Fjallað er um sérstöðu og einkenni sagnfræði og hvernig sambandi hennar við aðrar fræðigreinar er háttað. Rannsóknatækni sagnfræðinga er kynnt sem og fræðileg vinnubrögð í sagnfræði, einkum heimildafræði, megindlegar aðferðir í sagnfræði og ritgerðasmíð. - Námskeiðið skal taka á fyrsta misseri í sagnfræðinámi (öðru misseri fyrir þá nemendur sem byrja um áramót).

Námskeiðið er eitt af kjarnanámskeiðunum og áherslan verður á nývæðingu samfélagsins á fyrri hluta nýaldar. Markmiðið er að nemendur öðlist yfirsýn yfir tímabilið frá byrjun 16. aldar til loka 18. aldar. Hugað verður að viðfangsefnum á borð við heimsvaldastefnu og hnattrænum tengslum, þróun kapítalisma og þrælahalds, stríð og uppbyggingu ríkisvalds, áhrif frumbyggjasamfélaga í Norður-Ameríku, og upphaf byltingaraldar í Bandaríkjunum, Frakklandi og Haíti. Námskeiðið tekur með öðrum orðum á fjölmörgum þáttum sem tengjast mótun nútíma samfélagsins eins og við þekkjum það í dag.

Veitt verður yfirlit um valda þætti í sögu Íslands frá byrjun sextándu aldar til upphafs þeirrar nítjándu og fjallað sérstaklega um nokkur viðfangsefni tímabilsins, m.a. út frá frumheimildum. Greint verður frá viðhorfi fræðimanna og almennings til þessa hluta Íslandssögunnar, ástæður þess og breytingar á síðustu áratugum, fjallað um breytingar á íslensku þjóðlífi í kjölfar siðaskipta og um heilbrigðismál, menntun og menningu, galdra og trúarstefnur, dómsmál, þéttbýlismyndun, framfarahugmyndir og tengsl Íslands við umheiminn fram undir aldamótin 1800. Nemendur skrifa stutta ritgerð eða verkefni um afmarkað efni sem einkum byggir á frumheimildum.

Síðmiðaldir (14.-15. öld) einkenndust af andstreymi á flestum sviðum evrópsks samfélags. Eftir mannfjölgun, þenslu og vöxt undangenginna þriggja alda sóttu drepsóttir nú fast að með mannfelli og hörmungum. Efnahagsþrengingar settu svip sinn á mannlíf hátt og lágt ― valdamenningu, félagsformgerðir og trúarlíf. Menntun, menning og listir héldu fyrra afli en dauði og forgengileiki mannlegs lífs var víða í forgrunni. Innri friður álfunnar átti einnig undir högg að sækja þegar konungsveldi efldust enn frekar, oft með íþyngjandi og ófriðlegum hætti fyrir vinnandi stéttir og almúga. Rómarkirkjan, sem risið hafði hátt undir páfavaldi á hámiðöldum, fór hins vegar halloka fyrir veraldarvaldhöfum eða staðbundnu kirkjuvaldi og dró úr völdum páfa innan kirkju og kristindóms. En hvert sem litið er á tímabilinu haldast dauði og endurfæðing í hendur, eftirvænting eftir því sem tekur við þessa heims og annars í skugga dauðans.
Dauði og endurfæðing er inngangsnámskeið sniðið að nýnemum í sagnfræði ― öðrum er velkomið að nýta það sem valnámskeið. Lesin verður grunnbók um tímabilið en sjónum einkum beint að eftirtöldum þemum í fyrirlestrum: (1) Hnignun páfavalds og efling kirkjuþinga; (2) trúarinnlifun, alþýðutrú og mystisismi; (3) efling ríkisvalds við þröngan kost, stríð og örðuga skattheimtu; (4) Svarti dauði og mannfækkun af hallærum ― langvinn áhrif á efnahag, verslun og félagsgerðir; (5) menntun, menning og listir í skugga mannfellis og drepsótta; (6) rætur siðaskipta og endurreisnar í miðaldamenningu.
Námsmat byggir á stuttri ritgerð og skriflegu lokaprófi.

Í námskeiðinu er fjallað um sögu tímabilsins frá 1815 og fram í fyrri heimsstyrjöld. Meginumfjöllunarefnið er lýðræðisþróun 19. aldar. Þrír þræðir verða dregnir í gegnum þá frásögn: 1) Fjallað verður um hugmyndir um kvenréttindi og kvennahreyfingar 19. aldar í samhengi við almenna þróun kosningaréttar, afnám þrælahalds og velferðarmál. 2) Sú umfjöllun er svo tengd við þjóðernishugmyndir og mótun þjóðríkja á tímabilinu og þá um leið hver uppfylli skilyrðin um þegn/borgara. 3) Þriðji þráðurinn tengist hinum tveimur – nýlendukapphlaup Evrópuríkja, Bandaríkjanna og Japans og áhrif þess á samfélög í Afríku og Asíu.  

Námskeiðið fjallar um sagnaritun Forngrikkja og Rómverja, rekur upphaf hennar og þróun og ræðir umfang hennar, eðli, aðferðir og tilgang. Fjallað verður um höfunda á borð við Heródótos, Þúkýdídes, Xenofon, Pólýbíos, Cato, Sallustius, Livius, Plútarkos, Suetonius, Tacitus, Ammianus Marcellinus auk annarra. Lesið verður m.a. úr frumtextum í þýðingum.

Í námskeiðinu er fjallað um sögu Íslands frá landnámi til siðaskipta í ljósi ritheimilda og fornleifa. Yfirlit um sögu víkingaaldar og sögu rannsókna á víkingaöld. Farið er yfir landnámið, forsendur þess og framgang í ljósi fornleifa og ritheimilda. Fjallað verður um mótun nýs samfélags, sjálfsmynd þess og hagrænan grundvöll, byggðaþróun, trú og trúskipti, pólitísk innanlandsátök og innleiðingu ríkisvalds á þrettándu öld.  Kirkjan og félagsleg, menningarleg, pólitísk og hagræn áhrif hennar eru í brennidepli í seinni hluta námskeiðsins. Þessi viðfangsefni verða sett í samhengi við almenna sagnaritun tímabilsins, þróun tækni og efnismenningar og þróun mála í umheiminum. Áhersla er lögð á að nemendur kynni sér frumheimildir, bæði ritheimildir og fornleifar. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og í umræðutímum.

Á námskeiðinu verður fjallað um alþjóðasögu á 20. öld með áherslu á þær breytingar sem orðið hafa á alþjóðakerfinu og –stjórnmálum. Í fyrsta lagi verður sjónum beint að nýrri ríkjaskipan í Evrópu eftir fyrri heimsstyrjöld og áhrifum nýrra stjórnmálastefna eins og kommúnisma og nasisma/fasisma. Í annan stað verður gerð grein fyrir aðdraganda og þróun síðari heimsstyrjaldar og afleiðingum hennar, einkum afnám nýlendustefnunnar og þjóðernisbaráttu í Afríku og Asíu. Í þriðja lagi verður fjallað um birtingarmyndir þess valdakerfis sem lá kalda stríðinu til grundvallar og forræðisstöðu Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Loks verður vikið breyttri heimsskipan og nýjum valdahlutföllum í samtímanum, þar sem rætt verður um uppgang Kína og samkeppni við Bandaríkin.    

Námskeiðinu er ætlað að veita nemendum yfirsýn yfir meginþætti í félags- og hagsögu Íslands frá byrjun 19. aldar og fram til okkar tíma. Áhersla er lögð á að nemendur öðlist gagnrýninn skilning á félagslegum og efnahagslegum aðstæðum Íslendinga og hvernig þær breytast. Jafnframt er leitast við að nemendur öðlist færni við að greina og miðla fræðilegri þekkingu og byggi þar á því sem þeir hafa lært í námskeiðinu Sagnfræðileg vinnubrögð.  Helstu viðfangsefni námskeiðsins eru efnahagsleg tengsl Íslands við umheiminn; vöxtur og hnignun landbúnaðarsamfélagsins, orsakir og afleiðingar atvinnubyltingarinnar um 1900, stéttaskipting og nýir lífshættir í iðnaðarsamfélagi; konur, karlar og atvinnulífið; fólksfjöldi og fjölskyldulíf; áhrif heimsstyrjaldanna; kreppan mikla og haftakerfið, hagvöxtur og hagsveiflur; Evrópusamvinna og alþjóðavæðing efnahagslífs; vöxtur velferðarsamfélagsins; atvinnuþróun á lýðveldistímanum; fjármálavæðing efnahagslífs og „Hrunið“.

Námskeiðinu er ætlað að veita nemendum gagnrýnin skilning á sagnaritun um þróun íslensks stjórnmála- og menningarlífs frá upphafi nítjándu aldar til samtímans. Sjónum er beint að eftirtöldum þáttum: (i) þjóðríki og sjálfstæðisbarátta, (ii) lýðræði, (iii) menning og menntun, (iv) kyn, kynverund og stéttir, (v) flokkar og hagsmunasamtök og (vi) tengsl við umheiminn. Áhersla er lögð á að setja sögu Íslands í norrænt, vestrænt og hnattrænt samhengi. Í námskeiðinu fá nemendur þjálfun í að lesa og ræða frum- og eftirheimildir sem og í að afla heimilda og skrifa fræðilegan texta um afmarkað viðfangsefni.

Námskeiðinu er ætlað að auka þekkingu og færni nemenda í skilningi og notkun á hugtökum og kenningum sem notuð eru í sagnfræði og fræðilegri umfjöllun um samfélög, menningu og stjórnmál.

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Ísland var lengi vel bændasamfélag þar sem landbúnaður var ráðandi atvinnugrein frá landnámi og fram eftir 20. öld. Námskeið þetta miðar að því að skoða þróun bændasamfélagsins með sérstaka áherslu á 19. öld og fram til dagsins í dag. Efnismenning og efnislegir hlutir verða sérstakt viðfangsefni nemenda þar sem eigur bænda, vinnuhjúa og safngripir verða meðal annars notaðir til að kynnast landbúnaðarháttum og sveitaheimilum. En heimili bænda í fortíðinni eru athyglisverðar framleiðslueiningar þar sem mörk einkalífs og atvinnu voru óljós. Rýnt verður í þessa þróun og þannig dregið fram hvernig landbúnaðarhættir hafa breyst í gegnum áranna rás með tilliti til efnismenningu. Markmiðið með þessu námskeiði er að sýna fram á hið stóra hlutverk sem landbúnaður gegndi í daglegu lífi fólks og hvaða áhrif greinin hafði á þróun samfélagsins. Nemendur munu koma til með að vinna með staka gripi en líka söfn hluta og þannig bæði að kynnast landbúnaðarsögu landsins en einnig fá þjálfun í að nýta efnismenningu til frásagnar í rannsóknum sínum. Hver var þróun íslenskra landbúnaðarhátta fram til 21. aldar? Hvaða hlutir voru á heimilum bænda og hvaða hlutverki gegndu þeir? Hvernig hagaði fólk daglegu lífi út frá efnum sínum? Hvernig getur stakur gripur „sagt frá“ hinu liðna?

Í þessu námskeiði er kannað hvernig loftslagsbreytingar, jarðvegsrof og auðlindaskortur fléttuðust saman við bjargræðisleiðir og menningarlega þýðingu á Íslandi og á hinu víðfeðma Norður-Atlantshafssvæði. Nemendur greina frásagnir fornsagna og lagatexta samhliða vísindagreinum og kanna hvernig sögulegar heimildir stemma við (eða stangast á við) fornleifafræðileg og umhverfisleg gögn.

Námskeiðið veitir staðgóðan inngang og yfirlit yfir hagsögu vesturlanda, frá síðari iðnbyltingunni í lok 19 aldar og til okkar daga. Nemendur munu öðlast yfirsýn yfir þróun efnahagslífs í Evrópu og Norður-Ameríku og efnahagsþróun og þróun fjármagnsmarkaða hefur haft áhrif á samfélagsþróun þessa tímabils.
Í námskeiðinu kynnast nemendur hag- og viðskiptasögu sem fræðigrein og mörgum mikilvægustu kenningum, hugmyndum og hugtökum sem notaðar eru í hag- og viðskiptasögu. Sjónum er beint að sögu fyrirtækisins og fjármagnsmarkaða sem stofnana og aðalleikenda í sögu kapítalismans. Þó fyrirtæki og fjármagnsmarkaðir eigi sér langa sögu, eru skipulegir fjármagnsmarkaðir og kauphallir, ásamt stórfyrirtækjunum sem reiða sig á þá, nýrri af nálinni. Það er ekki fyrr en með annarri iðnbyltingunni í lok 19 aldar sem þessi fyrirbæri verða algerlega miðlæg í iðnvæddum markaðshagkerfum. Fjallað verður um hlut kauphalla og bankastofnana í tilurð stórfyrirtækja beggja vegna Atlantshafsins í lok 19 aldar, sérstaklega í Bandaríkjunum og Þýskalandi, og ólíkar kenningar hagfræðinga um hlutverk og eðli markaða, fyrirtækja, og kapítalista í þeirri þróun.

Meðal annars verður fjallað um kenningar stofnanahagfræðinga á borð við Thorstein Veblen, Ronald Coase, og Oliver Williamson, auk hag- og viðskiptasögufræðinga á borð við Alexander Gerschenkron, Alfred Chandler og Richard Tedlow.  Fjallað verður um síðbúna iðnvæðingu og rannsóknir á hlutverki fjárfestingarbanka í iðnvæðingu Þýskalands, deilur um sögulegt hlutverk „fyrirtækjaskipstjóra“ (Captains of Industry) og ræningjariddara (Robber Barons) í iðnvæðingu Bandaríkjanna og um eðli og uppruna stórfyrirtækisins. Þá verður fjallað umbreytingar á hlutverki kauphalla og alþjóðlegra fjármagnsmarkaða á 20. öld, sérstaklega með hliðsjón af óstöðugleika og fjármálakreppum. Vöxtur alþjóðlegra fjármagnsmarkaða og afregluvæðing í lok 20. aldar og í upphafi þeirrar 21., sem lýkur með fjármálahruninu 2008.

Dýrlingar voru mikilvægir í félags-, trúar- og stjórnmálalífi miðalda. Staðbundin norræn dýrlingadýrkun endurspeglaði eldri meginlandshefð og lagði áherslu á tengsl norrænu landanna við hinn kristna heim. Rannsóknir á dýrlingum í norðrinu veita okkur einstaka og mikilvæga mynd af menningar-, trúar- og bókmenntaskiptum við hinn kristna heim á miðöldum. Þrátt fyrir að kristnitakan hafi átt sér stað nokkuð seint í Skandinavíu og á Íslandi (á níundu til elleftu öld) þá sýna sögulegar heimildir norrænt samfélag sem tók fullan þátt í kristnum siðvenjum frá meginlandi Evrópu, en aðlagaði jafnframt texta og helgisiði að heimasamfélaginu. Með umfjöllun um líf dýrlinga mun námskeiðið bregða birtu á frásagnir af kristnitökunni, dýrlingum, hetjuskap og þjóðernishyggju.
Mikil áhersla verður lögð á að taka fyrir spurningar um mörk tegunda, þjóðernis og trúarbragða í samhengi miðalda.

Námskeiðinu er ætlað að auka færni nemenda við að rita um sagnfræðilegt efni og miðla sögulegri þekkingu og menningararfi með ólíkum miðlunarleiðum. Áhersla er lögð á að veita nemendum hagnýta þekkingu og þjálfun við að vinna með og setja fram sögulegt efni, t.d. með texta, ljósmyndum, hlaðvörpum/útvarpsþáttum og heimildamyndum.   Kennsla fer fram í fyrirlestrum, umræðum, vettvangsferðum og verkefnavinnu  

Námskeiðið fjallar um sagnaritun Forngrikkja og Rómverja, rekur upphaf hennar og þróun og ræðir umfang hennar, eðli, aðferðir og tilgang. Fjallað verður um höfunda á borð við Heródótos, Þúkýdídes, Xenofon, Pólýbíos, Cato, Sallustius, Livius, Plútarkos, Suetonius, Tacitus, Ammianus Marcellinus auk annarra. Lesið verður m.a. úr frumtextum í þýðingum.

Markmið námskeiðsins er að taka fyrir fatagerð og tísku landsmanna á 18. og 19. öld og skoða í margvíslegu ljósi. Fléttað verður saman rannsóknum á handverki út frá fjölbreyttum heimildum við hugarfar og samfélagsgerð á 18. og 19. öld og skoðaðar þær breytingar sem voru að verða í samfélaginu á Íslandi og tengslunum við Danmörku. Lestrarefnið verður bæði fræðirit og frumheimildir, innlent og erlent. Leitast verður við að tengja nýjar rannsóknir við notkun bæði prentaðra frumheimilda og heimilda af skjalasöfnum og minjasöfnum. Vettvangsferðir verða mikilvægur hluti námskeiðsins og beinar rannsóknir á varðveittum fatnaði og greiningu á honum. Á undanförnum árum hefur aðgengi að gögnum stóraukist með aukinni heimildaútgáfu og vefbirtingu frumheimilda frá 18. öld. Snar þáttur er að nemendur verði sjálfbjarga í að rata um heimildaforða tímabilsins, geti afmarkað rannsókn á þessu sviði og leitað nýrrar þekkingar.

Árið 2026 eru liðin 250 ár frá sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna. Í námskeiðinu verður ameríska byltingin skoðuð ofan í kjölinn og fjallað um helstu atburði sem leiddu til stofnunar Bandaríkjanna frá kreppu breska heimsveldisins í kjölfar sjö ára stríðsins til innleiðingu stjórnarskrárinnar og fyrstu ár hins nýja lýðveldis. Sérstök áhersla verður lögð á að greina hvers vegna sumir breskir nýlendubúar í Norður-Ameríku risu upp gegn yfirráðum Breta á meðan aðrir héldu tryggð við heimsveldið. Meðal helstu umfjöllunarefna í námskeiðinu eru sagnaritun og ólíkar túlkanir á orsökum byltingarinnar ásamt helstu hugmyndum og hugmyndastraumum sem settu mark sitt á stjórnmála- og félagsþróun. Sjónum verður beint að átökum um lýðveldið sem lofaði frelsi og sjálfstjórn, ríkisvaldið sem háði stríð eins og önnur heimsveldi, og þrælasamfélagið sem byggði hagsæld á undirokun og ófrelsi. Sérstök áhersla verður lögð á alþjóðlegt samhengi byltingarinnar og hnattræn áhrif hennar frá Frakklandi og Haítís til Noregs og Indlands. Loks verður hugað að sögulegu minni, dægurmenningu og deilum um arfleifð byltingarinnar í stjórnmálum samtímans á 250 ára afmælinu.  Námsmat byggir á vikulegum verkefnum og lokaprófi. 

Í samfélagi samtímans, þar sem bakslag hefur orðið í réttindamálum ýmissa hópa, og sums staðar gengið á áður fengin réttindi kvenna, er mikilvægt að þekkja stöðu kvenna og sögu kvennabaráttunnar frá upphafi þess tímabils sem kallað er nútími (1750/1800). Í námskeiðinu verður fjallað um hugmyndir um réttindi kvenna frá 18. öld (og eftir atvikum fyrr) til síðari hluta 20. aldar, hverjir settu þær fram og hvernig. Fjallað verður um baráttu kvenna (og karla) fyrir jafnrétti, um þá áfanga sem náðust  og þær hindranir sem konur mættu.  Sjónum verður beint að hugtökum á borð við femínisma (sem varð ekki til fyrr en undir lok 19. aldar) og mismunandi birtingarmyndum hans. Einnig kvennahreyfingu, en fræðimenn á sviði kvenna- og kynjasögu hafa í auknum mæli gagnrýnt ríkjandi skilgreiningar og spurt hvaða hreyfingar séu þess verðugar að fá pláss í stórsögu kvennasögunnar. Í þessu samhengi verður rætt um (ó)gagnsemi bylgjukenningarinnar svokölluðu, að líkja kvennahreyfingum við sjávarföllin þar sem verður flóð og fjara: fyrsta bylgja femínisma/kvenréttinda, önnur bylgja o.s.frv. Þótt hinn vestræni heimur sé þungamiðja námskeiðsins verður leitast við að flétta inn öðrum heimshlutum og einnig íslensku sjónarhorni þar sem það á við.

Í námskeiðinu verður farið yfir þróun og umbreytingu hugmyndafræðilegra og pólitískra átaka milli austurs og vesturs frá árinu 1979, þegar kalda stríðið tók á sig nýja mynd, og fram til samtímans. Nemendur kanna hvernig hugmyndafræði mótaði samskipti, átök og samvinnu stórveldanna á síðustu árum kalda stríðsins og eftir hrun Sovétríkjanna. Sérstök áhersla er lögð á lok kalda stríðsins, áhrif umbóta Gotbatsjovs, fall Sovétríkjanna, og hvernig hugmyndafræðileg spenna hefur haldið áfram í samskiptum Rússlands, Bandaríkjanna, Kína og Evrópu á tuttugustu og fyrstu öldinni. 

Í þessu námskeiði eru hugmyndir úr heimi Artúrsgoðsagna bornar saman við íslenska sagnahefð. Skoðað er hvernig heiður, kyn, lög og hetjuskapur tvinnast saman og skiljast að í þessum tveimur menningarheimum. Nemendur lesa valda texta eftir Geoffrey af Monmouth, Chrétien de Troyes og úr Vulgate-bálknum samhliða íslenskum sögum og greina hvað gerist þegar gildi riddaramennskunnar mæta heimi goðanna. Námskeiðinu lýkur með litlu málþingi þar sem nemendur kynna samanburðarniðurstöður sínar.

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum þróun og eðli vísinda með því að rekja dæmi úr vísindasögunni og nýleg viðhorf sem varða eðli, markmið og þróun vísinda. Sérstök áhersla verður lögð á sögu eðlisvísinda frá Aristótelesi fram á daga Newtons, þar á meðal hræringar í stjörnufræði í Vísindabyltingunni. Auk þessa verður saga þróunarkenningar Darwins skoðuð sérstaklega. Þá verður lögð sérstök áhersla á að skoða sögu vísinda út frá ólíkum hugmyndum um vísindalegar framfarir og út frá nýlegum hugmyndum um tengsl vísinda og samfélags. Námsefnið getur breyst með hliðsjón af áhugasviði nemenda.

Á námskeiðinu verður fjallað um upphaf og þróun kommúnistahreyfingar á Íslandi 1918–1968. Saga hreyfingarinnar verður skoðuð í ljósi íslenskrar þjóðfélagsþróunar og alþjóðlegra hugmyndastrauma. Kannað verður úr hvaða jarðvegi hreyfingin var sprottin, skoðað hverjir studdu hana og hvers vegna og sýnt hvernig fámennum hópi íslenskra kommúnista tókst að gera flokk sinn að fjöldahreyfingu, ólíkt því sem gerðist í flestum nágrannalöndum. Hugað verður sérstaklega að skipulagi Kommúnistaflokks Íslands (1930–1938) og Sameiningarflokks alþýðu – Sósíalistaflokksins (1938–1968), daglegu starfi flokksmanna, togstreitu milli Reykjavíkur og landsbyggðar og tengslum hreyfingarinnar við Sovétríkin á millistríðs- og kaldastríðsárunum. Námskeiðið verður kennt á íslensku.

Nemendur læra og þjálfast í aðferðum skjalfræðilegra rannsókna, heimildaleit í skjalasöfnum og að meta heimildagildi skjala. Nemendur taka þátt í verklegum æfingum sem tengjast námsefni.

Arfur Rómaveldis í vestrænni menningu síðari alda er afgerandi og ristir djúpt. Í þessu námskeiði verður fjallað um sögu Rómaveldis frá upphafi fram til fjórðu aldar, frá stofnun borgarinnar til Konstantínusar mikla. Þetta er stórveldistími Rómar, þar sem hún rís frá því að vera bær í afskekktu héraði til stórborgar sem drottnaði yfir og skóp heim Miðjarðarhafsins. Þetta er ekki einföld saga um ris, hátind og hnignun heldur margbrotin saga umbreytinga og átaka í stjórnmálum og stjórnspeki, menningu og listum, efnahag og verslun, trú og heimsmynd, lífskjörum og félagslegum aðstæðum.

Auk grunnbókar um sögu tímabilsins ― Mary T. Boatwright et al., The Romans: From Village to Empire; A History of Rome from the Earliest Times to the End of the Western Empire, 2. útg. (Oxford: Oxford University Press, 2011) ― verða lesnar frumheimildir eftir Júlíus Sesar, Livíus, Dio Cassius, Svetóníus, Tacitus, Virgil, Óvidíus og fleiri. Sérstaklega verður hugað að heimildagrundvelli sögunnar, bæði ritheimildum og fornleifum, og spurt hvaða möguleika við höfum til þess að túlka og skilja horfinn heim. Skipti hlutur einstakra leikenda höfuðmáli eða flutu þeir á undirstraumi annarra aflavaka sögulegrar þróunar? Horft verður á nýlega leikna heimildaþáttaröð, Roman Empire: Reign of Blood, Master of Rome, The Mad Emperor (Netflix, 2016‒19) og gagnrýninna spurninga spurt um hvernig fortíðin birtist okkur í frásögn.

Námsmat byggir á ritgerð og lokaprófi.

Pílagrímstextar og ferðadagbækur miðalda eru mikilvægar heimildir sem veita okkur innsýn inn í hvernig miðaldafólk hugsaði um að ferðast og flytja á milli mismunandi staða og milli menningarheima. Á námskeiðinu eru skoðuð dæmi um ferðaskrif frá ýmsum menningarheimum, þar sem fjallað er um frásagnir frá stóru svæði allt frá Skandinavíu til Miðausturlanda frá 9. til 14. aldar. Þessar sögur eru ekki aðeins fullar af stórkostlegum smáatriðum, áhugaverðu fólki og auðæfum, heldur munu nemendur einnig skoða ítarlegar leiðbeiningarbækur og dagbækur fullar af kvörtunum um erlend lög og mat. Námskeiðið er ferðalag í gegnum bókmenntatexta sem gera nemendum kleift að skoða pólitíska, félagslega, efnahagslega og menningarlega þætti um alla Evrópu og Miðausturlönd.

Fjallað verður um sögu Grikklands frá mínóískum tíma og fram að innlimun grísku borgríkjanna í Rómarveldi.
Áhersla verður lögð á klassískan og hellenískan tíma, tilkomu lýðræðis innan borgríkjanna, Persastríðin og Pelopsskagastyrjöldina, heimsveldi Alexanders mikla. Einnig verða rakin örlög arftakaríkjanna í Makedoníu,
Sýrlandi og Egyptalandi.

