Námskeiðið er ætlað máltækninemum sem ekki hafa málfræðibakgrunn. Tilgangur þess er að gefa yfirlit um helstu einkenni íslensks málkerfis, einkum þau sem huga þarf sérstaklega að við vélræna greiningu. Helstu viðfangsefnin verða íslenskt hljóðkerfi og hljóðritun (IPA og SAMPA); íslenskt beygingarkerfi og orðmyndun með sérstakri áherslu á málfræðilega mörkun og markamengi; og íslensk setningagerð með áherslu á þáttun, bæði liðgerðarvensl (phrase structure) og hæðisvensl (dependency).

Námskeiðið er fyrst og fremst ætlað meistaranemum í máltækni sem taka námið við Íslensku- og menningardeild HÍ, hafa bakgrunn í málvísindum en lítinn sem engan í tölvunarfræði. Þetta námskeið taka þeir í flestum tilvikum samhliða námskeiðinu Tölvunarfræði 1a. Hafi einhver með annars konar bakgrunn áhuga á námskeiðinu er þó sjálfsagt að hafa samband við kennara fyrir frekari upplýsingar. Námskeiðið er samkennt með ÍSL333G Forritun fyrir hugvísindafólk á BA-stigi og allir nemendur sitja sömu fyrirlestrana en MA-nemar fá lengri verkefni en BA-nemar. 

Tilgangur þessa námskeiðs er að styðja við nemendur á fyrstu stigum forritunar, aðstoða þá við að ná tökum á grunnþáttum hennar og veita þeim þjálfun í að leysa einföld en fjölbreytt máltækniverkefni í forritunarmálinu Python. Nemendur kynnast þar fyrir utan nokkrum málvinnslutólum sem hægt er að beita við textavinnslu. 

Einingar til BS-prófs gilda aðeins fyrir annaðhvort TÖL101G Tölvunarfræði 1 eða TÖL105G Tölvunarfræði 1a.

Forritun í Python (sniðið að verkfræðilegum og raunvísindalegum útreikningum): Helstu skipanir og setningar (útreikningur, stýri-setningar, innlestur og útskrift), skilgreining og inning falla, gagnatög (tölur, fylki, strengir, rökgildi, færslur), aðgerðir og innbyggð föll, vigur- og fylkjareikningur, skráavinnsla, tölfræðileg úrvinnsla, myndvinnsla. Hlutbundin forritun: klasar, hlutir, smiðir og aðferðir. Hugtök tengd hönnun og smíði tölvukerfa: Forritunarumhverfi, vinnubrögð við forritun, gerð falla- og undirforritasafna og tilheyrandi skjölun, villuleit og prófun forrita.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Þjálfun í ýmsum þáttum er varða ritun fræðilegs efnis og ritstjórn. Ólíkar gerðir fræðilegra ritsmíða skoðaðar og metnar. Þjálfun í því að gera athugasemdir við skipulag og framsetningu á fræðilegum texta og í öðrum þáttum ritstjórnar. Áhersla lögð á ritun fræðilegra greina, en einnig hugað að samningu smærri verka (ráðstefnuútdrátta, ritdóma) og stærri (M.A.-ritgerða, doktorsritgerða, bóka). Fjallað um rannsóknaráætlanir, frágang handrita og ritstuld. Tekin dæmi af textum um ýmis efni, einkum málfræðileg,  bókmenntaleg og sagnfræðileg. Stuðst við bókina Skrifaðu bæði skýrt og rétt (Höskuldur Þráinsson 2015).

Námskeiðið er opið nemendum á mörgum námsleiðum í MA-námi á Hugvísindasviði skv. reglum viðkomandi greina. Nemendur á MA-stigi í íslenskum bókmenntum, íslenskri málfræði, íslenskum fræðum og íslenskukennslu geta fengið námskeiðið metið sem hluta af þeirri skyldu sem þeir þurfa að uppfylla í meistarastigsnámskeiðum í íslenskum bókmenntum eða íslenskri málfræði. Nemendur í MA-námi í íslenskukennslu geta þó ekki haft þetta námskeið sem eina málfræði- eða bókmenntanámskeiðið á MA-ferlinum.

