræðinga nýttar til að varpa ljósi á það sem dylst að baki glitri hins sjálfgefna. Farið verður frá því sem öllum er opinbert til þess sem við dyljum og felum, skoðað það sem auglýsendur, sölufólk og áhrifavaldar gera til að sveigja okkur og beygja og skoðað að hve miklu leyti breytur á borð við kyn, stétt og þjóðerni stjórna því hvað við sjáum, hvernig við sjáum og hvernig framkoma okkar og viðbrögð við áreiti hversdaglífsins eru.

Lagt er upp með að nemendur vinni fjölbreytileg smærri verkefni í tengslum við umfjöllunarefni námskeiðsins, ýmist einir eða í hóp. Þó svo félagssálfræði nýti bæði eigindlegar og megindlegar aðferðir verður áherslan á eigindlegar aðferðir í verkefnum nemenda svo sem myndgreining, samtalsgreining og þátttökuathuganir.

Námskeiðslýsing

Hvað segir skyrgerð okkur um þróun íslensks samfélags? Hver eru áhrif þarmaflórunnar á heilsu okkar? Hvernig losum við okkur við úrgang í þéttbýli á umhverfisvænan hátt og hvaða þögli meirihluti jarðarbúa er þar að verki? Lykillinn að öllum þessum spurningum er sá sami:  Samfélög örvera hafa mótað jörðina og íbúa hennar frá upphafi lífs eða í milljarða ára. Til að skilja og takast á við áskoranir 21. aldar varðandi umhverfi, heilsu og samfélag, þurfum við að skilja hlutverk þessara fyrstu lífvera betur og hvernig það tvinnast saman við líf okkar sjálfra og nágranna okkar í lífríkinu. Nýlegar rannsóknir sýna að meirihluti frumanna í og á mannslíkamanum tilheyrir fjölbreyttum tegundum örvera. Þýðir það að menn séu örverur? Eða “bara” að samlífið við örverur sé nánasta og mikilvægasta sambandið sem við eigum í? Námskeiðið býður nemendum að kanna samlífi örvera og manna út frá ýmsum sjónarhornum, sem eru m.a. ættuð úr örverufræði og þjóðfræði, matvælafræði, næringarfræði og mannfræði. Litið verður til þess hvernig örverur koma að þróun og varðveislu matvæla í samfélögum manna, hlutverk þeirra í meltingunni og tengsl við andlega og líkamlega heilsu. Einnig hvernig örverur viðhalda lífsnauðsynlegum hringrásum lífrænna efna  og geta umbreytt rusli og úrgangi í endurnýjanlegt form eins og heilbrigðan jarðveg.

Námskeiðið vinnur út frá hugmyndinni um „eina heilsu“ sem mótast hefur síðustu áratugi og vísar til þess að heilbrigði umhverfis, manna og annarra dýra, og samfélaga, er samtengt á þann hátt að niðurbrot á einhverju þessara sviða leiðir til niðurbrots á öðrum. Efnið verður skoðað út frá einstökum dæmum um samlífi örvera og manna, eins og áhrifum örvera á bragð og samsetningu matvæla, áhrifum mataræðis á þarmaflóru, hlutverki gerjunar í mótun mannlegra tengsla og hvernig losunarkerfi í þéttbýli rjúfa hringrás næringarefna í umhverfi mannsins.

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 125-150 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. verkefni þar sem ákveðinn verkþáttur er tekinn til athugunar og settur í fræðilegt samhengi

Einn megintilgangur safna á Íslandi er að skila menningar- og náttúruarfi landsins til komandi kynslóða og stuðla að aukinni þekkingu á þessari arfleifð og skilningi á tengslum hennar við umheiminn. Ætlast er til þess (samkvæmt safnalögum) að söfn reyni að „auka lífsgæði manna“ með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista náttúru eða vísinda. Söfn og safnfræðsla geta því haft áhrif á samfélag, hópa og einstaklinga. Safnafræði getur komið hér að liði og er megin viðfangsefni námskeiðsins. Kynntar verða fræðilegar kenningar sem hafa að markmiði að stuðla að fjölbreyttri og áhrifamikilli fræðslu tengdri fornleifum, list, náttúruvísindum, menningarlegri arfleifð og öðrum viðfangsefnum safna. Hugað verður að fjölbreyttum markhópum safnfræðslu, hlutverki safngesta innan safna, rými, textagerð, margmiðlun, gagnvirkni og fleira.

Þetta er fjarkennslunámskeið sem skiptist í þrjár lotur. Í hverri lotu eru ör-fyrirlestrar frá kennara með hugleiðingum um námsefnið, gesta-fyrirlestrar (stafrænir) og aukaefni. Þrjár stað- og/eða ZOOM-lotur eru yfir önnina, þar sem nemendur fá fyrirlestra frá starfsmönnum safna og vinna að fræðsluverkefni í samstarfi við safn í Reykjavík. Verkefnið verður þróað út frá fræðilegum áhuga nemenda undir handleiðslu kennara og með aðstoð starfsmanna safnsins.

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum.  Saga greinarinnar verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, ritskoðun, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur, fólksflutninga, minni, gleymsku og sanngildi.  Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir misserið. 

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Í námskeiðinu verður farið ítarlega í helstu kenningar í afbrotafræði og félagsfræði frávika. Nemendur munu lesa rannsóknagreinar þar sem kenningarnar eru prófaðar, bæði á Íslandi og erlendis.

Fjallað verður um mismunandi brota- og efnisflokka í félags- og afbrotafræðilegu ljósi, t.d. kyn og afbrot, búferlaflutninga og afbrot.

Áhersla er lögð á nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir.   

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, gesti, markaðsmál og félagsleg áhrif safna. Námskeiðið er kennt sem netnám og byggir námsmat á fjölbreyttum verkefnum sem unnin eru í námskeiðinu. Námskeiðið er kennt við upphaf haustannar og lýkur í lok september.

Í þessu námskeiði öðlast nemendur skilning á samspili umhverfisfræða og fjármálamarkaða.
Nemendur öðlast skilning á aðferðafræði grænna skuldabréfa, viðeigandi leiðbeiningar við smíði grænna og sjálfbærra fjármálaramma, ferli við útgáfu, uppbygging grænna ramma, vottun og helstu aðferðir og hugtök við framsetningu áhrifaskýrslna. Nemendur öðlast færni í uppbyggingu sjálfbærra fjármálaramma og hvernig þeir eru nýttir, sér í lagi innan fjármálafyrirtækja. Farið er yfir sjálfbærniáhættumat, uppbyggingu aðferðafræða við greiningu UFS (umhverfi, félagslegir þættir og stjórnarhættir) áhættu og nýtingu niðurstaða við fjárfestingaákvarðanir og uppbyggingu eignasafna. Farið er yfir helstu lykiltölur sem fjármálafyrirtæki þurfa að þekkja varðandi útlána og fjárfestingasöfn sín, s.s. GAR (Green asset ratio) og BTAR (book taxonomy aligned ratio). Farið er yfir tegundir loftslagsáhættu samkvæmt TCFD (Task force on climate related financial disclosures). Nemendur læra um aðferðafræði ábyrgra fjárfestinga og áhrifafjárfestinga og hvaða markmiðum fjárfestar sækjast eftir við slíkar fjárfestingar. Nemendur öðlast skilning á viðeigandi regluverki varðandi upplýsingagjöf, sér í lagi flokkunarreglugerð Evrópusambandsins (EU Taxonomy) og tengdum reglugerðum. Nemendur læra um fjármagnaða losun gróðurhúsalofttegunda með aðferðafræði PCAF (Partnership for Carbon Accounting Financials). Að lokum læra nemendur um þróun samspils á milli tryggingageirans og sjálfbærni.

Í námskeiðinu verður tekist á við gagnrýnar spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum. Saga safna verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Fjallað verður m.a. um hagnýtingu kenninga í safnastarfi, siðferði, ritskoðun, hnattvæðingu, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur og inngildingu, svo eitthvað sé nefnt. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir önnina. Námskeiðið hefst í byrjun október og endar í lok nóvember.

Í námskeiðinu er litið yfir sögu menningarfræðinnar og sjónum beint að gildi hennar sem róttæks forms þjóðfélagsrýni. Lesnir verða textar lykilhöfunda 19. öld og til samtímans. Í forgrunni er sjálft menningarhugtakið og spurningin um gildi þess fyrir gagnrýna umræðu um þjóðfélag, sögu og samtíma. Fjallað er um samspil gagnrýni og fræða og hvernig menningarfræðin setur slíkt samspil í forgrunn. Þetta kemur fram jafnt í textum eldri og yngri höfunda og skapar togstreitu sem hefur á undanförnum áratugum verið frjór jarðvegur allra hugvísinda og einkennt samhengi þeirra við menningarpólitíska hugsun. Til grundvallar eru lögð hugtök á borð við hugmyndafræði, vald, forræði, kyngervi og orðræða.

Þetta námskeið beinir sjónum sínum að list og listrænum aðferðum sem viðfang mannfræðilegara athuganna og í miðlun þekkingar. Í fyrsta lagi er litið á mismunandi form listrænnar tjáningar (bókmenntir, kvikmyndir, sviðslistir) sem fræðilega linsu sem hjálpar mannfræðingum að lesa samfélag samtímans. Í öðru lagi er skoðað hvernig listræn sköpun getur komið að gagni við rannsóknir í mannfræði. Loks verður greint hvernig mismunandi listform er hægt að nota til að koma niðurstöðum rannsókna til skila.

Oft er talað um fólksflutninga og fjölmenningu sem eitt megin einkenni samfélaga samtímans. Í námskeiðinu eru kynntar helstu kenningar og stefnur sem fram hafa komið í tengslum við rannsóknir á fólksflutningum og fjölmenningu. Fjallað er á gagnrýninn hátt um margskonar kenningar sem tengjast þessum rannsóknarviðfangsefnum og gagnsemi þeirra skoðuð. Skoðuð eru hugtök eins og menning, samlögun, aðlögun og samþætting, en jafnframt gert grein fyrir hreyfanleika fortíðar og tengslum hans við fjölmenningu. Í námskeiðinu eru ólíkar nálganir og kenningarmótun fræðimanna fyrst og fremst dregnar fram og gerð grein fyrir helstu viðfangsefnum félagsvísindamanna á þessu sviði.

Kennslan fer fram í formi fyrirlestra og umræðna.

Þrátt fyrir að hugtakið „ofbeldi“ sé mikið notað í daglegri umfjöllun er það bæði flókið og vandmeðfarið. Eins og mannfræðingarnir Nancy Scheper-Huges og Philippe Bourgois (2004) benda á þá getur ofbeldi verið „hvað sem er; lömætt og ólögmætt; sýnilegt og ósýnilegt; nauðsynlegt og tilgangslaust; glórulaust og tilefnislaust eða algjörlega rökrétt og skipulegt.“ Tilgangur námskeiðsins er að skoða hinar ýmsu hliðar og birtingamyndir ofbeldis út frá mannfræðilegu sjónarhorni og þá einkum m.t.t. menningarlegs og táknræns samhengi þess. Sjónum er beint að birtingamyndum hversdagslegs ofbeldis í því skyni að vapra ljósi á fleiri form ofbeldis en líkamlegt svo sem eins kerfisbundið ofbeldi og ofbeldi í tali og texta. Í námskeiðinu er stuðst við kenningar um ofbeldi auk sem ofbeldi í etnógrafíum og mannfræðilegum textum verður skoðað í siðferðislegu samhengi.

Í námskeiðinu er fjallað um samspil pólitískrar róttækni, menningar, hefðar og valds. Sérstaklega er hugað að birtingarmyndum andófs í samtímanum, orðræðu lýðræðis og menningarlegs mismunar og viðbrögðum við gagnrýni og andófi innan hefðar nútímastjórnmála. Fjallað er um þátt menntamanna og rithöfunda og vægi listrænnar tjáningar og hönnunar við umbreytingu félagslegs og menningarlegs umhvefis. Þá er fjölmiðlaorðræða skoðuð og greind og fjallað um hin ólíku og oft andstæðu markmið sem sjá má í starfsemi stofnana samfélagsins. Valdir eru nokkrir átakapunktar menningar- og samfélagsorðræðu sem draga fram grundvallartogstreitu frjálslyndra lýðræðissamfélaga, svo sem spurningar um visku eða fávisku almennings, viðbrögð við loftslagsbreytingum, óöfnuð og ofsafátækt. Loks er fjallað um spillingu og vald, félagslega og menningarlega tjáningu, möguleika og takmarkanir tjáningarfrelsis, notkun og misnotkun upplýsinga, leynd, fals og falsfréttir.

Vaxandi óánægja og fordómar hafa einkennt tuttugustu og fyrstu öldina, undir sterkum áhrifum frá óvissu og tilfinningu fyrir óvissri framtíð. Þessi ótti við apókalýptískri eða dystópískri framtíð fléttast saman við sterka kröfu um uppgjör við óréttlæti og ofbeldi fortíðar. Mikilvægt er í þessu ljósi að skoða gagnrýnið hvernig saga, minni og vald móta samtímakreppur og þær framtíðir sem oft má sjá ímyndaðar í nútímanum. Þetta námskeið skoðar kreppur og framtíðarsýn sem einkenna 21. öldina sem og nýlegar tilraunir til að takast á við fortíðina. Í gegnum nýleg fræðirit rannsökum við hvernig kreppur eru upplifaðar og hvernig framtíðin er bæði ímynduð og umdeild í samtímanum. Í því samhengi skoðum við hvernig leifar fortíðarinnar geta varpað ljósi á áskoranir dagsins í dag. Hluti námskeiðsins felur í sér að takast á við afnýlendunarsjónarmið. Afnýlendun, í þessu samhengi, er ekki aðeins pólitískt ferli til að aflétta nýlendukerfum heldur að ögra arfleifð nýlendustefnu í alþjóðlegum ójöfnuði, þekkingarkerfum og hvernig fólk ímyndar sér framtíðina. Með því að greina hvernig nýlenduhugsun heldur áfram að birtast í nútímakreppum—svo sem umhverfivá, efnahagslegu misrétti og kerfisbundnum kynþáttafordómum—er leitast við að skilja hvort afnýlendunar nálganir geti boðið upp á leiðir til réttlátari framtíðar. Hver er uppspretta kvíða í samtímanum? Hvernig móta leifar nýlendu fortíðar nútímakreppur? Veita gagnrýnar kenningar valkosti við þær dystópísku framtíðarsýn sem oft einkennir samtímann? Hvernig hjálpar hugtakið „fjölkreppa“—samofnar kreppur sem spanna vistfræðileg, efnahagsleg og félagsleg svið—okkur að skilja sameiginlega reynslu okkar á 21. öldinni? Með því að takast á við þessar spurningar býður þetta námskeið nemendum að skoða gagnrýnið samspil kreppu, minnis og framtíðarsköpunar og að endurhugsa flækjur samtímans.

Námskeiðið varpar ljósi á hvernig fordómar og staðalmyndir eru hluti af afmörkunarferli sem er rakið til nýlenduhyggju. Í námskeiðinu er því rýnt ferli afmörkunnar út frá gagnrýnum kenningum um kynþætti og eftirlendustefnu. Áhersla er lögð á að skoða ímyndir og orðræður fortíðar og nútímans um fólk sem eru afmarkað í samfélögum sem „hin‘“og hvernig „Hinun“ á sér stað. Út frá því gagnrýna ljósi, er ímyndasköpunin sem átti sér stað á tímum nýlenduveldanna greind sem og söguleg tenging þeirra við hugmyndir um menningu, sjálfsmyndir og þróun. Ferli sem jafnan er tengt við óríentalisma. Ennfremur er áherslan á tengingu eldri orðræðu við nýlenduhyggju, þjóðersnishyggju, og birtingamyndir nútímans sem beinast að jaðarsettum hópum i Evrópu. 

Í námskeiðinu, er einnig skoðað hvernig slíkar orðræður hafa áhrif á sjálfsmyndir samfélagslega flokkaða hópa, afmörkun byggða á líkamlegum forsendum og afmarkaða staði. Að því leiti, er skoðað atbeni fólks, mótsstöður, og leiðir til viðnáms gegn jaðarsentingu og rasisma. Að lokum er rýnt í hvenrig mannfræðilegar rannsóknir og afstaða fræðimanna hefur spilast inn í þekkingarmynstur og pólítik fortíðar og nútíðar.  

Námskeiðið er kennt á ensku.  

According to the United Nation’s Department of Economic and Social Affairs, slightly over half of the world’s population lives in urban areas. This is projected to be 66% percent by the year 2050, with Africa and Asia accounting for 90% of this new urban growth. Urban anthropology has increasingly played a critically important role in the development of the discipline of anthropology in terms of theory, research methods and social justice movements. This course provides an historical overview of the development of urban anthropology and on through to recent developments. An emphasis will be placed on anthropological theory and research methods, but also issues such as social justice, architecture, design and urban planning. The course will cover, among others, the early Chicago ethnographers and early urban poverty research, utopian and modernist urban planning, power and built form, divisions and gated communities, crime and urban fear, urban homelessness, and the governance of built spaces. The course will conclude with a section on cities in transition, which includes a focus on the post-industrial/global city, the effects of neoliberalism on urban spaces, and a discussion of the possible future(s) of urbanism and the role of anthropology in understanding these developments.