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Ísland var lengi vel bændasamfélag þar sem landbúnaður var ráðandi atvinnugrein frá landnámi og fram eftir 20. öld. Námskeið þetta miðar að því að skoða þróun bændasamfélagsins með sérstaka áherslu á 19. öld og fram til dagsins í dag. Efnismenning og efnislegir hlutir verða sérstakt viðfangsefni nemenda þar sem eigur bænda, vinnuhjúa og safngripir verða meðal annars notaðir til að kynnast landbúnaðarháttum og sveitaheimilum. En heimili bænda í fortíðinni eru athyglisverðar framleiðslueiningar þar sem mörk einkalífs og atvinnu voru óljós. Rýnt verður í þessa þróun og þannig dregið fram hvernig landbúnaðarhættir hafa breyst í gegnum áranna rás með tilliti til efnismenningu. Markmiðið með þessu námskeiði er að sýna fram á hið stóra hlutverk sem landbúnaður gegndi í daglegu lífi fólks og hvaða áhrif greinin hafði á þróun samfélagsins. Nemendur munu koma til með að vinna með staka gripi en líka söfn hluta og þannig bæði að kynnast landbúnaðarsögu landsins en einnig fá þjálfun í að nýta efnismenningu til frásagnar í rannsóknum sínum. Hver var þróun íslenskra landbúnaðarhátta fram til 21. aldar? Hvaða hlutir voru á heimilum bænda og hvaða hlutverki gegndu þeir? Hvernig hagaði fólk daglegu lífi út frá efnum sínum? Hvernig getur stakur gripur „sagt frá“ hinu liðna?

Í þessu námskeiði er kannað hvernig loftslagsbreytingar, jarðvegsrof og auðlindaskortur fléttuðust saman við bjargræðisleiðir og menningarlega þýðingu á Íslandi og á hinu víðfeðma Norður-Atlantshafssvæði. Nemendur greina frásagnir fornsagna og lagatexta samhliða vísindagreinum og kanna hvernig sögulegar heimildir stemma við (eða stangast á við) fornleifafræðileg og umhverfisleg gögn.

Námskeiðið veitir staðgóðan inngang og yfirlit yfir hagsögu vesturlanda, frá síðari iðnbyltingunni í lok 19 aldar og til okkar daga. Nemendur munu öðlast yfirsýn yfir þróun efnahagslífs í Evrópu og Norður-Ameríku og efnahagsþróun og þróun fjármagnsmarkaða hefur haft áhrif á samfélagsþróun þessa tímabils.
Í námskeiðinu kynnast nemendur hag- og viðskiptasögu sem fræðigrein og mörgum mikilvægustu kenningum, hugmyndum og hugtökum sem notaðar eru í hag- og viðskiptasögu. Sjónum er beint að sögu fyrirtækisins og fjármagnsmarkaða sem stofnana og aðalleikenda í sögu kapítalismans. Þó fyrirtæki og fjármagnsmarkaðir eigi sér langa sögu, eru skipulegir fjármagnsmarkaðir og kauphallir, ásamt stórfyrirtækjunum sem reiða sig á þá, nýrri af nálinni. Það er ekki fyrr en með annarri iðnbyltingunni í lok 19 aldar sem þessi fyrirbæri verða algerlega miðlæg í iðnvæddum markaðshagkerfum. Fjallað verður um hlut kauphalla og bankastofnana í tilurð stórfyrirtækja beggja vegna Atlantshafsins í lok 19 aldar, sérstaklega í Bandaríkjunum og Þýskalandi, og ólíkar kenningar hagfræðinga um hlutverk og eðli markaða, fyrirtækja, og kapítalista í þeirri þróun.

Meðal annars verður fjallað um kenningar stofnanahagfræðinga á borð við Thorstein Veblen, Ronald Coase, og Oliver Williamson, auk hag- og viðskiptasögufræðinga á borð við Alexander Gerschenkron, Alfred Chandler og Richard Tedlow.  Fjallað verður um síðbúna iðnvæðingu og rannsóknir á hlutverki fjárfestingarbanka í iðnvæðingu Þýskalands, deilur um sögulegt hlutverk „fyrirtækjaskipstjóra“ (Captains of Industry) og ræningjariddara (Robber Barons) í iðnvæðingu Bandaríkjanna og um eðli og uppruna stórfyrirtækisins. Þá verður fjallað umbreytingar á hlutverki kauphalla og alþjóðlegra fjármagnsmarkaða á 20. öld, sérstaklega með hliðsjón af óstöðugleika og fjármálakreppum. Vöxtur alþjóðlegra fjármagnsmarkaða og afregluvæðing í lok 20. aldar og í upphafi þeirrar 21., sem lýkur með fjármálahruninu 2008.

Dýrlingar voru mikilvægir í félags-, trúar- og stjórnmálalífi miðalda. Staðbundin norræn dýrlingadýrkun endurspeglaði eldri meginlandshefð og lagði áherslu á tengsl norrænu landanna við hinn kristna heim. Rannsóknir á dýrlingum í norðrinu veita okkur einstaka og mikilvæga mynd af menningar-, trúar- og bókmenntaskiptum við hinn kristna heim á miðöldum. Þrátt fyrir að kristnitakan hafi átt sér stað nokkuð seint í Skandinavíu og á Íslandi (á níundu til elleftu öld) þá sýna sögulegar heimildir norrænt samfélag sem tók fullan þátt í kristnum siðvenjum frá meginlandi Evrópu, en aðlagaði jafnframt texta og helgisiði að heimasamfélaginu. Með umfjöllun um líf dýrlinga mun námskeiðið bregða birtu á frásagnir af kristnitökunni, dýrlingum, hetjuskap og þjóðernishyggju.
Mikil áhersla verður lögð á að taka fyrir spurningar um mörk tegunda, þjóðernis og trúarbragða í samhengi miðalda.

Fjallað verður um bandaríska utanríkistefnu frá lokum síðari heimsstyrjaldar. Sjónum verður beint að stöðu Bandaríkjanna í alþjóðakerfinu, pólitískum gildum, hervaldi, menningu og samfélagi.  Einnig verða greindar margvíslegar birtingarmyndir bandaríska heimsveldisins og viðbrögð annarra ríkja við hugmyndafræði og forræði Bandaríkjanna í alþjóðamálum. Áhersla verður á stefnumál forseta frá Franklin D. Roosevelt til Donalds Trumps sem og á landfræðipólitíska nálgun eins og samskipti Bandaríkjanna við Evrópu, Asíu og Afríku – og einstök ríki eins og Sovétríkin/Rússland, Bretland, Þýskaland, Frakkland, Japan, Víetnam, Kína og Suður-Afríku – á tímabili kalda stríðsins og eftir að því lauk. Utanríkisstefna Bandaríkjanna verður sett í hugmyndafræðilegt samhengi við lýðræði, kapítalisma, kommúnisma/and-kommúnisma, mannréttindi, valdboðsstefnu, heimsvaldastefnu, popúlisma, kynþætti og kynþáttahyggju, kynjahlutverk, alþjóðalög, alþjóðastofnanir og svæðisbundin bandalög. Enn fremur verður fjallað um bandaríska orðræðu um hervald og beitingu þess, eins og í Víetnamstríðinu, í stríðunum í fyrrverandi Júgóslavíu, „stríðinu gegn hryðjuverkum“ og hernaðinum í Afganistan, Írak, Líbíu og Sýrlandi Úkraínu og Palestínu. Loks verður vikið að hugmyndum um hnignun Bandaríkjanna sem heimsveldis og þær settar í samhengi við vöxt og viðgang Kína og samkeppni ríkjanna á alþjóðavettvangi. Einnig verður vikið að tilraunum Bandaríkjastjórnar til að draga úr vægi þess alþjóðakerfis sem það kom á fót eftir síðari heimsstyrjöld og ásælast ríki eins og Grænland og Kanada. Stuðst verður við margvíslegar kenningar og hugtök í sagnfræði, alþjóðastjórnmálum og menningarsögu í greiningu á viðfangsefninu.

Námskeiðinu er ætlað að vera í fyrsta lagi mjög hagnýt yfirferð um helstu heimildaflokka opinberra heimilda sem eru varðveittar á skjalasöfnum og eru aðgengilegar á rafrænu formi.  Allir flokkarnir hafa sína kosti og galla. Heimildirnar urðu til innan einhvers konar stjórnsýslu og markmið þeirra var að safna saman upplýsingum um það „þýði“ (e. population) sem er undir, varðveita það og nýta upplýsingarnar til að styrkja stjórnsýsluna og „búa til“ þær staðreyndir, sem hún þurfti á að halda til að viðhalda sér.  Í öðru lagi er námskeiðið kynning á þeirri þróun sem hefur orðið í aðferðafræði einsögunnar í nýjum íslenskum rannsóknum í sagnfræði. Hér er um að ræða nýtt sjónarhorn á því sem hefur verið nefnt einvæðing sögunnar. Í þriðja lagi verður námskeiðið kynning á því hvernig hægt er að greina tilfinningar einstaklinga í fortíðinni í gegnum opinberar heimildir og hvernig hugmyndafræði sögu tilfinninganna nýtist í þeim greiningum og nýrri samþættingu á kenningum um fátækt og fötlun í fortíðinni með sérstakri áherslu á kynjafræðileg sjónarhorn.

Í þessu námskeiði er farið yfir hlutverk opinberra skjalasafna og skjalavörslu og skjalastjórn í fortíð og nútíð. Farið verður yfir upprunaregluna og þýðingu hennar fyrir sagnfræðirannsóknir og ágrip af stjórnsýslusögu. Þá verður fjallað um lagaumhverfi opinberrar skjalavörslu og skjalastjórnar á Íslandi og eftirlitshlutverk opinberra skjalasafna. Farið verður yfir skilgreiningu á afhendingarskyldum aðilum og skyldum þeirra samkvæmt lögum. Jafnframt verður fjallað um þróun skjalavörslu og skjalastjórnar á 20. og 21. öld og skjalasöfn og skráning þeirra skoðuð. Þá verður fjallað um uppbyggingu nútíma skjalasafna með tilliti til reglna sem um þau gilda. Helstu verkefni skjalastjóra verða skoðuð. Gestakennarar eru m.a. sérfræðingar í Þjóðskjalasafni Íslands og munu þeir fara yfir helstu verkþætti í skjalavörslu og skjalastjórn afhendingarskyldra aðila.

Sögulegt yfirlit og saga rannsóknarhefðar um valin þemu norrænna miðalda, með áherslu á Ísland og Noreg frá víkingaöld fram til fjórtándu aldar. Þemu telja, m.a.: vald, konungur og ríki; lög og fæðardeilur; kyngervi, mægðir og félagstengsl; trú og hugarfar; kristnitaka, kristni og kirkja; efnahagur. Grunnþekking í atburðasögu tímabilsins er hjálpleg en ekki skilyrði.

Námskeiðið fjallar um sagnaritun Forngrikkja og Rómverja, rekur upphaf hennar og þróun og ræðir umfang hennar, eðli, aðferðir og tilgang. Fjallað verður um höfunda á borð við Heródótos, Þúkýdídes, Xenofon, Pólýbíos, Cato, Sallustius, Livius, Plútarkos, Suetonius, Tacitus, Ammianus Marcellinus auk annarra. Lesið verður m.a. úr frumtextum í þýðingum.

Markmið námskeiðsins er að taka fyrir fatagerð og tísku landsmanna á 18. og 19. öld og skoða í margvíslegu ljósi. Fléttað verður saman rannsóknum á handverki út frá fjölbreyttum heimildum við hugarfar og samfélagsgerð á 18. og 19. öld og skoðaðar þær breytingar sem voru að verða í samfélaginu á Íslandi og tengslunum við Danmörku. Lestrarefnið verður bæði fræðirit og frumheimildir, innlent og erlent. Leitast verður við að tengja nýjar rannsóknir við notkun bæði prentaðra frumheimilda og heimilda af skjalasöfnum og minjasöfnum. Vettvangsferðir verða mikilvægur hluti námskeiðsins og beinar rannsóknir á varðveittum fatnaði og greiningu á honum. Á undanförnum árum hefur aðgengi að gögnum stóraukist með aukinni heimildaútgáfu og vefbirtingu frumheimilda frá 18. öld. Snar þáttur er að nemendur verði sjálfbjarga í að rata um heimildaforða tímabilsins, geti afmarkað rannsókn á þessu sviði og leitað nýrrar þekkingar.

Árið 2026 eru liðin 250 ár frá sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna. Í námskeiðinu verður ameríska byltingin skoðuð ofan í kjölinn og fjallað um helstu atburði sem leiddu til stofnunar Bandaríkjanna frá kreppu breska heimsveldisins í kjölfar sjö ára stríðsins til innleiðingu stjórnarskrárinnar og fyrstu ár hins nýja lýðveldis. Sérstök áhersla verður lögð á að greina hvers vegna sumir breskir nýlendubúar í Norður-Ameríku risu upp gegn yfirráðum Breta á meðan aðrir héldu tryggð við heimsveldið. Meðal helstu umfjöllunarefna í námskeiðinu eru sagnaritun og ólíkar túlkanir á orsökum byltingarinnar ásamt helstu hugmyndum og hugmyndastraumum sem settu mark sitt á stjórnmála- og félagsþróun. Sjónum verður beint að átökum um lýðveldið sem lofaði frelsi og sjálfstjórn, ríkisvaldið sem háði stríð eins og önnur heimsveldi, og þrælasamfélagið sem byggði hagsæld á undirokun og ófrelsi. Sérstök áhersla verður lögð á alþjóðlegt samhengi byltingarinnar og hnattræn áhrif hennar frá Frakklandi og Haítís til Noregs og Indlands. Loks verður hugað að sögulegu minni, dægurmenningu og deilum um arfleifð byltingarinnar í stjórnmálum samtímans á 250 ára afmælinu.  Námsmat byggir á vikulegum verkefnum og lokaprófi. 

Í samfélagi samtímans, þar sem bakslag hefur orðið í réttindamálum ýmissa hópa, og sums staðar gengið á áður fengin réttindi kvenna, er mikilvægt að þekkja stöðu kvenna og sögu kvennabaráttunnar frá upphafi þess tímabils sem kallað er nútími (1750/1800). Í námskeiðinu verður fjallað um hugmyndir um réttindi kvenna frá 18. öld (og eftir atvikum fyrr) til síðari hluta 20. aldar, hverjir settu þær fram og hvernig. Fjallað verður um baráttu kvenna (og karla) fyrir jafnrétti, um þá áfanga sem náðust  og þær hindranir sem konur mættu.  Sjónum verður beint að hugtökum á borð við femínisma (sem varð ekki til fyrr en undir lok 19. aldar) og mismunandi birtingarmyndum hans. Einnig kvennahreyfingu, en fræðimenn á sviði kvenna- og kynjasögu hafa í auknum mæli gagnrýnt ríkjandi skilgreiningar og spurt hvaða hreyfingar séu þess verðugar að fá pláss í stórsögu kvennasögunnar. Í þessu samhengi verður rætt um (ó)gagnsemi bylgjukenningarinnar svokölluðu, að líkja kvennahreyfingum við sjávarföllin þar sem verður flóð og fjara: fyrsta bylgja femínisma/kvenréttinda, önnur bylgja o.s.frv. Þótt hinn vestræni heimur sé þungamiðja námskeiðsins verður leitast við að flétta inn öðrum heimshlutum og einnig íslensku sjónarhorni þar sem það á við.

Í námskeiðinu verður farið yfir þróun og umbreytingu hugmyndafræðilegra og pólitískra átaka milli austurs og vesturs frá árinu 1979, þegar kalda stríðið tók á sig nýja mynd, og fram til samtímans. Nemendur kanna hvernig hugmyndafræði mótaði samskipti, átök og samvinnu stórveldanna á síðustu árum kalda stríðsins og eftir hrun Sovétríkjanna. Sérstök áhersla er lögð á lok kalda stríðsins, áhrif umbóta Gotbatsjovs, fall Sovétríkjanna, og hvernig hugmyndafræðileg spenna hefur haldið áfram í samskiptum Rússlands, Bandaríkjanna, Kína og Evrópu á tuttugustu og fyrstu öldinni. 

Í þessu námskeiði eru hugmyndir úr heimi Artúrsgoðsagna bornar saman við íslenska sagnahefð. Skoðað er hvernig heiður, kyn, lög og hetjuskapur tvinnast saman og skiljast að í þessum tveimur menningarheimum. Nemendur lesa valda texta eftir Geoffrey af Monmouth, Chrétien de Troyes og úr Vulgate-bálknum samhliða íslenskum sögum og greina hvað gerist þegar gildi riddaramennskunnar mæta heimi goðanna. Námskeiðinu lýkur með litlu málþingi þar sem nemendur kynna samanburðarniðurstöður sínar.

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum þróun og eðli vísinda með því að rekja dæmi úr vísindasögunni og nýleg viðhorf sem varða eðli, markmið og þróun vísinda. Sérstök áhersla verður lögð á sögu eðlisvísinda frá Aristótelesi fram á daga Newtons, þar á meðal hræringar í stjörnufræði í Vísindabyltingunni. Auk þessa verður saga þróunarkenningar Darwins skoðuð sérstaklega. Þá verður lögð sérstök áhersla á að skoða sögu vísinda út frá ólíkum hugmyndum um vísindalegar framfarir og út frá nýlegum hugmyndum um tengsl vísinda og samfélags. Námsefnið getur breyst með hliðsjón af áhugasviði nemenda.

Á námskeiðinu verður fjallað um upphaf og þróun kommúnistahreyfingar á Íslandi 1918–1968. Saga hreyfingarinnar verður skoðuð í ljósi íslenskrar þjóðfélagsþróunar og alþjóðlegra hugmyndastrauma. Kannað verður úr hvaða jarðvegi hreyfingin var sprottin, skoðað hverjir studdu hana og hvers vegna og sýnt hvernig fámennum hópi íslenskra kommúnista tókst að gera flokk sinn að fjöldahreyfingu, ólíkt því sem gerðist í flestum nágrannalöndum. Hugað verður sérstaklega að skipulagi Kommúnistaflokks Íslands (1930–1938) og Sameiningarflokks alþýðu – Sósíalistaflokksins (1938–1968), daglegu starfi flokksmanna, togstreitu milli Reykjavíkur og landsbyggðar og tengslum hreyfingarinnar við Sovétríkin á millistríðs- og kaldastríðsárunum. Námskeiðið verður kennt á íslensku.

Nemendur læra og þjálfast í aðferðum skjalfræðilegra rannsókna, heimildaleit í skjalasöfnum og að meta heimildagildi skjala. Nemendur taka þátt í verklegum æfingum sem tengjast námsefni.

Arfur Rómaveldis í vestrænni menningu síðari alda er afgerandi og ristir djúpt. Í þessu námskeiði verður fjallað um sögu Rómaveldis frá upphafi fram til fjórðu aldar, frá stofnun borgarinnar til Konstantínusar mikla. Þetta er stórveldistími Rómar, þar sem hún rís frá því að vera bær í afskekktu héraði til stórborgar sem drottnaði yfir og skóp heim Miðjarðarhafsins. Þetta er ekki einföld saga um ris, hátind og hnignun heldur margbrotin saga umbreytinga og átaka í stjórnmálum og stjórnspeki, menningu og listum, efnahag og verslun, trú og heimsmynd, lífskjörum og félagslegum aðstæðum.

Auk grunnbókar um sögu tímabilsins ― Mary T. Boatwright et al., The Romans: From Village to Empire; A History of Rome from the Earliest Times to the End of the Western Empire, 2. útg. (Oxford: Oxford University Press, 2011) ― verða lesnar frumheimildir eftir Júlíus Sesar, Livíus, Dio Cassius, Svetóníus, Tacitus, Virgil, Óvidíus og fleiri. Sérstaklega verður hugað að heimildagrundvelli sögunnar, bæði ritheimildum og fornleifum, og spurt hvaða möguleika við höfum til þess að túlka og skilja horfinn heim. Skipti hlutur einstakra leikenda höfuðmáli eða flutu þeir á undirstraumi annarra aflavaka sögulegrar þróunar? Horft verður á nýlega leikna heimildaþáttaröð, Roman Empire: Reign of Blood, Master of Rome, The Mad Emperor (Netflix, 2016‒19) og gagnrýninna spurninga spurt um hvernig fortíðin birtist okkur í frásögn.

Námsmat byggir á ritgerð og lokaprófi.

Pílagrímstextar og ferðadagbækur miðalda eru mikilvægar heimildir sem veita okkur innsýn inn í hvernig miðaldafólk hugsaði um að ferðast og flytja á milli mismunandi staða og milli menningarheima. Á námskeiðinu eru skoðuð dæmi um ferðaskrif frá ýmsum menningarheimum, þar sem fjallað er um frásagnir frá stóru svæði allt frá Skandinavíu til Miðausturlanda frá 9. til 14. aldar. Þessar sögur eru ekki aðeins fullar af stórkostlegum smáatriðum, áhugaverðu fólki og auðæfum, heldur munu nemendur einnig skoða ítarlegar leiðbeiningarbækur og dagbækur fullar af kvörtunum um erlend lög og mat. Námskeiðið er ferðalag í gegnum bókmenntatexta sem gera nemendum kleift að skoða pólitíska, félagslega, efnahagslega og menningarlega þætti um alla Evrópu og Miðausturlönd.

Fjallað verður um sögu Grikklands frá mínóískum tíma og fram að innlimun grísku borgríkjanna í Rómarveldi.
Áhersla verður lögð á klassískan og hellenískan tíma, tilkomu lýðræðis innan borgríkjanna, Persastríðin og Pelopsskagastyrjöldina, heimsveldi Alexanders mikla. Einnig verða rakin örlög arftakaríkjanna í Makedoníu,
Sýrlandi og Egyptalandi.

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni innan sinnar fræðigreinar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemendur skrifa BA-ritgerð um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við leiðbeinanda sinn. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst.

Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður).

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [hlekkur: https://ritver.hi.is/is ] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum.

Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://gervigreind.hi.is/ 

Sjá nánar um reglur um BA-ritgerðir á Hugvísindasviði: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3544 

Sjá nánar: leiðbeiningar um ritgerðasmíð í sagnfræði

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni innan sinnar fræðigreinar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemendur skrifa BA-ritgerð um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við leiðbeinanda sinn. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst.

Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður).

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [hlekkur: https://ritver.hi.is/is ] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum.

Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://gervigreind.hi.is/ 

Sjá nánar um reglur um BA-ritgerðir á Hugvísindasviði: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3544 

Sjá nánar: leiðbeiningar um ritgerðasmíð í sagnfræði

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni innan sinnar fræðigreinar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemendur skrifa BA-ritgerð um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við leiðbeinanda sinn. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst.

Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður).

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [hlekkur: https://ritver.hi.is/is ] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum.

Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://gervigreind.hi.is/ 

Sjá nánar um reglur um BA-ritgerðir á Hugvísindasviði: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3544 

Sjá nánar: leiðbeiningar um ritgerðasmíð í sagnfræði

Ritfærni: Fræðileg skrif er grunnnámskeið í meðferð ritaðs máls. Nemendur hljóta þjálfun í ritun með reglulegum heimaverkefnum, fyrirlestrum, umræðum og smiðjuvinnu. Fjallað verður um vinnulag við ritun fræðilegra texta, svo sem val og afmörkun viðfangsefnis, byggingu, heimildanotkun og frágang. Einnig verður lögð áhersla á að þjálfa nemendur í málnotkun í fræðilegum textum og fjallað meðal annars um málsnið, stíl, stafsetningu, greinarmerkjasetningu og hjálpargögn málnotenda. Nemendur skrifa fræðilega ritgerð í leiðsagnarmati og fá reglulega endurgjöf kennara sem og samnemenda. Námsmat byggist á reglulegum heimaverkefnum, miðmisserisverkefni, jafningjamati, lokaverkefni og virkri þátttöku í ritsmiðjum. Vakin er athygli á því að aðeins er hægt að ljúka námskeiðinu sé öllum verkefnum skilað.

Nemendur sem hyggjast taka námskeiðið sem netnám eru beðnir að skrá sig sem slíkir inni á Uglu.

Í námskeiðinu er fjallað um aðdraganda byltingarinnar 1917, hrun keisaraveldisins og það samfélag sem reis úr rústum borgarastríðsins 1918-1921. Fjallað er um stjórnmálaástandið á þriðja áratugnum og tilraunir bolsévíkastjórnarinnar til að ná tökum á matvælaframleiðslu og iðnaði um leið og tekist var á um eðli byltingarinnar og hins „nýja fólks“ sem byltingin hefði getið af sér. Í framhaldi af því er rætt um alþjóðleg áhrif kommúnismans og alþjóðasamband kommúnista, Komintern. Rætt verður um alræði Stalíns og þær gríðarlegu breytingar sem iðnvæðing og samyrkjuvæðing á fyrri hluta fjórða áratugarins hafði í för með sér. Loks verður fjallað um ógnarstjórn Stalíns, hreinsanirnar miklu og fangabúðakerfið (Gúlagið).

Námskeiðið verður kennt í 2. og 3. viku haustmisseris. Frekari tímasetningar verða gefnar út fyrir byrjun misseris.

Í þessu stutta námskeiði er ætlunin að tvinna saman nútímasögu Kína og Indlands frá 1900 til dagsins í dag. Varpað verður nýju ljósi á tuttugustu öldina út frá asísku sjónarhorni og litið til þess hvernig skilningur okkar á nútímasögu breytist þegar hún er skoðuð í gegnum það sem er bæði líkt og ólíkt í reynslu Kína og Indlands. Rýnt verður í samskipti sem snúa að andstöðu við nýlenduhyggju, diplómasíu á tímum kalda stríðsins og þaðan vikið að efnahagsumbótum og þá alþjóðaskipan sem ríkir í samtímanum. Námskeiðið leitast við að setja Kína og Indland í samtal með það að markmiði að ögra evrópumiðuðum nálgunum á alþjóðasögu.

Í námskeiðinu verður rýnt í hvernig umhverfið í borgum, sveitum og óbyggðum fær merkingu meðal einstaklinga og hópa. Kannað verður hvernig minningar einstaklinga og menningarlegt minni mótar skilning á landslaginu, hvernig örnefni, sögur og sagnir um álfakirkjur, álagabletti og atburði skilyrða gildi staðanna og hvernig upplifun og minningar frá staðnum fylgja þeim til lengri tíma. Sumir staðir hafa orðið að helgistöðum þjóða á meðan aðrir eru einungis viðkomustaðir á leiðinni eitthvað annað. Spurt verður: Af hverju líður fólki vel sumum stöðum en finnur fyrir vanlíðan eða ótta annars staðar? Hvernig myndar fólk tengsl við staði í stuttum heimsóknum og lengri dvöl? Skiptir máli að vera aðfluttur eða innfæddur? Hvað fellst í því að finnast maður tilheyra og eiga heima á einhverjum stað? Hvernig tengjast flóttafólk og aðrir innflytjendur þeim stöðum sem þau flytja til og hvernig halda þau við eða rjúfa tengslin við staðinn og landið sem þau koma frá? Hvaða þýðingu hefur það fyrir fólk að hafa þurft að yfirgefa heimkynni sýn vegna styrjalda eða náttúruhamfara og eiga ef til vill ekki afturkvæmt? Í þessu samhengi verður hugað að því hvernig ráðandi orðræða og samfélagsþróun skilyrða samband fólks við staði sem og hvaða hlutverki reynsla, skynjun, minningar, fagurfræði og frásagnir gegna í þeim tengslum, þeirri merkingu sem staðir hafa í hugum fólks og því hverjir geti gert tilkall til staðar og hvernig.