Fjallað er um hugtök, aðferðir og reiknirit á sviði gervigreindar, með áherslu á studdan og óstuddan lærdóm. Forvinnsla og myndræn framsetning gagna. Mat á gæðum líkana og val á líkönum. Línuleg aðhvarfsgreining, næstu nágrannar, stoðvigravélar, tauganet, ákvarðanatré og safnaðferðir. Djúpur lærdómur. Þyrpingagreining og k-means aðferðin. Nemendur útfæra einföld reiknirit í Python og læra á sérhæfða forritspakka. Námskeiðinu lýkur með hagnýtu verkefni.

Í þessu námskeiði förum við yfir djúp tauganet og helstu aðferðir tengdar þeim. Kynnt verða net og aðferðir fyrir mynd, hljóð og textagreiningu. Lögð verður áhersla á hagnýtingu lausna og munu nemendur t.a.m. kynna verkefni eða grein á þessu sviði.

Þetta námskeið er helgað þeirri tækni og tólum sem þýðendur og aðrir tungumálasérfræðingar geta nýtt í störfum sínum. Nemendur kynnast tölvustuddum þýðingakerfum, gervigreind, þýðingaminnum og íðorðastjórnun og læra hvernig hægt er að samtvinna texta og búa til og vinna með þýðingaminni, orðasöfn og önnur máltæknigögn. Einnig verður fjallað um notkun orðabóka á netinu, gagnabanka og annarra hjálpargagna.

Sérstök áhersla verður lögð á gagnrýna notkun tækninnar, mat á gæðum úttaks og atriði er varða trúnað, persónuvernd og meðferð gagna.

Fjallað verður um starfsumhverfi þýðandans og áhrif tækniþróunar á þýðingastörf. Einnig verður farið yfir hagnýt atriði sem geta hjálpað sjálfstætt starfandi þýðendum að afla sér verkefna og fóta sig á vinnumarkaði og í gigg-hagkerfinu. Reynsla þeirra nemenda sem þegar hafa starfsreynslu verður nýtt í umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið er að stórum hluta verklegt. Nemendur vinna verkefni í tímum þar sem þeir fá þjálfun í notkun þeirra tækja og aðferða sem fjallað er um og undirbúa sig jafnframt fyrir heimaverkefni námskeiðsins.

Þegar við hringjum í manneskju sem við þekkjum vel þurfum við aðeins örfáar sekúndur til að átta okkur á því hvernig við hittum á - hvort hún sé t.d. nývöknuð, í uppnámi eða kvefuð. Við heyrum jafnvel hvort hún sé brosandi, allt út frá vísbendingum í röddinni, talinu og málbeitingunni. Hvað ef við gætum beislað þessar upplýsingar og mælt þær? Hvaða aðrar vísbendingar eru til staðar þegar við tölum? Eru merki um sjúkdóma sem eiga eftir að greinast eða þroskaraskanir sem er erfitt að mæla? Nýlegar rannsóknir benda til þess að svo sé. Upptökur á tali fólks, svokölluð málsýni, hafa til dæmis að geyma vísbendingar um það hvort einhver sé á fyrstu stigum taugahrörnunarsjúkdóms á borð við Alzheimer, Parkinson og MND, jafnvel áður en viðkomandi finnur fyrir breytingum á færni í daglegu lífi.

Málsýni eru auk þess eitt nákvæmasta tólið í verkfærakistu talmeinafræðinga og með þeim er hægt að greina ýmis smáatriði í málnotkun einstaklinga sem önnur tæki á borð við stöðluð próf grípa ekki. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar kemur að því að greina málþroskaröskun hjá fjöltyngdum börnum en reynst hefur einstaklega erfitt að þróa áreiðanlegar mælingar á málþroska þeirra. Örar framfarir í máltækni undanfarinn áratug hafa umbylt þessu sviði klínískra málvísinda þannig að sprottið hafa ýmsar lausnir á sviði heilbrigðismáltækni sem greina tal og mál sjálfvirkt.