Students must have completed 120 ECTS in their BA study before attending this course

Umræðan um kynferðisbrot og hvernig eigi að bregðast við þeim hefur farið hátt síðustu misseri, þá sérstaklega í kjölfar #MeToo hreyfingarinnar. Rannsóknir sýna að einungis lítill hluti kynferðisbrotamála eru kærð til lögreglunnar og aðeins örlítill hluti þeirra lýkur með sakfellingu. Því má segja að málaflokkurinn einkennist af réttlætishalla. Í auknum mæli sjáum við einnig þolendur kynferðisbrota segja sögu sína á samfélagsmiðlum eða í fjölmiðlum og í sumum tilvikum eru meintir gerendur ásakaðir opinberlega sem getur vakið ólík viðbrögð og haft ýmiss konar afleiðingar.

Í þessu námskeiði verður leitað skýringa á þessari samfélagsþróun út frá sjónarhóli félags- og afbrotafræði. Í námskeiðinu verður meðal annars leitað svara við eftirfarandi spurningum: Hverjir fremja kynferðisbrot og af hverju? Hvernig er reynsla karla sem verða fyrir kynferðisbrotum önnur en reynsla kvenna? Hver er munurinn á réttarstöðu sakborninga og réttarstöðu brotaþola? Af hverju er munur á ætlun og framkvæmd laganna? Hvernig hefur refsivörslukerfið þróast? Hver er munurinn á lagalegu réttlæti og félagslegu réttlæti? Hvernig eru óhefðbundin réttarkerfi betri eða verri en hefðbundin réttarkerfi? 

Athugið að námskeiðin Afbrot á Íslandi og Kynferðisbrot, lög og réttlæti eru jafnan kennd annaðhvert ár, hvort á móti öðru.

Námskeiðið Flækjur? Vistfræði arfleifða og safna leiðir nemendur í þverfaglegan fræðaheim þar sem samtvinnun menningar og náttúru og vistfræði arfleifða og safna eru tekin til sérstakrar athugunar. Hugmyndir um jafnan gerendamátt og tengsl mannlegra og ómannlegra þátta verða lögð til grundvallar með því að kynna fyrir nemendum kenningar pósthúmanisma (posthumanism) og nýefnishyggju (new materialism) með tilvísun í vistfræði arfleifða og hlutverk safna í samtímanum. Sérstaklega verður dregið fram hvernig hægt er að líta á arfleifð sem meira en mannlega smíð og fyrirbæri sem hvetur til hugrenningatengsla og hugmyndasköpunar fremur en óvirkt viðfangsefni. Innlend dæmi verða dregin fram í námskeiðinu sem byggir að hluta á rannsóknarleiddri kennslu.

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 125-150 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. verkefni þar sem ákveðinn verkþáttur er tekinn til athugunar og settur í fræðilegt samhengi

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 250-300 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. lengd greinagerðar skal vera á milli 2000-3000 orð og byggja á þéttri fræðilegri umfjöllun sem byggir á ritrýnum heimildum í fræðilegum ritum.

The field of Folklore, emerging out of the phenomena collectively referred to as  Modernity, has a complicated and problematic relationship with gender, both in the material that circulates and the subsequent academic treatment of that material. This seminar combines theoretical perspectives from Gender Studies and Folkloristics to better understand the interconnectedness of popular cultural forms, analyses, and the operations of power, specifically gender relations. Beginning with a feminist critique of Folkloristics from within (a historical reference point), we will examine more recent work on the relationship between gender and genre, between the empowering acts of ordinary rituals (so-called women‘s genres), and how the old, debunked Nature/Culture divide, in which women‘s genres were debased and denigrated, may, looked at from a different perspective, suggest alternate approaches to some contemporary global issues.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

Námskeiðið fjallar um nokkur lykilatriði íslensks þjóðfélags og menningar frá sjónarhóli mannfræðinnar. Það gefur sögulegt yfirlit rannsókna í mannfræði á Íslandi og leggur sérstaka áherslu á málefni íslensks nútíma samfélags.  Kennt verður á ensku til þess að gera námskeiðið aðgengilegt nemendum sem eru ekki íslensku mælandi og til þess að efla ensku kunnáttu og þjálfa fræðileg skrif nemenda á ensku.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Fjallað verður um helstu atriði sýningargerðar og störf sýningarhöfundar, sýningarstjóra og sýningarhönnuðar. Mismunandi aðferðir við sýningastjórnun verða skoðaðar með gagnrýnum hætti og hugmyndafræðilegur grunnur sýninga kannaður. Áhersla verður lögð á frásagnarafbrigði sýninga, handritsgerð og miðlunarleiðir. Einnig verður lögð áhersla á að skoða og greina sýningar listasafna, menningarminjasafna og náttúruminjasafna og kanna með gagnrýnu hugarfari hvernig ólíkar leiðir miðla upplýsingum og upplifunum. Hugað verður að innlendum og erlendum dæmum.

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

Í upphafi námskeiðs er afbrotafræðin og viðfangsefni hennar skilgreind og útlistuð með dæmum. Helstu fræðilegu sjónarhorn kynnt, fræðilegar spurningar og rannsóknaráherslur. 

Í framhaldi eru tiltekin þemu tekin fyrir sem hafa verið áberandi í íslenskum rannsóknum í afbrotafræði. Afbrot á Íslandi í alþjóðlegu samhengi, gögn lögreglu yfir tíðni og tegundir ólíkra brota, ofbeldisbrot, áfengis- og vímuefnabrot og efnahagsbrot. Íslensk refsistefna skoðuð í ljósi alþjóðlegs samanburðar og afstaða borgaranna til afbrota og refsinga metin út frá ólíkum gögnum. 

Nemendur skrifa dagbók um efni fyrirlestra og lesefnið sem tekið er fyrir í tímum, leggja mat á efnið og draga eigin ályktanir. Staðpróf í lok misseris.

Fjallað verður um samfélagslegt hlutverk safna út frá margvíslegum sjónarhornum: efnahagslegum, pólitískum, menningarlegum, félagslegum og síðast en ekki síst alþjóðlegum. Fjallað verður meðal annars um hlutverk safna í hugmyndinni um þjóð, lagalegt umhverfi safna, rekstrarform, staða og hlutverk þjóðarsafna, safna í eigu sveitarfélaga, félagasamtaka og einkafyrirtækja, fjármögnun safnastarfs, stefna yfirvalda í málefnum safna, söfn og mannréttindi, söfn og áföll (trauma), kynjahugmyndir og fleira. Í námskeiðinu er einnig hugað að möguleikum safna á að virkja fólk og samfélög til þátttöku í starfsemi þeirra eins og söfnun, heimildaöflun, sýningarstjórnun, sýningargerð og annarri miðlun. Skoðuð verða innlend og erlend dæmi. Eftir því sem því verður komið við, eru farnar ein til tvær vettvangsferðir. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi.

Fjallað verður um samfélagslegt hlutverk safna út frá margvíslegum sjónarhornum: efnahagslegum, pólitískum, menningarlegum, félagslegum og síðast en ekki síst alþjóðlegum. Fjallað verður meðal annars um hlutverk safna í hugmyndinni um þjóð, lagalegt umhverfi safna, rekstrarform, staða og hlutverk þjóðarsafna, safna í eigu sveitarfélaga, félagasamtaka og einkafyrirtækja, fjármögnun safnastarfs, stefna yfirvalda í málefnum safna, söfn og mannréttindi, söfn og áföll (trauma), kynjahugmyndir og fleira. Í námskeiðinu er einnig hugað að möguleikum safna á að virkja fólk og samfélög til þátttöku í starfsemi þeirra eins og söfnun, heimildaöflun, sýningarstjórnun, sýningargerð og annarri miðlun. Skoðuð verða innlend og erlend dæmi. Eftir því sem því verður komið við, eru farnar ein til tvær vettvangsferðir. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist aðferðarfræðilega þekkingu, skilning og verklega færni til að greina myndir og önnur sjónræn rannsóknargögn (ljósmyndir, kvikmyndir, teikningar, auglýsingar, netmiðla, o.s.frv.). Farið verður í ýmsar aðferðir við greiningu á sjónrænu efni og hugað verður að sjónrænum gagnasöfnum og vinnu með þau. Nemendur fá þjálfun í því að kynna sér og leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi rannsóknir. Námskeiðið byggist upp á hagnýtum verkefnum, þar sem nemendur undirbúa og hanna rannsóknaáætlanir, afla gagna og spreyta sig á greiningu þeirra. Námskeiðið er þverfaglegt og hentar nemendum á hug- og félagsvísindasviði, sem og öðrum sviðum.

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Námskeiðið beinir sjónum að fatatísku sem efnismenningu og rannsakar tískuhegðun einstaklinga í félagslegu samhengi. Nemendur lesa kenningar um tísku í markaðskerfi iðnvæddra þjóðfélaga og kynnast um leið ýmsum kenningum í heimspeki, félagsfræði, þjóðfræði og mannfræði. Tilgátur um áhrifavalda í fatatísku verða kannaðar með gagnrýnu hugarfari og heimfærðar á umhverfi nemenda. Tískukerfi á heimsvísu eru einnig könnuð og greind. Sérstaklega verður hugað að sambandi tískunnar við kyngervi , stétt, kynhneigð, aldur og aðrar helstu breytur félagslegs mismunar. Nemendur huga að „tíðarandanum“ (Zeitgeist) með smáverkefnum og vinna vettvangsrannsókn á fatatísku tiltekinna hópa eða staða og máta kenningarnar við sín eigin vettvangsgögn.

Rannsóknir og umræður leiða til lokaverkefnis þar sem lögð er fram útlistun á uppruna og eðli ríkjandi fatatísku og spáð á fræðilegan máta fyrir um stærri hreyfingar í fatatísku og tískumenningu komandi ára.

Námskeiðið hæfir meðal annars nemendum í þjóðfræði, mannfræði, menningarfræði og félagsfræði. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Fyrirlestrarnir verða á ensku og fjarkenndir þar sem aðalkennari námskeiðsins, Karl Aspelund, verður við University of Rhode Island þar sem hann kennir námskeiðið samtímis. Aðstoðarkennari stýrir síðan umræðutímum og vettvangsrannsóknum nemenda við Háskóla Íslands.

Í þessu námskeiði öðlast nemendur færni í útreikningum á losun gróðurhúsalofttegunda frá rekstri fyrirtækja. Nemendur öðlast þekkingu á helstu aðferðafræðum við útreikninga, hvernig styðjast skal við gagnabanka og hvaða leiðir standa fyrirtækjum til boða við upplýsingagjöf (e. disclosure platforms), s.s. CDP, Nasdaq og GRI. Nemendur læra að þekkja umföng, notkun lífsferilsgreininga (LCA) við upplýsingagjöf, hvaða sjálfbærnimælikvarðar eru viðeigandi (e. material) og hvernig má skoða mótvægisaðgerðir í samhengi við rekstur fyrirtækja. Leiðbeiningar Greenhouse Gas Protocol eru grunnviðfangsefni námskeiðsins, enda eru þær leiðbeiningar gjarnan nýttar til grundvallar upplýsingagjöf. Við lok námskeiðs hafa nemendur færni til að reikna út losun gróðurhúsalofttegunda frá rekstri og virðiskeðju fyrirtækja og setja fram á viðeigandi vettvangi. Nemendur þekkja einnig þróun í aðferðafræði á útreikningum losunar gróðurhúsalofttegunda, sér í lagi með tilliti til fjármálastarfsemi. Nemendur þekkja einnig hvernig upplýsingar sem þessar eru nýttar, s.s. með tilliti til ESG áhættumats. 

Í þessu 14 vikna námskeiði er gert ráð fyrir virkri þátttöku nemenda. Námskeiðið byggir á þeirri hugmynd að þótt stjórnvöld og félagasamtök séu lykilaðilar í nútímasamfélagi, þá eru fyrirtæki að mestu ábyrg því að skapa þann auð sem velferð samfélagsins byggir á – en þau séu jafnframt hluti af þeim vandamálum sem skapast hefur. Við verðmætasköpun hafa aðgerðir þeirra áhrif á samfélagið, sem samanstendur af fjölbreyttum hópi hagsmunaaðila, og á náttúrulegt umhverfi. Á móti mótar samfélagið reglur og væntingar sem fyrirtæki þurfa að fylgja. Þetta felur meðal annars í sér að horfa til Heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun (markmið 1–5, 8, 9, 10, 11, 12, 13 og 16), Parísarsamkomulagið, the UN Global Compact, European Sustainability Reporting Standards (ESRS), Global Reporting Initiative o.fl. Þessi gagnvirkni milli fyrirtækja, samfélags (í víðasta skilningi) og náttúrulegs umhverfis er kjarni í samfélagslegri ábyrgð fyrirtækja (CSR), en viðfangsefnið verður skoða út frá stefnumiðuðu sjónarhorni.

Óháð sjónarmiðum um samskipti fyrirtækja og samfélags er samstarf þar á milli nauðsynlegt. Markmið námskeiðsins er að kanna víddir þessara samskipta út frá fjölbreyttum hagsmunaaðilum. Það felur í sér gagnvirka nálgun sem felur í sér greiningu á CSR-tengdum málefnum, hermilíkani og raundæmum.

Námskeiðið er sett upp í sex hlutm. Í fyrsta hlutanum er skoðað hvað samfélagsleg ábyrgð (CSR) fyrirtækja þýðir og hvaða drifkraftar liggja að baki CSR. Annar hluti fjallar um hagsmunaaðila og í þriðja hluta er lagalega sjónarhorn skoðað. Í fjórða hluta munum er atferli skoðað, í fimmta hluta er áherslá á stefnumiðað sjónarhorn og í sjötta hluta er áhersla á sjálfbærni og verðmætasköpun.

Námskeiðið skoðar á gagnrýninn hátt áhrif samtímans á söfn og starfshætti þeirra. Leitast verður við að gefa góðan skilning á því hvernig söfn standa frammi fyrir og leitast oft við að takast á við ýmsar samfélagslegar áskoranir, þar á meðal fjölbreytni, jöfnuð, þátttöku, félagslegt réttlæti og sjálfbærni. Í námskeiðinu verður fræðilegur grunnur samfélagsmála safna skoðaður og dæmi þar að lútandi. Áherslur verða meðal annars á að skoða hlutverk safna sem talsmenn jaðarsettra hópa, mikilvægi samvinnu og samsköpunar og aðferðir til að takast á við loftslagsbreytingar innan safnastarfs, svo eitthvað sé nefnt. Umræður og verkefni skora á nemendur að hugsa gagnrýnið um hlutverk safna í samfélaginu. Í lok námskeiðsins verða nemendur búnir góðri færni og þekkingu til að takast á við félagsleg hlutverk safna í ört breytilegum heimi. Námskeiðið verður kennt frá lokum febrúar til loka mars.

Í þessu námskeiði verða margþætt tengsl safna og þeirra samfélaga sem þau þjóna skoðuð. Kannað verður hvernig söfn eru ekki aðeins vörslumenn menningararfs heldur einnig virkir þátttakendur í mótun menningarlegra frásagna og samfélagslegra sjálfsmynda. Með því að skoða sögulegt samhengi, fræðilega umgjörð og hagnýtar dæmisögur fá nemendur innsýn í það mikilvæga hlutverk sem söfn gegna við að sýna og stundum ögra samfélagslegum gildum. Í námskeiðinu verður farið yfir efni eins og söfn sem hvati til samfélagsbreytinga, mikilvægi inngildingar og aðgengis, og áhrif stafrænnar tækni á samfélagsþátttöku. Með umræðum, dæmum og praktískum verkefnum munu nemendur kanna hvernig söfn geta á áhrifaríkan hátt virkjað fólk og stuðlað að réttlátara samfélagi. Í lok námskeiðsins munu nemendur hafa tileinkað sér góðan skilning á því hvernig söfn geta brugðist við þörfum og gildum fólks í þeim samfélögum sem þau þjóna.

Námskeiðið fjallar um nýleg verk og stefnur sem valdið hafa, eða eru líkleg til að valda, straumhvörfum í félags- og mannvísindalegri hugsun. Áhersla er lögð á samfélagslegt og sögulegt samhengi kenninganna. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Skyldumæting er í umræðutíma einu sinni í viku í 40 mínútur. Fjarnemar geta mætt í kennslustofu eða tekið þátt í gegnum Internetið (með Zoom). 

Fjallað er um vettvangsaðferðir mannfræðinnar og nemendur þjálfaðir í beitingu þeirra. Áhersla er lögð á siðfræðileg álitamál, rannsóknaráætlanir, vettvanginn, þátttökuathugnanir, mismunandi tegundir viðtala, notkun myndrænna gagna, öflun heimilda, greiningu gagna og kynningu niðurstaðna.

Námskeiðinu er ætlað að aðstoða nemendur við ritun meistararitgerða. Fjallað er um hvað felst í ritun meistararitgerða og nemendum gefið tækifæri til að fjalla um ritgerðarefni sitt. Tilgangurinn með málstofunni er að skapa „rými“ (rafrænt og á staðnum) til að vinna að meistararitgerð með stuðningi frá kennurum og samnemendum. Nemendur eru mislangt komnir og efnistökin ólík en eiga það sameiginlegt að stunda eigin rannsókn. Skrif meistararitgerðar felur í sér bæði fræðilega og greinandi vinnu og þá er gott að vera í samfloti við aðra sem eru í sama ferli.