Í námskeiðinu skoðum við hvernig þjóðfræðaefni vegnar í vestrænum nútímasamfélögum og rýnum í fjölmiðlaefni, kvikmyndir og internetið, auk þess sem við skoðum munnlega og verklega geymd. Á meðal þess sem við tökum til athugunar eru flökkusagnir og ævintýri, trú og fordómar, leikir og hátíðir, veggjakrot og brandarar, og allra handa siðir og venjur. Markmiðið er að bæta skilning okkar á hversdagslegum undirstöðum nútímamenningar og auka meðvitund okkar um allt það "ómerkilega" sem á ríkan þátt í að móta sjónarhorn okkar á samfélagið og viðhorfið til náungans. Stuðst verður við nýjar og nýlegar rannsóknir í þjóðfræði, menningarfræði og skyldum greinum.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Yfirlitsnámskeið um viðfangsefni og aðferðir fornleifafræðinnar. Hvað er fornleifafræði? Saga fornleifafræðinnar, hugmyndafræðilegur grundvöllur og samband hennar við aðrar greinar fortíðarvísinda. Hvernig eru fornleifar notaðar til að varpa ljósi á samfélagsgerð, umhverfi, hagkerfi og viðskipti, trú og hugmyndafræði, þróun og breytileika?

Í þessu námskeiði er rýnt í matvæli og matarhefðir (e. foodways) fornra samfélaga víðs vegar um heiminn og hvernig mataræði þeirra getur mótað skilning okkar á þeim. Meðal viðfangsefna námskeiðsins er upphaf akuryrkju og húsdýrahalds, hjátrú og helgisiðir í kringum mat, séð frá sjónarhorni fornleifafræði, sagnfræði og etnógrafíu.

Markmiðið með námskeiðinu er að veita nemendum innsýn í kennilegan bakgrunn fornleifafræðinnar, einkum í Evrópu og Norður-Ameríku. Farið verður yfir sögu kenninga og skýrt frá áhrifum þeirra á þróun fræðigreina almennt. Merking kennilegrar fornleifafræði verður reifuð, samhliða því sem farið verður ítarlega yfir helstu kenningar, strauma og stefnur, og áhrif þeirra á fræðigreinina. Kennt verður með fyrirlestrum, auk þess sem nemendur verða látnir taka þátt í umræðum og vinna að hópverkefnum (4-5 nemendur saman) um kenningar fornleifafræðinnar og kynna niðurstöður þess með framsögu.

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum innsýn í helstu kenningar og hugtök heildahagfræði. Fjallað verður um lögmál efnahagslífsins og helstu grundvallarkenningar heildahagfræðinnar um þróun hagstærða til skamms og langs tíma ásamt helstu hugtökum í efnahagsumræðu. Áhersla er lögð bæði á fræðilegt inntak og hagnýtt gildi námsefnisins og tengsl þess við ýmis efnahagsmál, sem eru ofarlega á baugi á Íslandi og erlendis. Staðgóð þekking á þjóðhagfræði býr nemendur undir ýmis önnur námskeið, og lífið.

Veitt verður yfirlit yfir heimspeki fornaldar, byggt á nákvæmum lestri frumtexta. Fjallað verður um frumherja grískrar heimspeki fram yfir daga Sókratesar, heimspeki Platons og Aristótelesar, sem og arftaka þeirra, efahyggjumenn, epikúringa og stóumenn. Meginmarkmið námskeiðsins er að veita yfirsýn yfir og skilning á þróun fornaldarheimspeki frá frumherjunum til síðfornaldar. Auk þess er námskeiðinu ætlað að kynna nemendum samhengi heimspekisögu og heimspekilegrar rökræðu og þjálfa þá í að lesa og greina heimspekirit liðins tíma. Að námskeiðinu loknu eiga nemendur að þekkja helstu tímabil og höfunda fornaldarheimspeki, sem og hugmyndir þeirra og röksemdir. Þeir ættu að geta gert grein fyrir skoðunum fornaldarheimspekinga, stutt greinargerðina tilvísunum í frumtexta og borið saman hugmyndir ólíkra heimspekinga. Auk þess ættu þeir að hafa skilning á mikilvægi heimspekisögu fyrir heimspekilega rökræðu, sögulegum uppruna sígildra heimspekilegra vandamála.

Námskeiðinu er ætlað að gera nemendum grein fyrir mikilvægi gagnrýninnar hugsunar með því að kynna helstu hugtök og aðferðir og mismunandi skilning á eðli og hlutverki hennar. Nemendur verða þjálfaðir í gagnrýninni hugsun eins og hún kemur fyrir í heimspeki og í daglegu lífi og starfi. Lögð er áhersla á að greina röksemdafærslur. Ítarlega verður farið í samband gagnrýninnar hugsunar og siðfræði.

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðutímum. Sérstök áhersla er lögð á umræður um raunhæf úrlausnarefni. Reynt verður að hafa verkefni eins hagnýt og kostur er og tengja þau sem flestum sviðum daglegrar reynslu.

Nemendur kynnast sígildum kenningum og álitamálum í samtímaumræðu á sviði stjórnspeki og félagslegrar heimspeki og öðlast færni í rökræðu um skipan lýðræðissamfélagsins. Nemendur læra að greina lykilhugtök í heimspekilegri orðræðu um ríki og réttlátt samfélag og tengja við viðfangsefni stjórnmála með sérstakri vísan í íslenskt samfélag.

Í þessu námskeiði eru hugmyndir sem höfðu grundvallaráhrif á vestræna heimspeki og hugmyndahefðir skoðaðar út frá 19. og 20. öldinni. Um er að ræða þær hugmyndir sem ollu samfélagsbreytingum á borð við frelsi, veraldarhyggju, jafnrétti, andóf, samband einstaklings og samfélags, hugmyndir um tilvist og sál, kúgun, misrétti, ríki sem og kapítalisma. Síðast og ekki síst verða skoðaðar hugmyndir um söguna, tímann og þróun mannkyns og plánetu. 

Í hverri viku fyrir sig er tekin fyrir nýr hugsuður eða ný hugmynd sem olli straumhvörfum í vestrænni hugmyndasögu. Hugsuðir á borð við G.W.F. Hegel, Karl Marx, Sigmund Freud, Rosu Luxembourg og Emmu Goldman verða teknir fyrir og áhrifamiklar stefnur á borð við fyrirbærafræði, nýfrjálshyggju eða póststrúktúralisma.

Markmiðið er að lesa verk þessara höfunda eða stefna út frá þeim tíðaranda sem verkin spruttu úr hverju sinni (að svo miklu leyti sem við fólk á 21. öldinni getum lesið tíðaranda eldri tíma). Á sama tíma er markmiðið að lesa djúpt frumtexta til þess að öðlast margvíðan skilning á hugmyndunum. Mikilvægt stef námskeiðsins er einnig að hugsa um þessar hugmyndir út frá samtímanum og þeim álitaefnum sem eru í deiglunni hverju sinni.

Raktir verða þættir úr sögu Forngrikkja, með áherslu á menningu þeirra og hugmyndaheim frá upphafi til yfirráða Rómar. Lesnir verða valdir kaflar úr bókmenntaverkum þeirra í þýðingum.

Í námskeiðinu verða meginverk í listasögu Vesturlanda frá frum-endurreisn til fyrri hluta nítjándu aldar tekin til skoðunar. Landfræðilega er sjónum beint að listaverkum frá Ítalíu og Spáni, Frakklandi, Niðurlöndum, Þýskalandi og Englandi. Fjallað verður um helstu aðferðir og skóla, akademíur og birtingarform myndlistar í trúarlegu, pólitísku og samfélagslegu samhengi. Fjallað verður um málaralist, höggmyndalist, byggingarlist, listiðnað og prentmyndir. Leitast verður við að skoða að hvaða leyti listin speglar samfélagið, hvernig myndmál speglar lífssýn og heimsmynd manna á ólíkum tímabilum. Fjallað er um breytilegt inntak tíma og rýmis á hverjum tíma, breytingar á táknrænni mynd líkama, um stöðu og samfélagshlutverk listamann og samspil listar og valdastofnana. Í tengslum við þessi viðfangsefni verða lykilverk hvers tíma tekin til ítarlegrar túlkunar og dreifingarsaga þeirra rædd.

Saga íslenskrar myndlistar frá 1870 til 1970. Fjallað er um upphaf íslenskrar nútímamyndlistar, einstaka myndlistarmenn og mótandi öfl í íslensku myndlistarlífi, áhrif erlendra listhugmynda og stefna, tilraunir til að skilgreina "þjóðlega" íslenska myndlist, stuðning og áhrif yfirvalda á myndlistarþróun, togstreitu milli málsvara þjóðlegrar listar og óþjóðlegrar listar, einnig milli "tilfinningatjáningar" annars vegar og "vitsmunalegrar" framsetningar hins vegar, innlenda listmenntun og megineinkenni myndlistarumfjöllunar eins og hún birtist á hverjum tíma í dagblöðum og tímaritum. Leitast verður við að meta sérkenni íslenskrar myndlistar í samhengi við erlenda listþróun, en einnig í ljósi íslenskrar samfélagsþróunar og sögu. Kennt í HÍ

Í námskeiðinu er fjallað ítarlega um hina lagalegu aðferð, ýmis grunnhugtök lögfræðinnar sem henni tengjast og nemendum kynnt valin efni um sögulega þróun íslensks réttar. Meginefni námskeiðsins er tvískipt: Í fyrri hluta, réttarheimildafræði, er fjallað um réttarheimildirnar, rétthæð þeirra og innbyrðis samband og nemendum kynnt valdir þættir í réttarsögu Íslands. Einnig er fjallað um réttarkerfið, birtingu laga, skil eldri laga og yngri og afturvirkni laga. Í síðari hluta námskeiðsins, lögskýringarfræði, er fjallað um kenningar og hugmyndir um túlkun lagaákvæða og farið ítarlega yfir þær lögskýringaraðferðir sem eru almennt viðurkenndar í íslenskri réttarframkvæmd. Námskeiðinu ætlað að gefa heildstæða mynd af því hvernig komist er að lagalegri niðurstöðu að íslenskum rétti. Sjúkra- og upptökupróf eru eingöngu haldin á vorpróftímabili en ekki á sumarpróftímabili.

Í námskeiðinu verður farið yfir sögu þess svæðis sem telst til Mið-Austurlanda frá fornöld og fram á miðaldir. Fjallað verður um uppgang Egypta, Súmera og annarra þjóða í hinni svokölluðu 'vöggu siðmenningarinnar'. Sérstök áhersla verður lögð á uppgang íslam á 7. öld og það heimsveldi sem múslimar byggðu upp næstu aldir þar á eftir.  Fjallað verður um Múhameð spámann og eftirmenn hans, tilurð Kóransins, kalífat Umayya, kalífat Abbasída og 'gullöld' íslam. Námskeiðið er kennt á íslensku en mest af lesefninu verður á ensku.

Á víkingaöld héldu norrænir menn í stórum stíl frá meginlandi Skandinavíu vítt og breitt um Evrópu, austur til Miklagarðs og Kaspíahafs, vestur til Bretlandseyja, Írlands og Frakklands, og suður fyrir Íberíuskaga og inn í Miðjarðarhafið. Margvíslegar heimildir vitna um ferðir þeirra, fornleifar sem og ritaðar lýsingar þar sem þeir ganga undir ýmsum nöfnum og koma fyrir í margvíslegum hlutverkum, t.d. sem ógvekjandi innrásarsveitir, nokkuð friðsamir kaupmenn, eða leiguliðar.

Námskeiðið hefst í lok fjórða áratugarins. Rætt er um heimsstyrjöldina síðari og áhrif hennar í Sovétríkjunum, sigurinn yfir Þjóðverjum og stöðu Sovétríkjanna alþjóðlega og innanlands í lok stríðsins. Þá er farið yfir helstu orsakaþætti Kalda stríðsins, stjórnir kommúnista í Austur-Evrópu, samfélagsþróun og stjórnarhætti. Loks er fjallað um tímabil Khrúsjovs og Brezhnevs og horft á samfélagsbreytingar eftir dauða Stalíns, Perestrojku Gorbatjsovs og hrun Sovétríkjanna. Staða helstu sovétlýðvelda auk Rússlands verður skoðuð vandlega, einkum Úkraínu og rýnt í sögulega þætti sem geta varpað ljósi á innlimun Krímskagans 2014 og allsherjar innrás Rússa 2022.

Fjallað er í víðu samhengi um helstu viðfangsefni stjórnmálafræðinnar, eins og vald, lýðræði, ríkið og stjórnmálastefnur. Lögð er sérstök áhersla á að tengja umfjöllun námskeiðsins við íslensk stjórnmál og stjórnmálaþróun. Fjallað er meðal annars um þróun íslenskrar stjórnskipunar, kosningar, stjórnmálaflokka, þingið, framkvæmdarvaldið, opinbera stefnumótun og sveitarstjórnir.

Námskeiðinu er ætlað að kynna nemendur fyrir ólíkum kenningum og viðfangsefnum alþjóðastjórnmála, einkum út frá breyttri stöðu í alþjóðastjórnmálum eftir Kalda stríðið. Hnattvæðing er notuð sem ein grunnnálgun að viðfangsefninu. Byrjað er á því að fjalla um alþjóðakerfið, ríkið og stöðu þess í kerfinu. Þá er farið í grunnkenningar alþjóðastjórnmála og helstu greinar innan þess, s.s. stjórnmálahagfræði og öryggisfræði. Fjallað er um alþjóðastofnanir á borð við Sameinuðu þjóðirnar og hlutverk þeirra. Síðari hluti námskeiðsins er helgaður viðfangsefnum alþjóðastjórnmála, t.d. umhverfismálum, frjálsum félagasamtökum og mannréttindum.

Í námskeiðinu eru nemendur:
1) kynntir fyrir nokkrum helstu kenningum í alþjóðastjórnmálum, sem veit þeim grunn að skilningi á pólitískum viðburðum í samtímanum
2) þjálfaðir í að greina gagnrýnið hugmyndir og kenningar um hnattvæðingu/alþjóðavæðingu
3) kynntir fyrir samhengi milli viðburða í alþjóðastjórnmálum og kenningum á því sviði

Í námskeiðinu er sjónum beint að aðstæðum og atburðum í íslenskri stjórnmálasögu sem hafa sett mark sitt á íslensk stjórnmál. Fjallað er m.a. um aðdragandann að sambandslögunum 1918, fullveldi, tilkomu flokkakerfisins og átök um breytingar á kjördæmaskipuninni, stofnun lýðveldis 1944, átök um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, þorskastríðin, fiskveiðistjórnunarkerfið, átök um inngöngu Íslands í EES og afstöðuna til Evrópusambandsins. Einnig er farið stuttlega yfir þróun íslensks efnahagslífs og myndun og slit ríkisstjórna.

Með loftslagsbreytingum er talið að mikilvægi norðurslóða muni aukast á næstu áratugum þar sem náttúruauðlindir verða aðgengilegri og nýjar samgönguleiðir opnast. Á sama tíma skapast ógnir við viðkvæm vistkerfi og samfélög en efnhagsleg tækifæri verða einnig til. Arctic Circle samtökin mynda viðamikið tengslanet sem byggir á alþjóðlegu samstarfi og umræðu um framtíð norðurskautsins. Arctic Circle samtökin eru opinn og lýðræðislegur vettvangur með þátttöku ríkisstjórna, stofnana, fyrirtækja, háskóla, fræðimannahópa, umhverfissamtaka, samfélaga frumbyggja, almennra borgara og annars áhugafólks um þróun norðurskautsins og afleiðinga þess á framtíð jarðar. Árlega Arctic Circle ráðstefnan er stærsta alþjóðlega samkoman með áherslu á norðurskautið. Árlega mæta yfir 2000 þátttakendur frá yfir 50 löndum.

Á Arctic Circle ráðstefnunni hefur meðal annars verið fjallað um eftirtalin málefni:

• Bráðnun íss og öfgakennd veður
• Hlutverk og réttur innfæddra
• Öryggismál á norðurslóðum
• Innviðir fjárfestinga á norðuslóðum
• Byggðaþróun
• Innviðir flutningakerfa
• Orkumál
• Hlutverk Evrópu- og Asíuþjóða
• Asía og Norðursjávarsiglingaleiðin
• Lýðheilsa og velferð á heimskautasvæðum
• Vísindi og þekking frumbyggja
• Ferðamennska og flugsamgöngur á norðurslóðum
• Vistkerfi og haffræði
• Sjálfbær þróun
• Þróun endurnýjanlegrar orku fyrir afskekkt samfélög
• Tækifæri og ógnir við borun eftir náttúruauðlindum
• Auðlindir á norðuslóðum
• Viðskiptasamstarf á norðurslóðum
• Úthöfin á norðurslóðum
• Sjávarútvegur og lífrænar auðlindir
• Jarðfræði og jöklafræði
• Heimskautaréttur: sáttmálar og samningar
• Heimur háður ís: norðurslóðir og Himalaya

Á námskeiðinu taka nemendur þátt í Arctic Circle ráðstefnunni í Hörpu. Skyldumæting er fyrir nemendur á ráðstefnuna. Nemendur þurfa að mæta í tvær kennslustundir, eina stuttu fyrir ráðstefnuna og aðra stuttu eftir ráðstefnuna.

Arctic Circle Assembly verður 8. - 10. október 2026 í Hörpu. Skyldumæting er á ráðstefnuna, auk mætingar í eina session fyrir ráðstefnuna (6. október) og aðra í vikunni eftir ráðstefnuna. 

Nemendur greiða skráningargjald á ráðstefnuna. Gjaldið er almennt nemendagjald með afslætti. 

Loftslagsbreytingar eru hnattrænt vandamál og eitt af mest krefjandi umhverfisvandamálum líðandi stundar og verður áfram í nánustu framtíð. Síðan 1992 hafa verið margir fundir og samkomulög á vegum Sameinuðu þjóðanna.

Í námskeiðinu verður farið yfir loftslagsbreytingar frá nokkrum sjónarhornum. Byrjað á að fara yfir helstu gögn og vísindi er tengjast loftslagsbreytingum og líkönum af framtíðar breytingum. Síðan verður fjallað um áhrif og varnarleysi (e. vulnerability) og viðleitni til að draga úr áhrifum og aðlagast loftslagsbreytingum. Einnig er fjallað um málefni eins og loftslags-flóttamenn, mismunandi áhrif eftir kyni og samningaviðræður.

Einkunnargjöf byggir á skriflegu verkefnum, þátttöku í tímum og kynningum, auk prófa. Nemendur sem taka þetta námskeið hafa almennt mjög mismunandi bakgrunn og þú munt hafa tækifæri til að læra um loftslagsbreytingar frá mismunandi sjónarhornum.

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

Í námskeiðinu er fjallað um mannslíkamann frá þjóðfræðilegu og menningarsögulegu sjónarhorni. Skoðuð eru mismunandi viðhorf til líkamans eins og þau birtast í hugmyndum um samband hugar og líkama, afstöðu til hreinlætis og líkamsumhirðu, líkamlegs útlits, siðlegrar hegðunar o.fl. Að hvaða leyti eru hugmyndir um líkamsfegurð og heilbrigði mótaðar af samfélaginu? Hvernig hefur breytt þekking og aðferðir í lífvísindum og heilsufræði mótað hvernig litið er á líkamann? Með hvaða hætti er líkamleg hegðun háð lögum og reglum samfélagsins og hvernig er skynjun okkar og sýn á líkamann háð viðmiðum samfélagsins? Sérstök áhersla er lögð á að kanna líkamann sem menningarlegt fyrirbæri í íslensku samfélagi frá nítjándu öld og til samtímans.

Spurt er hvernig stefnur og straumar í heilsurækt hafa áhrif á líkamlega upplifun fólks, hvernig merking er lesin í útlit og framkomu; hvernig sómatilfinning og siðir marka líkamlega hegðun og hvernig samband mannslíkama og menningar birtist t.d. í þjóðbúningum og sundfatatísku, megrunarkúrum og borðsiðum, heilbrigðisreglugerðum og baðsiðum, mannkynbótum og fegurðarsamkeppnum eða gangráðum og brjóstastækkunum.

Í þessu námskeiði kynnast nemendur alþýðutónlist í gegnum tíðina, skoða uppruna hennar og hlutverk í menningu, samfélagi og sjálfsmyndarsköpun; alþýðutónlist sem hefur orðið að æðri tónlist trúarbragða og efri stétta, og tónlist jaðarhópa og minnihlutahópa sem orðið hefur að meginstraumstónlist. Menningarlegt hlutverk tónlistar sem andóf, sameiningarafl, sjálfsmyndarsköpun, afþreying og iðnaður, verður rannsakað. Farið verður yfir sögu söfnunar tónlistar, úrvinnslu og útgáfu.

Skoðaðar verða þjóðsögur og arfsagnir tónlistarheimsins um tónlistarmenn og tónlistarstefnur, og efnismenning tónlistar verður rædd. Hugmyndir um sköpun og eðli tónsköpunar verða skoðaðar, m.a. í tengslum við höfundarrétt, almannarétt og endurnýtingu tónlistar, þ.e. sem efnivið nýsköpunar í tónlist.

Rímnakveðskapur, raftónlist, blús, rapp, grindcore, klassík, hip-hop, jazz, popp, pönk messur, breakbeat, ópera og dauðarokk.

Í námskeiðinu verður íslensk sagna og þjóðtrúarhefð rannsökuð í ljósi frumheimilda og fræðilegrar umræðu á síðustu árum. Meginviðfangsefnið verður hvernig íslenskar sagnir hafa orðið til, gengið frá manni til manns og lifað og þróast I munnlegri hefð. Rætt verður um samhengi íslenskrar þjóðsagnasöfnunar á 19. og 20. öld og skoðað hvernig Sagnagrunnurinn, kortlagður gagnagrunnur um sagnir þjóðsagnasafnanna, getur nýst sem rannsóknartæki. Þá verður sjónum beint að efnisflokkum íslenskra sagna og fjallað um það hvernig sagnir kortleggja landslag, menningu og náttúru og gefa  innsýn inn í hugmynda- og reynsluheim fólksins sem deildi þeim. Jafnframt verður reynt að meta hvað sagnirnar geta sagt um þjóðtrú á Íslandi og hugað sérstaklega að reynslusögnum (memorat) og heimildagildi þeirra. Nemendur munu einnig kynnast helstu flökkusögnum á Íslandi og því hvernig mismunandi sagnahefðir og þjóðtrú nágrannalandanna setja mark sitt á þær.

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Á undanförnum fjórum áratugum hafa menningarstofnanir eins og söfn orðið skotmark í breyttri menningarpólitík víða um heim. Söfnum hefur verið stillt upp í ríkari mæli sem lið í efnahagslegri endurskipulagningu og uppbyggingu, samfélagslegri og þjóðernislegri ímyndapólitík og sem vettvangi lýðræðislegrar þátttöku. Nýjar hugmyndir og nýtt tungutak fylgir þessum breytingum, þar á meðal að samvinna og sameining stofnana eigi að vinna aukinni samfélagslegri hagsæld brautargengi. Stafrænni tækni er gjarnan beitt í þessari deiglu sem afli til samlegðar og aukinnar framleiðni á sviði nýsköpunar.

Í þessu námskeiði verða þessi atriði skoðuð út frá áðurtöldum sjónarhornum. Við munum kanna fræðileg skrif og skoða raundæmi af vettvangi safna í Evrópu og á Íslandi, sem hafa verið í eldlínu breytinganna. Innlendir og erlendir fyrirlesarar munu vera með innlegg í námskeiðið. Námskeiðið er kennt í fjarnámi og byggist námsmat á verkefnum sem unnin eru jafnt yfir önnina.

Í námskeiðinu er fjallað um persónulegt líf fólks í íslenska sveitasamfélaginu fyrr á öldum til sjávar og sveita. Rýnt er í nærumhverfi fólks: efnismenningu torfbæjarins, einkalíf og félagslíf húsbænda og vinnuhjúa, verkmenningu innan stokks og utan og neysluhætti í gamla íslenska sveitasamfélaginu. Nemendur kynnast þeim aðferðum sem beitt hefur verið til að rannsaka lífshætti og lífsferil einstaklingsins í þessu samfélagi. Í námskeiðinu vinna nemendur með persónuleg frumgögn frá fyrri tíð.

Í þessu námskeiði er veitt yfirsýn yfir bókmenntasögu síðustu 4000 ára með lestri valinna meistaraverka frá Afríku, Asíu og Evrópu. Verkin verða lesin í íslenskum þýðingum. 

Forsaga fjallar um menningarsögu mannkyns eins og hún birtist í efnismenningunni, frá upphafi verkmenningar fyrir rúmlega 2,5 milljónum ára til loka járnaldar (≈ 0-800 AD), þ.e. einkum þau tímabil sem aðeins takmarkaðar eða engar ritheimildir eru til um. Í námskeiðinu verður farið yfir grundvallaratriði forsögu, svo sem tímatalsfræði og skilgreiningar forsögulegra menningarsamfélaga. Auk þess  verður fjallað um ýmsar birtingarmyndir forsögulegra menningarsamfélaga, svo sem búsetumynstur, grafsiði, verkmenningu og verktækni, verslun og viðurværi. Áhersla verður lögð á þróun mannsins í hnattrænu samhengi og síðari forsögu Evrópu (≈ 10.000 BC-800 AD).

Í lok námskeiðsins er þess vænst að nemendur geti fótað sig í orðfæri forsögulegrar fornleifafræði og kunni skil á helstu vörðum forsögulegrar tímatalsfræði og evrópskrar forsögu.

Þessi vinnustofa veitir nemendum fræðilegan grunn til þess að nálgast heimsmynd og upplifun fólks á miðöldum í gegnum efnismenningu. Þátttakendur kynnast hugtakinu efnisveruleika sem fæst við efniseiginleika hluta og áhrif þeirra á skynjun fólks. Á miðöldum einkenndist skilningur á efnisheiminum af sterkri trú á mætti hans; efni var gjarnan álitið lifandi og hlutir voru taldir geta miðlað guðlegri íhlutun og veitt vernd gegn sjúkdómum og hamförum. Auk efnisveruleika fjallar vinnustofan um hugmyndir miðalda um líkamann og skynjun til þess að dýpka skilning nemenda á upplifun fólks á heiminum í kringum sig.

Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér.

Í nútíma heimi er auðvelt að hugsa um fortíðina sem eitthvað sem er langt í burtu og hversdeginum óviðkomandi – hvort sem það er heimsókn á safn eða jafnvel fornleifafræðinám, sagan virðist alltaf vera aðskilin frá hversdagsleikanum. Hún er áhugamál okkar eða eitthvað sem við skoðum okkur til skemmtunar. Markmið þessa námskeiðs er að skoða samtímann frá sjónarhorni fornleifa- og sagnfræði: á hvaða hátt er líf okkar afleiðing atburða sem gerðust í fortíðinni? Námskeiðið mun sýna hvernig fortíðin lifir í nútímanum – ekki sem sögustaðir eða fornleifafræðibók heldur sem eitthvað sem hefur áhrif á skipulag hversdagsins og efnisveruleikan sem við búum í. Þótt rætur þessa ferla nái aftur til líffræðilegrar þróunar okkar þá má færa sterk rök fyrir því að flestir áhrifavaldarnir sem skapa umhverfi okkar eigi sér upphaf á síðustu 500 árum.

Viðfangsefni
Námskeiðinu er ætlað að veita almennt yfirlit yfir strauma og stefnur í vestrænni heimspeki á 17. og 18. öld, kynna sérstaklega tiltekin viðfangsefni, kenningar og rökfærslur í þekkingarfræði og frumspeki þessa tímabils með nákvæmum lestri og samanburði valinna verka, einkum eftir Descartes, Hume og Kant, svo og að þjálfa nemendur í lestri, greiningu og túlkun heimspekirita.