En virka þessar tæknilausnir þvert á tungumál? Eru einkenni málþroskaröskunar og taugahrörnunasjúkdóma eins í íslensku og öðrum tungumálum? Hvað geta svörin við þessum spurningum sagt okkur um mannlegt mál og mannshugann? Þessar spurningar verða undirliggjandi í vinnustofunni þar sem nemendur fá tækifæri til þess að taka þátt í yfirstandandi rannsóknum á sviði klínískra málvísinda og heilbrigðismáltækni undir leiðsögn kennara.

Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér

Námskeiðið er ætlað meistaranemum í almennum málvísindum og íslenskri málfræði en gagnast einnig öðrum meistaranemum sem fást við málfræðirannsóknir. Í námskeiðinu er fjallað um helstu rannsóknaraðferðir í málvísindum, bæði að því er varðar tilraunagögn og náttúruleg gögn. Kennd verða grundvallaratriði í hönnun dómaprófa, eyðufyllinga, framköllunarprófa, tilrauna af ýmsu tagi og leit í málheildum eins og Risamálheildinni og IcePaHC. Fjallað verður um rannsóknaraðferðir sem tengjast einstökum sviðum málvísinda, t.d. setningafræði, hljóðkerfisfræði, félagslegum málvísindum, sögulegum málvísindum, sálfræðilegum málvísindum, samskiptamálfræði og fleiru. Einnig verður fjallað um greiningu og túlkun málfræðilegra gagna af öllu tagi, helstu kosti og galla ólíkra rannsóknaraðferða og siðfræði rannsókna í málvísindum.

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Í þessu námskeiði verður fjallað um samspil tungumáls og samfélags með aðferðum og hugtökum félagslegra málvísinda og með hliðsjón af alþjóðlegum og innlendum rannsóknum á því sviði.
 
Rætt verður m.a. um málviðhorf, málsnertingu, mállýskur, málsnið og málstýringu. Hugað verður að ýmsum birtingarmyndum málnotkunar og breytileika í máli og að því hvernig þættir á borð við umhverfi, samhengi og bakgrunn málnotanda hafa áhrif á málnotkun og val málsniðs.

Yfirlit verður veitt um helstu rannsóknaraðferðir, eigindlegar og megindlegar, nýlega strauma í félagslegum málvísindum og aðferðir metnar með tilliti til rannsóknarefnis.

Kynntar verða rannsóknir á viðhorfum til málnotkunar og máls, eigin máls og annarra, ásamt því að ræða hvað óhefðbundin málnotkun hefur í för með sér. Í því samhengi verður sérstök áhersla lögð á mál þeirra sem tala íslensku sem erlent mál og stöðu innflytjenda.

Fjallað verður um stöðu íslensku í dag, einkum gagnvart ensku og öðrum tungumálum. Hugað verður að lögmálum um málstýringu og að hugmyndum fólks um tungumálið fyrr og síðar. Fjallað verður um íslenska málstefnu, málstýringu, málstöðlun og hreintunguhneigð frá ýmsum hliðum, m.a. í samtímalegu og sögulegu ljósi og með hliðsjón af erlendum málsamfélögum.

Til umræðu verður málnotkun tiltekinna félagshópa (t.d. unglinga) með tilliti til félagslegs hlutverks málnotkunarinnar innan hópsins annars vegar og innan málsamfélagsins í heild sinni hins vegar.

Gert er ráð fyrir að nemendur vinni verkefni, hópverkefni eða einstaklingsverkefni, þar sem leitað er svara við ýmsum spurningum sem bornar verða fram í kennslu og umræðu.

If requested, the course may be taught in English.

Í námskeiðinu verður farið yfir helstu atriði í máltækni með áherslu á greiningu og vinnslu ritaðs máls. Farið verður yfir helstu kjarnaverkefni í máltækni og nytsemi þeirra. Helstu tól og málföng verða kynnt, auk þess sem farið verður sérstaklega yfir stöðu íslenskrar máltækni.

Áhersla verður lögð á aðferðir sem nýta greypingar, djúp tauganet og mállíkön við lausn hagnýtra verkefna auk þess sem farið verður yfir hvernig gervigreindaraðferðir hafa nær alfarið tekið yfir við vinnslu mannlegs máls. 