Í málstofunni vinnur hver og einn að eigin verkefni í takt við hugmyndafræðina „Shut up and write!“ Þetta er leið sem felur í sér að kennari er með stuttan inngang og síðan vinna nemendur sjálfstætt að eigin verkefni í tímanum. Í seinni hluta málstofu kynna nemendur eigin verkefni. Miðað er við hver kynning ásamt umræðum taki um 20 mínútur.

Athugið að námskeiðið er aðeins kennt á vormisseri og er jafnt ætlað þeim sem skrá sig í MA ritgerð á vormisseri eða næsta haustmisseri á eftir.

Kennsla fer fram aðra hverja viku, í alls 7 skipti.

Einkunn: Staðið/Fall

Nemandi vinnur skrifleg verkefni eða ítarlega heimildaritgerð um tiltekinn þátt þess rannsóknasviðs sem hann hefur valið sér í samráði við leiðbeinanda í meistaraverkefni. Nemandinn hefur samband við leiðbeinanda varðandi það að taka lesnámskeiðið og um fyrirkomulag þess.

Nemandi vinnur skrifleg verkefni eða ítarlega heimildaritgerð um tiltekinn þátt þess rannsóknasviðs sem hann hefur valið sér í samráði við leiðbeinanda í meistaraverkefni. Nemandinn hefur samband við leiðbeinanda varðandi það að taka lesnámskeiðið og um fyrirkomulag þess.

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Í námskeiðinu felast verkefni nemenda í því að starfa sem mentor fyrir þátttakendur á framhalds- og háskólastigi í verkefninu „Sprettur“. Mentorar sinna mikilvægu hlutverki við að styðja og hvetja aðra nemendur í námi og félagslífi. Hlutverk mentora er að skapa uppbyggjandi samband við þátttakendur, vera jákvæð fyrirmynd og taka þátt í sameiginlegum viðburðum sem skipulagðir eru innan Spretts. Mentor hlutverkið byggir á tengslamyndun og reglulegri samveru og felur í sér skuldbindingu gagnvart þeim nemendum sem mentor styður. 

Sprettur er stuðningsverkefni fyrir nemendur með erlendan bakgrunn sem óska eftir auknum stuðningi til að efla námsárangur og þátttöku í háskólasamfélaginu. Nemendur í námskeiðinu starfa sem mentorar og eru tengdir saman við þátttakendur með hliðsjón af sameiginlegum áhugasviðum. Mentorar vinna jafnframt saman í hópum og í samráði við kennara og umsjónaraðila verkefnisins. 

Nemendur geta valið að skrá sig í námskeiðið á haustönn, vorönn eða dreifa álaginu yfir báðar annir (allt skólaárið). Skipulag námskeiðsins tekur mið af þessu vali, en allar námskröfur eru þær sömu óháð annaskiptingu. Mentorar skipuleggja reglubundna samveru með þátttakendum í Spretti og verja að jafnaði þremur klukkustundum á mánuði í samveru með þátttakendum, þremur klukkustundum á mánuði í heimavinnuhópi og mæta í alls fimm málstofur.  

Nemendur skila dagbókarfærslum á Canvas og þurfa að hanna og framkvæma námsupplifun fyrir þátttakendur í Spretti. Dagbókarfærslur byggjast á lesefni og gagnrýnum hugleiðingum um mentorstarfið og eigin reynslu af þátttöku í verkefninu. Námskeiðið er kennt á íslensku og ensku. 

Að loknu námskeiði, og að uppfylltum öllum kröfum, fá nemendur 5 ECTS einingar auk formlegs vottorðs fyrir þátttöku og lok verkefnisins. 

Nemendur fylla út rafrænt umsóknareyðublað og umsjónarkennari hefur samband við umsækjendur.  

Frekari upplýsingar um verkefnið „Sprettur” má nálgast hér: www.hi.is/sprettur  

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

Evrópsk samfélög nútímans einkennast af vaxandi hreyfanleika, fólksflutningum og fjölbreytileika. Þessar breytingar skapa ýmsar áskoranir fyrir gagnasöfnun, svo sem með manntölum og könnunum. Innflytjendur eru yfirleitt skilgreindir sem hópar sem erfitt er að ná til vegna mikils hreyfanleika, tímabundinnar búsetu og/eða óreglulegrar búsetu. Þetta hindrar hefðbundnar úrtökuaðferðir. Að auki geta innflytjendur haft takmarkaða hvata til að taka þátt í rannsóknum sem gerðar eru í móttökuríkinu. Í námskeiðinu munum við ræða mismunandi rannsóknaraðferðir sem hægt er að nota til að rannsaka hreyfanleika og fólksflutninga. Án þess þó að vera bundið við það er áherslan lögð á megindlegar og blandaðar aðferðir.

Í námskeiðinu verða skoðaðar nýlegar kenningar og rannsóknir sem tengjast hnattvæðingu og hnattrænum ferlum. Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirsýn yfir mikilvæg þemu sem tengjast hnattvæðingarferlum.  Skoðaðar verða rannsóknir sem varpa ljósi á ólíkar hliðar hnattvæðingar og afleiðingar fyrir félagslegan, efnislegan og pólitískan veruleika. Í námskeiðinu er bæði fjallað á gagnrýnin hátt um fyrrnefnd hugtök en einnig lögð áhersla á að skoða rannsóknir á hvernig fólk er þátttakendur/þolendur/gerendur í hnattvæðingarferlum.

Kennslan felst í fyrirlestrum og umræðum. 

Námskeiðið er kennt á ensku, en hægt er að skila inn verkefnum á íslensku.

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum.  Saga greinarinnar verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, ritskoðun, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur, fólksflutninga, minni, gleymsku og sanngildi.  Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir misserið. 

Kennsla fer fram með fyrirlestrum, umræðu, rafrænum fyrirlestrum og vettvangsferðum í náttúru og á söfn.

Samskipti manneskjunnar við önnur dýr er viðfangsefni þessa námskeiðs sem við nálgumst frá bæði fræðilegum og listrænum sjónarhornum. Nemendur vinna sjálfstæð verkefni, um dýr að eigin vali, þar sem áhersla er einnig lögð á sjónræna framsetningu - t.d. teikningar eða ljósmyndir.  Í fyrirlestrum verður m.a. fjallað um hvítabirni, hvali, geirfugla og lunda og nýlegar rannsóknir á þeim.  Fjallað verður um áhrifavald og ólíkar birtingarmyndir dýra í margvíslegu listrænu og menningarlegu samhengi, til dæmis í fornbókmenntum, þjóðsögum, munnmælum, kvikmyndum, fréttum, efnismenningu og ferðamennsku. Þá verður til dæmis hugað að „framhaldslífi“ dýra í formi listmuna, safngripa og minjagripa. Við munum skoða gripi í einkaeigu og á opinberum vettvangi og spyrja spurninga á borð við: hvað gerist þegar lifandi dýri er breytt í safngrip? Hvernig þróast og breytist merking dýrsins í ólíku samhengi? Hvernig mótast hugmyndir okkar um dýr? Tekist verður á við hlutverk ólíkra dýra í þekkingasköpun og mótun orðræðu um loftslagsmál og málefni norðurslóða, tengsl við ákveðin landsvæði og menningarhópa og hlutverk þeirra í ímynda- og sjálfsmyndasköpun bæði fortíðar og samtíma.  Stigið verður út fyrir hefðbundna ramma sem snúa að aðgreiningu manna/dýra og annarra lífvera um leið og við könnum samtvinnaða hugmynda- og vistheima þeirra.

Markmið

Markmið námskeiðs er að velta upp áríðandi spurningum og málefnum er snúa að sambúð fólks og dýra, loftlagsbreytingum, útrýmingu dýrategunda og sjálfbærni. Við munum íhuga hvernig listamenn, rannsakendur, aðgerðasinnar og söfn hafa tekið þátt í umræðu um þessi málefni og hvernig hægt sé að þróa umræðuna áfram. Við munum skoða hvernig mismunandi lista- og menningarminjasöfn miðla hugmyndum og upplýsingum um samband manna og dýra í gegnum safneign sína og sýningar. Nemendur eru hvattir til að nálgast, með gagnrýnum hætti, sjónrænt efni, muni, gripi og texta, bæði rafrænt en einnig með heimsóknum á söfn og sýningar. 

Einn megintilgangur safna á Íslandi er að skila menningar- og náttúruarfi landsins til komandi kynslóða og stuðla að aukinni þekkingu á þessari arfleifð og skilningi á tengslum hennar við umheiminn. Ætlast er til þess (samkvæmt safnalögum) að söfn reyni að „auka lífsgæði manna“ með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista náttúru eða vísinda. Söfn og safnfræðsla geta því haft áhrif á samfélag, hópa og einstaklinga. Safnafræði getur komið hér að liði og er megin viðfangsefni námskeiðsins. Kynntar verða fræðilegar kenningar sem hafa að markmiði að stuðla að fjölbreyttri og áhrifamikilli fræðslu tengdri fornleifum, list, náttúruvísindum, menningarlegri arfleifð og öðrum viðfangsefnum safna. Hugað verður að fjölbreyttum markhópum safnfræðslu, hlutverki safngesta innan safna, rými, textagerð, margmiðlun, gagnvirkni og fleira.

Þetta er fjarkennslunámskeið sem skiptist í þrjár lotur. Í hverri lotu eru ör-fyrirlestrar frá kennara með hugleiðingum um námsefnið, gesta-fyrirlestrar (stafrænir) og aukaefni. Þrjár stað- og/eða ZOOM-lotur eru yfir önnina, þar sem nemendur fá fyrirlestra frá starfsmönnum safna og vinna að fræðsluverkefni í samstarfi við safn í Reykjavík. Verkefnið verður þróað út frá fræðilegum áhuga nemenda undir handleiðslu kennara og með aðstoð starfsmanna safnsins.

 Í þessu námskeiði verða kynnt til sögunnar fræðilegar nálganir á stjórnun menningarstofnana, svo sem safna, og starfsemi hins opinbera sem snýr að stofnunum á sviði menningarmála. Markmiðið er að gefa innsýn í mikilvægi menningarstarfsemi í samfélaginu. Fjallað er um menningarmál í sögulegu samhengi, kerfi menningarmála hjá ríki og borg, lagagrundvöll menningarstarfsemi og stefnumörkun á fagsviðinu. Fjallað er um hlutverk og sérstöðu hins opinbera í stjórnun á sviði menningarmála. Markmiðið er að gefa innsýn í skipulag ríkis og sveitarfélaga. Þá verður fjallað um stjórnun verkefna og stofnana, mikilvægi faglegrar stjórnunar á sviði verkefnastjórnunar, fjármálastjórnunar og mannauðsmála. Sjónum verður beint að aðstæðum hér á landi og á Norðurlöndum í samhengi við lýðræði og hugmyndir um aðgengi almennings að menningu. Litið til menningar- og safnamála í alþjóðlegu samhengi

Kennt í ágúst 2022

Í námskeiðinu verður rannsakað hlutverk klæðnaðar í mótun menningarmarka og þjóðernisvitundar á Íslandi, c. 1790-1920. Sérstök áhersla verður lögð á þjóðlegan klæðnað kvenna, en almennt athugað hvernig klæðahættir beggja kynja áttust við tískustrauma og stefnur meginlandsins þegar skilgreina skyldi sýnileg einkenni íslensks þjóðernis. Kynntar verða kenningar um þróun menningarmarka, sem og aðferðafræði um nýtingu persónulegra frásagna og sögulegra heimilda í túlkun á menningu þjóðar. Rýnt verður í ferðabækur, greinaskrif og sendibréf til að kanna áhrif gagnvirkra samskipta milli menningarheilda á gerð og þróun menningarmarka og þjóðernisvitundar. Í skriflegu lokaprófi skulu kenningar og heimildir þessar nýttar til að skýra áhrif og notkun klæðnaðar í myndun og staðfestingu menningarmarka og ætlast til að nemendur geti rætt og metið áhrif einstakra persóna og hópa á mótun þjóðernisvitundar með klæðnaði

Umsjónarmaður: ÓIafur Rastrick             
Kennari:  Dr. Karl Aspelund, Associate Professor, University of Rhode Island.

Í námskeiðinu verður farið ítarlega í helstu kenningar í afbrotafræði og félagsfræði frávika. Nemendur munu lesa rannsóknagreinar þar sem kenningarnar eru prófaðar, bæði á Íslandi og erlendis.

Fjallað verður um mismunandi brota- og efnisflokka í félags- og afbrotafræðilegu ljósi, t.d. kyn og afbrot, búferlaflutninga og afbrot.

Áhersla er lögð á nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir.   

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins.

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært.

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi.

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 250-300 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar.

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar.

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. lengd greinagerðar skal vera á milli 2000-3000 orð og byggja á þéttri fræðilegri umfjöllun sem byggir á ritrýnum heimildum í fræðilegum ritum.

Hversdagslíf okkar getur sýnst leiðinlega venjubundið og fyrirsjáanlegt. Félagssálfræðin sýnir þó að um er að ræða spennandi og fjölbreytilegt fyrirbæri sem hvílir á flóknu samspili einstaklingsbundinna þátta og samfélagslegra formgerða. Í þessu námskeiði verða kenningar og rannsóknir félagssálfræðinga nýttar til að varpa ljósi á það sem dylst að baki glitri hins sjálfgefna. Farið verður frá því sem öllum er opinbert til þess sem við dyljum og felum, skoðað það sem auglýsendur, sölufólk og áhrifavaldar gera til að sveigja okkur og beygja og skoðað að hve miklu leyti breytur á borð við kyn, stétt og þjóðerni stjórna því hvað við sjáum, hvernig við sjáum og hvernig framkoma okkar og viðbrögð við áreiti hversdaglífsins eru.

Lagt er upp með að nemendur vinni fjölbreytileg smærri verkefni í tengslum við umfjöllunarefni námskeiðsins, ýmist einir eða í hóp. Þó svo félagssálfræði nýti bæði eigindlegar og megindlegar aðferðir verður áherslan á eigindlegar aðferðir í verkefnum nemenda svo sem myndgreining, samtalsgreining og þátttökuathuganir.

Námskeiðslýsing

Hvað segir skyrgerð okkur um þróun íslensks samfélags? Hver eru áhrif þarmaflórunnar á heilsu okkar? Hvernig losum við okkur við úrgang í þéttbýli á umhverfisvænan hátt og hvaða þögli meirihluti jarðarbúa er þar að verki? Lykillinn að öllum þessum spurningum er sá sami:  Samfélög örvera hafa mótað jörðina og íbúa hennar frá upphafi lífs eða í milljarða ára. Til að skilja og takast á við áskoranir 21. aldar varðandi umhverfi, heilsu og samfélag, þurfum við að skilja hlutverk þessara fyrstu lífvera betur og hvernig það tvinnast saman við líf okkar sjálfra og nágranna okkar í lífríkinu. Nýlegar rannsóknir sýna að meirihluti frumanna í og á mannslíkamanum tilheyrir fjölbreyttum tegundum örvera. Þýðir það að menn séu örverur? Eða “bara” að samlífið við örverur sé nánasta og mikilvægasta sambandið sem við eigum í? Námskeiðið býður nemendum að kanna samlífi örvera og manna út frá ýmsum sjónarhornum, sem eru m.a. ættuð úr örverufræði og þjóðfræði, matvælafræði, næringarfræði og mannfræði. Litið verður til þess hvernig örverur koma að þróun og varðveislu matvæla í samfélögum manna, hlutverk þeirra í meltingunni og tengsl við andlega og líkamlega heilsu. Einnig hvernig örverur viðhalda lífsnauðsynlegum hringrásum lífrænna efna  og geta umbreytt rusli og úrgangi í endurnýjanlegt form eins og heilbrigðan jarðveg.

Námskeiðið vinnur út frá hugmyndinni um „eina heilsu“ sem mótast hefur síðustu áratugi og vísar til þess að heilbrigði umhverfis, manna og annarra dýra, og samfélaga, er samtengt á þann hátt að niðurbrot á einhverju þessara sviða leiðir til niðurbrots á öðrum. Efnið verður skoðað út frá einstökum dæmum um samlífi örvera og manna, eins og áhrifum örvera á bragð og samsetningu matvæla, áhrifum mataræðis á þarmaflóru, hlutverki gerjunar í mótun mannlegra tengsla og hvernig losunarkerfi í þéttbýli rjúfa hringrás næringarefna í umhverfi mannsins.