Kennsla
Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðutímum. Í fyrirlestrum verður leitast við að gefa heildaryfirsýn yfir viðfangsefnið, setja verkin í samhengi og greina mikilvægustu kafla ritanna. Í umræðutímum verður rætt nánar um tiltekin efnisatriði, bókarkafla, rökfærslur eða spurningar sem vakna við lesturinn.

Yfirlit yfir íslenska bókmenntasögu frá öndverðu til loka 19. aldar. Lögð verður áhersla á að setja hræringar og nýjungar í íslenskum bókmenntum í samhengi við alþjóðlega strauma í bókmenntum álfunnar.

Þetta námskeið fjallar um sögu Kína frá goðsögulegum tíma Xia-veldisins á þriðja árþúsundi f.Kr. fram að upphafi nítjándu aldar. Varpað verður ljósi á jafnt þær breytur sem varðað hafa mestu um mótun kínverskrar menningar sem einstaka viðburði í pólítískri og samfélagslegri framvindu þjóðarinnar. Veitt verður yfirlit yfir tilkomu og þróun áhrifamestu kínversku trúarbragða- og heimspekikerfa, einkum konfúsíanisma, daoisma og búddisma. Áhrifamiklir einstaklingar verða kynntir til sögunnar og samskipti og gagnkvæm áhrif erlendra þjóðhópa og Kínverja fá umtalsvert vægi.

Námskeiðið kynnir nemendum menningu, sögu og samfélag Rómverja. Áhersla verður lögð á tímann frá 201 f.o.t. til 180 e.o.t. Fjallað verður um helstu atburði sögunnar, megin stofnanir samfélagsins, samfélagsgerð, fjölskyldu og kynjahlutverk, þrælahald, menntun, menningu, trú afþreyingu og hversdagslíf. Auk stoðrita verða lesnir fornir textar í þýðingu (enskri eða íslenskri) en ekki gert ráð fyrir latínukunnáttu.

Yfirlit yfir sögu kvikmyndalistarinnar frá upphafi hennar undir lok 19. aldar til okkar daga. Áhrifaríkustu stefnur hvers tíma verða skoðaðar og lykilmyndir sýndar. Nemendur kynnast sovéska myndfléttuskólanum (montage), franska impressjónismanum, þýska expressjónismanum, stúdíókerfinu bandaríska, ítalska nýraunsæinu, japanska mínímalismanum, frönsku nýbylgjunni, þýska nýbíóinu, suður-ameríska byltingabíóinu og Hong Kong-hasarmyndinni svo eitthvað sé nefnt, og reynt verður að bera þessar ólíku stefnur saman. Lögð verður áhersla á að skoða fagurfræðilega þróun kvikmyndarinnar sem og samtímaleg áhrif á útlit og inntak hennar. Námsmat byggist á tveimur prófum.

Helstu sérkenni og söguleg þróun íslenskrar myndlistar síðustu áratugi 20. aldar og á fyrsta áratug 21.aldar skoðuð í ljósi íslensks samfélags og samhengis við erlenda listþróun. Meðal viðfangsefna er arfleifð SÚM á áttunda áratugnum, stofnun Gallerís Suðurgötu 7 og Nýlistasafnsins, einkenni hins íslenska konsepts og annarra „nýlista“, svo sem ljósmynda, innsetninga og gjörninga, stofnun Myndhöggvarafélagsins í Reykjavík og uppgangur þrívíddarlistar, endurkoma olíumálverksins á níunda áratugnum, vídeólistar starfrænna miðla og í seinni tíð skörun myndlistar, kvikmyndamiðilsins og tónlistar. Hugað verður að afstöðu yngri kynslóðar myndlistarmanna til myndlistararfsins á hverjum tíma, m.a. til náttúruarfleifðar og að "þjóðlegri" birtingarmynd myndlistar. Þá er fjallað um einkenni gagnrýnnar umræðu um myndlist, listmenntun, þátttöku í Feneyjabíennal, rekstur gallería og stofnun sýningarhópa í samtímanum. Kennt í HÍ.

Fjallað verður um þróun myndlistar frá umbrotatímum módernismans á síðustu áratugum 19. aldar, í gegnum helstu framúrstefnuhreyfingar eða -isma 20.aldar fram til ársins 1960. Gerð verður grein fyrir helstu stefnum módernískrar myndlistar, forsendum þeirra, sérkennum og mikilvægi fyrir síðari tíma. Fjallað verður um tengsl listar við pólitík, heimspeki og þjóðfélagsþróun og hugað að róttæku endurmati á fegurðarhugtakinu í listum á 20. öld. Hvernig skila breyttar hugmyndir um tíma og rými sér í listinni? Hvernig raska ofangreindar listastefnur venjubundinni skynjun manna á umhverfinu og raunveruleikanum. Hvað er "innri veruleiki"? Þarf myndlist að vera sýnileg? Hver er munur á myndmáli og tungumáli og annars konar táknmáli? Reynt verður að fella alþjóðlegar sýningar sem hingað koma að námskeiðinu og verða þær sóttar heim í tengslum við það.

Þetta námskeið tekur upp þráðinn þar sem námskeiðinu Saga-Miðausturlanda I sleppir. Það er þó ekki nauðsynlegur undanfari, hægt er að taka bæði námskeiðin eða annað þeirra. Hér verður farið yfir þróun mála í Mið-Austurlöndum frá ca 1300, uppgang Ottómana og Safavída, og sér í lagi tengsl þeirra við Vesturlönd. Meðal efnis verður nýlendustefna Evrópuríkja í þessum heimshluta og áhrif þeirra á menningu og stjórnmál, uppgangur þjóðernishyggju og tilurð ríkja, og ýmis átök og ágreining sem mótað hefur svæðið allt til dagsins í dag. Námskeiðið er kennt á íslensku en mest af lesefninu verður á ensku.

The field of Folklore, emerging out of the phenomena collectively referred to as  Modernity, has a complicated and problematic relationship with gender, both in the material that circulates and the subsequent academic treatment of that material. This seminar combines theoretical perspectives from Gender Studies and Folkloristics to better understand the interconnectedness of popular cultural forms, analyses, and the operations of power, specifically gender relations. Beginning with a feminist critique of Folkloristics from within (a historical reference point), we will examine more recent work on the relationship between gender and genre, between the empowering acts of ordinary rituals (so-called women‘s genres), and how the old, debunked Nature/Culture divide, in which women‘s genres were debased and denigrated, may, looked at from a different perspective, suggest alternate approaches to some contemporary global issues.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

Í námskeiðinu verður efnisleg hversdagsmenning tekin til gagngerrar umfjöllunar. Gefið verður yfirlit yfir þetta þverfaglega rannsóknarsvið og rýnt jöfnum höndum í dæmi úr samtímanum og frá fyrri tíð, íslensk og erlend. Meðal annars verður fjallað um föt og tísku, matarhætti, hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu, rusl og hreinlæti, handverk og neyslumenningu, hús og garða, heimilið, borgarlandslag, söfn og sýningar. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, kyngervi, neyslu, rými og stað.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Námskeiðið fjallar um hvernig sjálfsmyndir og ímyndir af Íslendingum og öðrum þjóðum hafa mótast og hvernig þær vinna með alþýðuhefðir á hverjum stað. Við skoðum íslenskan veruleika og ímyndir í samanburði við reynslu ýmissa grannþjóða og rannsökum hvernig sögur, siðir og minjar skapa þjóðir og móta þær, frá þjóðminjasöfnum til þorrablóta í London; og frá viskídrykkju (í Skotlandi) til víkingasagna (á Norðurlöndum), með viðkomu á Up Helly Aa (á Hjaltlandseyjum) og Ólafsvöku (í Færeyjum); við skoðum hönnunarsýningu (á Grænlandi), norrænar byggðir í Vesturheimi og sendum myndir af öllu saman á samfélagsmiðla.

Við berum niður í kvikmyndum og tónlist, hátíðum, leikjum og skrautsýningum stjórnmálanna. Sérstaklega verður greint hvernig þjóðlegar ímyndir sameina og sundra hópum fólks. Í því samhengi verður horft til kvenna og karla, búsetu (borgar og landsbyggðar), fólksflutninga fyrr og síðar (innfluttra, brottfluttra, heimfluttra), kynþáttahyggju og kynhneigðar. Við rannsökum þessar ímyndir sem hreyfiafl og hugsjón, auðlindir og þrætuepli og skoðum hvernig þeim er beitt í margvíslegu skyni af ólíku fólki á ólíkum stöðum, jafnt af þjóðernispopúlistum sem græningjum, ríkisstofnunum og bönkum, fræðafólki og nemendum.

Í námskeiðinu er rýnt í ýmis dæmi frá nítjándu öld til samtímans um „ómenningu“ allt frá áliti Jónasar Hallgrímssonar á rímum og Jónasar frá Hriflu á amerískum reyfurum og klessumálverkum til samtímaumræðna um graffítí, tölvuleiki og tónlistarmyndbönd. Fjallað er um hugmyndir, hegðun og menningarafurðir sem taldar eru hafa verið skaðvaldar í íslenskri menningu eða ógnað á einhvern hátt heilbrigðu menningarlífi. Þannig er meðal annars staðnæmst við andúðina á djassi, rokki og atómskáldskap og fjallað um eðli þeirrar ógnana sem talið var stafa af slíkum fyrirbærum. Samhengi samfélagslegs valds og menningar er tekið til rækilegrar skoðunar og spurt hverjir hafi skilgreint ómenningu, með hvaða aðferðum og í hvaða tilgangi.

Spurt er hvort ógnvaldarnir eigi eitthvað sameiginlegt og hvort skilgreining þeirra sé háð hagsmunum, hugsjónum og siðferðisviðmiðum sem tekið hafa breytingum í tímans rás. Skoðað er að hvaða leyti hugmyndir um ómenningu sem andhverfu íslenskrar menningar hafa átt þátt í að móta hana og skilgreina:

Hvaða þátt hafa hugmyndir um hið menningarlega og viðmið um siðmenningu átt í að marka viðteknar hugmyndir um íslenska menningu? Að hvaða leyti hefur íslensk menning mótast í viðnámi gegn erlendri fjöldamenningu sem meðal annars hefur verið álitin birtast í gervi danskrar kjólatísku og amerískra sápuópera?

Markmið námskeiðsins er að skoða hvernig fólk tengist ólíkum stöðum með mismunandi hætti: Átthögum, ættaróðulum, heimilum, húsum, götum, hverfum, miðborgum, sveitum, torfbæjum, eyðibýlum, óbyggðum, sumarbústöðum, sólarströndum, sundlaugum, söfnum, skemmtigörðum, kirkjugörðum, þjóðgörðum, helgistöðum, verslunarmiðstöðvum og flugvöllum. Skoðað verður hvernig byggt og óbyggt umhverfi fær merkingu í gegnum það að dvelja á staðnum eða heimsækja. Hvað tengir fólk við tiltekna staði umfram aðra? Hver er munurinn á tengslum fólks við t.d. æskuslóðir og áfangastað? Hvernig máli skiptir munurinn á að vera aðfluttur og innfæddur? Hvað fellst í því að finnast maður tilheyra, eiga heima, á einhverjum stað? Hvernig tengjast flóttamenn, farandverkamenn og aðrir innflytjendur stöðum þeim þeir flytja til og hvernig halda þeir við eða rjúfa tengslin við staðinn og landið sem þeir koma frá? Hvernig tengsl skapar fólk sem er á tímabundnu eða sífelldu flakki tengsl við staði og landslag? Hvernig skapa þeir sem eru aðfluttir eða dvelja tímabundið á tilteknum stað sér heimili. Hvaða hlutverki gegnir reynsla, skynjun, minningar, fagurfræði, samsömun og söguskilningur í þeim tengslum og þeirri merkingu sem staðir hafa í hugum fólks? Hugað verður að því hverjir geta gert tilkall til staða sem sinna eigin og hvernig búsetuþróun (s.s. brottflutningur og fjölmenning) og hugmyndafræði (t.d. á vettvangi tungumáls, þjóðernishyggju og kynþáttahugmyndir) áhrif á hver getur gert tilkall til staðarins og hvernig? Hvernig breytast merkingarvísanir staða frá einum tíma til annars? Hvernig stýra samfélagslegar formgerðir, pólítísk markmið og skilningur á staðarhugtakinu þeirri merkingu sem staðir hafa í hugum einstaklinga og samfélagshópa?

Athugið, námskeiðið kennt annað hvert ár. 

Í námskeiðinu er fjallað um þjóðhætti og daglegt líf í íslenska sveitasamfélaginu fyrr á öldum, jafnt til sjávar og sveita. Rætt er um aðferðir við rannsókn á efnismenningu, þjóðháttum og daglegu lífi og viðfangsefnið sett í erlent rannsóknarsamhengi. Nemendur kynnast margvíslegum þjóðháttarannsóknum og fjallað er á gagnrýnin hátt um ólíka heimildaflokka - yfirlitsrit, fræðirit og ýmsar frumheimildir. Lögð er áhersla á að greina hugmyndafræði hversdagsins og lífsferil einstaklinga í gamla sveitarfélaginu, um leið og skoðað er hvaða aðferðir dugi best til að rannsaka lífshætti fólksins sem þar ól allan sinn aldur. M.a. er unnið með óprentaðar persónulegar heimildir, svör við spurningalistum og dagbækur.

Fjallað er um sérstöðu og einkenni sagnfræði og hvernig sambandi hennar við aðrar fræðigreinar er háttað. Rannsóknatækni sagnfræðinga er kynnt sem og fræðileg vinnubrögð í sagnfræði, einkum heimildafræði, megindlegar aðferðir í sagnfræði og ritgerðasmíð. - Námskeiðið skal taka á fyrsta misseri í sagnfræðinámi (öðru misseri fyrir þá nemendur sem byrja um áramót).

Námskeiðið er eitt af kjarnanámskeiðunum og áherslan verður á nývæðingu samfélagsins á fyrri hluta nýaldar. Markmiðið er að nemendur öðlist yfirsýn yfir tímabilið frá byrjun 16. aldar til loka 18. aldar. Hugað verður að viðfangsefnum á borð við heimsvaldastefnu og hnattrænum tengslum, þróun kapítalisma og þrælahalds, stríð og uppbyggingu ríkisvalds, áhrif frumbyggjasamfélaga í Norður-Ameríku, og upphaf byltingaraldar í Bandaríkjunum, Frakklandi og Haíti. Námskeiðið tekur með öðrum orðum á fjölmörgum þáttum sem tengjast mótun nútíma samfélagsins eins og við þekkjum það í dag.

Veitt verður yfirlit um valda þætti í sögu Íslands frá byrjun sextándu aldar til upphafs þeirrar nítjándu og fjallað sérstaklega um nokkur viðfangsefni tímabilsins, m.a. út frá frumheimildum. Greint verður frá viðhorfi fræðimanna og almennings til þessa hluta Íslandssögunnar, ástæður þess og breytingar á síðustu áratugum, fjallað um breytingar á íslensku þjóðlífi í kjölfar siðaskipta og um heilbrigðismál, menntun og menningu, galdra og trúarstefnur, dómsmál, þéttbýlismyndun, framfarahugmyndir og tengsl Íslands við umheiminn fram undir aldamótin 1800. Nemendur skrifa stutta ritgerð eða verkefni um afmarkað efni sem einkum byggir á frumheimildum.

Síðmiðaldir (14.-15. öld) einkenndust af andstreymi á flestum sviðum evrópsks samfélags. Eftir mannfjölgun, þenslu og vöxt undangenginna þriggja alda sóttu drepsóttir nú fast að með mannfelli og hörmungum. Efnahagsþrengingar settu svip sinn á mannlíf hátt og lágt ― valdamenningu, félagsformgerðir og trúarlíf. Menntun, menning og listir héldu fyrra afli en dauði og forgengileiki mannlegs lífs var víða í forgrunni. Innri friður álfunnar átti einnig undir högg að sækja þegar konungsveldi efldust enn frekar, oft með íþyngjandi og ófriðlegum hætti fyrir vinnandi stéttir og almúga. Rómarkirkjan, sem risið hafði hátt undir páfavaldi á hámiðöldum, fór hins vegar halloka fyrir veraldarvaldhöfum eða staðbundnu kirkjuvaldi og dró úr völdum páfa innan kirkju og kristindóms. En hvert sem litið er á tímabilinu haldast dauði og endurfæðing í hendur, eftirvænting eftir því sem tekur við þessa heims og annars í skugga dauðans.
Dauði og endurfæðing er inngangsnámskeið sniðið að nýnemum í sagnfræði ― öðrum er velkomið að nýta það sem valnámskeið. Lesin verður grunnbók um tímabilið en sjónum einkum beint að eftirtöldum þemum í fyrirlestrum: (1) Hnignun páfavalds og efling kirkjuþinga; (2) trúarinnlifun, alþýðutrú og mystisismi; (3) efling ríkisvalds við þröngan kost, stríð og örðuga skattheimtu; (4) Svarti dauði og mannfækkun af hallærum ― langvinn áhrif á efnahag, verslun og félagsgerðir; (5) menntun, menning og listir í skugga mannfellis og drepsótta; (6) rætur siðaskipta og endurreisnar í miðaldamenningu.
Námsmat byggir á stuttri ritgerð og skriflegu lokaprófi.

Í námskeiðinu er fjallað um sögu tímabilsins frá 1815 og fram í fyrri heimsstyrjöld. Meginumfjöllunarefnið er lýðræðisþróun 19. aldar. Þrír þræðir verða dregnir í gegnum þá frásögn: 1) Fjallað verður um hugmyndir um kvenréttindi og kvennahreyfingar 19. aldar í samhengi við almenna þróun kosningaréttar, afnám þrælahalds og velferðarmál. 2) Sú umfjöllun er svo tengd við þjóðernishugmyndir og mótun þjóðríkja á tímabilinu og þá um leið hver uppfylli skilyrðin um þegn/borgara. 3) Þriðji þráðurinn tengist hinum tveimur – nýlendukapphlaup Evrópuríkja, Bandaríkjanna og Japans og áhrif þess á samfélög í Afríku og Asíu.  

Námskeiðið fjallar um sagnaritun Forngrikkja og Rómverja, rekur upphaf hennar og þróun og ræðir umfang hennar, eðli, aðferðir og tilgang. Fjallað verður um höfunda á borð við Heródótos, Þúkýdídes, Xenofon, Pólýbíos, Cato, Sallustius, Livius, Plútarkos, Suetonius, Tacitus, Ammianus Marcellinus auk annarra. Lesið verður m.a. úr frumtextum í þýðingum.

Í námskeiðinu er fjallað um sögu Íslands frá landnámi til siðaskipta í ljósi ritheimilda og fornleifa. Yfirlit um sögu víkingaaldar og sögu rannsókna á víkingaöld. Farið er yfir landnámið, forsendur þess og framgang í ljósi fornleifa og ritheimilda. Fjallað verður um mótun nýs samfélags, sjálfsmynd þess og hagrænan grundvöll, byggðaþróun, trú og trúskipti, pólitísk innanlandsátök og innleiðingu ríkisvalds á þrettándu öld.  Kirkjan og félagsleg, menningarleg, pólitísk og hagræn áhrif hennar eru í brennidepli í seinni hluta námskeiðsins. Þessi viðfangsefni verða sett í samhengi við almenna sagnaritun tímabilsins, þróun tækni og efnismenningar og þróun mála í umheiminum. Áhersla er lögð á að nemendur kynni sér frumheimildir, bæði ritheimildir og fornleifar. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og í umræðutímum.

Á námskeiðinu verður fjallað um alþjóðasögu á 20. öld með áherslu á þær breytingar sem orðið hafa á alþjóðakerfinu og –stjórnmálum. Í fyrsta lagi verður sjónum beint að nýrri ríkjaskipan í Evrópu eftir fyrri heimsstyrjöld og áhrifum nýrra stjórnmálastefna eins og kommúnisma og nasisma/fasisma. Í annan stað verður gerð grein fyrir aðdraganda og þróun síðari heimsstyrjaldar og afleiðingum hennar, einkum afnám nýlendustefnunnar og þjóðernisbaráttu í Afríku og Asíu. Í þriðja lagi verður fjallað um birtingarmyndir þess valdakerfis sem lá kalda stríðinu til grundvallar og forræðisstöðu Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Loks verður vikið breyttri heimsskipan og nýjum valdahlutföllum í samtímanum, þar sem rætt verður um uppgang Kína og samkeppni við Bandaríkin.    

Námskeiðinu er ætlað að veita nemendum yfirsýn yfir meginþætti í félags- og hagsögu Íslands frá byrjun 19. aldar og fram til okkar tíma. Áhersla er lögð á að nemendur öðlist gagnrýninn skilning á félagslegum og efnahagslegum aðstæðum Íslendinga og hvernig þær breytast. Jafnframt er leitast við að nemendur öðlist færni við að greina og miðla fræðilegri þekkingu og byggi þar á því sem þeir hafa lært í námskeiðinu Sagnfræðileg vinnubrögð.  Helstu viðfangsefni námskeiðsins eru efnahagsleg tengsl Íslands við umheiminn; vöxtur og hnignun landbúnaðarsamfélagsins, orsakir og afleiðingar atvinnubyltingarinnar um 1900, stéttaskipting og nýir lífshættir í iðnaðarsamfélagi; konur, karlar og atvinnulífið; fólksfjöldi og fjölskyldulíf; áhrif heimsstyrjaldanna; kreppan mikla og haftakerfið, hagvöxtur og hagsveiflur; Evrópusamvinna og alþjóðavæðing efnahagslífs; vöxtur velferðarsamfélagsins; atvinnuþróun á lýðveldistímanum; fjármálavæðing efnahagslífs og „Hrunið“.

Námskeiðinu er ætlað að veita nemendum gagnrýnin skilning á sagnaritun um þróun íslensks stjórnmála- og menningarlífs frá upphafi nítjándu aldar til samtímans. Sjónum er beint að eftirtöldum þáttum: (i) þjóðríki og sjálfstæðisbarátta, (ii) lýðræði, (iii) menning og menntun, (iv) kyn, kynverund og stéttir, (v) flokkar og hagsmunasamtök og (vi) tengsl við umheiminn. Áhersla er lögð á að setja sögu Íslands í norrænt, vestrænt og hnattrænt samhengi. Í námskeiðinu fá nemendur þjálfun í að lesa og ræða frum- og eftirheimildir sem og í að afla heimilda og skrifa fræðilegan texta um afmarkað viðfangsefni.

Námskeiðinu er ætlað að auka þekkingu og færni nemenda í skilningi og notkun á hugtökum og kenningum sem notuð eru í sagnfræði og fræðilegri umfjöllun um samfélög, menningu og stjórnmál.

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Ísland var lengi vel bændasamfélag þar sem landbúnaður var ráðandi atvinnugrein frá landnámi og fram eftir 20. öld. Námskeið þetta miðar að því að skoða þróun bændasamfélagsins með sérstaka áherslu á 19. öld og fram til dagsins í dag. Efnismenning og efnislegir hlutir verða sérstakt viðfangsefni nemenda þar sem eigur bænda, vinnuhjúa og safngripir verða meðal annars notaðir til að kynnast landbúnaðarháttum og sveitaheimilum. En heimili bænda í fortíðinni eru athyglisverðar framleiðslueiningar þar sem mörk einkalífs og atvinnu voru óljós. Rýnt verður í þessa þróun og þannig dregið fram hvernig landbúnaðarhættir hafa breyst í gegnum áranna rás með tilliti til efnismenningu. Markmiðið með þessu námskeiði er að sýna fram á hið stóra hlutverk sem landbúnaður gegndi í daglegu lífi fólks og hvaða áhrif greinin hafði á þróun samfélagsins. Nemendur munu koma til með að vinna með staka gripi en líka söfn hluta og þannig bæði að kynnast landbúnaðarsögu landsins en einnig fá þjálfun í að nýta efnismenningu til frásagnar í rannsóknum sínum. Hver var þróun íslenskra landbúnaðarhátta fram til 21. aldar? Hvaða hlutir voru á heimilum bænda og hvaða hlutverki gegndu þeir? Hvernig hagaði fólk daglegu lífi út frá efnum sínum? Hvernig getur stakur gripur „sagt frá“ hinu liðna?

Í þessu námskeiði er kannað hvernig loftslagsbreytingar, jarðvegsrof og auðlindaskortur fléttuðust saman við bjargræðisleiðir og menningarlega þýðingu á Íslandi og á hinu víðfeðma Norður-Atlantshafssvæði. Nemendur greina frásagnir fornsagna og lagatexta samhliða vísindagreinum og kanna hvernig sögulegar heimildir stemma við (eða stangast á við) fornleifafræðileg og umhverfisleg gögn.

Námskeiðið veitir staðgóðan inngang og yfirlit yfir hagsögu vesturlanda, frá síðari iðnbyltingunni í lok 19 aldar og til okkar daga. Nemendur munu öðlast yfirsýn yfir þróun efnahagslífs í Evrópu og Norður-Ameríku og efnahagsþróun og þróun fjármagnsmarkaða hefur haft áhrif á samfélagsþróun þessa tímabils.
Í námskeiðinu kynnast nemendur hag- og viðskiptasögu sem fræðigrein og mörgum mikilvægustu kenningum, hugmyndum og hugtökum sem notaðar eru í hag- og viðskiptasögu. Sjónum er beint að sögu fyrirtækisins og fjármagnsmarkaða sem stofnana og aðalleikenda í sögu kapítalismans. Þó fyrirtæki og fjármagnsmarkaðir eigi sér langa sögu, eru skipulegir fjármagnsmarkaðir og kauphallir, ásamt stórfyrirtækjunum sem reiða sig á þá, nýrri af nálinni. Það er ekki fyrr en með annarri iðnbyltingunni í lok 19 aldar sem þessi fyrirbæri verða algerlega miðlæg í iðnvæddum markaðshagkerfum. Fjallað verður um hlut kauphalla og bankastofnana í tilurð stórfyrirtækja beggja vegna Atlantshafsins í lok 19 aldar, sérstaklega í Bandaríkjunum og Þýskalandi, og ólíkar kenningar hagfræðinga um hlutverk og eðli markaða, fyrirtækja, og kapítalista í þeirri þróun.

Meðal annars verður fjallað um kenningar stofnanahagfræðinga á borð við Thorstein Veblen, Ronald Coase, og Oliver Williamson, auk hag- og viðskiptasögufræðinga á borð við Alexander Gerschenkron, Alfred Chandler og Richard Tedlow.  Fjallað verður um síðbúna iðnvæðingu og rannsóknir á hlutverki fjárfestingarbanka í iðnvæðingu Þýskalands, deilur um sögulegt hlutverk „fyrirtækjaskipstjóra“ (Captains of Industry) og ræningjariddara (Robber Barons) í iðnvæðingu Bandaríkjanna og um eðli og uppruna stórfyrirtækisins. Þá verður fjallað umbreytingar á hlutverki kauphalla og alþjóðlegra fjármagnsmarkaða á 20. öld, sérstaklega með hliðsjón af óstöðugleika og fjármálakreppum. Vöxtur alþjóðlegra fjármagnsmarkaða og afregluvæðing í lok 20. aldar og í upphafi þeirrar 21., sem lýkur með fjármálahruninu 2008.