Í námskeiðinu verða 6 heimaverkefni sem gilda 60% af lokaeinkunn námskeiðsins auk stærra lokaverkefnis sem gildir 40%. Auk þess verða verkefni í fyrirlestrum sem geta minnkað vægi heimaverkefna um 5% ef lágmarksfjölda er skilað. 

Markmið þessa námskeiðs er að efla skilning þátttakenda á setningafræði með því að bera valin atriði í íslenskri setningagerð saman við hliðstæð fyrirbæri í öðrum málum, bæði skyldum og óskyldum. Gert er ráð fyrir því að allir nemendur hafi nokkra undirstöðuþekkingu í setningafræði en að öðru leyti verður reynt að koma til móts við mismunandi bakgrunn og væntingar nemenda, jafnvel með því að skipta hópnum í einstökum tímum eftir undirstöðu og áhugasviði nemenda. Námskeiðið á þannig bæði að geta nýst framhaldsnemum í íslenskri málfræði og málvísindum, sem hafa fyrst og fremst fræðilegan áhuga á íslenskri setningagerð, en einnig framhaldsnemendum í öðrum tungumálum, nemendum á menntavísindasviði og nemendum í þýðingafræði, enda hafi þeir allir einhverja undirstöðuþekkingu á setningafræði.

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.

Dæmi um svokölluð „tilbúin tungumál“ (e. constructed languages) má finna allt aftur til 7. aldar en hugmyndir manna um uppruna tungumála og uppbyggingu þeirra eru líklega jafngamlar mannkyninu sjálfu. Tilbúin tungumál eru samin í ýmsum tilgangi, hvort sem það er eingöngu
til yndisauka, til að skapa umgjörð um tilbúinn veruleika, eins og t.d. álfamál Tolkiens og geimverumál Star Trek-heimsins, eða til að einfalda alþjóðasamskipti, eins og esperantó, solresol og volapük eiga að gera. Hver sem tilgangur tilbúna málsins er, þá er ljóst að að baki liggur gríðarleg þekking málhafa á tungumálinu sjálfu og hvaða eiginleika tungumál geta haft – og geta ekki haft – til þess að þau virki sem alvöru tungumál. Í námskeiðinu verður fjallað um ólíkar gerðir tilbúinna tungumála og hugmyndafræðina sem þau byggja á. Fjallað verður um uppbyggingu og eiginleika tilbúinna tungumála og þau skoðuð í samanburði við raunmál (e. natural languages). Einnig verða tilbúin tungumál borin saman við önnur gervimál, eins og bullmál (e. gibberish) og dulmál. Nemendur læra að aðgreina tilbúin tungumál út frá markmiðum og notkunarsviði þeirra. Fjallað verður um málgerðir tilbúinna tungumála og læra nemendur að brjóta niður og rýna í málfræðiformdeildir ólíkra mála með eftirfarandi spurningar að leiðarljósi: Hvað þurfa málhafar að vita um eigið tungumál til að geta tileinkað sér tilbúið tungumál og hvað geta tilbúin tungumál kennt okkur um raunmál?

Í þessu námskeiði kynnumst við lífsferli gervigreindarlausna og hvernig þróa á rekstrarhæfar lausnir.

Við förum yfir eftirfarandi skref lífsferilsins:
- Gagnasöfnun og undirbúningur gagna
- Breytuval
- Þjálfun líkana
- Mat á gæðum líkana
- Líkön sett í rekstur
- Líkön sem þjónustur
- Hvernig vakta á líkön
- Hvernig viðhalda á líkönum
Yfir misserið verða þrjú stór verkefni þar sem nemendur keppa um að smíða gervigreindarlausnir.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Þjálfun í ýmsum þáttum er varða ritun fræðilegs efnis og ritstjórn. Ólíkar gerðir fræðilegra ritsmíða skoðaðar og metnar. Þjálfun í því að gera athugasemdir við skipulag og framsetningu á fræðilegum texta og í öðrum þáttum ritstjórnar. Áhersla lögð á ritun fræðilegra greina, en einnig hugað að samningu smærri verka (ráðstefnuútdrátta, ritdóma) og stærri (M.A.-ritgerða, doktorsritgerða, bóka). Fjallað um rannsóknaráætlanir, frágang handrita og ritstuld. Tekin dæmi af textum um ýmis efni, einkum málfræðileg,  bókmenntaleg og sagnfræðileg. Stuðst við bókina Skrifaðu bæði skýrt og rétt (Höskuldur Þráinsson 2015).