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 125-150 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. verkefni þar sem ákveðinn verkþáttur er tekinn til athugunar og settur í fræðilegt samhengi

Einn megintilgangur safna á Íslandi er að skila menningar- og náttúruarfi landsins til komandi kynslóða og stuðla að aukinni þekkingu á þessari arfleifð og skilningi á tengslum hennar við umheiminn. Ætlast er til þess (samkvæmt safnalögum) að söfn reyni að „auka lífsgæði manna“ með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista náttúru eða vísinda. Söfn og safnfræðsla geta því haft áhrif á samfélag, hópa og einstaklinga. Safnafræði getur komið hér að liði og er megin viðfangsefni námskeiðsins. Kynntar verða fræðilegar kenningar sem hafa að markmiði að stuðla að fjölbreyttri og áhrifamikilli fræðslu tengdri fornleifum, list, náttúruvísindum, menningarlegri arfleifð og öðrum viðfangsefnum safna. Hugað verður að fjölbreyttum markhópum safnfræðslu, hlutverki safngesta innan safna, rými, textagerð, margmiðlun, gagnvirkni og fleira.

Þetta er fjarkennslunámskeið sem skiptist í þrjár lotur. Í hverri lotu eru ör-fyrirlestrar frá kennara með hugleiðingum um námsefnið, gesta-fyrirlestrar (stafrænir) og aukaefni. Þrjár stað- og/eða ZOOM-lotur eru yfir önnina, þar sem nemendur fá fyrirlestra frá starfsmönnum safna og vinna að fræðsluverkefni í samstarfi við safn í Reykjavík. Verkefnið verður þróað út frá fræðilegum áhuga nemenda undir handleiðslu kennara og með aðstoð starfsmanna safnsins.

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum.  Saga greinarinnar verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, ritskoðun, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur, fólksflutninga, minni, gleymsku og sanngildi.  Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir misserið. 

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Í námskeiðinu verður farið ítarlega í helstu kenningar í afbrotafræði og félagsfræði frávika. Nemendur munu lesa rannsóknagreinar þar sem kenningarnar eru prófaðar, bæði á Íslandi og erlendis.

Fjallað verður um mismunandi brota- og efnisflokka í félags- og afbrotafræðilegu ljósi, t.d. kyn og afbrot, búferlaflutninga og afbrot.

Áhersla er lögð á nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir.   

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, gesti, markaðsmál og félagsleg áhrif safna. Námskeiðið er kennt sem netnám og byggir námsmat á fjölbreyttum verkefnum sem unnin eru í námskeiðinu. Námskeiðið er kennt við upphaf haustannar og lýkur í lok september.

Í þessu námskeiði öðlast nemendur skilning á samspili umhverfisfræða og fjármálamarkaða.
Nemendur öðlast skilning á aðferðafræði grænna skuldabréfa, viðeigandi leiðbeiningar við smíði grænna og sjálfbærra fjármálaramma, ferli við útgáfu, uppbygging grænna ramma, vottun og helstu aðferðir og hugtök við framsetningu áhrifaskýrslna. Nemendur öðlast færni í uppbyggingu sjálfbærra fjármálaramma og hvernig þeir eru nýttir, sér í lagi innan fjármálafyrirtækja. Farið er yfir sjálfbærniáhættumat, uppbyggingu aðferðafræða við greiningu UFS (umhverfi, félagslegir þættir og stjórnarhættir) áhættu og nýtingu niðurstaða við fjárfestingaákvarðanir og uppbyggingu eignasafna. Farið er yfir helstu lykiltölur sem fjármálafyrirtæki þurfa að þekkja varðandi útlána og fjárfestingasöfn sín, s.s. GAR (Green asset ratio) og BTAR (book taxonomy aligned ratio). Farið er yfir tegundir loftslagsáhættu samkvæmt TCFD (Task force on climate related financial disclosures). Nemendur læra um aðferðafræði ábyrgra fjárfestinga og áhrifafjárfestinga og hvaða markmiðum fjárfestar sækjast eftir við slíkar fjárfestingar. Nemendur öðlast skilning á viðeigandi regluverki varðandi upplýsingagjöf, sér í lagi flokkunarreglugerð Evrópusambandsins (EU Taxonomy) og tengdum reglugerðum. Nemendur læra um fjármagnaða losun gróðurhúsalofttegunda með aðferðafræði PCAF (Partnership for Carbon Accounting Financials). Að lokum læra nemendur um þróun samspils á milli tryggingageirans og sjálfbærni.

Í námskeiðinu verður tekist á við gagnrýnar spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum. Saga safna verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Fjallað verður m.a. um hagnýtingu kenninga í safnastarfi, siðferði, ritskoðun, hnattvæðingu, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur og inngildingu, svo eitthvað sé nefnt. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir önnina. Námskeiðið hefst í byrjun október og endar í lok nóvember.

Í námskeiðinu er litið yfir sögu menningarfræðinnar og sjónum beint að gildi hennar sem róttæks forms þjóðfélagsrýni. Lesnir verða textar lykilhöfunda 19. öld og til samtímans. Í forgrunni er sjálft menningarhugtakið og spurningin um gildi þess fyrir gagnrýna umræðu um þjóðfélag, sögu og samtíma. Fjallað er um samspil gagnrýni og fræða og hvernig menningarfræðin setur slíkt samspil í forgrunn. Þetta kemur fram jafnt í textum eldri og yngri höfunda og skapar togstreitu sem hefur á undanförnum áratugum verið frjór jarðvegur allra hugvísinda og einkennt samhengi þeirra við menningarpólitíska hugsun. Til grundvallar eru lögð hugtök á borð við hugmyndafræði, vald, forræði, kyngervi og orðræða.

Þetta námskeið beinir sjónum sínum að list og listrænum aðferðum sem viðfang mannfræðilegara athuganna og í miðlun þekkingar. Í fyrsta lagi er litið á mismunandi form listrænnar tjáningar (bókmenntir, kvikmyndir, sviðslistir) sem fræðilega linsu sem hjálpar mannfræðingum að lesa samfélag samtímans. Í öðru lagi er skoðað hvernig listræn sköpun getur komið að gagni við rannsóknir í mannfræði. Loks verður greint hvernig mismunandi listform er hægt að nota til að koma niðurstöðum rannsókna til skila.

Oft er talað um fólksflutninga og fjölmenningu sem eitt megin einkenni samfélaga samtímans. Í námskeiðinu eru kynntar helstu kenningar og stefnur sem fram hafa komið í tengslum við rannsóknir á fólksflutningum og fjölmenningu. Fjallað er á gagnrýninn hátt um margskonar kenningar sem tengjast þessum rannsóknarviðfangsefnum og gagnsemi þeirra skoðuð. Skoðuð eru hugtök eins og menning, samlögun, aðlögun og samþætting, en jafnframt gert grein fyrir hreyfanleika fortíðar og tengslum hans við fjölmenningu. Í námskeiðinu eru ólíkar nálganir og kenningarmótun fræðimanna fyrst og fremst dregnar fram og gerð grein fyrir helstu viðfangsefnum félagsvísindamanna á þessu sviði.

Kennslan fer fram í formi fyrirlestra og umræðna.

Þrátt fyrir að hugtakið „ofbeldi“ sé mikið notað í daglegri umfjöllun er það bæði flókið og vandmeðfarið. Eins og mannfræðingarnir Nancy Scheper-Huges og Philippe Bourgois (2004) benda á þá getur ofbeldi verið „hvað sem er; lömætt og ólögmætt; sýnilegt og ósýnilegt; nauðsynlegt og tilgangslaust; glórulaust og tilefnislaust eða algjörlega rökrétt og skipulegt.“ Tilgangur námskeiðsins er að skoða hinar ýmsu hliðar og birtingamyndir ofbeldis út frá mannfræðilegu sjónarhorni og þá einkum m.t.t. menningarlegs og táknræns samhengi þess. Sjónum er beint að birtingamyndum hversdagslegs ofbeldis í því skyni að vapra ljósi á fleiri form ofbeldis en líkamlegt svo sem eins kerfisbundið ofbeldi og ofbeldi í tali og texta. Í námskeiðinu er stuðst við kenningar um ofbeldi auk sem ofbeldi í etnógrafíum og mannfræðilegum textum verður skoðað í siðferðislegu samhengi.

Í námskeiðinu er fjallað um samspil pólitískrar róttækni, menningar, hefðar og valds. Sérstaklega er hugað að birtingarmyndum andófs í samtímanum, orðræðu lýðræðis og menningarlegs mismunar og viðbrögðum við gagnrýni og andófi innan hefðar nútímastjórnmála. Fjallað er um þátt menntamanna og rithöfunda og vægi listrænnar tjáningar og hönnunar við umbreytingu félagslegs og menningarlegs umhvefis. Þá er fjölmiðlaorðræða skoðuð og greind og fjallað um hin ólíku og oft andstæðu markmið sem sjá má í starfsemi stofnana samfélagsins. Valdir eru nokkrir átakapunktar menningar- og samfélagsorðræðu sem draga fram grundvallartogstreitu frjálslyndra lýðræðissamfélaga, svo sem spurningar um visku eða fávisku almennings, viðbrögð við loftslagsbreytingum, óöfnuð og ofsafátækt. Loks er fjallað um spillingu og vald, félagslega og menningarlega tjáningu, möguleika og takmarkanir tjáningarfrelsis, notkun og misnotkun upplýsinga, leynd, fals og falsfréttir.

Vaxandi óánægja og fordómar hafa einkennt tuttugustu og fyrstu öldina, undir sterkum áhrifum frá óvissu og tilfinningu fyrir óvissri framtíð. Þessi ótti við apókalýptískri eða dystópískri framtíð fléttast saman við sterka kröfu um uppgjör við óréttlæti og ofbeldi fortíðar. Mikilvægt er í þessu ljósi að skoða gagnrýnið hvernig saga, minni og vald móta samtímakreppur og þær framtíðir sem oft má sjá ímyndaðar í nútímanum. Þetta námskeið skoðar kreppur og framtíðarsýn sem einkenna 21. öldina sem og nýlegar tilraunir til að takast á við fortíðina. Í gegnum nýleg fræðirit rannsökum við hvernig kreppur eru upplifaðar og hvernig framtíðin er bæði ímynduð og umdeild í samtímanum. Í því samhengi skoðum við hvernig leifar fortíðarinnar geta varpað ljósi á áskoranir dagsins í dag. Hluti námskeiðsins felur í sér að takast á við afnýlendunarsjónarmið. Afnýlendun, í þessu samhengi, er ekki aðeins pólitískt ferli til að aflétta nýlendukerfum heldur að ögra arfleifð nýlendustefnu í alþjóðlegum ójöfnuði, þekkingarkerfum og hvernig fólk ímyndar sér framtíðina. Með því að greina hvernig nýlenduhugsun heldur áfram að birtast í nútímakreppum—svo sem umhverfivá, efnahagslegu misrétti og kerfisbundnum kynþáttafordómum—er leitast við að skilja hvort afnýlendunar nálganir geti boðið upp á leiðir til réttlátari framtíðar. Hver er uppspretta kvíða í samtímanum? Hvernig móta leifar nýlendu fortíðar nútímakreppur? Veita gagnrýnar kenningar valkosti við þær dystópísku framtíðarsýn sem oft einkennir samtímann? Hvernig hjálpar hugtakið „fjölkreppa“—samofnar kreppur sem spanna vistfræðileg, efnahagsleg og félagsleg svið—okkur að skilja sameiginlega reynslu okkar á 21. öldinni? Með því að takast á við þessar spurningar býður þetta námskeið nemendum að skoða gagnrýnið samspil kreppu, minnis og framtíðarsköpunar og að endurhugsa flækjur samtímans.

Námskeiðið varpar ljósi á hvernig fordómar og staðalmyndir eru hluti af afmörkunarferli sem er rakið til nýlenduhyggju. Í námskeiðinu er því rýnt ferli afmörkunnar út frá gagnrýnum kenningum um kynþætti og eftirlendustefnu. Áhersla er lögð á að skoða ímyndir og orðræður fortíðar og nútímans um fólk sem eru afmarkað í samfélögum sem „hin‘“og hvernig „Hinun“ á sér stað. Út frá því gagnrýna ljósi, er ímyndasköpunin sem átti sér stað á tímum nýlenduveldanna greind sem og söguleg tenging þeirra við hugmyndir um menningu, sjálfsmyndir og þróun. Ferli sem jafnan er tengt við óríentalisma. Ennfremur er áherslan á tengingu eldri orðræðu við nýlenduhyggju, þjóðersnishyggju, og birtingamyndir nútímans sem beinast að jaðarsettum hópum i Evrópu. 

Í námskeiðinu, er einnig skoðað hvernig slíkar orðræður hafa áhrif á sjálfsmyndir samfélagslega flokkaða hópa, afmörkun byggða á líkamlegum forsendum og afmarkaða staði. Að því leiti, er skoðað atbeni fólks, mótsstöður, og leiðir til viðnáms gegn jaðarsentingu og rasisma. Að lokum er rýnt í hvenrig mannfræðilegar rannsóknir og afstaða fræðimanna hefur spilast inn í þekkingarmynstur og pólítik fortíðar og nútíðar.  

Námskeiðið er kennt á ensku.  

According to the United Nation’s Department of Economic and Social Affairs, slightly over half of the world’s population lives in urban areas. This is projected to be 66% percent by the year 2050, with Africa and Asia accounting for 90% of this new urban growth. Urban anthropology has increasingly played a critically important role in the development of the discipline of anthropology in terms of theory, research methods and social justice movements. This course provides an historical overview of the development of urban anthropology and on through to recent developments. An emphasis will be placed on anthropological theory and research methods, but also issues such as social justice, architecture, design and urban planning. The course will cover, among others, the early Chicago ethnographers and early urban poverty research, utopian and modernist urban planning, power and built form, divisions and gated communities, crime and urban fear, urban homelessness, and the governance of built spaces. The course will conclude with a section on cities in transition, which includes a focus on the post-industrial/global city, the effects of neoliberalism on urban spaces, and a discussion of the possible future(s) of urbanism and the role of anthropology in understanding these developments.

Students must have completed 120 ECTS in their BA study before attending this course

Umræðan um kynferðisbrot og hvernig eigi að bregðast við þeim hefur farið hátt síðustu misseri, þá sérstaklega í kjölfar #MeToo hreyfingarinnar. Rannsóknir sýna að einungis lítill hluti kynferðisbrotamála eru kærð til lögreglunnar og aðeins örlítill hluti þeirra lýkur með sakfellingu. Því má segja að málaflokkurinn einkennist af réttlætishalla. Í auknum mæli sjáum við einnig þolendur kynferðisbrota segja sögu sína á samfélagsmiðlum eða í fjölmiðlum og í sumum tilvikum eru meintir gerendur ásakaðir opinberlega sem getur vakið ólík viðbrögð og haft ýmiss konar afleiðingar.

Í þessu námskeiði verður leitað skýringa á þessari samfélagsþróun út frá sjónarhóli félags- og afbrotafræði. Í námskeiðinu verður meðal annars leitað svara við eftirfarandi spurningum: Hverjir fremja kynferðisbrot og af hverju? Hvernig er reynsla karla sem verða fyrir kynferðisbrotum önnur en reynsla kvenna? Hver er munurinn á réttarstöðu sakborninga og réttarstöðu brotaþola? Af hverju er munur á ætlun og framkvæmd laganna? Hvernig hefur refsivörslukerfið þróast? Hver er munurinn á lagalegu réttlæti og félagslegu réttlæti? Hvernig eru óhefðbundin réttarkerfi betri eða verri en hefðbundin réttarkerfi? 

Athugið að námskeiðin Afbrot á Íslandi og Kynferðisbrot, lög og réttlæti eru jafnan kennd annaðhvert ár, hvort á móti öðru.

Námskeiðið Flækjur? Vistfræði arfleifða og safna leiðir nemendur í þverfaglegan fræðaheim þar sem samtvinnun menningar og náttúru og vistfræði arfleifða og safna eru tekin til sérstakrar athugunar. Hugmyndir um jafnan gerendamátt og tengsl mannlegra og ómannlegra þátta verða lögð til grundvallar með því að kynna fyrir nemendum kenningar pósthúmanisma (posthumanism) og nýefnishyggju (new materialism) með tilvísun í vistfræði arfleifða og hlutverk safna í samtímanum. Sérstaklega verður dregið fram hvernig hægt er að líta á arfleifð sem meira en mannlega smíð og fyrirbæri sem hvetur til hugrenningatengsla og hugmyndasköpunar fremur en óvirkt viðfangsefni. Innlend dæmi verða dregin fram í námskeiðinu sem byggir að hluta á rannsóknarleiddri kennslu.

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 125-150 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. verkefni þar sem ákveðinn verkþáttur er tekinn til athugunar og settur í fræðilegt samhengi

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 250-300 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. lengd greinagerðar skal vera á milli 2000-3000 orð og byggja á þéttri fræðilegri umfjöllun sem byggir á ritrýnum heimildum í fræðilegum ritum.