Dýrlingar voru mikilvægir í félags-, trúar- og stjórnmálalífi miðalda. Staðbundin norræn dýrlingadýrkun endurspeglaði eldri meginlandshefð og lagði áherslu á tengsl norrænu landanna við hinn kristna heim. Rannsóknir á dýrlingum í norðrinu veita okkur einstaka og mikilvæga mynd af menningar-, trúar- og bókmenntaskiptum við hinn kristna heim á miðöldum. Þrátt fyrir að kristnitakan hafi átt sér stað nokkuð seint í Skandinavíu og á Íslandi (á níundu til elleftu öld) þá sýna sögulegar heimildir norrænt samfélag sem tók fullan þátt í kristnum siðvenjum frá meginlandi Evrópu, en aðlagaði jafnframt texta og helgisiði að heimasamfélaginu. Með umfjöllun um líf dýrlinga mun námskeiðið bregða birtu á frásagnir af kristnitökunni, dýrlingum, hetjuskap og þjóðernishyggju.
Mikil áhersla verður lögð á að taka fyrir spurningar um mörk tegunda, þjóðernis og trúarbragða í samhengi miðalda.

Námskeiðinu er ætlað að auka færni nemenda við að rita um sagnfræðilegt efni og miðla sögulegri þekkingu og menningararfi með ólíkum miðlunarleiðum. Áhersla er lögð á að veita nemendum hagnýta þekkingu og þjálfun við að vinna með og setja fram sögulegt efni, t.d. með texta, ljósmyndum, hlaðvörpum/útvarpsþáttum og heimildamyndum.   Kennsla fer fram í fyrirlestrum, umræðum, vettvangsferðum og verkefnavinnu  

Námskeiðið fjallar um sagnaritun Forngrikkja og Rómverja, rekur upphaf hennar og þróun og ræðir umfang hennar, eðli, aðferðir og tilgang. Fjallað verður um höfunda á borð við Heródótos, Þúkýdídes, Xenofon, Pólýbíos, Cato, Sallustius, Livius, Plútarkos, Suetonius, Tacitus, Ammianus Marcellinus auk annarra. Lesið verður m.a. úr frumtextum í þýðingum.

Markmið námskeiðsins er að taka fyrir fatagerð og tísku landsmanna á 18. og 19. öld og skoða í margvíslegu ljósi. Fléttað verður saman rannsóknum á handverki út frá fjölbreyttum heimildum við hugarfar og samfélagsgerð á 18. og 19. öld og skoðaðar þær breytingar sem voru að verða í samfélaginu á Íslandi og tengslunum við Danmörku. Lestrarefnið verður bæði fræðirit og frumheimildir, innlent og erlent. Leitast verður við að tengja nýjar rannsóknir við notkun bæði prentaðra frumheimilda og heimilda af skjalasöfnum og minjasöfnum. Vettvangsferðir verða mikilvægur hluti námskeiðsins og beinar rannsóknir á varðveittum fatnaði og greiningu á honum. Á undanförnum árum hefur aðgengi að gögnum stóraukist með aukinni heimildaútgáfu og vefbirtingu frumheimilda frá 18. öld. Snar þáttur er að nemendur verði sjálfbjarga í að rata um heimildaforða tímabilsins, geti afmarkað rannsókn á þessu sviði og leitað nýrrar þekkingar.

Árið 2026 eru liðin 250 ár frá sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna. Í námskeiðinu verður ameríska byltingin skoðuð ofan í kjölinn og fjallað um helstu atburði sem leiddu til stofnunar Bandaríkjanna frá kreppu breska heimsveldisins í kjölfar sjö ára stríðsins til innleiðingu stjórnarskrárinnar og fyrstu ár hins nýja lýðveldis. Sérstök áhersla verður lögð á að greina hvers vegna sumir breskir nýlendubúar í Norður-Ameríku risu upp gegn yfirráðum Breta á meðan aðrir héldu tryggð við heimsveldið. Meðal helstu umfjöllunarefna í námskeiðinu eru sagnaritun og ólíkar túlkanir á orsökum byltingarinnar ásamt helstu hugmyndum og hugmyndastraumum sem settu mark sitt á stjórnmála- og félagsþróun. Sjónum verður beint að átökum um lýðveldið sem lofaði frelsi og sjálfstjórn, ríkisvaldið sem háði stríð eins og önnur heimsveldi, og þrælasamfélagið sem byggði hagsæld á undirokun og ófrelsi. Sérstök áhersla verður lögð á alþjóðlegt samhengi byltingarinnar og hnattræn áhrif hennar frá Frakklandi og Haítís til Noregs og Indlands. Loks verður hugað að sögulegu minni, dægurmenningu og deilum um arfleifð byltingarinnar í stjórnmálum samtímans á 250 ára afmælinu.  Námsmat byggir á vikulegum verkefnum og lokaprófi. 

Í samfélagi samtímans, þar sem bakslag hefur orðið í réttindamálum ýmissa hópa, og sums staðar gengið á áður fengin réttindi kvenna, er mikilvægt að þekkja stöðu kvenna og sögu kvennabaráttunnar frá upphafi þess tímabils sem kallað er nútími (1750/1800). Í námskeiðinu verður fjallað um hugmyndir um réttindi kvenna frá 18. öld (og eftir atvikum fyrr) til síðari hluta 20. aldar, hverjir settu þær fram og hvernig. Fjallað verður um baráttu kvenna (og karla) fyrir jafnrétti, um þá áfanga sem náðust  og þær hindranir sem konur mættu.  Sjónum verður beint að hugtökum á borð við femínisma (sem varð ekki til fyrr en undir lok 19. aldar) og mismunandi birtingarmyndum hans. Einnig kvennahreyfingu, en fræðimenn á sviði kvenna- og kynjasögu hafa í auknum mæli gagnrýnt ríkjandi skilgreiningar og spurt hvaða hreyfingar séu þess verðugar að fá pláss í stórsögu kvennasögunnar. Í þessu samhengi verður rætt um (ó)gagnsemi bylgjukenningarinnar svokölluðu, að líkja kvennahreyfingum við sjávarföllin þar sem verður flóð og fjara: fyrsta bylgja femínisma/kvenréttinda, önnur bylgja o.s.frv. Þótt hinn vestræni heimur sé þungamiðja námskeiðsins verður leitast við að flétta inn öðrum heimshlutum og einnig íslensku sjónarhorni þar sem það á við.

Í námskeiðinu verður farið yfir þróun og umbreytingu hugmyndafræðilegra og pólitískra átaka milli austurs og vesturs frá árinu 1979, þegar kalda stríðið tók á sig nýja mynd, og fram til samtímans. Nemendur kanna hvernig hugmyndafræði mótaði samskipti, átök og samvinnu stórveldanna á síðustu árum kalda stríðsins og eftir hrun Sovétríkjanna. Sérstök áhersla er lögð á lok kalda stríðsins, áhrif umbóta Gotbatsjovs, fall Sovétríkjanna, og hvernig hugmyndafræðileg spenna hefur haldið áfram í samskiptum Rússlands, Bandaríkjanna, Kína og Evrópu á tuttugustu og fyrstu öldinni. 

Í þessu námskeiði eru hugmyndir úr heimi Artúrsgoðsagna bornar saman við íslenska sagnahefð. Skoðað er hvernig heiður, kyn, lög og hetjuskapur tvinnast saman og skiljast að í þessum tveimur menningarheimum. Nemendur lesa valda texta eftir Geoffrey af Monmouth, Chrétien de Troyes og úr Vulgate-bálknum samhliða íslenskum sögum og greina hvað gerist þegar gildi riddaramennskunnar mæta heimi goðanna. Námskeiðinu lýkur með litlu málþingi þar sem nemendur kynna samanburðarniðurstöður sínar.

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum þróun og eðli vísinda með því að rekja dæmi úr vísindasögunni og nýleg viðhorf sem varða eðli, markmið og þróun vísinda. Sérstök áhersla verður lögð á sögu eðlisvísinda frá Aristótelesi fram á daga Newtons, þar á meðal hræringar í stjörnufræði í Vísindabyltingunni. Auk þessa verður saga þróunarkenningar Darwins skoðuð sérstaklega. Þá verður lögð sérstök áhersla á að skoða sögu vísinda út frá ólíkum hugmyndum um vísindalegar framfarir og út frá nýlegum hugmyndum um tengsl vísinda og samfélags. Námsefnið getur breyst með hliðsjón af áhugasviði nemenda.

Á námskeiðinu verður fjallað um upphaf og þróun kommúnistahreyfingar á Íslandi 1918–1968. Saga hreyfingarinnar verður skoðuð í ljósi íslenskrar þjóðfélagsþróunar og alþjóðlegra hugmyndastrauma. Kannað verður úr hvaða jarðvegi hreyfingin var sprottin, skoðað hverjir studdu hana og hvers vegna og sýnt hvernig fámennum hópi íslenskra kommúnista tókst að gera flokk sinn að fjöldahreyfingu, ólíkt því sem gerðist í flestum nágrannalöndum. Hugað verður sérstaklega að skipulagi Kommúnistaflokks Íslands (1930–1938) og Sameiningarflokks alþýðu – Sósíalistaflokksins (1938–1968), daglegu starfi flokksmanna, togstreitu milli Reykjavíkur og landsbyggðar og tengslum hreyfingarinnar við Sovétríkin á millistríðs- og kaldastríðsárunum. Námskeiðið verður kennt á íslensku.

Nemendur læra og þjálfast í aðferðum skjalfræðilegra rannsókna, heimildaleit í skjalasöfnum og að meta heimildagildi skjala. Nemendur taka þátt í verklegum æfingum sem tengjast námsefni.

Arfur Rómaveldis í vestrænni menningu síðari alda er afgerandi og ristir djúpt. Í þessu námskeiði verður fjallað um sögu Rómaveldis frá upphafi fram til fjórðu aldar, frá stofnun borgarinnar til Konstantínusar mikla. Þetta er stórveldistími Rómar, þar sem hún rís frá því að vera bær í afskekktu héraði til stórborgar sem drottnaði yfir og skóp heim Miðjarðarhafsins. Þetta er ekki einföld saga um ris, hátind og hnignun heldur margbrotin saga umbreytinga og átaka í stjórnmálum og stjórnspeki, menningu og listum, efnahag og verslun, trú og heimsmynd, lífskjörum og félagslegum aðstæðum.

Auk grunnbókar um sögu tímabilsins ― Mary T. Boatwright et al., The Romans: From Village to Empire; A History of Rome from the Earliest Times to the End of the Western Empire, 2. útg. (Oxford: Oxford University Press, 2011) ― verða lesnar frumheimildir eftir Júlíus Sesar, Livíus, Dio Cassius, Svetóníus, Tacitus, Virgil, Óvidíus og fleiri. Sérstaklega verður hugað að heimildagrundvelli sögunnar, bæði ritheimildum og fornleifum, og spurt hvaða möguleika við höfum til þess að túlka og skilja horfinn heim. Skipti hlutur einstakra leikenda höfuðmáli eða flutu þeir á undirstraumi annarra aflavaka sögulegrar þróunar? Horft verður á nýlega leikna heimildaþáttaröð, Roman Empire: Reign of Blood, Master of Rome, The Mad Emperor (Netflix, 2016‒19) og gagnrýninna spurninga spurt um hvernig fortíðin birtist okkur í frásögn.

Námsmat byggir á ritgerð og lokaprófi.

Pílagrímstextar og ferðadagbækur miðalda eru mikilvægar heimildir sem veita okkur innsýn inn í hvernig miðaldafólk hugsaði um að ferðast og flytja á milli mismunandi staða og milli menningarheima. Á námskeiðinu eru skoðuð dæmi um ferðaskrif frá ýmsum menningarheimum, þar sem fjallað er um frásagnir frá stóru svæði allt frá Skandinavíu til Miðausturlanda frá 9. til 14. aldar. Þessar sögur eru ekki aðeins fullar af stórkostlegum smáatriðum, áhugaverðu fólki og auðæfum, heldur munu nemendur einnig skoða ítarlegar leiðbeiningarbækur og dagbækur fullar af kvörtunum um erlend lög og mat. Námskeiðið er ferðalag í gegnum bókmenntatexta sem gera nemendum kleift að skoða pólitíska, félagslega, efnahagslega og menningarlega þætti um alla Evrópu og Miðausturlönd.

Fjallað verður um sögu Grikklands frá mínóískum tíma og fram að innlimun grísku borgríkjanna í Rómarveldi.
Áhersla verður lögð á klassískan og hellenískan tíma, tilkomu lýðræðis innan borgríkjanna, Persastríðin og Pelopsskagastyrjöldina, heimsveldi Alexanders mikla. Einnig verða rakin örlög arftakaríkjanna í Makedoníu,
Sýrlandi og Egyptalandi.

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Ísland var lengi vel bændasamfélag þar sem landbúnaður var ráðandi atvinnugrein frá landnámi og fram eftir 20. öld. Námskeið þetta miðar að því að skoða þróun bændasamfélagsins með sérstaka áherslu á 19. öld og fram til dagsins í dag. Efnismenning og efnislegir hlutir verða sérstakt viðfangsefni nemenda þar sem eigur bænda, vinnuhjúa og safngripir verða meðal annars notaðir til að kynnast landbúnaðarháttum og sveitaheimilum. En heimili bænda í fortíðinni eru athyglisverðar framleiðslueiningar þar sem mörk einkalífs og atvinnu voru óljós. Rýnt verður í þessa þróun og þannig dregið fram hvernig landbúnaðarhættir hafa breyst í gegnum áranna rás með tilliti til efnismenningu. Markmiðið með þessu námskeiði er að sýna fram á hið stóra hlutverk sem landbúnaður gegndi í daglegu lífi fólks og hvaða áhrif greinin hafði á þróun samfélagsins. Nemendur munu koma til með að vinna með staka gripi en líka söfn hluta og þannig bæði að kynnast landbúnaðarsögu landsins en einnig fá þjálfun í að nýta efnismenningu til frásagnar í rannsóknum sínum. Hver var þróun íslenskra landbúnaðarhátta fram til 21. aldar? Hvaða hlutir voru á heimilum bænda og hvaða hlutverki gegndu þeir? Hvernig hagaði fólk daglegu lífi út frá efnum sínum? Hvernig getur stakur gripur „sagt frá“ hinu liðna?

Í þessu námskeiði er kannað hvernig loftslagsbreytingar, jarðvegsrof og auðlindaskortur fléttuðust saman við bjargræðisleiðir og menningarlega þýðingu á Íslandi og á hinu víðfeðma Norður-Atlantshafssvæði. Nemendur greina frásagnir fornsagna og lagatexta samhliða vísindagreinum og kanna hvernig sögulegar heimildir stemma við (eða stangast á við) fornleifafræðileg og umhverfisleg gögn.

Námskeiðið veitir staðgóðan inngang og yfirlit yfir hagsögu vesturlanda, frá síðari iðnbyltingunni í lok 19 aldar og til okkar daga. Nemendur munu öðlast yfirsýn yfir þróun efnahagslífs í Evrópu og Norður-Ameríku og efnahagsþróun og þróun fjármagnsmarkaða hefur haft áhrif á samfélagsþróun þessa tímabils.
Í námskeiðinu kynnast nemendur hag- og viðskiptasögu sem fræðigrein og mörgum mikilvægustu kenningum, hugmyndum og hugtökum sem notaðar eru í hag- og viðskiptasögu. Sjónum er beint að sögu fyrirtækisins og fjármagnsmarkaða sem stofnana og aðalleikenda í sögu kapítalismans. Þó fyrirtæki og fjármagnsmarkaðir eigi sér langa sögu, eru skipulegir fjármagnsmarkaðir og kauphallir, ásamt stórfyrirtækjunum sem reiða sig á þá, nýrri af nálinni. Það er ekki fyrr en með annarri iðnbyltingunni í lok 19 aldar sem þessi fyrirbæri verða algerlega miðlæg í iðnvæddum markaðshagkerfum. Fjallað verður um hlut kauphalla og bankastofnana í tilurð stórfyrirtækja beggja vegna Atlantshafsins í lok 19 aldar, sérstaklega í Bandaríkjunum og Þýskalandi, og ólíkar kenningar hagfræðinga um hlutverk og eðli markaða, fyrirtækja, og kapítalista í þeirri þróun.

Meðal annars verður fjallað um kenningar stofnanahagfræðinga á borð við Thorstein Veblen, Ronald Coase, og Oliver Williamson, auk hag- og viðskiptasögufræðinga á borð við Alexander Gerschenkron, Alfred Chandler og Richard Tedlow.  Fjallað verður um síðbúna iðnvæðingu og rannsóknir á hlutverki fjárfestingarbanka í iðnvæðingu Þýskalands, deilur um sögulegt hlutverk „fyrirtækjaskipstjóra“ (Captains of Industry) og ræningjariddara (Robber Barons) í iðnvæðingu Bandaríkjanna og um eðli og uppruna stórfyrirtækisins. Þá verður fjallað umbreytingar á hlutverki kauphalla og alþjóðlegra fjármagnsmarkaða á 20. öld, sérstaklega með hliðsjón af óstöðugleika og fjármálakreppum. Vöxtur alþjóðlegra fjármagnsmarkaða og afregluvæðing í lok 20. aldar og í upphafi þeirrar 21., sem lýkur með fjármálahruninu 2008.

Dýrlingar voru mikilvægir í félags-, trúar- og stjórnmálalífi miðalda. Staðbundin norræn dýrlingadýrkun endurspeglaði eldri meginlandshefð og lagði áherslu á tengsl norrænu landanna við hinn kristna heim. Rannsóknir á dýrlingum í norðrinu veita okkur einstaka og mikilvæga mynd af menningar-, trúar- og bókmenntaskiptum við hinn kristna heim á miðöldum. Þrátt fyrir að kristnitakan hafi átt sér stað nokkuð seint í Skandinavíu og á Íslandi (á níundu til elleftu öld) þá sýna sögulegar heimildir norrænt samfélag sem tók fullan þátt í kristnum siðvenjum frá meginlandi Evrópu, en aðlagaði jafnframt texta og helgisiði að heimasamfélaginu. Með umfjöllun um líf dýrlinga mun námskeiðið bregða birtu á frásagnir af kristnitökunni, dýrlingum, hetjuskap og þjóðernishyggju.
Mikil áhersla verður lögð á að taka fyrir spurningar um mörk tegunda, þjóðernis og trúarbragða í samhengi miðalda.

Fjallað verður um bandaríska utanríkistefnu frá lokum síðari heimsstyrjaldar. Sjónum verður beint að stöðu Bandaríkjanna í alþjóðakerfinu, pólitískum gildum, hervaldi, menningu og samfélagi.  Einnig verða greindar margvíslegar birtingarmyndir bandaríska heimsveldisins og viðbrögð annarra ríkja við hugmyndafræði og forræði Bandaríkjanna í alþjóðamálum. Áhersla verður á stefnumál forseta frá Franklin D. Roosevelt til Donalds Trumps sem og á landfræðipólitíska nálgun eins og samskipti Bandaríkjanna við Evrópu, Asíu og Afríku – og einstök ríki eins og Sovétríkin/Rússland, Bretland, Þýskaland, Frakkland, Japan, Víetnam, Kína og Suður-Afríku – á tímabili kalda stríðsins og eftir að því lauk. Utanríkisstefna Bandaríkjanna verður sett í hugmyndafræðilegt samhengi við lýðræði, kapítalisma, kommúnisma/and-kommúnisma, mannréttindi, valdboðsstefnu, heimsvaldastefnu, popúlisma, kynþætti og kynþáttahyggju, kynjahlutverk, alþjóðalög, alþjóðastofnanir og svæðisbundin bandalög. Enn fremur verður fjallað um bandaríska orðræðu um hervald og beitingu þess, eins og í Víetnamstríðinu, í stríðunum í fyrrverandi Júgóslavíu, „stríðinu gegn hryðjuverkum“ og hernaðinum í Afganistan, Írak, Líbíu og Sýrlandi Úkraínu og Palestínu. Loks verður vikið að hugmyndum um hnignun Bandaríkjanna sem heimsveldis og þær settar í samhengi við vöxt og viðgang Kína og samkeppni ríkjanna á alþjóðavettvangi. Einnig verður vikið að tilraunum Bandaríkjastjórnar til að draga úr vægi þess alþjóðakerfis sem það kom á fót eftir síðari heimsstyrjöld og ásælast ríki eins og Grænland og Kanada. Stuðst verður við margvíslegar kenningar og hugtök í sagnfræði, alþjóðastjórnmálum og menningarsögu í greiningu á viðfangsefninu.

Námskeiðinu er ætlað að vera í fyrsta lagi mjög hagnýt yfirferð um helstu heimildaflokka opinberra heimilda sem eru varðveittar á skjalasöfnum og eru aðgengilegar á rafrænu formi.  Allir flokkarnir hafa sína kosti og galla. Heimildirnar urðu til innan einhvers konar stjórnsýslu og markmið þeirra var að safna saman upplýsingum um það „þýði“ (e. population) sem er undir, varðveita það og nýta upplýsingarnar til að styrkja stjórnsýsluna og „búa til“ þær staðreyndir, sem hún þurfti á að halda til að viðhalda sér.  Í öðru lagi er námskeiðið kynning á þeirri þróun sem hefur orðið í aðferðafræði einsögunnar í nýjum íslenskum rannsóknum í sagnfræði. Hér er um að ræða nýtt sjónarhorn á því sem hefur verið nefnt einvæðing sögunnar. Í þriðja lagi verður námskeiðið kynning á því hvernig hægt er að greina tilfinningar einstaklinga í fortíðinni í gegnum opinberar heimildir og hvernig hugmyndafræði sögu tilfinninganna nýtist í þeim greiningum og nýrri samþættingu á kenningum um fátækt og fötlun í fortíðinni með sérstakri áherslu á kynjafræðileg sjónarhorn.

Í þessu námskeiði er farið yfir hlutverk opinberra skjalasafna og skjalavörslu og skjalastjórn í fortíð og nútíð. Farið verður yfir upprunaregluna og þýðingu hennar fyrir sagnfræðirannsóknir og ágrip af stjórnsýslusögu. Þá verður fjallað um lagaumhverfi opinberrar skjalavörslu og skjalastjórnar á Íslandi og eftirlitshlutverk opinberra skjalasafna. Farið verður yfir skilgreiningu á afhendingarskyldum aðilum og skyldum þeirra samkvæmt lögum. Jafnframt verður fjallað um þróun skjalavörslu og skjalastjórnar á 20. og 21. öld og skjalasöfn og skráning þeirra skoðuð. Þá verður fjallað um uppbyggingu nútíma skjalasafna með tilliti til reglna sem um þau gilda. Helstu verkefni skjalastjóra verða skoðuð. Gestakennarar eru m.a. sérfræðingar í Þjóðskjalasafni Íslands og munu þeir fara yfir helstu verkþætti í skjalavörslu og skjalastjórn afhendingarskyldra aðila.

Sögulegt yfirlit og saga rannsóknarhefðar um valin þemu norrænna miðalda, með áherslu á Ísland og Noreg frá víkingaöld fram til fjórtándu aldar. Þemu telja, m.a.: vald, konungur og ríki; lög og fæðardeilur; kyngervi, mægðir og félagstengsl; trú og hugarfar; kristnitaka, kristni og kirkja; efnahagur. Grunnþekking í atburðasögu tímabilsins er hjálpleg en ekki skilyrði.

Námskeiðið fjallar um sagnaritun Forngrikkja og Rómverja, rekur upphaf hennar og þróun og ræðir umfang hennar, eðli, aðferðir og tilgang. Fjallað verður um höfunda á borð við Heródótos, Þúkýdídes, Xenofon, Pólýbíos, Cato, Sallustius, Livius, Plútarkos, Suetonius, Tacitus, Ammianus Marcellinus auk annarra. Lesið verður m.a. úr frumtextum í þýðingum.

Markmið námskeiðsins er að taka fyrir fatagerð og tísku landsmanna á 18. og 19. öld og skoða í margvíslegu ljósi. Fléttað verður saman rannsóknum á handverki út frá fjölbreyttum heimildum við hugarfar og samfélagsgerð á 18. og 19. öld og skoðaðar þær breytingar sem voru að verða í samfélaginu á Íslandi og tengslunum við Danmörku. Lestrarefnið verður bæði fræðirit og frumheimildir, innlent og erlent. Leitast verður við að tengja nýjar rannsóknir við notkun bæði prentaðra frumheimilda og heimilda af skjalasöfnum og minjasöfnum. Vettvangsferðir verða mikilvægur hluti námskeiðsins og beinar rannsóknir á varðveittum fatnaði og greiningu á honum. Á undanförnum árum hefur aðgengi að gögnum stóraukist með aukinni heimildaútgáfu og vefbirtingu frumheimilda frá 18. öld. Snar þáttur er að nemendur verði sjálfbjarga í að rata um heimildaforða tímabilsins, geti afmarkað rannsókn á þessu sviði og leitað nýrrar þekkingar.

Árið 2026 eru liðin 250 ár frá sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna. Í námskeiðinu verður ameríska byltingin skoðuð ofan í kjölinn og fjallað um helstu atburði sem leiddu til stofnunar Bandaríkjanna frá kreppu breska heimsveldisins í kjölfar sjö ára stríðsins til innleiðingu stjórnarskrárinnar og fyrstu ár hins nýja lýðveldis. Sérstök áhersla verður lögð á að greina hvers vegna sumir breskir nýlendubúar í Norður-Ameríku risu upp gegn yfirráðum Breta á meðan aðrir héldu tryggð við heimsveldið. Meðal helstu umfjöllunarefna í námskeiðinu eru sagnaritun og ólíkar túlkanir á orsökum byltingarinnar ásamt helstu hugmyndum og hugmyndastraumum sem settu mark sitt á stjórnmála- og félagsþróun. Sjónum verður beint að átökum um lýðveldið sem lofaði frelsi og sjálfstjórn, ríkisvaldið sem háði stríð eins og önnur heimsveldi, og þrælasamfélagið sem byggði hagsæld á undirokun og ófrelsi. Sérstök áhersla verður lögð á alþjóðlegt samhengi byltingarinnar og hnattræn áhrif hennar frá Frakklandi og Haítís til Noregs og Indlands. Loks verður hugað að sögulegu minni, dægurmenningu og deilum um arfleifð byltingarinnar í stjórnmálum samtímans á 250 ára afmælinu.  Námsmat byggir á vikulegum verkefnum og lokaprófi. 

Í samfélagi samtímans, þar sem bakslag hefur orðið í réttindamálum ýmissa hópa, og sums staðar gengið á áður fengin réttindi kvenna, er mikilvægt að þekkja stöðu kvenna og sögu kvennabaráttunnar frá upphafi þess tímabils sem kallað er nútími (1750/1800). Í námskeiðinu verður fjallað um hugmyndir um réttindi kvenna frá 18. öld (og eftir atvikum fyrr) til síðari hluta 20. aldar, hverjir settu þær fram og hvernig. Fjallað verður um baráttu kvenna (og karla) fyrir jafnrétti, um þá áfanga sem náðust  og þær hindranir sem konur mættu.  Sjónum verður beint að hugtökum á borð við femínisma (sem varð ekki til fyrr en undir lok 19. aldar) og mismunandi birtingarmyndum hans. Einnig kvennahreyfingu, en fræðimenn á sviði kvenna- og kynjasögu hafa í auknum mæli gagnrýnt ríkjandi skilgreiningar og spurt hvaða hreyfingar séu þess verðugar að fá pláss í stórsögu kvennasögunnar. Í þessu samhengi verður rætt um (ó)gagnsemi bylgjukenningarinnar svokölluðu, að líkja kvennahreyfingum við sjávarföllin þar sem verður flóð og fjara: fyrsta bylgja femínisma/kvenréttinda, önnur bylgja o.s.frv. Þótt hinn vestræni heimur sé þungamiðja námskeiðsins verður leitast við að flétta inn öðrum heimshlutum og einnig íslensku sjónarhorni þar sem það á við.