Námskeiðið er opið nemendum á mörgum námsleiðum í MA-námi á Hugvísindasviði skv. reglum viðkomandi greina. Nemendur á MA-stigi í íslenskum bókmenntum, íslenskri málfræði, íslenskum fræðum og íslenskukennslu geta fengið námskeiðið metið sem hluta af þeirri skyldu sem þeir þurfa að uppfylla í meistarastigsnámskeiðum í íslenskum bókmenntum eða íslenskri málfræði. Nemendur í MA-námi í íslenskukennslu geta þó ekki haft þetta námskeið sem eina málfræði- eða bókmenntanámskeiðið á MA-ferlinum.

Fjallað er um hugtök, aðferðir og reiknirit á sviði gervigreindar, með áherslu á studdan og óstuddan lærdóm. Forvinnsla og myndræn framsetning gagna. Mat á gæðum líkana og val á líkönum. Línuleg aðhvarfsgreining, næstu nágrannar, stoðvigravélar, tauganet, ákvarðanatré og safnaðferðir. Djúpur lærdómur. Þyrpingagreining og k-means aðferðin. Nemendur útfæra einföld reiknirit í Python og læra á sérhæfða forritspakka. Námskeiðinu lýkur með hagnýtu verkefni.

Í þessu námskeiði förum við yfir djúp tauganet og helstu aðferðir tengdar þeim. Kynnt verða net og aðferðir fyrir mynd, hljóð og textagreiningu. Lögð verður áhersla á hagnýtingu lausna og munu nemendur t.a.m. kynna verkefni eða grein á þessu sviði.

Þetta námskeið er helgað þeirri tækni og tólum sem þýðendur og aðrir tungumálasérfræðingar geta nýtt í störfum sínum. Nemendur kynnast tölvustuddum þýðingakerfum, gervigreind, þýðingaminnum og íðorðastjórnun og læra hvernig hægt er að samtvinna texta og búa til og vinna með þýðingaminni, orðasöfn og önnur máltæknigögn. Einnig verður fjallað um notkun orðabóka á netinu, gagnabanka og annarra hjálpargagna.

Sérstök áhersla verður lögð á gagnrýna notkun tækninnar, mat á gæðum úttaks og atriði er varða trúnað, persónuvernd og meðferð gagna.

Fjallað verður um starfsumhverfi þýðandans og áhrif tækniþróunar á þýðingastörf. Einnig verður farið yfir hagnýt atriði sem geta hjálpað sjálfstætt starfandi þýðendum að afla sér verkefna og fóta sig á vinnumarkaði og í gigg-hagkerfinu. Reynsla þeirra nemenda sem þegar hafa starfsreynslu verður nýtt í umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið er að stórum hluta verklegt. Nemendur vinna verkefni í tímum þar sem þeir fá þjálfun í notkun þeirra tækja og aðferða sem fjallað er um og undirbúa sig jafnframt fyrir heimaverkefni námskeiðsins.

Þegar við hringjum í manneskju sem við þekkjum vel þurfum við aðeins örfáar sekúndur til að átta okkur á því hvernig við hittum á - hvort hún sé t.d. nývöknuð, í uppnámi eða kvefuð. Við heyrum jafnvel hvort hún sé brosandi, allt út frá vísbendingum í röddinni, talinu og málbeitingunni. Hvað ef við gætum beislað þessar upplýsingar og mælt þær? Hvaða aðrar vísbendingar eru til staðar þegar við tölum? Eru merki um sjúkdóma sem eiga eftir að greinast eða þroskaraskanir sem er erfitt að mæla? Nýlegar rannsóknir benda til þess að svo sé. Upptökur á tali fólks, svokölluð málsýni, hafa til dæmis að geyma vísbendingar um það hvort einhver sé á fyrstu stigum taugahrörnunarsjúkdóms á borð við Alzheimer, Parkinson og MND, jafnvel áður en viðkomandi finnur fyrir breytingum á færni í daglegu lífi.