The field of Folklore, emerging out of the phenomena collectively referred to as  Modernity, has a complicated and problematic relationship with gender, both in the material that circulates and the subsequent academic treatment of that material. This seminar combines theoretical perspectives from Gender Studies and Folkloristics to better understand the interconnectedness of popular cultural forms, analyses, and the operations of power, specifically gender relations. Beginning with a feminist critique of Folkloristics from within (a historical reference point), we will examine more recent work on the relationship between gender and genre, between the empowering acts of ordinary rituals (so-called women‘s genres), and how the old, debunked Nature/Culture divide, in which women‘s genres were debased and denigrated, may, looked at from a different perspective, suggest alternate approaches to some contemporary global issues.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

Námskeiðið fjallar um nokkur lykilatriði íslensks þjóðfélags og menningar frá sjónarhóli mannfræðinnar. Það gefur sögulegt yfirlit rannsókna í mannfræði á Íslandi og leggur sérstaka áherslu á málefni íslensks nútíma samfélags.  Kennt verður á ensku til þess að gera námskeiðið aðgengilegt nemendum sem eru ekki íslensku mælandi og til þess að efla ensku kunnáttu og þjálfa fræðileg skrif nemenda á ensku.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Fjallað verður um helstu atriði sýningargerðar og störf sýningarhöfundar, sýningarstjóra og sýningarhönnuðar. Mismunandi aðferðir við sýningastjórnun verða skoðaðar með gagnrýnum hætti og hugmyndafræðilegur grunnur sýninga kannaður. Áhersla verður lögð á frásagnarafbrigði sýninga, handritsgerð og miðlunarleiðir. Einnig verður lögð áhersla á að skoða og greina sýningar listasafna, menningarminjasafna og náttúruminjasafna og kanna með gagnrýnu hugarfari hvernig ólíkar leiðir miðla upplýsingum og upplifunum. Hugað verður að innlendum og erlendum dæmum.

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

Í upphafi námskeiðs er afbrotafræðin og viðfangsefni hennar skilgreind og útlistuð með dæmum. Helstu fræðilegu sjónarhorn kynnt, fræðilegar spurningar og rannsóknaráherslur. 

Í framhaldi eru tiltekin þemu tekin fyrir sem hafa verið áberandi í íslenskum rannsóknum í afbrotafræði. Afbrot á Íslandi í alþjóðlegu samhengi, gögn lögreglu yfir tíðni og tegundir ólíkra brota, ofbeldisbrot, áfengis- og vímuefnabrot og efnahagsbrot. Íslensk refsistefna skoðuð í ljósi alþjóðlegs samanburðar og afstaða borgaranna til afbrota og refsinga metin út frá ólíkum gögnum. 

Nemendur skrifa dagbók um efni fyrirlestra og lesefnið sem tekið er fyrir í tímum, leggja mat á efnið og draga eigin ályktanir. Staðpróf í lok misseris.

Fjallað verður um samfélagslegt hlutverk safna út frá margvíslegum sjónarhornum: efnahagslegum, pólitískum, menningarlegum, félagslegum og síðast en ekki síst alþjóðlegum. Fjallað verður meðal annars um hlutverk safna í hugmyndinni um þjóð, lagalegt umhverfi safna, rekstrarform, staða og hlutverk þjóðarsafna, safna í eigu sveitarfélaga, félagasamtaka og einkafyrirtækja, fjármögnun safnastarfs, stefna yfirvalda í málefnum safna, söfn og mannréttindi, söfn og áföll (trauma), kynjahugmyndir og fleira. Í námskeiðinu er einnig hugað að möguleikum safna á að virkja fólk og samfélög til þátttöku í starfsemi þeirra eins og söfnun, heimildaöflun, sýningarstjórnun, sýningargerð og annarri miðlun. Skoðuð verða innlend og erlend dæmi. Eftir því sem því verður komið við, eru farnar ein til tvær vettvangsferðir. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi.

Fjallað verður um samfélagslegt hlutverk safna út frá margvíslegum sjónarhornum: efnahagslegum, pólitískum, menningarlegum, félagslegum og síðast en ekki síst alþjóðlegum. Fjallað verður meðal annars um hlutverk safna í hugmyndinni um þjóð, lagalegt umhverfi safna, rekstrarform, staða og hlutverk þjóðarsafna, safna í eigu sveitarfélaga, félagasamtaka og einkafyrirtækja, fjármögnun safnastarfs, stefna yfirvalda í málefnum safna, söfn og mannréttindi, söfn og áföll (trauma), kynjahugmyndir og fleira. Í námskeiðinu er einnig hugað að möguleikum safna á að virkja fólk og samfélög til þátttöku í starfsemi þeirra eins og söfnun, heimildaöflun, sýningarstjórnun, sýningargerð og annarri miðlun. Skoðuð verða innlend og erlend dæmi. Eftir því sem því verður komið við, eru farnar ein til tvær vettvangsferðir. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist aðferðarfræðilega þekkingu, skilning og verklega færni til að greina myndir og önnur sjónræn rannsóknargögn (ljósmyndir, kvikmyndir, teikningar, auglýsingar, netmiðla, o.s.frv.). Farið verður í ýmsar aðferðir við greiningu á sjónrænu efni og hugað verður að sjónrænum gagnasöfnum og vinnu með þau. Nemendur fá þjálfun í því að kynna sér og leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi rannsóknir. Námskeiðið byggist upp á hagnýtum verkefnum, þar sem nemendur undirbúa og hanna rannsóknaáætlanir, afla gagna og spreyta sig á greiningu þeirra. Námskeiðið er þverfaglegt og hentar nemendum á hug- og félagsvísindasviði, sem og öðrum sviðum.

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Námskeiðið beinir sjónum að fatatísku sem efnismenningu og rannsakar tískuhegðun einstaklinga í félagslegu samhengi. Nemendur lesa kenningar um tísku í markaðskerfi iðnvæddra þjóðfélaga og kynnast um leið ýmsum kenningum í heimspeki, félagsfræði, þjóðfræði og mannfræði. Tilgátur um áhrifavalda í fatatísku verða kannaðar með gagnrýnu hugarfari og heimfærðar á umhverfi nemenda. Tískukerfi á heimsvísu eru einnig könnuð og greind. Sérstaklega verður hugað að sambandi tískunnar við kyngervi , stétt, kynhneigð, aldur og aðrar helstu breytur félagslegs mismunar. Nemendur huga að „tíðarandanum“ (Zeitgeist) með smáverkefnum og vinna vettvangsrannsókn á fatatísku tiltekinna hópa eða staða og máta kenningarnar við sín eigin vettvangsgögn.

Rannsóknir og umræður leiða til lokaverkefnis þar sem lögð er fram útlistun á uppruna og eðli ríkjandi fatatísku og spáð á fræðilegan máta fyrir um stærri hreyfingar í fatatísku og tískumenningu komandi ára.

Námskeiðið hæfir meðal annars nemendum í þjóðfræði, mannfræði, menningarfræði og félagsfræði. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Fyrirlestrarnir verða á ensku og fjarkenndir þar sem aðalkennari námskeiðsins, Karl Aspelund, verður við University of Rhode Island þar sem hann kennir námskeiðið samtímis. Aðstoðarkennari stýrir síðan umræðutímum og vettvangsrannsóknum nemenda við Háskóla Íslands.

Í þessu námskeiði öðlast nemendur færni í útreikningum á losun gróðurhúsalofttegunda frá rekstri fyrirtækja. Nemendur öðlast þekkingu á helstu aðferðafræðum við útreikninga, hvernig styðjast skal við gagnabanka og hvaða leiðir standa fyrirtækjum til boða við upplýsingagjöf (e. disclosure platforms), s.s. CDP, Nasdaq og GRI. Nemendur læra að þekkja umföng, notkun lífsferilsgreininga (LCA) við upplýsingagjöf, hvaða sjálfbærnimælikvarðar eru viðeigandi (e. material) og hvernig má skoða mótvægisaðgerðir í samhengi við rekstur fyrirtækja. Leiðbeiningar Greenhouse Gas Protocol eru grunnviðfangsefni námskeiðsins, enda eru þær leiðbeiningar gjarnan nýttar til grundvallar upplýsingagjöf. Við lok námskeiðs hafa nemendur færni til að reikna út losun gróðurhúsalofttegunda frá rekstri og virðiskeðju fyrirtækja og setja fram á viðeigandi vettvangi. Nemendur þekkja einnig þróun í aðferðafræði á útreikningum losunar gróðurhúsalofttegunda, sér í lagi með tilliti til fjármálastarfsemi. Nemendur þekkja einnig hvernig upplýsingar sem þessar eru nýttar, s.s. með tilliti til ESG áhættumats. 

Í þessu 14 vikna námskeiði er gert ráð fyrir virkri þátttöku nemenda. Námskeiðið byggir á þeirri hugmynd að þótt stjórnvöld og félagasamtök séu lykilaðilar í nútímasamfélagi, þá eru fyrirtæki að mestu ábyrg því að skapa þann auð sem velferð samfélagsins byggir á – en þau séu jafnframt hluti af þeim vandamálum sem skapast hefur. Við verðmætasköpun hafa aðgerðir þeirra áhrif á samfélagið, sem samanstendur af fjölbreyttum hópi hagsmunaaðila, og á náttúrulegt umhverfi. Á móti mótar samfélagið reglur og væntingar sem fyrirtæki þurfa að fylgja. Þetta felur meðal annars í sér að horfa til Heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun (markmið 1–5, 8, 9, 10, 11, 12, 13 og 16), Parísarsamkomulagið, the UN Global Compact, European Sustainability Reporting Standards (ESRS), Global Reporting Initiative o.fl. Þessi gagnvirkni milli fyrirtækja, samfélags (í víðasta skilningi) og náttúrulegs umhverfis er kjarni í samfélagslegri ábyrgð fyrirtækja (CSR), en viðfangsefnið verður skoða út frá stefnumiðuðu sjónarhorni.

Óháð sjónarmiðum um samskipti fyrirtækja og samfélags er samstarf þar á milli nauðsynlegt. Markmið námskeiðsins er að kanna víddir þessara samskipta út frá fjölbreyttum hagsmunaaðilum. Það felur í sér gagnvirka nálgun sem felur í sér greiningu á CSR-tengdum málefnum, hermilíkani og raundæmum.

Námskeiðið er sett upp í sex hlutm. Í fyrsta hlutanum er skoðað hvað samfélagsleg ábyrgð (CSR) fyrirtækja þýðir og hvaða drifkraftar liggja að baki CSR. Annar hluti fjallar um hagsmunaaðila og í þriðja hluta er lagalega sjónarhorn skoðað. Í fjórða hluta munum er atferli skoðað, í fimmta hluta er áherslá á stefnumiðað sjónarhorn og í sjötta hluta er áhersla á sjálfbærni og verðmætasköpun.

Námskeiðið skoðar á gagnrýninn hátt áhrif samtímans á söfn og starfshætti þeirra. Leitast verður við að gefa góðan skilning á því hvernig söfn standa frammi fyrir og leitast oft við að takast á við ýmsar samfélagslegar áskoranir, þar á meðal fjölbreytni, jöfnuð, þátttöku, félagslegt réttlæti og sjálfbærni. Í námskeiðinu verður fræðilegur grunnur samfélagsmála safna skoðaður og dæmi þar að lútandi. Áherslur verða meðal annars á að skoða hlutverk safna sem talsmenn jaðarsettra hópa, mikilvægi samvinnu og samsköpunar og aðferðir til að takast á við loftslagsbreytingar innan safnastarfs, svo eitthvað sé nefnt. Umræður og verkefni skora á nemendur að hugsa gagnrýnið um hlutverk safna í samfélaginu. Í lok námskeiðsins verða nemendur búnir góðri færni og þekkingu til að takast á við félagsleg hlutverk safna í ört breytilegum heimi. Námskeiðið verður kennt frá lokum febrúar til loka mars.

Í þessu námskeiði verða margþætt tengsl safna og þeirra samfélaga sem þau þjóna skoðuð. Kannað verður hvernig söfn eru ekki aðeins vörslumenn menningararfs heldur einnig virkir þátttakendur í mótun menningarlegra frásagna og samfélagslegra sjálfsmynda. Með því að skoða sögulegt samhengi, fræðilega umgjörð og hagnýtar dæmisögur fá nemendur innsýn í það mikilvæga hlutverk sem söfn gegna við að sýna og stundum ögra samfélagslegum gildum. Í námskeiðinu verður farið yfir efni eins og söfn sem hvati til samfélagsbreytinga, mikilvægi inngildingar og aðgengis, og áhrif stafrænnar tækni á samfélagsþátttöku. Með umræðum, dæmum og praktískum verkefnum munu nemendur kanna hvernig söfn geta á áhrifaríkan hátt virkjað fólk og stuðlað að réttlátara samfélagi. Í lok námskeiðsins munu nemendur hafa tileinkað sér góðan skilning á því hvernig söfn geta brugðist við þörfum og gildum fólks í þeim samfélögum sem þau þjóna.

Námskeiðið fjallar um nýleg verk og stefnur sem valdið hafa, eða eru líkleg til að valda, straumhvörfum í félags- og mannvísindalegri hugsun. Áhersla er lögð á samfélagslegt og sögulegt samhengi kenninganna. Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Skyldumæting er í umræðutíma einu sinni í viku í 40 mínútur. Fjarnemar geta mætt í kennslustofu eða tekið þátt í gegnum Internetið (með Zoom). 

Fjallað er um vettvangsaðferðir mannfræðinnar og nemendur þjálfaðir í beitingu þeirra. Áhersla er lögð á siðfræðileg álitamál, rannsóknaráætlanir, vettvanginn, þátttökuathugnanir, mismunandi tegundir viðtala, notkun myndrænna gagna, öflun heimilda, greiningu gagna og kynningu niðurstaðna.

Námskeiðinu er ætlað að aðstoða nemendur við ritun meistararitgerða. Fjallað er um hvað felst í ritun meistararitgerða og nemendum gefið tækifæri til að fjalla um ritgerðarefni sitt. Tilgangurinn með málstofunni er að skapa „rými“ (rafrænt og á staðnum) til að vinna að meistararitgerð með stuðningi frá kennurum og samnemendum. Nemendur eru mislangt komnir og efnistökin ólík en eiga það sameiginlegt að stunda eigin rannsókn. Skrif meistararitgerðar felur í sér bæði fræðilega og greinandi vinnu og þá er gott að vera í samfloti við aðra sem eru í sama ferli.

Í málstofunni vinnur hver og einn að eigin verkefni í takt við hugmyndafræðina „Shut up and write!“ Þetta er leið sem felur í sér að kennari er með stuttan inngang og síðan vinna nemendur sjálfstætt að eigin verkefni í tímanum. Í seinni hluta málstofu kynna nemendur eigin verkefni. Miðað er við hver kynning ásamt umræðum taki um 20 mínútur.

Athugið að námskeiðið er aðeins kennt á vormisseri og er jafnt ætlað þeim sem skrá sig í MA ritgerð á vormisseri eða næsta haustmisseri á eftir.

Kennsla fer fram aðra hverja viku, í alls 7 skipti.

Einkunn: Staðið/Fall

Nemandi vinnur skrifleg verkefni eða ítarlega heimildaritgerð um tiltekinn þátt þess rannsóknasviðs sem hann hefur valið sér í samráði við leiðbeinanda í meistaraverkefni. Nemandinn hefur samband við leiðbeinanda varðandi það að taka lesnámskeiðið og um fyrirkomulag þess.

Nemandi vinnur skrifleg verkefni eða ítarlega heimildaritgerð um tiltekinn þátt þess rannsóknasviðs sem hann hefur valið sér í samráði við leiðbeinanda í meistaraverkefni. Nemandinn hefur samband við leiðbeinanda varðandi það að taka lesnámskeiðið og um fyrirkomulag þess.

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Meistaraprófsritgerð er lokaverkefni í meistaranámi og byggir á sjálfstæðri rannsókn eða starfstengdu rannsóknar- og þróunarverkefni. Lokaverkefni til meistaraprófs skal vera einstaklingsverkefni. Markmið lokaverkefnis er að þjálfa nemendur í sjálfstæðum fræðilegum vinnubrögðum.

Meistaraprófsritgerð í Félagsfræði-, mannfræði- og þjóðfræðideild er 30 eða 60 einingar. Þegar sérstaklega stendur á má umfang meistaraprófsritgerða vera meira en 60 einingar. Meistaraprófsritgerð skal aldrei vera minni en 30 einingar. Nemendur sem vilja skrifa 60e ritgerð þurf að skila inn fullbúinni rannsóknaráætlun í lok fyrsta árs til leiðbeinanda og fá samþykki námsbrautar.

Meistaranemar hafa umsjónarkennara úr hópi lektora, dósenta eða prófessora. Leiðbeinandi leiðbeinir með lokaverkefni til meistaraprófs. Umsjónarkennari og leiðbeinandi eru að jafnaði sami maðurinn. Heimilt er að ráða meðleiðbeinanda en sú ráðning er háð samþykki deildar.

Lengd meistaraprófsritgerða er háð því hvers konar verkefni er um að ræða, einingafjölda þess og efnistökum. Miðað skal við að 60 eininga meistaraprófsritgerð sé að jafnaði 40.000 orð. Hver deild setur nánari reglur um umfang og efnistök meistaraprófsritgerða.

Prófdómari skal ávallt leggja mat á lokaverkefni meistaranema ásamt leiðbeinanda. Deildarráð tilnefnir prófdómara.

Nánari upplýsingar: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3458

Í námskeiðinu felast verkefni nemenda í því að starfa sem mentor fyrir þátttakendur á framhalds- og háskólastigi í verkefninu „Sprettur“. Mentorar sinna mikilvægu hlutverki við að styðja og hvetja aðra nemendur í námi og félagslífi. Hlutverk mentora er að skapa uppbyggjandi samband við þátttakendur, vera jákvæð fyrirmynd og taka þátt í sameiginlegum viðburðum sem skipulagðir eru innan Spretts. Mentor hlutverkið byggir á tengslamyndun og reglulegri samveru og felur í sér skuldbindingu gagnvart þeim nemendum sem mentor styður. 