Í námskeiðinu verður farið yfir þróun og umbreytingu hugmyndafræðilegra og pólitískra átaka milli austurs og vesturs frá árinu 1979, þegar kalda stríðið tók á sig nýja mynd, og fram til samtímans. Nemendur kanna hvernig hugmyndafræði mótaði samskipti, átök og samvinnu stórveldanna á síðustu árum kalda stríðsins og eftir hrun Sovétríkjanna. Sérstök áhersla er lögð á lok kalda stríðsins, áhrif umbóta Gotbatsjovs, fall Sovétríkjanna, og hvernig hugmyndafræðileg spenna hefur haldið áfram í samskiptum Rússlands, Bandaríkjanna, Kína og Evrópu á tuttugustu og fyrstu öldinni. 

Í þessu námskeiði eru hugmyndir úr heimi Artúrsgoðsagna bornar saman við íslenska sagnahefð. Skoðað er hvernig heiður, kyn, lög og hetjuskapur tvinnast saman og skiljast að í þessum tveimur menningarheimum. Nemendur lesa valda texta eftir Geoffrey af Monmouth, Chrétien de Troyes og úr Vulgate-bálknum samhliða íslenskum sögum og greina hvað gerist þegar gildi riddaramennskunnar mæta heimi goðanna. Námskeiðinu lýkur með litlu málþingi þar sem nemendur kynna samanburðarniðurstöður sínar.

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum þróun og eðli vísinda með því að rekja dæmi úr vísindasögunni og nýleg viðhorf sem varða eðli, markmið og þróun vísinda. Sérstök áhersla verður lögð á sögu eðlisvísinda frá Aristótelesi fram á daga Newtons, þar á meðal hræringar í stjörnufræði í Vísindabyltingunni. Auk þessa verður saga þróunarkenningar Darwins skoðuð sérstaklega. Þá verður lögð sérstök áhersla á að skoða sögu vísinda út frá ólíkum hugmyndum um vísindalegar framfarir og út frá nýlegum hugmyndum um tengsl vísinda og samfélags. Námsefnið getur breyst með hliðsjón af áhugasviði nemenda.

Á námskeiðinu verður fjallað um upphaf og þróun kommúnistahreyfingar á Íslandi 1918–1968. Saga hreyfingarinnar verður skoðuð í ljósi íslenskrar þjóðfélagsþróunar og alþjóðlegra hugmyndastrauma. Kannað verður úr hvaða jarðvegi hreyfingin var sprottin, skoðað hverjir studdu hana og hvers vegna og sýnt hvernig fámennum hópi íslenskra kommúnista tókst að gera flokk sinn að fjöldahreyfingu, ólíkt því sem gerðist í flestum nágrannalöndum. Hugað verður sérstaklega að skipulagi Kommúnistaflokks Íslands (1930–1938) og Sameiningarflokks alþýðu – Sósíalistaflokksins (1938–1968), daglegu starfi flokksmanna, togstreitu milli Reykjavíkur og landsbyggðar og tengslum hreyfingarinnar við Sovétríkin á millistríðs- og kaldastríðsárunum. Námskeiðið verður kennt á íslensku.

Nemendur læra og þjálfast í aðferðum skjalfræðilegra rannsókna, heimildaleit í skjalasöfnum og að meta heimildagildi skjala. Nemendur taka þátt í verklegum æfingum sem tengjast námsefni.

Arfur Rómaveldis í vestrænni menningu síðari alda er afgerandi og ristir djúpt. Í þessu námskeiði verður fjallað um sögu Rómaveldis frá upphafi fram til fjórðu aldar, frá stofnun borgarinnar til Konstantínusar mikla. Þetta er stórveldistími Rómar, þar sem hún rís frá því að vera bær í afskekktu héraði til stórborgar sem drottnaði yfir og skóp heim Miðjarðarhafsins. Þetta er ekki einföld saga um ris, hátind og hnignun heldur margbrotin saga umbreytinga og átaka í stjórnmálum og stjórnspeki, menningu og listum, efnahag og verslun, trú og heimsmynd, lífskjörum og félagslegum aðstæðum.

Auk grunnbókar um sögu tímabilsins ― Mary T. Boatwright et al., The Romans: From Village to Empire; A History of Rome from the Earliest Times to the End of the Western Empire, 2. útg. (Oxford: Oxford University Press, 2011) ― verða lesnar frumheimildir eftir Júlíus Sesar, Livíus, Dio Cassius, Svetóníus, Tacitus, Virgil, Óvidíus og fleiri. Sérstaklega verður hugað að heimildagrundvelli sögunnar, bæði ritheimildum og fornleifum, og spurt hvaða möguleika við höfum til þess að túlka og skilja horfinn heim. Skipti hlutur einstakra leikenda höfuðmáli eða flutu þeir á undirstraumi annarra aflavaka sögulegrar þróunar? Horft verður á nýlega leikna heimildaþáttaröð, Roman Empire: Reign of Blood, Master of Rome, The Mad Emperor (Netflix, 2016‒19) og gagnrýninna spurninga spurt um hvernig fortíðin birtist okkur í frásögn.

Námsmat byggir á ritgerð og lokaprófi.

Pílagrímstextar og ferðadagbækur miðalda eru mikilvægar heimildir sem veita okkur innsýn inn í hvernig miðaldafólk hugsaði um að ferðast og flytja á milli mismunandi staða og milli menningarheima. Á námskeiðinu eru skoðuð dæmi um ferðaskrif frá ýmsum menningarheimum, þar sem fjallað er um frásagnir frá stóru svæði allt frá Skandinavíu til Miðausturlanda frá 9. til 14. aldar. Þessar sögur eru ekki aðeins fullar af stórkostlegum smáatriðum, áhugaverðu fólki og auðæfum, heldur munu nemendur einnig skoða ítarlegar leiðbeiningarbækur og dagbækur fullar af kvörtunum um erlend lög og mat. Námskeiðið er ferðalag í gegnum bókmenntatexta sem gera nemendum kleift að skoða pólitíska, félagslega, efnahagslega og menningarlega þætti um alla Evrópu og Miðausturlönd.

Fjallað verður um sögu Grikklands frá mínóískum tíma og fram að innlimun grísku borgríkjanna í Rómarveldi.
Áhersla verður lögð á klassískan og hellenískan tíma, tilkomu lýðræðis innan borgríkjanna, Persastríðin og Pelopsskagastyrjöldina, heimsveldi Alexanders mikla. Einnig verða rakin örlög arftakaríkjanna í Makedoníu,
Sýrlandi og Egyptalandi.

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni innan sinnar fræðigreinar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemendur skrifa BA-ritgerð um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við leiðbeinanda sinn. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst.

Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður).

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [hlekkur: https://ritver.hi.is/is ] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum.

Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://gervigreind.hi.is/ 

Sjá nánar um reglur um BA-ritgerðir á Hugvísindasviði: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3544 

Sjá nánar: leiðbeiningar um ritgerðasmíð í sagnfræði

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni innan sinnar fræðigreinar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemendur skrifa BA-ritgerð um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við leiðbeinanda sinn. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst.

Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður).

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [hlekkur: https://ritver.hi.is/is ] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum.

Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://gervigreind.hi.is/ 

Sjá nánar um reglur um BA-ritgerðir á Hugvísindasviði: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3544 

Sjá nánar: leiðbeiningar um ritgerðasmíð í sagnfræði

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni innan sinnar fræðigreinar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemendur skrifa BA-ritgerð um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við leiðbeinanda sinn. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst.

Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður).

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [hlekkur: https://ritver.hi.is/is ] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum.

Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://gervigreind.hi.is/ 

Sjá nánar um reglur um BA-ritgerðir á Hugvísindasviði: https://ugla.hi.is/kerfi/view/page.php?sid=3544 

Sjá nánar: leiðbeiningar um ritgerðasmíð í sagnfræði

Ritfærni: Fræðileg skrif er grunnnámskeið í meðferð ritaðs máls. Nemendur hljóta þjálfun í ritun með reglulegum heimaverkefnum, fyrirlestrum, umræðum og smiðjuvinnu. Fjallað verður um vinnulag við ritun fræðilegra texta, svo sem val og afmörkun viðfangsefnis, byggingu, heimildanotkun og frágang. Einnig verður lögð áhersla á að þjálfa nemendur í málnotkun í fræðilegum textum og fjallað meðal annars um málsnið, stíl, stafsetningu, greinarmerkjasetningu og hjálpargögn málnotenda. Nemendur skrifa fræðilega ritgerð í leiðsagnarmati og fá reglulega endurgjöf kennara sem og samnemenda. Námsmat byggist á reglulegum heimaverkefnum, miðmisserisverkefni, jafningjamati, lokaverkefni og virkri þátttöku í ritsmiðjum. Vakin er athygli á því að aðeins er hægt að ljúka námskeiðinu sé öllum verkefnum skilað.

Nemendur sem hyggjast taka námskeiðið sem netnám eru beðnir að skrá sig sem slíkir inni á Uglu.

Í námskeiðinu er fjallað um aðdraganda byltingarinnar 1917, hrun keisaraveldisins og það samfélag sem reis úr rústum borgarastríðsins 1918-1921. Fjallað er um stjórnmálaástandið á þriðja áratugnum og tilraunir bolsévíkastjórnarinnar til að ná tökum á matvælaframleiðslu og iðnaði um leið og tekist var á um eðli byltingarinnar og hins „nýja fólks“ sem byltingin hefði getið af sér. Í framhaldi af því er rætt um alþjóðleg áhrif kommúnismans og alþjóðasamband kommúnista, Komintern. Rætt verður um alræði Stalíns og þær gríðarlegu breytingar sem iðnvæðing og samyrkjuvæðing á fyrri hluta fjórða áratugarins hafði í för með sér. Loks verður fjallað um ógnarstjórn Stalíns, hreinsanirnar miklu og fangabúðakerfið (Gúlagið).

Námskeiðið verður kennt í 2. og 3. viku haustmisseris. Frekari tímasetningar verða gefnar út fyrir byrjun misseris.

Í þessu stutta námskeiði er ætlunin að tvinna saman nútímasögu Kína og Indlands frá 1900 til dagsins í dag. Varpað verður nýju ljósi á tuttugustu öldina út frá asísku sjónarhorni og litið til þess hvernig skilningur okkar á nútímasögu breytist þegar hún er skoðuð í gegnum það sem er bæði líkt og ólíkt í reynslu Kína og Indlands. Rýnt verður í samskipti sem snúa að andstöðu við nýlenduhyggju, diplómasíu á tímum kalda stríðsins og þaðan vikið að efnahagsumbótum og þá alþjóðaskipan sem ríkir í samtímanum. Námskeiðið leitast við að setja Kína og Indland í samtal með það að markmiði að ögra evrópumiðuðum nálgunum á alþjóðasögu.

Í námskeiðinu verður rýnt í hvernig umhverfið í borgum, sveitum og óbyggðum fær merkingu meðal einstaklinga og hópa. Kannað verður hvernig minningar einstaklinga og menningarlegt minni mótar skilning á landslaginu, hvernig örnefni, sögur og sagnir um álfakirkjur, álagabletti og atburði skilyrða gildi staðanna og hvernig upplifun og minningar frá staðnum fylgja þeim til lengri tíma. Sumir staðir hafa orðið að helgistöðum þjóða á meðan aðrir eru einungis viðkomustaðir á leiðinni eitthvað annað. Spurt verður: Af hverju líður fólki vel sumum stöðum en finnur fyrir vanlíðan eða ótta annars staðar? Hvernig myndar fólk tengsl við staði í stuttum heimsóknum og lengri dvöl? Skiptir máli að vera aðfluttur eða innfæddur? Hvað fellst í því að finnast maður tilheyra og eiga heima á einhverjum stað? Hvernig tengjast flóttafólk og aðrir innflytjendur þeim stöðum sem þau flytja til og hvernig halda þau við eða rjúfa tengslin við staðinn og landið sem þau koma frá? Hvaða þýðingu hefur það fyrir fólk að hafa þurft að yfirgefa heimkynni sýn vegna styrjalda eða náttúruhamfara og eiga ef til vill ekki afturkvæmt? Í þessu samhengi verður hugað að því hvernig ráðandi orðræða og samfélagsþróun skilyrða samband fólks við staði sem og hvaða hlutverki reynsla, skynjun, minningar, fagurfræði og frásagnir gegna í þeim tengslum, þeirri merkingu sem staðir hafa í hugum fólks og því hverjir geti gert tilkall til staðar og hvernig.

Í námskeiðinu skoðum við hvernig þjóðfræðaefni vegnar í vestrænum nútímasamfélögum og rýnum í fjölmiðlaefni, kvikmyndir og internetið, auk þess sem við skoðum munnlega og verklega geymd. Á meðal þess sem við tökum til athugunar eru flökkusagnir og ævintýri, trú og fordómar, leikir og hátíðir, veggjakrot og brandarar, og allra handa siðir og venjur. Markmiðið er að bæta skilning okkar á hversdagslegum undirstöðum nútímamenningar og auka meðvitund okkar um allt það "ómerkilega" sem á ríkan þátt í að móta sjónarhorn okkar á samfélagið og viðhorfið til náungans. Stuðst verður við nýjar og nýlegar rannsóknir í þjóðfræði, menningarfræði og skyldum greinum.

Vinnulag

Kennsla fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Yfirlitsnámskeið um viðfangsefni og aðferðir fornleifafræðinnar. Hvað er fornleifafræði? Saga fornleifafræðinnar, hugmyndafræðilegur grundvöllur og samband hennar við aðrar greinar fortíðarvísinda. Hvernig eru fornleifar notaðar til að varpa ljósi á samfélagsgerð, umhverfi, hagkerfi og viðskipti, trú og hugmyndafræði, þróun og breytileika?

Í þessu námskeiði er rýnt í matvæli og matarhefðir (e. foodways) fornra samfélaga víðs vegar um heiminn og hvernig mataræði þeirra getur mótað skilning okkar á þeim. Meðal viðfangsefna námskeiðsins er upphaf akuryrkju og húsdýrahalds, hjátrú og helgisiðir í kringum mat, séð frá sjónarhorni fornleifafræði, sagnfræði og etnógrafíu.

Markmiðið með námskeiðinu er að veita nemendum innsýn í kennilegan bakgrunn fornleifafræðinnar, einkum í Evrópu og Norður-Ameríku. Farið verður yfir sögu kenninga og skýrt frá áhrifum þeirra á þróun fræðigreina almennt. Merking kennilegrar fornleifafræði verður reifuð, samhliða því sem farið verður ítarlega yfir helstu kenningar, strauma og stefnur, og áhrif þeirra á fræðigreinina. Kennt verður með fyrirlestrum, auk þess sem nemendur verða látnir taka þátt í umræðum og vinna að hópverkefnum (4-5 nemendur saman) um kenningar fornleifafræðinnar og kynna niðurstöður þess með framsögu.

Markmið námskeiðsins er að veita nemendum innsýn í helstu kenningar og hugtök heildahagfræði. Fjallað verður um lögmál efnahagslífsins og helstu grundvallarkenningar heildahagfræðinnar um þróun hagstærða til skamms og langs tíma ásamt helstu hugtökum í efnahagsumræðu. Áhersla er lögð bæði á fræðilegt inntak og hagnýtt gildi námsefnisins og tengsl þess við ýmis efnahagsmál, sem eru ofarlega á baugi á Íslandi og erlendis. Staðgóð þekking á þjóðhagfræði býr nemendur undir ýmis önnur námskeið, og lífið.

Veitt verður yfirlit yfir heimspeki fornaldar, byggt á nákvæmum lestri frumtexta. Fjallað verður um frumherja grískrar heimspeki fram yfir daga Sókratesar, heimspeki Platons og Aristótelesar, sem og arftaka þeirra, efahyggjumenn, epikúringa og stóumenn. Meginmarkmið námskeiðsins er að veita yfirsýn yfir og skilning á þróun fornaldarheimspeki frá frumherjunum til síðfornaldar. Auk þess er námskeiðinu ætlað að kynna nemendum samhengi heimspekisögu og heimspekilegrar rökræðu og þjálfa þá í að lesa og greina heimspekirit liðins tíma. Að námskeiðinu loknu eiga nemendur að þekkja helstu tímabil og höfunda fornaldarheimspeki, sem og hugmyndir þeirra og röksemdir. Þeir ættu að geta gert grein fyrir skoðunum fornaldarheimspekinga, stutt greinargerðina tilvísunum í frumtexta og borið saman hugmyndir ólíkra heimspekinga. Auk þess ættu þeir að hafa skilning á mikilvægi heimspekisögu fyrir heimspekilega rökræðu, sögulegum uppruna sígildra heimspekilegra vandamála.

Námskeiðinu er ætlað að gera nemendum grein fyrir mikilvægi gagnrýninnar hugsunar með því að kynna helstu hugtök og aðferðir og mismunandi skilning á eðli og hlutverki hennar. Nemendur verða þjálfaðir í gagnrýninni hugsun eins og hún kemur fyrir í heimspeki og í daglegu lífi og starfi. Lögð er áhersla á að greina röksemdafærslur. Ítarlega verður farið í samband gagnrýninnar hugsunar og siðfræði.

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðutímum. Sérstök áhersla er lögð á umræður um raunhæf úrlausnarefni. Reynt verður að hafa verkefni eins hagnýt og kostur er og tengja þau sem flestum sviðum daglegrar reynslu.

Nemendur kynnast sígildum kenningum og álitamálum í samtímaumræðu á sviði stjórnspeki og félagslegrar heimspeki og öðlast færni í rökræðu um skipan lýðræðissamfélagsins. Nemendur læra að greina lykilhugtök í heimspekilegri orðræðu um ríki og réttlátt samfélag og tengja við viðfangsefni stjórnmála með sérstakri vísan í íslenskt samfélag.

Í þessu námskeiði eru hugmyndir sem höfðu grundvallaráhrif á vestræna heimspeki og hugmyndahefðir skoðaðar út frá 19. og 20. öldinni. Um er að ræða þær hugmyndir sem ollu samfélagsbreytingum á borð við frelsi, veraldarhyggju, jafnrétti, andóf, samband einstaklings og samfélags, hugmyndir um tilvist og sál, kúgun, misrétti, ríki sem og kapítalisma. Síðast og ekki síst verða skoðaðar hugmyndir um söguna, tímann og þróun mannkyns og plánetu. 

Í hverri viku fyrir sig er tekin fyrir nýr hugsuður eða ný hugmynd sem olli straumhvörfum í vestrænni hugmyndasögu. Hugsuðir á borð við G.W.F. Hegel, Karl Marx, Sigmund Freud, Rosu Luxembourg og Emmu Goldman verða teknir fyrir og áhrifamiklar stefnur á borð við fyrirbærafræði, nýfrjálshyggju eða póststrúktúralisma.

Markmiðið er að lesa verk þessara höfunda eða stefna út frá þeim tíðaranda sem verkin spruttu úr hverju sinni (að svo miklu leyti sem við fólk á 21. öldinni getum lesið tíðaranda eldri tíma). Á sama tíma er markmiðið að lesa djúpt frumtexta til þess að öðlast margvíðan skilning á hugmyndunum. Mikilvægt stef námskeiðsins er einnig að hugsa um þessar hugmyndir út frá samtímanum og þeim álitaefnum sem eru í deiglunni hverju sinni.

Raktir verða þættir úr sögu Forngrikkja, með áherslu á menningu þeirra og hugmyndaheim frá upphafi til yfirráða Rómar. Lesnir verða valdir kaflar úr bókmenntaverkum þeirra í þýðingum.

Í námskeiðinu verða meginverk í listasögu Vesturlanda frá frum-endurreisn til fyrri hluta nítjándu aldar tekin til skoðunar. Landfræðilega er sjónum beint að listaverkum frá Ítalíu og Spáni, Frakklandi, Niðurlöndum, Þýskalandi og Englandi. Fjallað verður um helstu aðferðir og skóla, akademíur og birtingarform myndlistar í trúarlegu, pólitísku og samfélagslegu samhengi. Fjallað verður um málaralist, höggmyndalist, byggingarlist, listiðnað og prentmyndir. Leitast verður við að skoða að hvaða leyti listin speglar samfélagið, hvernig myndmál speglar lífssýn og heimsmynd manna á ólíkum tímabilum. Fjallað er um breytilegt inntak tíma og rýmis á hverjum tíma, breytingar á táknrænni mynd líkama, um stöðu og samfélagshlutverk listamann og samspil listar og valdastofnana. Í tengslum við þessi viðfangsefni verða lykilverk hvers tíma tekin til ítarlegrar túlkunar og dreifingarsaga þeirra rædd.

Saga íslenskrar myndlistar frá 1870 til 1970. Fjallað er um upphaf íslenskrar nútímamyndlistar, einstaka myndlistarmenn og mótandi öfl í íslensku myndlistarlífi, áhrif erlendra listhugmynda og stefna, tilraunir til að skilgreina "þjóðlega" íslenska myndlist, stuðning og áhrif yfirvalda á myndlistarþróun, togstreitu milli málsvara þjóðlegrar listar og óþjóðlegrar listar, einnig milli "tilfinningatjáningar" annars vegar og "vitsmunalegrar" framsetningar hins vegar, innlenda listmenntun og megineinkenni myndlistarumfjöllunar eins og hún birtist á hverjum tíma í dagblöðum og tímaritum. Leitast verður við að meta sérkenni íslenskrar myndlistar í samhengi við erlenda listþróun, en einnig í ljósi íslenskrar samfélagsþróunar og sögu. Kennt í HÍ

Í námskeiðinu er fjallað ítarlega um hina lagalegu aðferð, ýmis grunnhugtök lögfræðinnar sem henni tengjast og nemendum kynnt valin efni um sögulega þróun íslensks réttar. Meginefni námskeiðsins er tvískipt: Í fyrri hluta, réttarheimildafræði, er fjallað um réttarheimildirnar, rétthæð þeirra og innbyrðis samband og nemendum kynnt valdir þættir í réttarsögu Íslands. Einnig er fjallað um réttarkerfið, birtingu laga, skil eldri laga og yngri og afturvirkni laga. Í síðari hluta námskeiðsins, lögskýringarfræði, er fjallað um kenningar og hugmyndir um túlkun lagaákvæða og farið ítarlega yfir þær lögskýringaraðferðir sem eru almennt viðurkenndar í íslenskri réttarframkvæmd. Námskeiðinu ætlað að gefa heildstæða mynd af því hvernig komist er að lagalegri niðurstöðu að íslenskum rétti. Sjúkra- og upptökupróf eru eingöngu haldin á vorpróftímabili en ekki á sumarpróftímabili.

Í námskeiðinu verður farið yfir sögu þess svæðis sem telst til Mið-Austurlanda frá fornöld og fram á miðaldir. Fjallað verður um uppgang Egypta, Súmera og annarra þjóða í hinni svokölluðu 'vöggu siðmenningarinnar'. Sérstök áhersla verður lögð á uppgang íslam á 7. öld og það heimsveldi sem múslimar byggðu upp næstu aldir þar á eftir.  Fjallað verður um Múhameð spámann og eftirmenn hans, tilurð Kóransins, kalífat Umayya, kalífat Abbasída og 'gullöld' íslam. Námskeiðið er kennt á íslensku en mest af lesefninu verður á ensku.

Á víkingaöld héldu norrænir menn í stórum stíl frá meginlandi Skandinavíu vítt og breitt um Evrópu, austur til Miklagarðs og Kaspíahafs, vestur til Bretlandseyja, Írlands og Frakklands, og suður fyrir Íberíuskaga og inn í Miðjarðarhafið. Margvíslegar heimildir vitna um ferðir þeirra, fornleifar sem og ritaðar lýsingar þar sem þeir ganga undir ýmsum nöfnum og koma fyrir í margvíslegum hlutverkum, t.d. sem ógvekjandi innrásarsveitir, nokkuð friðsamir kaupmenn, eða leiguliðar.

Námskeiðið hefst í lok fjórða áratugarins. Rætt er um heimsstyrjöldina síðari og áhrif hennar í Sovétríkjunum, sigurinn yfir Þjóðverjum og stöðu Sovétríkjanna alþjóðlega og innanlands í lok stríðsins. Þá er farið yfir helstu orsakaþætti Kalda stríðsins, stjórnir kommúnista í Austur-Evrópu, samfélagsþróun og stjórnarhætti. Loks er fjallað um tímabil Khrúsjovs og Brezhnevs og horft á samfélagsbreytingar eftir dauða Stalíns, Perestrojku Gorbatjsovs og hrun Sovétríkjanna. Staða helstu sovétlýðvelda auk Rússlands verður skoðuð vandlega, einkum Úkraínu og rýnt í sögulega þætti sem geta varpað ljósi á innlimun Krímskagans 2014 og allsherjar innrás Rússa 2022.

Fjallað er í víðu samhengi um helstu viðfangsefni stjórnmálafræðinnar, eins og vald, lýðræði, ríkið og stjórnmálastefnur. Lögð er sérstök áhersla á að tengja umfjöllun námskeiðsins við íslensk stjórnmál og stjórnmálaþróun. Fjallað er meðal annars um þróun íslenskrar stjórnskipunar, kosningar, stjórnmálaflokka, þingið, framkvæmdarvaldið, opinbera stefnumótun og sveitarstjórnir.

Námskeiðinu er ætlað að kynna nemendur fyrir ólíkum kenningum og viðfangsefnum alþjóðastjórnmála, einkum út frá breyttri stöðu í alþjóðastjórnmálum eftir Kalda stríðið. Hnattvæðing er notuð sem ein grunnnálgun að viðfangsefninu. Byrjað er á því að fjalla um alþjóðakerfið, ríkið og stöðu þess í kerfinu. Þá er farið í grunnkenningar alþjóðastjórnmála og helstu greinar innan þess, s.s. stjórnmálahagfræði og öryggisfræði. Fjallað er um alþjóðastofnanir á borð við Sameinuðu þjóðirnar og hlutverk þeirra. Síðari hluti námskeiðsins er helgaður viðfangsefnum alþjóðastjórnmála, t.d. umhverfismálum, frjálsum félagasamtökum og mannréttindum.

Í námskeiðinu eru nemendur:
1) kynntir fyrir nokkrum helstu kenningum í alþjóðastjórnmálum, sem veit þeim grunn að skilningi á pólitískum viðburðum í samtímanum
2) þjálfaðir í að greina gagnrýnið hugmyndir og kenningar um hnattvæðingu/alþjóðavæðingu
3) kynntir fyrir samhengi milli viðburða í alþjóðastjórnmálum og kenningum á því sviði

Í námskeiðinu er sjónum beint að aðstæðum og atburðum í íslenskri stjórnmálasögu sem hafa sett mark sitt á íslensk stjórnmál. Fjallað er m.a. um aðdragandann að sambandslögunum 1918, fullveldi, tilkomu flokkakerfisins og átök um breytingar á kjördæmaskipuninni, stofnun lýðveldis 1944, átök um aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu, þorskastríðin, fiskveiðistjórnunarkerfið, átök um inngöngu Íslands í EES og afstöðuna til Evrópusambandsins. Einnig er farið stuttlega yfir þróun íslensks efnahagslífs og myndun og slit ríkisstjórna.