Sprettur er stuðningsverkefni fyrir nemendur með erlendan bakgrunn sem óska eftir auknum stuðningi til að efla námsárangur og þátttöku í háskólasamfélaginu. Nemendur í námskeiðinu starfa sem mentorar og eru tengdir saman við þátttakendur með hliðsjón af sameiginlegum áhugasviðum. Mentorar vinna jafnframt saman í hópum og í samráði við kennara og umsjónaraðila verkefnisins. 

Nemendur geta valið að skrá sig í námskeiðið á haustönn, vorönn eða dreifa álaginu yfir báðar annir (allt skólaárið). Skipulag námskeiðsins tekur mið af þessu vali, en allar námskröfur eru þær sömu óháð annaskiptingu. Mentorar skipuleggja reglubundna samveru með þátttakendum í Spretti og verja að jafnaði þremur klukkustundum á mánuði í samveru með þátttakendum, þremur klukkustundum á mánuði í heimavinnuhópi og mæta í alls fimm málstofur.  

Nemendur skila dagbókarfærslum á Canvas og þurfa að hanna og framkvæma námsupplifun fyrir þátttakendur í Spretti. Dagbókarfærslur byggjast á lesefni og gagnrýnum hugleiðingum um mentorstarfið og eigin reynslu af þátttöku í verkefninu. Námskeiðið er kennt á íslensku og ensku. 

Að loknu námskeiði, og að uppfylltum öllum kröfum, fá nemendur 5 ECTS einingar auk formlegs vottorðs fyrir þátttöku og lok verkefnisins. 

Nemendur fylla út rafrænt umsóknareyðublað og umsjónarkennari hefur samband við umsækjendur.  

Frekari upplýsingar um verkefnið „Sprettur” má nálgast hér: www.hi.is/sprettur  

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

Námskeiðið fjallar um rannsóknir mannfræðinnar og annarra fræðigreina félags- og mannvísinda á náttúru, umhverfi og tengslum manneskjunnar og umhverfis hennar. Ýmis grunnhugtök og fræðilegar hugmyndir sem umhverfismannfræðin og skyldar greinar nota verða kynnt og rædd.

Gerð er grein fyrir ýmsum tilraunum til að varpa ljósi á tilurð og einkenni ýmissa menningarstofnana og félagslegra ferla með skírskotun til vistkerfa og efnislegra skilyrða sem forsendu tilvistar þeirra. Þá verður vikið að gagnrýni sem þessi sjónarmið hafa sætt. 

Sérstaklega verður vikið að þeim nýju viðhorfum sem skapast hafa í umhverfismálum á síðustu árum, meðal annars hvað varðar auðlindanýtingu af ýmsu tagi og umhverfishyggju.

Síðast en ekki síst verður farið yfir ýmsa snertifleti loftslagsbreytinga og samfélaga víða um heim. Loftslag, loftslagsbreytingar og samfélög og menning verða einnig skoðuð í sögulegu ljósi, út frá ýmsum kenningum sem hafa komið fram um samband þeirra og gagnkvæm áhrif.

Nokkur etnógrafísk dæmi um samspil manns og umhverfis eru höfð til hliðsjónar í námskeiðinu. 

Evrópsk samfélög nútímans einkennast af vaxandi hreyfanleika, fólksflutningum og fjölbreytileika. Þessar breytingar skapa ýmsar áskoranir fyrir gagnasöfnun, svo sem með manntölum og könnunum. Innflytjendur eru yfirleitt skilgreindir sem hópar sem erfitt er að ná til vegna mikils hreyfanleika, tímabundinnar búsetu og/eða óreglulegrar búsetu. Þetta hindrar hefðbundnar úrtökuaðferðir. Að auki geta innflytjendur haft takmarkaða hvata til að taka þátt í rannsóknum sem gerðar eru í móttökuríkinu. Í námskeiðinu munum við ræða mismunandi rannsóknaraðferðir sem hægt er að nota til að rannsaka hreyfanleika og fólksflutninga. Án þess þó að vera bundið við það er áherslan lögð á megindlegar og blandaðar aðferðir.

Í námskeiðinu verða skoðaðar nýlegar kenningar og rannsóknir sem tengjast hnattvæðingu og hnattrænum ferlum. Markmið námskeiðsins er að gefa nemendum yfirsýn yfir mikilvæg þemu sem tengjast hnattvæðingarferlum.  Skoðaðar verða rannsóknir sem varpa ljósi á ólíkar hliðar hnattvæðingar og afleiðingar fyrir félagslegan, efnislegan og pólitískan veruleika. Í námskeiðinu er bæði fjallað á gagnrýnin hátt um fyrrnefnd hugtök en einnig lögð áhersla á að skoða rannsóknir á hvernig fólk er þátttakendur/þolendur/gerendur í hnattvæðingarferlum.

Kennslan felst í fyrirlestrum og umræðum. 

Námskeiðið er kennt á ensku, en hægt er að skila inn verkefnum á íslensku.

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum.  Saga greinarinnar verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, ritskoðun, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur, fólksflutninga, minni, gleymsku og sanngildi.  Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir misserið. 

Kennsla fer fram með fyrirlestrum, umræðu, rafrænum fyrirlestrum og vettvangsferðum í náttúru og á söfn.

Samskipti manneskjunnar við önnur dýr er viðfangsefni þessa námskeiðs sem við nálgumst frá bæði fræðilegum og listrænum sjónarhornum. Nemendur vinna sjálfstæð verkefni, um dýr að eigin vali, þar sem áhersla er einnig lögð á sjónræna framsetningu - t.d. teikningar eða ljósmyndir.  Í fyrirlestrum verður m.a. fjallað um hvítabirni, hvali, geirfugla og lunda og nýlegar rannsóknir á þeim.  Fjallað verður um áhrifavald og ólíkar birtingarmyndir dýra í margvíslegu listrænu og menningarlegu samhengi, til dæmis í fornbókmenntum, þjóðsögum, munnmælum, kvikmyndum, fréttum, efnismenningu og ferðamennsku. Þá verður til dæmis hugað að „framhaldslífi“ dýra í formi listmuna, safngripa og minjagripa. Við munum skoða gripi í einkaeigu og á opinberum vettvangi og spyrja spurninga á borð við: hvað gerist þegar lifandi dýri er breytt í safngrip? Hvernig þróast og breytist merking dýrsins í ólíku samhengi? Hvernig mótast hugmyndir okkar um dýr? Tekist verður á við hlutverk ólíkra dýra í þekkingasköpun og mótun orðræðu um loftslagsmál og málefni norðurslóða, tengsl við ákveðin landsvæði og menningarhópa og hlutverk þeirra í ímynda- og sjálfsmyndasköpun bæði fortíðar og samtíma.  Stigið verður út fyrir hefðbundna ramma sem snúa að aðgreiningu manna/dýra og annarra lífvera um leið og við könnum samtvinnaða hugmynda- og vistheima þeirra.

Markmið

Markmið námskeiðs er að velta upp áríðandi spurningum og málefnum er snúa að sambúð fólks og dýra, loftlagsbreytingum, útrýmingu dýrategunda og sjálfbærni. Við munum íhuga hvernig listamenn, rannsakendur, aðgerðasinnar og söfn hafa tekið þátt í umræðu um þessi málefni og hvernig hægt sé að þróa umræðuna áfram. Við munum skoða hvernig mismunandi lista- og menningarminjasöfn miðla hugmyndum og upplýsingum um samband manna og dýra í gegnum safneign sína og sýningar. Nemendur eru hvattir til að nálgast, með gagnrýnum hætti, sjónrænt efni, muni, gripi og texta, bæði rafrænt en einnig með heimsóknum á söfn og sýningar. 

Einn megintilgangur safna á Íslandi er að skila menningar- og náttúruarfi landsins til komandi kynslóða og stuðla að aukinni þekkingu á þessari arfleifð og skilningi á tengslum hennar við umheiminn. Ætlast er til þess (samkvæmt safnalögum) að söfn reyni að „auka lífsgæði manna“ með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista náttúru eða vísinda. Söfn og safnfræðsla geta því haft áhrif á samfélag, hópa og einstaklinga. Safnafræði getur komið hér að liði og er megin viðfangsefni námskeiðsins. Kynntar verða fræðilegar kenningar sem hafa að markmiði að stuðla að fjölbreyttri og áhrifamikilli fræðslu tengdri fornleifum, list, náttúruvísindum, menningarlegri arfleifð og öðrum viðfangsefnum safna. Hugað verður að fjölbreyttum markhópum safnfræðslu, hlutverki safngesta innan safna, rými, textagerð, margmiðlun, gagnvirkni og fleira.

Þetta er fjarkennslunámskeið sem skiptist í þrjár lotur. Í hverri lotu eru ör-fyrirlestrar frá kennara með hugleiðingum um námsefnið, gesta-fyrirlestrar (stafrænir) og aukaefni. Þrjár stað- og/eða ZOOM-lotur eru yfir önnina, þar sem nemendur fá fyrirlestra frá starfsmönnum safna og vinna að fræðsluverkefni í samstarfi við safn í Reykjavík. Verkefnið verður þróað út frá fræðilegum áhuga nemenda undir handleiðslu kennara og með aðstoð starfsmanna safnsins.

 Í þessu námskeiði verða kynnt til sögunnar fræðilegar nálganir á stjórnun menningarstofnana, svo sem safna, og starfsemi hins opinbera sem snýr að stofnunum á sviði menningarmála. Markmiðið er að gefa innsýn í mikilvægi menningarstarfsemi í samfélaginu. Fjallað er um menningarmál í sögulegu samhengi, kerfi menningarmála hjá ríki og borg, lagagrundvöll menningarstarfsemi og stefnumörkun á fagsviðinu. Fjallað er um hlutverk og sérstöðu hins opinbera í stjórnun á sviði menningarmála. Markmiðið er að gefa innsýn í skipulag ríkis og sveitarfélaga. Þá verður fjallað um stjórnun verkefna og stofnana, mikilvægi faglegrar stjórnunar á sviði verkefnastjórnunar, fjármálastjórnunar og mannauðsmála. Sjónum verður beint að aðstæðum hér á landi og á Norðurlöndum í samhengi við lýðræði og hugmyndir um aðgengi almennings að menningu. Litið til menningar- og safnamála í alþjóðlegu samhengi

Kennt í ágúst 2022

Í námskeiðinu verður rannsakað hlutverk klæðnaðar í mótun menningarmarka og þjóðernisvitundar á Íslandi, c. 1790-1920. Sérstök áhersla verður lögð á þjóðlegan klæðnað kvenna, en almennt athugað hvernig klæðahættir beggja kynja áttust við tískustrauma og stefnur meginlandsins þegar skilgreina skyldi sýnileg einkenni íslensks þjóðernis. Kynntar verða kenningar um þróun menningarmarka, sem og aðferðafræði um nýtingu persónulegra frásagna og sögulegra heimilda í túlkun á menningu þjóðar. Rýnt verður í ferðabækur, greinaskrif og sendibréf til að kanna áhrif gagnvirkra samskipta milli menningarheilda á gerð og þróun menningarmarka og þjóðernisvitundar. Í skriflegu lokaprófi skulu kenningar og heimildir þessar nýttar til að skýra áhrif og notkun klæðnaðar í myndun og staðfestingu menningarmarka og ætlast til að nemendur geti rætt og metið áhrif einstakra persóna og hópa á mótun þjóðernisvitundar með klæðnaði

Umsjónarmaður: ÓIafur Rastrick             
Kennari:  Dr. Karl Aspelund, Associate Professor, University of Rhode Island.

Í námskeiðinu verður farið ítarlega í helstu kenningar í afbrotafræði og félagsfræði frávika. Nemendur munu lesa rannsóknagreinar þar sem kenningarnar eru prófaðar, bæði á Íslandi og erlendis.

Fjallað verður um mismunandi brota- og efnisflokka í félags- og afbrotafræðilegu ljósi, t.d. kyn og afbrot, búferlaflutninga og afbrot.

Áhersla er lögð á nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir.   

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins.

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært.

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi.

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 250-300 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar.

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar.

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. lengd greinagerðar skal vera á milli 2000-3000 orð og byggja á þéttri fræðilegri umfjöllun sem byggir á ritrýnum heimildum í fræðilegum ritum.

Hversdagslíf okkar getur sýnst leiðinlega venjubundið og fyrirsjáanlegt. Félagssálfræðin sýnir þó að um er að ræða spennandi og fjölbreytilegt fyrirbæri sem hvílir á flóknu samspili einstaklingsbundinna þátta og samfélagslegra formgerða. Í þessu námskeiði verða kenningar og rannsóknir félagssálfræðinga nýttar til að varpa ljósi á það sem dylst að baki glitri hins sjálfgefna. Farið verður frá því sem öllum er opinbert til þess sem við dyljum og felum, skoðað það sem auglýsendur, sölufólk og áhrifavaldar gera til að sveigja okkur og beygja og skoðað að hve miklu leyti breytur á borð við kyn, stétt og þjóðerni stjórna því hvað við sjáum, hvernig við sjáum og hvernig framkoma okkar og viðbrögð við áreiti hversdaglífsins eru.

Lagt er upp með að nemendur vinni fjölbreytileg smærri verkefni í tengslum við umfjöllunarefni námskeiðsins, ýmist einir eða í hóp. Þó svo félagssálfræði nýti bæði eigindlegar og megindlegar aðferðir verður áherslan á eigindlegar aðferðir í verkefnum nemenda svo sem myndgreining, samtalsgreining og þátttökuathuganir.

Námskeiðslýsing

Hvað segir skyrgerð okkur um þróun íslensks samfélags? Hver eru áhrif þarmaflórunnar á heilsu okkar? Hvernig losum við okkur við úrgang í þéttbýli á umhverfisvænan hátt og hvaða þögli meirihluti jarðarbúa er þar að verki? Lykillinn að öllum þessum spurningum er sá sami:  Samfélög örvera hafa mótað jörðina og íbúa hennar frá upphafi lífs eða í milljarða ára. Til að skilja og takast á við áskoranir 21. aldar varðandi umhverfi, heilsu og samfélag, þurfum við að skilja hlutverk þessara fyrstu lífvera betur og hvernig það tvinnast saman við líf okkar sjálfra og nágranna okkar í lífríkinu. Nýlegar rannsóknir sýna að meirihluti frumanna í og á mannslíkamanum tilheyrir fjölbreyttum tegundum örvera. Þýðir það að menn séu örverur? Eða “bara” að samlífið við örverur sé nánasta og mikilvægasta sambandið sem við eigum í? Námskeiðið býður nemendum að kanna samlífi örvera og manna út frá ýmsum sjónarhornum, sem eru m.a. ættuð úr örverufræði og þjóðfræði, matvælafræði, næringarfræði og mannfræði. Litið verður til þess hvernig örverur koma að þróun og varðveislu matvæla í samfélögum manna, hlutverk þeirra í meltingunni og tengsl við andlega og líkamlega heilsu. Einnig hvernig örverur viðhalda lífsnauðsynlegum hringrásum lífrænna efna  og geta umbreytt rusli og úrgangi í endurnýjanlegt form eins og heilbrigðan jarðveg.

Námskeiðið vinnur út frá hugmyndinni um „eina heilsu“ sem mótast hefur síðustu áratugi og vísar til þess að heilbrigði umhverfis, manna og annarra dýra, og samfélaga, er samtengt á þann hátt að niðurbrot á einhverju þessara sviða leiðir til niðurbrots á öðrum. Efnið verður skoðað út frá einstökum dæmum um samlífi örvera og manna, eins og áhrifum örvera á bragð og samsetningu matvæla, áhrifum mataræðis á þarmaflóru, hlutverki gerjunar í mótun mannlegra tengsla og hvernig losunarkerfi í þéttbýli rjúfa hringrás næringarefna í umhverfi mannsins.

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 125-150 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. verkefni þar sem ákveðinn verkþáttur er tekinn til athugunar og settur í fræðilegt samhengi

Einn megintilgangur safna á Íslandi er að skila menningar- og náttúruarfi landsins til komandi kynslóða og stuðla að aukinni þekkingu á þessari arfleifð og skilningi á tengslum hennar við umheiminn. Ætlast er til þess (samkvæmt safnalögum) að söfn reyni að „auka lífsgæði manna“ með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista náttúru eða vísinda. Söfn og safnfræðsla geta því haft áhrif á samfélag, hópa og einstaklinga. Safnafræði getur komið hér að liði og er megin viðfangsefni námskeiðsins. Kynntar verða fræðilegar kenningar sem hafa að markmiði að stuðla að fjölbreyttri og áhrifamikilli fræðslu tengdri fornleifum, list, náttúruvísindum, menningarlegri arfleifð og öðrum viðfangsefnum safna. Hugað verður að fjölbreyttum markhópum safnfræðslu, hlutverki safngesta innan safna, rými, textagerð, margmiðlun, gagnvirkni og fleira.

Þetta er fjarkennslunámskeið sem skiptist í þrjár lotur. Í hverri lotu eru ör-fyrirlestrar frá kennara með hugleiðingum um námsefnið, gesta-fyrirlestrar (stafrænir) og aukaefni. Þrjár stað- og/eða ZOOM-lotur eru yfir önnina, þar sem nemendur fá fyrirlestra frá starfsmönnum safna og vinna að fræðsluverkefni í samstarfi við safn í Reykjavík. Verkefnið verður þróað út frá fræðilegum áhuga nemenda undir handleiðslu kennara og með aðstoð starfsmanna safnsins.

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum.  Saga greinarinnar verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, ritskoðun, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur, fólksflutninga, minni, gleymsku og sanngildi.  Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir misserið. 

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Í námskeiðinu verður farið ítarlega í helstu kenningar í afbrotafræði og félagsfræði frávika. Nemendur munu lesa rannsóknagreinar þar sem kenningarnar eru prófaðar, bæði á Íslandi og erlendis.

Fjallað verður um mismunandi brota- og efnisflokka í félags- og afbrotafræðilegu ljósi, t.d. kyn og afbrot, búferlaflutninga og afbrot.

Áhersla er lögð á nemendur tengi saman kenningarlega umræðu og fyrirliggjandi rannsóknir.   

Í námskeiðinu verður tekist á við spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri. Hugað verður að því hvernig bæði praktík og kenningar hafa mótað safnastofnanir og starfsemi þeirra. Fjallað verður m.a. um praktík og kenningar um söfnun, varðveislu, flokkun og skráningar, sýningagerð, gesti, markaðsmál og félagsleg áhrif safna. Námskeiðið er kennt sem netnám og byggir námsmat á fjölbreyttum verkefnum sem unnin eru í námskeiðinu. Námskeiðið er kennt við upphaf haustannar og lýkur í lok september.

Í þessu námskeiði öðlast nemendur skilning á samspili umhverfisfræða og fjármálamarkaða.
Nemendur öðlast skilning á aðferðafræði grænna skuldabréfa, viðeigandi leiðbeiningar við smíði grænna og sjálfbærra fjármálaramma, ferli við útgáfu, uppbygging grænna ramma, vottun og helstu aðferðir og hugtök við framsetningu áhrifaskýrslna. Nemendur öðlast færni í uppbyggingu sjálfbærra fjármálaramma og hvernig þeir eru nýttir, sér í lagi innan fjármálafyrirtækja. Farið er yfir sjálfbærniáhættumat, uppbyggingu aðferðafræða við greiningu UFS (umhverfi, félagslegir þættir og stjórnarhættir) áhættu og nýtingu niðurstaða við fjárfestingaákvarðanir og uppbyggingu eignasafna. Farið er yfir helstu lykiltölur sem fjármálafyrirtæki þurfa að þekkja varðandi útlána og fjárfestingasöfn sín, s.s. GAR (Green asset ratio) og BTAR (book taxonomy aligned ratio). Farið er yfir tegundir loftslagsáhættu samkvæmt TCFD (Task force on climate related financial disclosures). Nemendur læra um aðferðafræði ábyrgra fjárfestinga og áhrifafjárfestinga og hvaða markmiðum fjárfestar sækjast eftir við slíkar fjárfestingar. Nemendur öðlast skilning á viðeigandi regluverki varðandi upplýsingagjöf, sér í lagi flokkunarreglugerð Evrópusambandsins (EU Taxonomy) og tengdum reglugerðum. Nemendur læra um fjármagnaða losun gróðurhúsalofttegunda með aðferðafræði PCAF (Partnership for Carbon Accounting Financials). Að lokum læra nemendur um þróun samspils á milli tryggingageirans og sjálfbærni.

Í námskeiðinu verður tekist á við gagnrýnar spurningar sem tengjast víxlverkun á milli praktíkur (e. practice) og kenninga í safnastarfi. Fjölmörg dæmi úr praktísku safnastarfi listasafna, náttúruminjasafna og menningarminjasafna verða skoðuð í þessu samhengi og hentar námskeiðið því nemendum úr fleiri greinum en safnafræði, s.s. eins og fornleifafræði, listfræði, menningarfræði, fötlunarfræði, mannfræði, þjóðfræði, félagsfræði og fleiri greinum. Saga safna verður skoðuð með gagnrýnu hugarfari og hugað verður að straumum og stefnum í faginu við upphaf 21. aldar. Sérstaklega er litið til safna sem almannastofnanir, en sem slíkar hafa þær mörgum og vaxandi hlutverkum að gegna fyrir samfélög, lífsgæði fólks og hópa, menntun, rannsóknir og þverþjóðleg samskipti svo eitthvað sé nefnt. Fjallað verður m.a. um hagnýtingu kenninga í safnastarfi, siðferði, ritskoðun, hnattvæðingu, frumbyggja, áhrif stafrænnar menningar, trúarbrögð, innflytjendur og inngildingu, svo eitthvað sé nefnt. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi og byggir námsmat á verkefnum sem unnin eru yfir önnina. Námskeiðið hefst í byrjun október og endar í lok nóvember.

Í námskeiðinu er litið yfir sögu menningarfræðinnar og sjónum beint að gildi hennar sem róttæks forms þjóðfélagsrýni. Lesnir verða textar lykilhöfunda 19. öld og til samtímans. Í forgrunni er sjálft menningarhugtakið og spurningin um gildi þess fyrir gagnrýna umræðu um þjóðfélag, sögu og samtíma. Fjallað er um samspil gagnrýni og fræða og hvernig menningarfræðin setur slíkt samspil í forgrunn. Þetta kemur fram jafnt í textum eldri og yngri höfunda og skapar togstreitu sem hefur á undanförnum áratugum verið frjór jarðvegur allra hugvísinda og einkennt samhengi þeirra við menningarpólitíska hugsun. Til grundvallar eru lögð hugtök á borð við hugmyndafræði, vald, forræði, kyngervi og orðræða.

Þetta námskeið beinir sjónum sínum að list og listrænum aðferðum sem viðfang mannfræðilegara athuganna og í miðlun þekkingar. Í fyrsta lagi er litið á mismunandi form listrænnar tjáningar (bókmenntir, kvikmyndir, sviðslistir) sem fræðilega linsu sem hjálpar mannfræðingum að lesa samfélag samtímans. Í öðru lagi er skoðað hvernig listræn sköpun getur komið að gagni við rannsóknir í mannfræði. Loks verður greint hvernig mismunandi listform er hægt að nota til að koma niðurstöðum rannsókna til skila.

Oft er talað um fólksflutninga og fjölmenningu sem eitt megin einkenni samfélaga samtímans. Í námskeiðinu eru kynntar helstu kenningar og stefnur sem fram hafa komið í tengslum við rannsóknir á fólksflutningum og fjölmenningu. Fjallað er á gagnrýninn hátt um margskonar kenningar sem tengjast þessum rannsóknarviðfangsefnum og gagnsemi þeirra skoðuð. Skoðuð eru hugtök eins og menning, samlögun, aðlögun og samþætting, en jafnframt gert grein fyrir hreyfanleika fortíðar og tengslum hans við fjölmenningu. Í námskeiðinu eru ólíkar nálganir og kenningarmótun fræðimanna fyrst og fremst dregnar fram og gerð grein fyrir helstu viðfangsefnum félagsvísindamanna á þessu sviði.

Kennslan fer fram í formi fyrirlestra og umræðna.

Þrátt fyrir að hugtakið „ofbeldi“ sé mikið notað í daglegri umfjöllun er það bæði flókið og vandmeðfarið. Eins og mannfræðingarnir Nancy Scheper-Huges og Philippe Bourgois (2004) benda á þá getur ofbeldi verið „hvað sem er; lömætt og ólögmætt; sýnilegt og ósýnilegt; nauðsynlegt og tilgangslaust; glórulaust og tilefnislaust eða algjörlega rökrétt og skipulegt.“ Tilgangur námskeiðsins er að skoða hinar ýmsu hliðar og birtingamyndir ofbeldis út frá mannfræðilegu sjónarhorni og þá einkum m.t.t. menningarlegs og táknræns samhengi þess. Sjónum er beint að birtingamyndum hversdagslegs ofbeldis í því skyni að vapra ljósi á fleiri form ofbeldis en líkamlegt svo sem eins kerfisbundið ofbeldi og ofbeldi í tali og texta. Í námskeiðinu er stuðst við kenningar um ofbeldi auk sem ofbeldi í etnógrafíum og mannfræðilegum textum verður skoðað í siðferðislegu samhengi.

Í námskeiðinu er fjallað um samspil pólitískrar róttækni, menningar, hefðar og valds. Sérstaklega er hugað að birtingarmyndum andófs í samtímanum, orðræðu lýðræðis og menningarlegs mismunar og viðbrögðum við gagnrýni og andófi innan hefðar nútímastjórnmála. Fjallað er um þátt menntamanna og rithöfunda og vægi listrænnar tjáningar og hönnunar við umbreytingu félagslegs og menningarlegs umhvefis. Þá er fjölmiðlaorðræða skoðuð og greind og fjallað um hin ólíku og oft andstæðu markmið sem sjá má í starfsemi stofnana samfélagsins. Valdir eru nokkrir átakapunktar menningar- og samfélagsorðræðu sem draga fram grundvallartogstreitu frjálslyndra lýðræðissamfélaga, svo sem spurningar um visku eða fávisku almennings, viðbrögð við loftslagsbreytingum, óöfnuð og ofsafátækt. Loks er fjallað um spillingu og vald, félagslega og menningarlega tjáningu, möguleika og takmarkanir tjáningarfrelsis, notkun og misnotkun upplýsinga, leynd, fals og falsfréttir.

Vaxandi óánægja og fordómar hafa einkennt tuttugustu og fyrstu öldina, undir sterkum áhrifum frá óvissu og tilfinningu fyrir óvissri framtíð. Þessi ótti við apókalýptískri eða dystópískri framtíð fléttast saman við sterka kröfu um uppgjör við óréttlæti og ofbeldi fortíðar. Mikilvægt er í þessu ljósi að skoða gagnrýnið hvernig saga, minni og vald móta samtímakreppur og þær framtíðir sem oft má sjá ímyndaðar í nútímanum. Þetta námskeið skoðar kreppur og framtíðarsýn sem einkenna 21. öldina sem og nýlegar tilraunir til að takast á við fortíðina. Í gegnum nýleg fræðirit rannsökum við hvernig kreppur eru upplifaðar og hvernig framtíðin er bæði ímynduð og umdeild í samtímanum. Í því samhengi skoðum við hvernig leifar fortíðarinnar geta varpað ljósi á áskoranir dagsins í dag. Hluti námskeiðsins felur í sér að takast á við afnýlendunarsjónarmið. Afnýlendun, í þessu samhengi, er ekki aðeins pólitískt ferli til að aflétta nýlendukerfum heldur að ögra arfleifð nýlendustefnu í alþjóðlegum ójöfnuði, þekkingarkerfum og hvernig fólk ímyndar sér framtíðina. Með því að greina hvernig nýlenduhugsun heldur áfram að birtast í nútímakreppum—svo sem umhverfivá, efnahagslegu misrétti og kerfisbundnum kynþáttafordómum—er leitast við að skilja hvort afnýlendunar nálganir geti boðið upp á leiðir til réttlátari framtíðar. Hver er uppspretta kvíða í samtímanum? Hvernig móta leifar nýlendu fortíðar nútímakreppur? Veita gagnrýnar kenningar valkosti við þær dystópísku framtíðarsýn sem oft einkennir samtímann? Hvernig hjálpar hugtakið „fjölkreppa“—samofnar kreppur sem spanna vistfræðileg, efnahagsleg og félagsleg svið—okkur að skilja sameiginlega reynslu okkar á 21. öldinni? Með því að takast á við þessar spurningar býður þetta námskeið nemendum að skoða gagnrýnið samspil kreppu, minnis og framtíðarsköpunar og að endurhugsa flækjur samtímans.

Námskeiðið varpar ljósi á hvernig fordómar og staðalmyndir eru hluti af afmörkunarferli sem er rakið til nýlenduhyggju. Í námskeiðinu er því rýnt ferli afmörkunnar út frá gagnrýnum kenningum um kynþætti og eftirlendustefnu. Áhersla er lögð á að skoða ímyndir og orðræður fortíðar og nútímans um fólk sem eru afmarkað í samfélögum sem „hin‘“og hvernig „Hinun“ á sér stað. Út frá því gagnrýna ljósi, er ímyndasköpunin sem átti sér stað á tímum nýlenduveldanna greind sem og söguleg tenging þeirra við hugmyndir um menningu, sjálfsmyndir og þróun. Ferli sem jafnan er tengt við óríentalisma. Ennfremur er áherslan á tengingu eldri orðræðu við nýlenduhyggju, þjóðersnishyggju, og birtingamyndir nútímans sem beinast að jaðarsettum hópum i Evrópu. 

Í námskeiðinu, er einnig skoðað hvernig slíkar orðræður hafa áhrif á sjálfsmyndir samfélagslega flokkaða hópa, afmörkun byggða á líkamlegum forsendum og afmarkaða staði. Að því leiti, er skoðað atbeni fólks, mótsstöður, og leiðir til viðnáms gegn jaðarsentingu og rasisma. Að lokum er rýnt í hvenrig mannfræðilegar rannsóknir og afstaða fræðimanna hefur spilast inn í þekkingarmynstur og pólítik fortíðar og nútíðar.  

Námskeiðið er kennt á ensku.  

According to the United Nation’s Department of Economic and Social Affairs, slightly over half of the world’s population lives in urban areas. This is projected to be 66% percent by the year 2050, with Africa and Asia accounting for 90% of this new urban growth. Urban anthropology has increasingly played a critically important role in the development of the discipline of anthropology in terms of theory, research methods and social justice movements. This course provides an historical overview of the development of urban anthropology and on through to recent developments. An emphasis will be placed on anthropological theory and research methods, but also issues such as social justice, architecture, design and urban planning. The course will cover, among others, the early Chicago ethnographers and early urban poverty research, utopian and modernist urban planning, power and built form, divisions and gated communities, crime and urban fear, urban homelessness, and the governance of built spaces. The course will conclude with a section on cities in transition, which includes a focus on the post-industrial/global city, the effects of neoliberalism on urban spaces, and a discussion of the possible future(s) of urbanism and the role of anthropology in understanding these developments.

Students must have completed 120 ECTS in their BA study before attending this course

Umræðan um kynferðisbrot og hvernig eigi að bregðast við þeim hefur farið hátt síðustu misseri, þá sérstaklega í kjölfar #MeToo hreyfingarinnar. Rannsóknir sýna að einungis lítill hluti kynferðisbrotamála eru kærð til lögreglunnar og aðeins örlítill hluti þeirra lýkur með sakfellingu. Því má segja að málaflokkurinn einkennist af réttlætishalla. Í auknum mæli sjáum við einnig þolendur kynferðisbrota segja sögu sína á samfélagsmiðlum eða í fjölmiðlum og í sumum tilvikum eru meintir gerendur ásakaðir opinberlega sem getur vakið ólík viðbrögð og haft ýmiss konar afleiðingar.

Í þessu námskeiði verður leitað skýringa á þessari samfélagsþróun út frá sjónarhóli félags- og afbrotafræði. Í námskeiðinu verður meðal annars leitað svara við eftirfarandi spurningum: Hverjir fremja kynferðisbrot og af hverju? Hvernig er reynsla karla sem verða fyrir kynferðisbrotum önnur en reynsla kvenna? Hver er munurinn á réttarstöðu sakborninga og réttarstöðu brotaþola? Af hverju er munur á ætlun og framkvæmd laganna? Hvernig hefur refsivörslukerfið þróast? Hver er munurinn á lagalegu réttlæti og félagslegu réttlæti? Hvernig eru óhefðbundin réttarkerfi betri eða verri en hefðbundin réttarkerfi? 

Athugið að námskeiðin Afbrot á Íslandi og Kynferðisbrot, lög og réttlæti eru jafnan kennd annaðhvert ár, hvort á móti öðru.

Námskeiðið Flækjur? Vistfræði arfleifða og safna leiðir nemendur í þverfaglegan fræðaheim þar sem samtvinnun menningar og náttúru og vistfræði arfleifða og safna eru tekin til sérstakrar athugunar. Hugmyndir um jafnan gerendamátt og tengsl mannlegra og ómannlegra þátta verða lögð til grundvallar með því að kynna fyrir nemendum kenningar pósthúmanisma (posthumanism) og nýefnishyggju (new materialism) með tilvísun í vistfræði arfleifða og hlutverk safna í samtímanum. Sérstaklega verður dregið fram hvernig hægt er að líta á arfleifð sem meira en mannlega smíð og fyrirbæri sem hvetur til hugrenningatengsla og hugmyndasköpunar fremur en óvirkt viðfangsefni. Innlend dæmi verða dregin fram í námskeiðinu sem byggir að hluta á rannsóknarleiddri kennslu.

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 125-150 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. verkefni þar sem ákveðinn verkþáttur er tekinn til athugunar og settur í fræðilegt samhengi

Starfsþjálfun í hnattrænum fræðum og mannfræði hefur það markmið að veita nemendum aukna færni með starfsþjálfun og efla tengsl þeirra við atvinnulífið. Um er að ræða hagnýtt námskeið sem veitir innsýn í starfsemi stofnana, frjálsra félagasamtaka, fyrirtækja og annarra aðila og falla að markmiðum námsins. 