Með loftslagsbreytingum er talið að mikilvægi norðurslóða muni aukast á næstu áratugum þar sem náttúruauðlindir verða aðgengilegri og nýjar samgönguleiðir opnast. Á sama tíma skapast ógnir við viðkvæm vistkerfi og samfélög en efnhagsleg tækifæri verða einnig til. Arctic Circle samtökin mynda viðamikið tengslanet sem byggir á alþjóðlegu samstarfi og umræðu um framtíð norðurskautsins. Arctic Circle samtökin eru opinn og lýðræðislegur vettvangur með þátttöku ríkisstjórna, stofnana, fyrirtækja, háskóla, fræðimannahópa, umhverfissamtaka, samfélaga frumbyggja, almennra borgara og annars áhugafólks um þróun norðurskautsins og afleiðinga þess á framtíð jarðar. Árlega Arctic Circle ráðstefnan er stærsta alþjóðlega samkoman með áherslu á norðurskautið. Árlega mæta yfir 2000 þátttakendur frá yfir 50 löndum.

Á Arctic Circle ráðstefnunni hefur meðal annars verið fjallað um eftirtalin málefni:

• Bráðnun íss og öfgakennd veður
• Hlutverk og réttur innfæddra
• Öryggismál á norðurslóðum
• Innviðir fjárfestinga á norðuslóðum
• Byggðaþróun
• Innviðir flutningakerfa
• Orkumál
• Hlutverk Evrópu- og Asíuþjóða
• Asía og Norðursjávarsiglingaleiðin
• Lýðheilsa og velferð á heimskautasvæðum
• Vísindi og þekking frumbyggja
• Ferðamennska og flugsamgöngur á norðurslóðum
• Vistkerfi og haffræði
• Sjálfbær þróun
• Þróun endurnýjanlegrar orku fyrir afskekkt samfélög
• Tækifæri og ógnir við borun eftir náttúruauðlindum
• Auðlindir á norðuslóðum
• Viðskiptasamstarf á norðurslóðum
• Úthöfin á norðurslóðum
• Sjávarútvegur og lífrænar auðlindir
• Jarðfræði og jöklafræði
• Heimskautaréttur: sáttmálar og samningar
• Heimur háður ís: norðurslóðir og Himalaya

Á námskeiðinu taka nemendur þátt í Arctic Circle ráðstefnunni í Hörpu. Skyldumæting er fyrir nemendur á ráðstefnuna. Nemendur þurfa að mæta í tvær kennslustundir, eina stuttu fyrir ráðstefnuna og aðra stuttu eftir ráðstefnuna.

Arctic Circle Assembly verður 8. - 10. október 2026 í Hörpu. Skyldumæting er á ráðstefnuna, auk mætingar í eina session fyrir ráðstefnuna (6. október) og aðra í vikunni eftir ráðstefnuna. 

Nemendur greiða skráningargjald á ráðstefnuna. Gjaldið er almennt nemendagjald með afslætti. 

Loftslagsbreytingar eru hnattrænt vandamál og eitt af mest krefjandi umhverfisvandamálum líðandi stundar og verður áfram í nánustu framtíð. Síðan 1992 hafa verið margir fundir og samkomulög á vegum Sameinuðu þjóðanna.

Í námskeiðinu verður farið yfir loftslagsbreytingar frá nokkrum sjónarhornum. Byrjað á að fara yfir helstu gögn og vísindi er tengjast loftslagsbreytingum og líkönum af framtíðar breytingum. Síðan verður fjallað um áhrif og varnarleysi (e. vulnerability) og viðleitni til að draga úr áhrifum og aðlagast loftslagsbreytingum. Einnig er fjallað um málefni eins og loftslags-flóttamenn, mismunandi áhrif eftir kyni og samningaviðræður.

Einkunnargjöf byggir á skriflegu verkefnum, þátttöku í tímum og kynningum, auk prófa. Nemendur sem taka þetta námskeið hafa almennt mjög mismunandi bakgrunn og þú munt hafa tækifæri til að læra um loftslagsbreytingar frá mismunandi sjónarhornum.

Í námskeiðinu verður þjóðsagnafræði kynnt sem sérstök grein innan þjóðfræðinnar. Fjallað verður um helstu kenningar um uppruna, einkenni og útbreiðslu þjóðsagna, hlutverk þeirra í samfélögum, söfnun, skráningaraðferðir og varðveislu. Meðal fræðimanna sem hér koma við sögu eru Antti Aarne, Inger M. Boberg, Bruno Bettelheim, Linda Dégh, Stith Thompson, Timothy Tangherlini og Alan Dundes. Þá verður gerð grein fyrir helstu flokkum munnmæla og fjallað sérstaklega um formgerð og greiningu þjóðsagna og ævintýra í ljósi helstu kenninga þar um, þ.á m. Algirdas Greimas, Bengts Holbek, Max Lüthis, Axels Olriks og Vladimirs Propps.

Vinnulag
Námið fer einkum fram með lestri nemenda og fyrirlestrum kennara, en einnig með umræðum svo sem kostur er. Hver nemandi heldur auk þess stutta, munnlega framsögn í kennslustund, tekur þátt í umræðuhópi, vinnur verkefni með gerða- eða minnaskrár og skrifar stutta ritgerð um kjörbók.

Í námskeiðinu er fjallað um mannslíkamann frá þjóðfræðilegu og menningarsögulegu sjónarhorni. Skoðuð eru mismunandi viðhorf til líkamans eins og þau birtast í hugmyndum um samband hugar og líkama, afstöðu til hreinlætis og líkamsumhirðu, líkamlegs útlits, siðlegrar hegðunar o.fl. Að hvaða leyti eru hugmyndir um líkamsfegurð og heilbrigði mótaðar af samfélaginu? Hvernig hefur breytt þekking og aðferðir í lífvísindum og heilsufræði mótað hvernig litið er á líkamann? Með hvaða hætti er líkamleg hegðun háð lögum og reglum samfélagsins og hvernig er skynjun okkar og sýn á líkamann háð viðmiðum samfélagsins? Sérstök áhersla er lögð á að kanna líkamann sem menningarlegt fyrirbæri í íslensku samfélagi frá nítjándu öld og til samtímans.

Spurt er hvernig stefnur og straumar í heilsurækt hafa áhrif á líkamlega upplifun fólks, hvernig merking er lesin í útlit og framkomu; hvernig sómatilfinning og siðir marka líkamlega hegðun og hvernig samband mannslíkama og menningar birtist t.d. í þjóðbúningum og sundfatatísku, megrunarkúrum og borðsiðum, heilbrigðisreglugerðum og baðsiðum, mannkynbótum og fegurðarsamkeppnum eða gangráðum og brjóstastækkunum.

Í þessu námskeiði kynnast nemendur alþýðutónlist í gegnum tíðina, skoða uppruna hennar og hlutverk í menningu, samfélagi og sjálfsmyndarsköpun; alþýðutónlist sem hefur orðið að æðri tónlist trúarbragða og efri stétta, og tónlist jaðarhópa og minnihlutahópa sem orðið hefur að meginstraumstónlist. Menningarlegt hlutverk tónlistar sem andóf, sameiningarafl, sjálfsmyndarsköpun, afþreying og iðnaður, verður rannsakað. Farið verður yfir sögu söfnunar tónlistar, úrvinnslu og útgáfu.

Skoðaðar verða þjóðsögur og arfsagnir tónlistarheimsins um tónlistarmenn og tónlistarstefnur, og efnismenning tónlistar verður rædd. Hugmyndir um sköpun og eðli tónsköpunar verða skoðaðar, m.a. í tengslum við höfundarrétt, almannarétt og endurnýtingu tónlistar, þ.e. sem efnivið nýsköpunar í tónlist.

Rímnakveðskapur, raftónlist, blús, rapp, grindcore, klassík, hip-hop, jazz, popp, pönk messur, breakbeat, ópera og dauðarokk.

Í námskeiðinu verður íslensk sagna og þjóðtrúarhefð rannsökuð í ljósi frumheimilda og fræðilegrar umræðu á síðustu árum. Meginviðfangsefnið verður hvernig íslenskar sagnir hafa orðið til, gengið frá manni til manns og lifað og þróast I munnlegri hefð. Rætt verður um samhengi íslenskrar þjóðsagnasöfnunar á 19. og 20. öld og skoðað hvernig Sagnagrunnurinn, kortlagður gagnagrunnur um sagnir þjóðsagnasafnanna, getur nýst sem rannsóknartæki. Þá verður sjónum beint að efnisflokkum íslenskra sagna og fjallað um það hvernig sagnir kortleggja landslag, menningu og náttúru og gefa  innsýn inn í hugmynda- og reynsluheim fólksins sem deildi þeim. Jafnframt verður reynt að meta hvað sagnirnar geta sagt um þjóðtrú á Íslandi og hugað sérstaklega að reynslusögnum (memorat) og heimildagildi þeirra. Nemendur munu einnig kynnast helstu flökkusögnum á Íslandi og því hvernig mismunandi sagnahefðir og þjóðtrú nágrannalandanna setja mark sitt á þær.

Hvað er menningararfur og hvaða hlutverki þjónar hann? Af hverju er hann í stöðugri útrýmingarhættu? Hvernig tengir hann saman fortíð og samtíð? Hvað á hann skylt við þjóðríkið? Söguvitund? Hnattvæðingu? Kapítalisma? Stjórnmál? Í námskeiðinu verður leitað svara við þessum spurningum, kynntar nýlegar rannsóknir þjóðfræðinga, mannfræðinga, listfræðinga, félagsfræðinga, safnafræðinga, sagnfræðinga og fornleifafræðinga á menningararfi og tekinn púlsinn á því sem er að gerast á þessu ört vaxandi sviði. 

Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðum.

Á undanförnum fjórum áratugum hafa menningarstofnanir eins og söfn orðið skotmark í breyttri menningarpólitík víða um heim. Söfnum hefur verið stillt upp í ríkari mæli sem lið í efnahagslegri endurskipulagningu og uppbyggingu, samfélagslegri og þjóðernislegri ímyndapólitík og sem vettvangi lýðræðislegrar þátttöku. Nýjar hugmyndir og nýtt tungutak fylgir þessum breytingum, þar á meðal að samvinna og sameining stofnana eigi að vinna aukinni samfélagslegri hagsæld brautargengi. Stafrænni tækni er gjarnan beitt í þessari deiglu sem afli til samlegðar og aukinnar framleiðni á sviði nýsköpunar.

Í þessu námskeiði verða þessi atriði skoðuð út frá áðurtöldum sjónarhornum. Við munum kanna fræðileg skrif og skoða raundæmi af vettvangi safna í Evrópu og á Íslandi, sem hafa verið í eldlínu breytinganna. Innlendir og erlendir fyrirlesarar munu vera með innlegg í námskeiðið. Námskeiðið er kennt í fjarnámi og byggist námsmat á verkefnum sem unnin eru jafnt yfir önnina.

Í námskeiðinu er fjallað um persónulegt líf fólks í íslenska sveitasamfélaginu fyrr á öldum til sjávar og sveita. Rýnt er í nærumhverfi fólks: efnismenningu torfbæjarins, einkalíf og félagslíf húsbænda og vinnuhjúa, verkmenningu innan stokks og utan og neysluhætti í gamla íslenska sveitasamfélaginu. Nemendur kynnast þeim aðferðum sem beitt hefur verið til að rannsaka lífshætti og lífsferil einstaklingsins í þessu samfélagi. Í námskeiðinu vinna nemendur með persónuleg frumgögn frá fyrri tíð.

Í þessu námskeiði er veitt yfirsýn yfir bókmenntasögu síðustu 4000 ára með lestri valinna meistaraverka frá Afríku, Asíu og Evrópu. Verkin verða lesin í íslenskum þýðingum. 

Forsaga fjallar um menningarsögu mannkyns eins og hún birtist í efnismenningunni, frá upphafi verkmenningar fyrir rúmlega 2,5 milljónum ára til loka járnaldar (≈ 0-800 AD), þ.e. einkum þau tímabil sem aðeins takmarkaðar eða engar ritheimildir eru til um. Í námskeiðinu verður farið yfir grundvallaratriði forsögu, svo sem tímatalsfræði og skilgreiningar forsögulegra menningarsamfélaga. Auk þess  verður fjallað um ýmsar birtingarmyndir forsögulegra menningarsamfélaga, svo sem búsetumynstur, grafsiði, verkmenningu og verktækni, verslun og viðurværi. Áhersla verður lögð á þróun mannsins í hnattrænu samhengi og síðari forsögu Evrópu (≈ 10.000 BC-800 AD).

Í lok námskeiðsins er þess vænst að nemendur geti fótað sig í orðfæri forsögulegrar fornleifafræði og kunni skil á helstu vörðum forsögulegrar tímatalsfræði og evrópskrar forsögu.

Þessi vinnustofa veitir nemendum fræðilegan grunn til þess að nálgast heimsmynd og upplifun fólks á miðöldum í gegnum efnismenningu. Þátttakendur kynnast hugtakinu efnisveruleika sem fæst við efniseiginleika hluta og áhrif þeirra á skynjun fólks. Á miðöldum einkenndist skilningur á efnisheiminum af sterkri trú á mætti hans; efni var gjarnan álitið lifandi og hlutir voru taldir geta miðlað guðlegri íhlutun og veitt vernd gegn sjúkdómum og hamförum. Auk efnisveruleika fjallar vinnustofan um hugmyndir miðalda um líkamann og skynjun til þess að dýpka skilning nemenda á upplifun fólks á heiminum í kringum sig.

Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér.

Í nútíma heimi er auðvelt að hugsa um fortíðina sem eitthvað sem er langt í burtu og hversdeginum óviðkomandi – hvort sem það er heimsókn á safn eða jafnvel fornleifafræðinám, sagan virðist alltaf vera aðskilin frá hversdagsleikanum. Hún er áhugamál okkar eða eitthvað sem við skoðum okkur til skemmtunar. Markmið þessa námskeiðs er að skoða samtímann frá sjónarhorni fornleifa- og sagnfræði: á hvaða hátt er líf okkar afleiðing atburða sem gerðust í fortíðinni? Námskeiðið mun sýna hvernig fortíðin lifir í nútímanum – ekki sem sögustaðir eða fornleifafræðibók heldur sem eitthvað sem hefur áhrif á skipulag hversdagsins og efnisveruleikan sem við búum í. Þótt rætur þessa ferla nái aftur til líffræðilegrar þróunar okkar þá má færa sterk rök fyrir því að flestir áhrifavaldarnir sem skapa umhverfi okkar eigi sér upphaf á síðustu 500 árum.

Viðfangsefni
Námskeiðinu er ætlað að veita almennt yfirlit yfir strauma og stefnur í vestrænni heimspeki á 17. og 18. öld, kynna sérstaklega tiltekin viðfangsefni, kenningar og rökfærslur í þekkingarfræði og frumspeki þessa tímabils með nákvæmum lestri og samanburði valinna verka, einkum eftir Descartes, Hume og Kant, svo og að þjálfa nemendur í lestri, greiningu og túlkun heimspekirita.

Kennsla
Kennslan fer fram í fyrirlestrum og umræðutímum. Í fyrirlestrum verður leitast við að gefa heildaryfirsýn yfir viðfangsefnið, setja verkin í samhengi og greina mikilvægustu kafla ritanna. Í umræðutímum verður rætt nánar um tiltekin efnisatriði, bókarkafla, rökfærslur eða spurningar sem vakna við lesturinn.

Yfirlit yfir íslenska bókmenntasögu frá öndverðu til loka 19. aldar. Lögð verður áhersla á að setja hræringar og nýjungar í íslenskum bókmenntum í samhengi við alþjóðlega strauma í bókmenntum álfunnar.

Þetta námskeið fjallar um sögu Kína frá goðsögulegum tíma Xia-veldisins á þriðja árþúsundi f.Kr. fram að upphafi nítjándu aldar. Varpað verður ljósi á jafnt þær breytur sem varðað hafa mestu um mótun kínverskrar menningar sem einstaka viðburði í pólítískri og samfélagslegri framvindu þjóðarinnar. Veitt verður yfirlit yfir tilkomu og þróun áhrifamestu kínversku trúarbragða- og heimspekikerfa, einkum konfúsíanisma, daoisma og búddisma. Áhrifamiklir einstaklingar verða kynntir til sögunnar og samskipti og gagnkvæm áhrif erlendra þjóðhópa og Kínverja fá umtalsvert vægi.

Námskeiðið kynnir nemendum menningu, sögu og samfélag Rómverja. Áhersla verður lögð á tímann frá 201 f.o.t. til 180 e.o.t. Fjallað verður um helstu atburði sögunnar, megin stofnanir samfélagsins, samfélagsgerð, fjölskyldu og kynjahlutverk, þrælahald, menntun, menningu, trú afþreyingu og hversdagslíf. Auk stoðrita verða lesnir fornir textar í þýðingu (enskri eða íslenskri) en ekki gert ráð fyrir latínukunnáttu.

Yfirlit yfir sögu kvikmyndalistarinnar frá upphafi hennar undir lok 19. aldar til okkar daga. Áhrifaríkustu stefnur hvers tíma verða skoðaðar og lykilmyndir sýndar. Nemendur kynnast sovéska myndfléttuskólanum (montage), franska impressjónismanum, þýska expressjónismanum, stúdíókerfinu bandaríska, ítalska nýraunsæinu, japanska mínímalismanum, frönsku nýbylgjunni, þýska nýbíóinu, suður-ameríska byltingabíóinu og Hong Kong-hasarmyndinni svo eitthvað sé nefnt, og reynt verður að bera þessar ólíku stefnur saman. Lögð verður áhersla á að skoða fagurfræðilega þróun kvikmyndarinnar sem og samtímaleg áhrif á útlit og inntak hennar. Námsmat byggist á tveimur prófum.

Helstu sérkenni og söguleg þróun íslenskrar myndlistar síðustu áratugi 20. aldar og á fyrsta áratug 21.aldar skoðuð í ljósi íslensks samfélags og samhengis við erlenda listþróun. Meðal viðfangsefna er arfleifð SÚM á áttunda áratugnum, stofnun Gallerís Suðurgötu 7 og Nýlistasafnsins, einkenni hins íslenska konsepts og annarra „nýlista“, svo sem ljósmynda, innsetninga og gjörninga, stofnun Myndhöggvarafélagsins í Reykjavík og uppgangur þrívíddarlistar, endurkoma olíumálverksins á níunda áratugnum, vídeólistar starfrænna miðla og í seinni tíð skörun myndlistar, kvikmyndamiðilsins og tónlistar. Hugað verður að afstöðu yngri kynslóðar myndlistarmanna til myndlistararfsins á hverjum tíma, m.a. til náttúruarfleifðar og að "þjóðlegri" birtingarmynd myndlistar. Þá er fjallað um einkenni gagnrýnnar umræðu um myndlist, listmenntun, þátttöku í Feneyjabíennal, rekstur gallería og stofnun sýningarhópa í samtímanum. Kennt í HÍ.

Fjallað verður um þróun myndlistar frá umbrotatímum módernismans á síðustu áratugum 19. aldar, í gegnum helstu framúrstefnuhreyfingar eða -isma 20.aldar fram til ársins 1960. Gerð verður grein fyrir helstu stefnum módernískrar myndlistar, forsendum þeirra, sérkennum og mikilvægi fyrir síðari tíma. Fjallað verður um tengsl listar við pólitík, heimspeki og þjóðfélagsþróun og hugað að róttæku endurmati á fegurðarhugtakinu í listum á 20. öld. Hvernig skila breyttar hugmyndir um tíma og rými sér í listinni? Hvernig raska ofangreindar listastefnur venjubundinni skynjun manna á umhverfinu og raunveruleikanum. Hvað er "innri veruleiki"? Þarf myndlist að vera sýnileg? Hver er munur á myndmáli og tungumáli og annars konar táknmáli? Reynt verður að fella alþjóðlegar sýningar sem hingað koma að námskeiðinu og verða þær sóttar heim í tengslum við það.

Þetta námskeið tekur upp þráðinn þar sem námskeiðinu Saga-Miðausturlanda I sleppir. Það er þó ekki nauðsynlegur undanfari, hægt er að taka bæði námskeiðin eða annað þeirra. Hér verður farið yfir þróun mála í Mið-Austurlöndum frá ca 1300, uppgang Ottómana og Safavída, og sér í lagi tengsl þeirra við Vesturlönd. Meðal efnis verður nýlendustefna Evrópuríkja í þessum heimshluta og áhrif þeirra á menningu og stjórnmál, uppgangur þjóðernishyggju og tilurð ríkja, og ýmis átök og ágreining sem mótað hefur svæðið allt til dagsins í dag. Námskeiðið er kennt á íslensku en mest af lesefninu verður á ensku.

The field of Folklore, emerging out of the phenomena collectively referred to as  Modernity, has a complicated and problematic relationship with gender, both in the material that circulates and the subsequent academic treatment of that material. This seminar combines theoretical perspectives from Gender Studies and Folkloristics to better understand the interconnectedness of popular cultural forms, analyses, and the operations of power, specifically gender relations. Beginning with a feminist critique of Folkloristics from within (a historical reference point), we will examine more recent work on the relationship between gender and genre, between the empowering acts of ordinary rituals (so-called women‘s genres), and how the old, debunked Nature/Culture divide, in which women‘s genres were debased and denigrated, may, looked at from a different perspective, suggest alternate approaches to some contemporary global issues.

Teacher of the course: JoAnn Conrad

Í námskeiðinu verður efnisleg hversdagsmenning tekin til gagngerrar umfjöllunar. Gefið verður yfirlit yfir þetta þverfaglega rannsóknarsvið og rýnt jöfnum höndum í dæmi úr samtímanum og frá fyrri tíð, íslensk og erlend. Meðal annars verður fjallað um föt og tísku, matarhætti, hlutina sem umkringja okkur í daglega lífinu, rusl og hreinlæti, handverk og neyslumenningu, hús og garða, heimilið, borgarlandslag, söfn og sýningar. Um leið kynnast nemendur ýmsum kenningum og sjónarhornum sem leggja t.a.m. áherslu á mannslíkamann, kyngervi, neyslu, rými og stað.

Trúarlíf manna á norðurslóðum er tekið fyrir og heimildir allt frá elstu tímum, eins og grafir, rúnasteinar, hellaristur og aðrar fornminjar verða skoðaðar. Einnig verða lesnar lýsingar á norrænum trúarathöfnum í verkum eftir Tacitus, Adam frá Brimum, Saxo Grammaticus og í fornritum Íslendinga eins og Eddukvæðum og Konungasögum. Auk norrænnar trúar verður fjallað um seið og sjamanisma. Örlagatrú er tekin til ítarlegrar umfjöllunar sem meginþáttur í forkristnum átrúnaði á Norðurlöndum. Loks er vikið að því hvernig kristindómur hefur fallið að norrænum lífsháttum og hugsunarhætti. Námskeiðið er kennt á ensku.

Vinnulag:
Kennsla fer fram í fyrirlestrum, og umræðum um fyrirlestra.

Námskeiðið fjallar um hvernig sjálfsmyndir og ímyndir af Íslendingum og öðrum þjóðum hafa mótast og hvernig þær vinna með alþýðuhefðir á hverjum stað. Við skoðum íslenskan veruleika og ímyndir í samanburði við reynslu ýmissa grannþjóða og rannsökum hvernig sögur, siðir og minjar skapa þjóðir og móta þær, frá þjóðminjasöfnum til þorrablóta í London; og frá viskídrykkju (í Skotlandi) til víkingasagna (á Norðurlöndum), með viðkomu á Up Helly Aa (á Hjaltlandseyjum) og Ólafsvöku (í Færeyjum); við skoðum hönnunarsýningu (á Grænlandi), norrænar byggðir í Vesturheimi og sendum myndir af öllu saman á samfélagsmiðla.

Við berum niður í kvikmyndum og tónlist, hátíðum, leikjum og skrautsýningum stjórnmálanna. Sérstaklega verður greint hvernig þjóðlegar ímyndir sameina og sundra hópum fólks. Í því samhengi verður horft til kvenna og karla, búsetu (borgar og landsbyggðar), fólksflutninga fyrr og síðar (innfluttra, brottfluttra, heimfluttra), kynþáttahyggju og kynhneigðar. Við rannsökum þessar ímyndir sem hreyfiafl og hugsjón, auðlindir og þrætuepli og skoðum hvernig þeim er beitt í margvíslegu skyni af ólíku fólki á ólíkum stöðum, jafnt af þjóðernispopúlistum sem græningjum, ríkisstofnunum og bönkum, fræðafólki og nemendum.

Í námskeiðinu er rýnt í ýmis dæmi frá nítjándu öld til samtímans um „ómenningu“ allt frá áliti Jónasar Hallgrímssonar á rímum og Jónasar frá Hriflu á amerískum reyfurum og klessumálverkum til samtímaumræðna um graffítí, tölvuleiki og tónlistarmyndbönd. Fjallað er um hugmyndir, hegðun og menningarafurðir sem taldar eru hafa verið skaðvaldar í íslenskri menningu eða ógnað á einhvern hátt heilbrigðu menningarlífi. Þannig er meðal annars staðnæmst við andúðina á djassi, rokki og atómskáldskap og fjallað um eðli þeirrar ógnana sem talið var stafa af slíkum fyrirbærum. Samhengi samfélagslegs valds og menningar er tekið til rækilegrar skoðunar og spurt hverjir hafi skilgreint ómenningu, með hvaða aðferðum og í hvaða tilgangi.

Spurt er hvort ógnvaldarnir eigi eitthvað sameiginlegt og hvort skilgreining þeirra sé háð hagsmunum, hugsjónum og siðferðisviðmiðum sem tekið hafa breytingum í tímans rás. Skoðað er að hvaða leyti hugmyndir um ómenningu sem andhverfu íslenskrar menningar hafa átt þátt í að móta hana og skilgreina:

Hvaða þátt hafa hugmyndir um hið menningarlega og viðmið um siðmenningu átt í að marka viðteknar hugmyndir um íslenska menningu? Að hvaða leyti hefur íslensk menning mótast í viðnámi gegn erlendri fjöldamenningu sem meðal annars hefur verið álitin birtast í gervi danskrar kjólatísku og amerískra sápuópera?