Samningur er gerður milli námsbrautar í mannfræði og viðkomandi starfsvettvangs. Nemendur geta komið með tillögur að starfsvettvangi eða fengið ábendingar frá námsbraut um heppilegan vettvang fyrir starfsþjálfun. Viðfangsefni skal tengjast ólíkum hliðum mannfræði og hnattrænna fræða (kjörsvið: fólksflutningar og fölmenning, hnattræn heilsa og þróunarfræði). Sem dæmi gæti verið um að ræða eitt eða tvö veigameiri verkefni ásamt ýmiskonar tilfallandi verkefnum. Æskilegt er að nemandi kynnist sem flestum starfssviðum starfsvettvangs síns. Námsbraut greiðir ekki laun fyrir starfstímann en námskeiðið er einingarbært. 

Nemandi skal hafa samband við námsbraut áður en starfsnámið hefst og fá það samþykkt. Gerður er sérstakur samningur við ábyrgðaraðila á starfsvettvangi. 

Umfang starfsþjálfunarinnar skal vera 250-300 klst. við vinnu á starfsvettvangi og ritun greinargerðar. 

Áður en vinna hefst á vettvangi tekur nemandinn saman leslista í samráði við leiðbeinanda/umsjónarkennara um þá tegund starfsemi sem nemandinn hyggst kynna sér og vettvanginn sjálfan. Nemandi skilar uppkasti að samantekt lesefnis áður en starfsþjálfun hefst. Að aflokinni þátttöku á vettvangi skrifar nemandinn greinargerð um starfsnámið þar sem starfseminni er lýst og hún er skoðuð í ljósi hliðstæðrar starfsemi annarsstaðar. 

Til að fá einingar metnar fyrir starfsnám þarf nemandi að skila eftirfarandi gögnum:

1. Staðfestingu frá yfirmanni um að starfið hafi staðið yfir í að minnsta kosti uppsettan tíma og stutta umsögn um nemandann og verkefni hans
2. Greinargerð skal innihalda:
   1. lýsingu á helstu verkefnum sem unnin voru á tímabilinu
   2. vikulegar skýrslur byggðar á dagbókarfærslu nemanda
   3. lýsingu á hvernig starfsnámið nýtist fyrir nám viðkomandi
   4. lengd greinagerðar skal vera á milli 2000-3000 orð og byggja á þéttri fræðilegri umfjöllun sem byggir á ritrýnum heimildum í fræðilegum ritum.

The field of Folklore, emerging out of the phenomena collectively referred to as  Modernity, has a complicated and problematic relationship with gender, both in the material that circulates and the subsequent academic treatment of that material. This seminar combines theoretical perspectives from Gender Studies and Folkloristics to better understand the interconnectedness of popular cultural forms, analyses, and the operations of power, specifically gender relations. Beginning with a feminist critique of Folkloristics from within (a historical reference point), we will examine more recent work on the relationship between gender and genre, between the empowering acts of ordinary rituals (so-called women‘s genres), and how the old, debunked Nature/Culture divide, in which women‘s genres were debased and denigrated, may, looked at from a different perspective, suggest alternate approaches to some contemporary global issues.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

Námskeiðið fjallar um nokkur lykilatriði íslensks þjóðfélags og menningar frá sjónarhóli mannfræðinnar. Það gefur sögulegt yfirlit rannsókna í mannfræði á Íslandi og leggur sérstaka áherslu á málefni íslensks nútíma samfélags.  Kennt verður á ensku til þess að gera námskeiðið aðgengilegt nemendum sem eru ekki íslensku mælandi og til þess að efla ensku kunnáttu og þjálfa fræðileg skrif nemenda á ensku.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Fjallað verður um helstu atriði sýningargerðar og störf sýningarhöfundar, sýningarstjóra og sýningarhönnuðar. Mismunandi aðferðir við sýningastjórnun verða skoðaðar með gagnrýnum hætti og hugmyndafræðilegur grunnur sýninga kannaður. Áhersla verður lögð á frásagnarafbrigði sýninga, handritsgerð og miðlunarleiðir. Einnig verður lögð áhersla á að skoða og greina sýningar listasafna, menningarminjasafna og náttúruminjasafna og kanna með gagnrýnu hugarfari hvernig ólíkar leiðir miðla upplýsingum og upplifunum. Hugað verður að innlendum og erlendum dæmum.

Matur er mannsins megin, uppspretta orkunnar og forsenda lífsins. En matur er líka sneisafullur af merkingu. Matarhættir veita innsýn í heimsmynd okkar, lífssýn og listfengi og matur mótar tilveru okkar, líkama, samfélag, hagkerfi, hugarfar og siðferði. Sjálfsmynd okkar og minningar eru nátengdar mat og matur er einhver mikilvægasti miðillinn fyrir samskipti okkar við annað fólk.

Í námskeiðinu skoðum við hvað fólk borðar, hvernig, hvenær, með hverjum og hvers vegna. Með þeim hætti fáum við dýrmæta innsýn í kyngervi og kynslóðir, fæðuöryggi og rétt til matar, stéttaskiptingu og menningarlegan margbreytileika, skynheim og fegurðarskyn, tækni og matvælaframleiðslu, tísku og matarkúra, matarhefðir og menningararf, tilfinningar, vináttu og fjölskyldubönd. Matarhættir tengja þannig saman menningu og náttúru, hnattvæðingu og hið staðbundna, heimilið og vinnustaðinn, fortíð og samtíð, manneskjur og örverur.

Í námskeiðinu beinum við sjónum að sambandi matarframleiðslu og neyslu á 21. öld með sérstaka áherslu á lýðheilsu, siðferðislega neyslu og sjálfbærni.

Matur og menning eru þverfagleg viðfangsefni og því er þetta námskeið kennt í samstarfi námsbrauta í þjóðfræði og matvæla- og næringarfræði.

Í upphafi námskeiðs er afbrotafræðin og viðfangsefni hennar skilgreind og útlistuð með dæmum. Helstu fræðilegu sjónarhorn kynnt, fræðilegar spurningar og rannsóknaráherslur. 

Í framhaldi eru tiltekin þemu tekin fyrir sem hafa verið áberandi í íslenskum rannsóknum í afbrotafræði. Afbrot á Íslandi í alþjóðlegu samhengi, gögn lögreglu yfir tíðni og tegundir ólíkra brota, ofbeldisbrot, áfengis- og vímuefnabrot og efnahagsbrot. Íslensk refsistefna skoðuð í ljósi alþjóðlegs samanburðar og afstaða borgaranna til afbrota og refsinga metin út frá ólíkum gögnum. 

Nemendur skrifa dagbók um efni fyrirlestra og lesefnið sem tekið er fyrir í tímum, leggja mat á efnið og draga eigin ályktanir. Staðpróf í lok misseris.

Fjallað verður um samfélagslegt hlutverk safna út frá margvíslegum sjónarhornum: efnahagslegum, pólitískum, menningarlegum, félagslegum og síðast en ekki síst alþjóðlegum. Fjallað verður meðal annars um hlutverk safna í hugmyndinni um þjóð, lagalegt umhverfi safna, rekstrarform, staða og hlutverk þjóðarsafna, safna í eigu sveitarfélaga, félagasamtaka og einkafyrirtækja, fjármögnun safnastarfs, stefna yfirvalda í málefnum safna, söfn og mannréttindi, söfn og áföll (trauma), kynjahugmyndir og fleira. Í námskeiðinu er einnig hugað að möguleikum safna á að virkja fólk og samfélög til þátttöku í starfsemi þeirra eins og söfnun, heimildaöflun, sýningarstjórnun, sýningargerð og annarri miðlun. Skoðuð verða innlend og erlend dæmi. Eftir því sem því verður komið við, eru farnar ein til tvær vettvangsferðir. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi.

Fjallað verður um samfélagslegt hlutverk safna út frá margvíslegum sjónarhornum: efnahagslegum, pólitískum, menningarlegum, félagslegum og síðast en ekki síst alþjóðlegum. Fjallað verður meðal annars um hlutverk safna í hugmyndinni um þjóð, lagalegt umhverfi safna, rekstrarform, staða og hlutverk þjóðarsafna, safna í eigu sveitarfélaga, félagasamtaka og einkafyrirtækja, fjármögnun safnastarfs, stefna yfirvalda í málefnum safna, söfn og mannréttindi, söfn og áföll (trauma), kynjahugmyndir og fleira. Í námskeiðinu er einnig hugað að möguleikum safna á að virkja fólk og samfélög til þátttöku í starfsemi þeirra eins og söfnun, heimildaöflun, sýningarstjórnun, sýningargerð og annarri miðlun. Skoðuð verða innlend og erlend dæmi. Eftir því sem því verður komið við, eru farnar ein til tvær vettvangsferðir. Námskeiðið er eingöngu kennt í fjarnámi.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Markmið námskeiðsins er að nemendur öðlist aðferðarfræðilega þekkingu, skilning og verklega færni til að greina myndir og önnur sjónræn rannsóknargögn (ljósmyndir, kvikmyndir, teikningar, auglýsingar, netmiðla, o.s.frv.). Farið verður í ýmsar aðferðir við greiningu á sjónrænu efni og hugað verður að sjónrænum gagnasöfnum og vinnu með þau. Nemendur fá þjálfun í því að kynna sér og leggja sjálfstætt mat á fyrirliggjandi rannsóknir. Námskeiðið byggist upp á hagnýtum verkefnum, þar sem nemendur undirbúa og hanna rannsóknaáætlanir, afla gagna og spreyta sig á greiningu þeirra. Námskeiðið er þverfaglegt og hentar nemendum á hug- og félagsvísindasviði, sem og öðrum sviðum.

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Námskeiðið beinir sjónum að fatatísku sem efnismenningu og rannsakar tískuhegðun einstaklinga í félagslegu samhengi. Nemendur lesa kenningar um tísku í markaðskerfi iðnvæddra þjóðfélaga og kynnast um leið ýmsum kenningum í heimspeki, félagsfræði, þjóðfræði og mannfræði. Tilgátur um áhrifavalda í fatatísku verða kannaðar með gagnrýnu hugarfari og heimfærðar á umhverfi nemenda. Tískukerfi á heimsvísu eru einnig könnuð og greind. Sérstaklega verður hugað að sambandi tískunnar við kyngervi , stétt, kynhneigð, aldur og aðrar helstu breytur félagslegs mismunar. Nemendur huga að „tíðarandanum“ (Zeitgeist) með smáverkefnum og vinna vettvangsrannsókn á fatatísku tiltekinna hópa eða staða og máta kenningarnar við sín eigin vettvangsgögn.

Rannsóknir og umræður leiða til lokaverkefnis þar sem lögð er fram útlistun á uppruna og eðli ríkjandi fatatísku og spáð á fræðilegan máta fyrir um stærri hreyfingar í fatatísku og tískumenningu komandi ára.

Námskeiðið hæfir meðal annars nemendum í þjóðfræði, mannfræði, menningarfræði og félagsfræði. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum. Fyrirlestrarnir verða á ensku og fjarkenndir þar sem aðalkennari námskeiðsins, Karl Aspelund, verður við University of Rhode Island þar sem hann kennir námskeiðið samtímis. Aðstoðarkennari stýrir síðan umræðutímum og vettvangsrannsóknum nemenda við Háskóla Íslands.

Í þessu námskeiði öðlast nemendur færni í útreikningum á losun gróðurhúsalofttegunda frá rekstri fyrirtækja. Nemendur öðlast þekkingu á helstu aðferðafræðum við útreikninga, hvernig styðjast skal við gagnabanka og hvaða leiðir standa fyrirtækjum til boða við upplýsingagjöf (e. disclosure platforms), s.s. CDP, Nasdaq og GRI. Nemendur læra að þekkja umföng, notkun lífsferilsgreininga (LCA) við upplýsingagjöf, hvaða sjálfbærnimælikvarðar eru viðeigandi (e. material) og hvernig má skoða mótvægisaðgerðir í samhengi við rekstur fyrirtækja. Leiðbeiningar Greenhouse Gas Protocol eru grunnviðfangsefni námskeiðsins, enda eru þær leiðbeiningar gjarnan nýttar til grundvallar upplýsingagjöf. Við lok námskeiðs hafa nemendur færni til að reikna út losun gróðurhúsalofttegunda frá rekstri og virðiskeðju fyrirtækja og setja fram á viðeigandi vettvangi. Nemendur þekkja einnig þróun í aðferðafræði á útreikningum losunar gróðurhúsalofttegunda, sér í lagi með tilliti til fjármálastarfsemi. Nemendur þekkja einnig hvernig upplýsingar sem þessar eru nýttar, s.s. með tilliti til ESG áhættumats. 

Í þessu 14 vikna námskeiði er gert ráð fyrir virkri þátttöku nemenda. Námskeiðið byggir á þeirri hugmynd að þótt stjórnvöld og félagasamtök séu lykilaðilar í nútímasamfélagi, þá eru fyrirtæki að mestu ábyrg því að skapa þann auð sem velferð samfélagsins byggir á – en þau séu jafnframt hluti af þeim vandamálum sem skapast hefur. Við verðmætasköpun hafa aðgerðir þeirra áhrif á samfélagið, sem samanstendur af fjölbreyttum hópi hagsmunaaðila, og á náttúrulegt umhverfi. Á móti mótar samfélagið reglur og væntingar sem fyrirtæki þurfa að fylgja. Þetta felur meðal annars í sér að horfa til Heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun (markmið 1–5, 8, 9, 10, 11, 12, 13 og 16), Parísarsamkomulagið, the UN Global Compact, European Sustainability Reporting Standards (ESRS), Global Reporting Initiative o.fl. Þessi gagnvirkni milli fyrirtækja, samfélags (í víðasta skilningi) og náttúrulegs umhverfis er kjarni í samfélagslegri ábyrgð fyrirtækja (CSR), en viðfangsefnið verður skoða út frá stefnumiðuðu sjónarhorni.

Óháð sjónarmiðum um samskipti fyrirtækja og samfélags er samstarf þar á milli nauðsynlegt. Markmið námskeiðsins er að kanna víddir þessara samskipta út frá fjölbreyttum hagsmunaaðilum. Það felur í sér gagnvirka nálgun sem felur í sér greiningu á CSR-tengdum málefnum, hermilíkani og raundæmum.

Námskeiðið er sett upp í sex hlutm. Í fyrsta hlutanum er skoðað hvað samfélagsleg ábyrgð (CSR) fyrirtækja þýðir og hvaða drifkraftar liggja að baki CSR. Annar hluti fjallar um hagsmunaaðila og í þriðja hluta er lagalega sjónarhorn skoðað. Í fjórða hluta munum er atferli skoðað, í fimmta hluta er áherslá á stefnumiðað sjónarhorn og í sjötta hluta er áhersla á sjálfbærni og verðmætasköpun.

Námskeiðið skoðar á gagnrýninn hátt áhrif samtímans á söfn og starfshætti þeirra. Leitast verður við að gefa góðan skilning á því hvernig söfn standa frammi fyrir og leitast oft við að takast á við ýmsar samfélagslegar áskoranir, þar á meðal fjölbreytni, jöfnuð, þátttöku, félagslegt réttlæti og sjálfbærni. Í námskeiðinu verður fræðilegur grunnur samfélagsmála safna skoðaður og dæmi þar að lútandi. Áherslur verða meðal annars á að skoða hlutverk safna sem talsmenn jaðarsettra hópa, mikilvægi samvinnu og samsköpunar og aðferðir til að takast á við loftslagsbreytingar innan safnastarfs, svo eitthvað sé nefnt. Umræður og verkefni skora á nemendur að hugsa gagnrýnið um hlutverk safna í samfélaginu. Í lok námskeiðsins verða nemendur búnir góðri færni og þekkingu til að takast á við félagsleg hlutverk safna í ört breytilegum heimi. Námskeiðið verður kennt frá lokum febrúar til loka mars.

Í þessu námskeiði verða margþætt tengsl safna og þeirra samfélaga sem þau þjóna skoðuð. Kannað verður hvernig söfn eru ekki aðeins vörslumenn menningararfs heldur einnig virkir þátttakendur í mótun menningarlegra frásagna og samfélagslegra sjálfsmynda. Með því að skoða sögulegt samhengi, fræðilega umgjörð og hagnýtar dæmisögur fá nemendur innsýn í það mikilvæga hlutverk sem söfn gegna við að sýna og stundum ögra samfélagslegum gildum. Í námskeiðinu verður farið yfir efni eins og söfn sem hvati til samfélagsbreytinga, mikilvægi inngildingar og aðgengis, og áhrif stafrænnar tækni á samfélagsþátttöku. Með umræðum, dæmum og praktískum verkefnum munu nemendur kanna hvernig söfn geta á áhrifaríkan hátt virkjað fólk og stuðlað að réttlátara samfélagi. Í lok námskeiðsins munu nemendur hafa tileinkað sér góðan skilning á því hvernig söfn geta brugðist við þörfum og gildum fólks í þeim samfélögum sem þau þjóna.