Markmið námskeiðsins er að skoða hvernig fólk tengist ólíkum stöðum með mismunandi hætti: Átthögum, ættaróðulum, heimilum, húsum, götum, hverfum, miðborgum, sveitum, torfbæjum, eyðibýlum, óbyggðum, sumarbústöðum, sólarströndum, sundlaugum, söfnum, skemmtigörðum, kirkjugörðum, þjóðgörðum, helgistöðum, verslunarmiðstöðvum og flugvöllum. Skoðað verður hvernig byggt og óbyggt umhverfi fær merkingu í gegnum það að dvelja á staðnum eða heimsækja. Hvað tengir fólk við tiltekna staði umfram aðra? Hver er munurinn á tengslum fólks við t.d. æskuslóðir og áfangastað? Hvernig máli skiptir munurinn á að vera aðfluttur og innfæddur? Hvað fellst í því að finnast maður tilheyra, eiga heima, á einhverjum stað? Hvernig tengjast flóttamenn, farandverkamenn og aðrir innflytjendur stöðum þeim þeir flytja til og hvernig halda þeir við eða rjúfa tengslin við staðinn og landið sem þeir koma frá? Hvernig tengsl skapar fólk sem er á tímabundnu eða sífelldu flakki tengsl við staði og landslag? Hvernig skapa þeir sem eru aðfluttir eða dvelja tímabundið á tilteknum stað sér heimili. Hvaða hlutverki gegnir reynsla, skynjun, minningar, fagurfræði, samsömun og söguskilningur í þeim tengslum og þeirri merkingu sem staðir hafa í hugum fólks? Hugað verður að því hverjir geta gert tilkall til staða sem sinna eigin og hvernig búsetuþróun (s.s. brottflutningur og fjölmenning) og hugmyndafræði (t.d. á vettvangi tungumáls, þjóðernishyggju og kynþáttahugmyndir) áhrif á hver getur gert tilkall til staðarins og hvernig? Hvernig breytast merkingarvísanir staða frá einum tíma til annars? Hvernig stýra samfélagslegar formgerðir, pólítísk markmið og skilningur á staðarhugtakinu þeirri merkingu sem staðir hafa í hugum einstaklinga og samfélagshópa?

Athugið, námskeiðið kennt annað hvert ár. 

Í námskeiðinu er fjallað um þjóðhætti og daglegt líf í íslenska sveitasamfélaginu fyrr á öldum, jafnt til sjávar og sveita. Rætt er um aðferðir við rannsókn á efnismenningu, þjóðháttum og daglegu lífi og viðfangsefnið sett í erlent rannsóknarsamhengi. Nemendur kynnast margvíslegum þjóðháttarannsóknum og fjallað er á gagnrýnin hátt um ólíka heimildaflokka - yfirlitsrit, fræðirit og ýmsar frumheimildir. Lögð er áhersla á að greina hugmyndafræði hversdagsins og lífsferil einstaklinga í gamla sveitarfélaginu, um leið og skoðað er hvaða aðferðir dugi best til að rannsaka lífshætti fólksins sem þar ól allan sinn aldur. M.a. er unnið með óprentaðar persónulegar heimildir, svör við spurningalistum og dagbækur.

Fjallað er um sérstöðu og einkenni sagnfræði og hvernig sambandi hennar við aðrar fræðigreinar er háttað. Rannsóknatækni sagnfræðinga er kynnt sem og fræðileg vinnubrögð í sagnfræði, einkum heimildafræði, megindlegar aðferðir í sagnfræði og ritgerðasmíð. - Námskeiðið skal taka á fyrsta misseri í sagnfræðinámi (öðru misseri fyrir þá nemendur sem byrja um áramót).

Námskeiðið er eitt af kjarnanámskeiðunum og áherslan verður á nývæðingu samfélagsins á fyrri hluta nýaldar. Markmiðið er að nemendur öðlist yfirsýn yfir tímabilið frá byrjun 16. aldar til loka 18. aldar. Hugað verður að viðfangsefnum á borð við heimsvaldastefnu og hnattrænum tengslum, þróun kapítalisma og þrælahalds, stríð og uppbyggingu ríkisvalds, áhrif frumbyggjasamfélaga í Norður-Ameríku, og upphaf byltingaraldar í Bandaríkjunum, Frakklandi og Haíti. Námskeiðið tekur með öðrum orðum á fjölmörgum þáttum sem tengjast mótun nútíma samfélagsins eins og við þekkjum það í dag.

Veitt verður yfirlit um valda þætti í sögu Íslands frá byrjun sextándu aldar til upphafs þeirrar nítjándu og fjallað sérstaklega um nokkur viðfangsefni tímabilsins, m.a. út frá frumheimildum. Greint verður frá viðhorfi fræðimanna og almennings til þessa hluta Íslandssögunnar, ástæður þess og breytingar á síðustu áratugum, fjallað um breytingar á íslensku þjóðlífi í kjölfar siðaskipta og um heilbrigðismál, menntun og menningu, galdra og trúarstefnur, dómsmál, þéttbýlismyndun, framfarahugmyndir og tengsl Íslands við umheiminn fram undir aldamótin 1800. Nemendur skrifa stutta ritgerð eða verkefni um afmarkað efni sem einkum byggir á frumheimildum.

Síðmiðaldir (14.-15. öld) einkenndust af andstreymi á flestum sviðum evrópsks samfélags. Eftir mannfjölgun, þenslu og vöxt undangenginna þriggja alda sóttu drepsóttir nú fast að með mannfelli og hörmungum. Efnahagsþrengingar settu svip sinn á mannlíf hátt og lágt ― valdamenningu, félagsformgerðir og trúarlíf. Menntun, menning og listir héldu fyrra afli en dauði og forgengileiki mannlegs lífs var víða í forgrunni. Innri friður álfunnar átti einnig undir högg að sækja þegar konungsveldi efldust enn frekar, oft með íþyngjandi og ófriðlegum hætti fyrir vinnandi stéttir og almúga. Rómarkirkjan, sem risið hafði hátt undir páfavaldi á hámiðöldum, fór hins vegar halloka fyrir veraldarvaldhöfum eða staðbundnu kirkjuvaldi og dró úr völdum páfa innan kirkju og kristindóms. En hvert sem litið er á tímabilinu haldast dauði og endurfæðing í hendur, eftirvænting eftir því sem tekur við þessa heims og annars í skugga dauðans.
Dauði og endurfæðing er inngangsnámskeið sniðið að nýnemum í sagnfræði ― öðrum er velkomið að nýta það sem valnámskeið. Lesin verður grunnbók um tímabilið en sjónum einkum beint að eftirtöldum þemum í fyrirlestrum: (1) Hnignun páfavalds og efling kirkjuþinga; (2) trúarinnlifun, alþýðutrú og mystisismi; (3) efling ríkisvalds við þröngan kost, stríð og örðuga skattheimtu; (4) Svarti dauði og mannfækkun af hallærum ― langvinn áhrif á efnahag, verslun og félagsgerðir; (5) menntun, menning og listir í skugga mannfellis og drepsótta; (6) rætur siðaskipta og endurreisnar í miðaldamenningu.
Námsmat byggir á stuttri ritgerð og skriflegu lokaprófi.

Í námskeiðinu er fjallað um sögu tímabilsins frá 1815 og fram í fyrri heimsstyrjöld. Meginumfjöllunarefnið er lýðræðisþróun 19. aldar. Þrír þræðir verða dregnir í gegnum þá frásögn: 1) Fjallað verður um hugmyndir um kvenréttindi og kvennahreyfingar 19. aldar í samhengi við almenna þróun kosningaréttar, afnám þrælahalds og velferðarmál. 2) Sú umfjöllun er svo tengd við þjóðernishugmyndir og mótun þjóðríkja á tímabilinu og þá um leið hver uppfylli skilyrðin um þegn/borgara. 3) Þriðji þráðurinn tengist hinum tveimur – nýlendukapphlaup Evrópuríkja, Bandaríkjanna og Japans og áhrif þess á samfélög í Afríku og Asíu.  

Námskeiðið fjallar um sagnaritun Forngrikkja og Rómverja, rekur upphaf hennar og þróun og ræðir umfang hennar, eðli, aðferðir og tilgang. Fjallað verður um höfunda á borð við Heródótos, Þúkýdídes, Xenofon, Pólýbíos, Cato, Sallustius, Livius, Plútarkos, Suetonius, Tacitus, Ammianus Marcellinus auk annarra. Lesið verður m.a. úr frumtextum í þýðingum.

Í námskeiðinu er fjallað um sögu Íslands frá landnámi til siðaskipta í ljósi ritheimilda og fornleifa. Yfirlit um sögu víkingaaldar og sögu rannsókna á víkingaöld. Farið er yfir landnámið, forsendur þess og framgang í ljósi fornleifa og ritheimilda. Fjallað verður um mótun nýs samfélags, sjálfsmynd þess og hagrænan grundvöll, byggðaþróun, trú og trúskipti, pólitísk innanlandsátök og innleiðingu ríkisvalds á þrettándu öld.  Kirkjan og félagsleg, menningarleg, pólitísk og hagræn áhrif hennar eru í brennidepli í seinni hluta námskeiðsins. Þessi viðfangsefni verða sett í samhengi við almenna sagnaritun tímabilsins, þróun tækni og efnismenningar og þróun mála í umheiminum. Áhersla er lögð á að nemendur kynni sér frumheimildir, bæði ritheimildir og fornleifar. Kennslan fer fram í fyrirlestrum og í umræðutímum.

Á námskeiðinu verður fjallað um alþjóðasögu á 20. öld með áherslu á þær breytingar sem orðið hafa á alþjóðakerfinu og –stjórnmálum. Í fyrsta lagi verður sjónum beint að nýrri ríkjaskipan í Evrópu eftir fyrri heimsstyrjöld og áhrifum nýrra stjórnmálastefna eins og kommúnisma og nasisma/fasisma. Í annan stað verður gerð grein fyrir aðdraganda og þróun síðari heimsstyrjaldar og afleiðingum hennar, einkum afnám nýlendustefnunnar og þjóðernisbaráttu í Afríku og Asíu. Í þriðja lagi verður fjallað um birtingarmyndir þess valdakerfis sem lá kalda stríðinu til grundvallar og forræðisstöðu Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Loks verður vikið breyttri heimsskipan og nýjum valdahlutföllum í samtímanum, þar sem rætt verður um uppgang Kína og samkeppni við Bandaríkin.    

Námskeiðinu er ætlað að veita nemendum yfirsýn yfir meginþætti í félags- og hagsögu Íslands frá byrjun 19. aldar og fram til okkar tíma. Áhersla er lögð á að nemendur öðlist gagnrýninn skilning á félagslegum og efnahagslegum aðstæðum Íslendinga og hvernig þær breytast. Jafnframt er leitast við að nemendur öðlist færni við að greina og miðla fræðilegri þekkingu og byggi þar á því sem þeir hafa lært í námskeiðinu Sagnfræðileg vinnubrögð.  Helstu viðfangsefni námskeiðsins eru efnahagsleg tengsl Íslands við umheiminn; vöxtur og hnignun landbúnaðarsamfélagsins, orsakir og afleiðingar atvinnubyltingarinnar um 1900, stéttaskipting og nýir lífshættir í iðnaðarsamfélagi; konur, karlar og atvinnulífið; fólksfjöldi og fjölskyldulíf; áhrif heimsstyrjaldanna; kreppan mikla og haftakerfið, hagvöxtur og hagsveiflur; Evrópusamvinna og alþjóðavæðing efnahagslífs; vöxtur velferðarsamfélagsins; atvinnuþróun á lýðveldistímanum; fjármálavæðing efnahagslífs og „Hrunið“.

Námskeiðinu er ætlað að veita nemendum gagnrýnin skilning á sagnaritun um þróun íslensks stjórnmála- og menningarlífs frá upphafi nítjándu aldar til samtímans. Sjónum er beint að eftirtöldum þáttum: (i) þjóðríki og sjálfstæðisbarátta, (ii) lýðræði, (iii) menning og menntun, (iv) kyn, kynverund og stéttir, (v) flokkar og hagsmunasamtök og (vi) tengsl við umheiminn. Áhersla er lögð á að setja sögu Íslands í norrænt, vestrænt og hnattrænt samhengi. Í námskeiðinu fá nemendur þjálfun í að lesa og ræða frum- og eftirheimildir sem og í að afla heimilda og skrifa fræðilegan texta um afmarkað viðfangsefni.

Námskeiðinu er ætlað að auka þekkingu og færni nemenda í skilningi og notkun á hugtökum og kenningum sem notuð eru í sagnfræði og fræðilegri umfjöllun um samfélög, menningu og stjórnmál.

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Ísland var lengi vel bændasamfélag þar sem landbúnaður var ráðandi atvinnugrein frá landnámi og fram eftir 20. öld. Námskeið þetta miðar að því að skoða þróun bændasamfélagsins með sérstaka áherslu á 19. öld og fram til dagsins í dag. Efnismenning og efnislegir hlutir verða sérstakt viðfangsefni nemenda þar sem eigur bænda, vinnuhjúa og safngripir verða meðal annars notaðir til að kynnast landbúnaðarháttum og sveitaheimilum. En heimili bænda í fortíðinni eru athyglisverðar framleiðslueiningar þar sem mörk einkalífs og atvinnu voru óljós. Rýnt verður í þessa þróun og þannig dregið fram hvernig landbúnaðarhættir hafa breyst í gegnum áranna rás með tilliti til efnismenningu. Markmiðið með þessu námskeiði er að sýna fram á hið stóra hlutverk sem landbúnaður gegndi í daglegu lífi fólks og hvaða áhrif greinin hafði á þróun samfélagsins. Nemendur munu koma til með að vinna með staka gripi en líka söfn hluta og þannig bæði að kynnast landbúnaðarsögu landsins en einnig fá þjálfun í að nýta efnismenningu til frásagnar í rannsóknum sínum. Hver var þróun íslenskra landbúnaðarhátta fram til 21. aldar? Hvaða hlutir voru á heimilum bænda og hvaða hlutverki gegndu þeir? Hvernig hagaði fólk daglegu lífi út frá efnum sínum? Hvernig getur stakur gripur „sagt frá“ hinu liðna?

Í þessu námskeiði er kannað hvernig loftslagsbreytingar, jarðvegsrof og auðlindaskortur fléttuðust saman við bjargræðisleiðir og menningarlega þýðingu á Íslandi og á hinu víðfeðma Norður-Atlantshafssvæði. Nemendur greina frásagnir fornsagna og lagatexta samhliða vísindagreinum og kanna hvernig sögulegar heimildir stemma við (eða stangast á við) fornleifafræðileg og umhverfisleg gögn.

Námskeiðið veitir staðgóðan inngang og yfirlit yfir hagsögu vesturlanda, frá síðari iðnbyltingunni í lok 19 aldar og til okkar daga. Nemendur munu öðlast yfirsýn yfir þróun efnahagslífs í Evrópu og Norður-Ameríku og efnahagsþróun og þróun fjármagnsmarkaða hefur haft áhrif á samfélagsþróun þessa tímabils.
Í námskeiðinu kynnast nemendur hag- og viðskiptasögu sem fræðigrein og mörgum mikilvægustu kenningum, hugmyndum og hugtökum sem notaðar eru í hag- og viðskiptasögu. Sjónum er beint að sögu fyrirtækisins og fjármagnsmarkaða sem stofnana og aðalleikenda í sögu kapítalismans. Þó fyrirtæki og fjármagnsmarkaðir eigi sér langa sögu, eru skipulegir fjármagnsmarkaðir og kauphallir, ásamt stórfyrirtækjunum sem reiða sig á þá, nýrri af nálinni. Það er ekki fyrr en með annarri iðnbyltingunni í lok 19 aldar sem þessi fyrirbæri verða algerlega miðlæg í iðnvæddum markaðshagkerfum. Fjallað verður um hlut kauphalla og bankastofnana í tilurð stórfyrirtækja beggja vegna Atlantshafsins í lok 19 aldar, sérstaklega í Bandaríkjunum og Þýskalandi, og ólíkar kenningar hagfræðinga um hlutverk og eðli markaða, fyrirtækja, og kapítalista í þeirri þróun.

Meðal annars verður fjallað um kenningar stofnanahagfræðinga á borð við Thorstein Veblen, Ronald Coase, og Oliver Williamson, auk hag- og viðskiptasögufræðinga á borð við Alexander Gerschenkron, Alfred Chandler og Richard Tedlow.  Fjallað verður um síðbúna iðnvæðingu og rannsóknir á hlutverki fjárfestingarbanka í iðnvæðingu Þýskalands, deilur um sögulegt hlutverk „fyrirtækjaskipstjóra“ (Captains of Industry) og ræningjariddara (Robber Barons) í iðnvæðingu Bandaríkjanna og um eðli og uppruna stórfyrirtækisins. Þá verður fjallað umbreytingar á hlutverki kauphalla og alþjóðlegra fjármagnsmarkaða á 20. öld, sérstaklega með hliðsjón af óstöðugleika og fjármálakreppum. Vöxtur alþjóðlegra fjármagnsmarkaða og afregluvæðing í lok 20. aldar og í upphafi þeirrar 21., sem lýkur með fjármálahruninu 2008.

Dýrlingar voru mikilvægir í félags-, trúar- og stjórnmálalífi miðalda. Staðbundin norræn dýrlingadýrkun endurspeglaði eldri meginlandshefð og lagði áherslu á tengsl norrænu landanna við hinn kristna heim. Rannsóknir á dýrlingum í norðrinu veita okkur einstaka og mikilvæga mynd af menningar-, trúar- og bókmenntaskiptum við hinn kristna heim á miðöldum. Þrátt fyrir að kristnitakan hafi átt sér stað nokkuð seint í Skandinavíu og á Íslandi (á níundu til elleftu öld) þá sýna sögulegar heimildir norrænt samfélag sem tók fullan þátt í kristnum siðvenjum frá meginlandi Evrópu, en aðlagaði jafnframt texta og helgisiði að heimasamfélaginu. Með umfjöllun um líf dýrlinga mun námskeiðið bregða birtu á frásagnir af kristnitökunni, dýrlingum, hetjuskap og þjóðernishyggju.
Mikil áhersla verður lögð á að taka fyrir spurningar um mörk tegunda, þjóðernis og trúarbragða í samhengi miðalda.

Námskeiðinu er ætlað að auka færni nemenda við að rita um sagnfræðilegt efni og miðla sögulegri þekkingu og menningararfi með ólíkum miðlunarleiðum. Áhersla er lögð á að veita nemendum hagnýta þekkingu og þjálfun við að vinna með og setja fram sögulegt efni, t.d. með texta, ljósmyndum, hlaðvörpum/útvarpsþáttum og heimildamyndum.   Kennsla fer fram í fyrirlestrum, umræðum, vettvangsferðum og verkefnavinnu  

Námskeiðið fjallar um sagnaritun Forngrikkja og Rómverja, rekur upphaf hennar og þróun og ræðir umfang hennar, eðli, aðferðir og tilgang. Fjallað verður um höfunda á borð við Heródótos, Þúkýdídes, Xenofon, Pólýbíos, Cato, Sallustius, Livius, Plútarkos, Suetonius, Tacitus, Ammianus Marcellinus auk annarra. Lesið verður m.a. úr frumtextum í þýðingum.

Markmið námskeiðsins er að taka fyrir fatagerð og tísku landsmanna á 18. og 19. öld og skoða í margvíslegu ljósi. Fléttað verður saman rannsóknum á handverki út frá fjölbreyttum heimildum við hugarfar og samfélagsgerð á 18. og 19. öld og skoðaðar þær breytingar sem voru að verða í samfélaginu á Íslandi og tengslunum við Danmörku. Lestrarefnið verður bæði fræðirit og frumheimildir, innlent og erlent. Leitast verður við að tengja nýjar rannsóknir við notkun bæði prentaðra frumheimilda og heimilda af skjalasöfnum og minjasöfnum. Vettvangsferðir verða mikilvægur hluti námskeiðsins og beinar rannsóknir á varðveittum fatnaði og greiningu á honum. Á undanförnum árum hefur aðgengi að gögnum stóraukist með aukinni heimildaútgáfu og vefbirtingu frumheimilda frá 18. öld. Snar þáttur er að nemendur verði sjálfbjarga í að rata um heimildaforða tímabilsins, geti afmarkað rannsókn á þessu sviði og leitað nýrrar þekkingar.

Árið 2026 eru liðin 250 ár frá sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna. Í námskeiðinu verður ameríska byltingin skoðuð ofan í kjölinn og fjallað um helstu atburði sem leiddu til stofnunar Bandaríkjanna frá kreppu breska heimsveldisins í kjölfar sjö ára stríðsins til innleiðingu stjórnarskrárinnar og fyrstu ár hins nýja lýðveldis. Sérstök áhersla verður lögð á að greina hvers vegna sumir breskir nýlendubúar í Norður-Ameríku risu upp gegn yfirráðum Breta á meðan aðrir héldu tryggð við heimsveldið. Meðal helstu umfjöllunarefna í námskeiðinu eru sagnaritun og ólíkar túlkanir á orsökum byltingarinnar ásamt helstu hugmyndum og hugmyndastraumum sem settu mark sitt á stjórnmála- og félagsþróun. Sjónum verður beint að átökum um lýðveldið sem lofaði frelsi og sjálfstjórn, ríkisvaldið sem háði stríð eins og önnur heimsveldi, og þrælasamfélagið sem byggði hagsæld á undirokun og ófrelsi. Sérstök áhersla verður lögð á alþjóðlegt samhengi byltingarinnar og hnattræn áhrif hennar frá Frakklandi og Haítís til Noregs og Indlands. Loks verður hugað að sögulegu minni, dægurmenningu og deilum um arfleifð byltingarinnar í stjórnmálum samtímans á 250 ára afmælinu.  Námsmat byggir á vikulegum verkefnum og lokaprófi. 

Í samfélagi samtímans, þar sem bakslag hefur orðið í réttindamálum ýmissa hópa, og sums staðar gengið á áður fengin réttindi kvenna, er mikilvægt að þekkja stöðu kvenna og sögu kvennabaráttunnar frá upphafi þess tímabils sem kallað er nútími (1750/1800). Í námskeiðinu verður fjallað um hugmyndir um réttindi kvenna frá 18. öld (og eftir atvikum fyrr) til síðari hluta 20. aldar, hverjir settu þær fram og hvernig. Fjallað verður um baráttu kvenna (og karla) fyrir jafnrétti, um þá áfanga sem náðust  og þær hindranir sem konur mættu.  Sjónum verður beint að hugtökum á borð við femínisma (sem varð ekki til fyrr en undir lok 19. aldar) og mismunandi birtingarmyndum hans. Einnig kvennahreyfingu, en fræðimenn á sviði kvenna- og kynjasögu hafa í auknum mæli gagnrýnt ríkjandi skilgreiningar og spurt hvaða hreyfingar séu þess verðugar að fá pláss í stórsögu kvennasögunnar. Í þessu samhengi verður rætt um (ó)gagnsemi bylgjukenningarinnar svokölluðu, að líkja kvennahreyfingum við sjávarföllin þar sem verður flóð og fjara: fyrsta bylgja femínisma/kvenréttinda, önnur bylgja o.s.frv. Þótt hinn vestræni heimur sé þungamiðja námskeiðsins verður leitast við að flétta inn öðrum heimshlutum og einnig íslensku sjónarhorni þar sem það á við.

Í námskeiðinu verður farið yfir þróun og umbreytingu hugmyndafræðilegra og pólitískra átaka milli austurs og vesturs frá árinu 1979, þegar kalda stríðið tók á sig nýja mynd, og fram til samtímans. Nemendur kanna hvernig hugmyndafræði mótaði samskipti, átök og samvinnu stórveldanna á síðustu árum kalda stríðsins og eftir hrun Sovétríkjanna. Sérstök áhersla er lögð á lok kalda stríðsins, áhrif umbóta Gotbatsjovs, fall Sovétríkjanna, og hvernig hugmyndafræðileg spenna hefur haldið áfram í samskiptum Rússlands, Bandaríkjanna, Kína og Evrópu á tuttugustu og fyrstu öldinni. 

Í þessu námskeiði eru hugmyndir úr heimi Artúrsgoðsagna bornar saman við íslenska sagnahefð. Skoðað er hvernig heiður, kyn, lög og hetjuskapur tvinnast saman og skiljast að í þessum tveimur menningarheimum. Nemendur lesa valda texta eftir Geoffrey af Monmouth, Chrétien de Troyes og úr Vulgate-bálknum samhliða íslenskum sögum og greina hvað gerist þegar gildi riddaramennskunnar mæta heimi goðanna. Námskeiðinu lýkur með litlu málþingi þar sem nemendur kynna samanburðarniðurstöður sínar.

Markmið námskeiðsins er að kynna nemendum þróun og eðli vísinda með því að rekja dæmi úr vísindasögunni og nýleg viðhorf sem varða eðli, markmið og þróun vísinda. Sérstök áhersla verður lögð á sögu eðlisvísinda frá Aristótelesi fram á daga Newtons, þar á meðal hræringar í stjörnufræði í Vísindabyltingunni. Auk þessa verður saga þróunarkenningar Darwins skoðuð sérstaklega. Þá verður lögð sérstök áhersla á að skoða sögu vísinda út frá ólíkum hugmyndum um vísindalegar framfarir og út frá nýlegum hugmyndum um tengsl vísinda og samfélags. Námsefnið getur breyst með hliðsjón af áhugasviði nemenda.

Á námskeiðinu verður fjallað um upphaf og þróun kommúnistahreyfingar á Íslandi 1918–1968. Saga hreyfingarinnar verður skoðuð í ljósi íslenskrar þjóðfélagsþróunar og alþjóðlegra hugmyndastrauma. Kannað verður úr hvaða jarðvegi hreyfingin var sprottin, skoðað hverjir studdu hana og hvers vegna og sýnt hvernig fámennum hópi íslenskra kommúnista tókst að gera flokk sinn að fjöldahreyfingu, ólíkt því sem gerðist í flestum nágrannalöndum. Hugað verður sérstaklega að skipulagi Kommúnistaflokks Íslands (1930–1938) og Sameiningarflokks alþýðu – Sósíalistaflokksins (1938–1968), daglegu starfi flokksmanna, togstreitu milli Reykjavíkur og landsbyggðar og tengslum hreyfingarinnar við Sovétríkin á millistríðs- og kaldastríðsárunum. Námskeiðið verður kennt á íslensku.

Nemendur læra og þjálfast í aðferðum skjalfræðilegra rannsókna, heimildaleit í skjalasöfnum og að meta heimildagildi skjala. Nemendur taka þátt í verklegum æfingum sem tengjast námsefni.

Arfur Rómaveldis í vestrænni menningu síðari alda er afgerandi og ristir djúpt. Í þessu námskeiði verður fjallað um sögu Rómaveldis frá upphafi fram til fjórðu aldar, frá stofnun borgarinnar til Konstantínusar mikla. Þetta er stórveldistími Rómar, þar sem hún rís frá því að vera bær í afskekktu héraði til stórborgar sem drottnaði yfir og skóp heim Miðjarðarhafsins. Þetta er ekki einföld saga um ris, hátind og hnignun heldur margbrotin saga umbreytinga og átaka í stjórnmálum og stjórnspeki, menningu og listum, efnahag og verslun, trú og heimsmynd, lífskjörum og félagslegum aðstæðum.

Auk grunnbókar um sögu tímabilsins ― Mary T. Boatwright et al., The Romans: From Village to Empire; A History of Rome from the Earliest Times to the End of the Western Empire, 2. útg. (Oxford: Oxford University Press, 2011) ― verða lesnar frumheimildir eftir Júlíus Sesar, Livíus, Dio Cassius, Svetóníus, Tacitus, Virgil, Óvidíus og fleiri. Sérstaklega verður hugað að heimildagrundvelli sögunnar, bæði ritheimildum og fornleifum, og spurt hvaða möguleika við höfum til þess að túlka og skilja horfinn heim. Skipti hlutur einstakra leikenda höfuðmáli eða flutu þeir á undirstraumi annarra aflavaka sögulegrar þróunar? Horft verður á nýlega leikna heimildaþáttaröð, Roman Empire: Reign of Blood, Master of Rome, The Mad Emperor (Netflix, 2016‒19) og gagnrýninna spurninga spurt um hvernig fortíðin birtist okkur í frásögn.

Námsmat byggir á ritgerð og lokaprófi.