Málsýni eru auk þess eitt nákvæmasta tólið í verkfærakistu talmeinafræðinga og með þeim er hægt að greina ýmis smáatriði í málnotkun einstaklinga sem önnur tæki á borð við stöðluð próf grípa ekki. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar kemur að því að greina málþroskaröskun hjá fjöltyngdum börnum en reynst hefur einstaklega erfitt að þróa áreiðanlegar mælingar á málþroska þeirra. Örar framfarir í máltækni undanfarinn áratug hafa umbylt þessu sviði klínískra málvísinda þannig að sprottið hafa ýmsar lausnir á sviði heilbrigðismáltækni sem greina tal og mál sjálfvirkt.

En virka þessar tæknilausnir þvert á tungumál? Eru einkenni málþroskaröskunar og taugahrörnunasjúkdóma eins í íslensku og öðrum tungumálum? Hvað geta svörin við þessum spurningum sagt okkur um mannlegt mál og mannshugann? Þessar spurningar verða undirliggjandi í vinnustofunni þar sem nemendur fá tækifæri til þess að taka þátt í yfirstandandi rannsóknum á sviði klínískra málvísinda og heilbrigðismáltækni undir leiðsögn kennara.

Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér

Námskeiðið er ætlað meistaranemum í almennum málvísindum og íslenskri málfræði en gagnast einnig öðrum meistaranemum sem fást við málfræðirannsóknir. Í námskeiðinu er fjallað um helstu rannsóknaraðferðir í málvísindum, bæði að því er varðar tilraunagögn og náttúruleg gögn. Kennd verða grundvallaratriði í hönnun dómaprófa, eyðufyllinga, framköllunarprófa, tilrauna af ýmsu tagi og leit í málheildum eins og Risamálheildinni og IcePaHC. Fjallað verður um rannsóknaraðferðir sem tengjast einstökum sviðum málvísinda, t.d. setningafræði, hljóðkerfisfræði, félagslegum málvísindum, sögulegum málvísindum, sálfræðilegum málvísindum, samskiptamálfræði og fleiru. Einnig verður fjallað um greiningu og túlkun málfræðilegra gagna af öllu tagi, helstu kosti og galla ólíkra rannsóknaraðferða og siðfræði rannsókna í málvísindum.

Lokaverkefni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Í þessu námskeiði verður fjallað um samspil tungumáls og samfélags með aðferðum og hugtökum félagslegra málvísinda og með hliðsjón af alþjóðlegum og innlendum rannsóknum á því sviði.
 
Rætt verður m.a. um málviðhorf, málsnertingu, mállýskur, málsnið og málstýringu. Hugað verður að ýmsum birtingarmyndum málnotkunar og breytileika í máli og að því hvernig þættir á borð við umhverfi, samhengi og bakgrunn málnotanda hafa áhrif á málnotkun og val málsniðs.

Yfirlit verður veitt um helstu rannsóknaraðferðir, eigindlegar og megindlegar, nýlega strauma í félagslegum málvísindum og aðferðir metnar með tilliti til rannsóknarefnis.

Kynntar verða rannsóknir á viðhorfum til málnotkunar og máls, eigin máls og annarra, ásamt því að ræða hvað óhefðbundin málnotkun hefur í för með sér. Í því samhengi verður sérstök áhersla lögð á mál þeirra sem tala íslensku sem erlent mál og stöðu innflytjenda.

Fjallað verður um stöðu íslensku í dag, einkum gagnvart ensku og öðrum tungumálum. Hugað verður að lögmálum um málstýringu og að hugmyndum fólks um tungumálið fyrr og síðar. Fjallað verður um íslenska málstefnu, málstýringu, málstöðlun og hreintunguhneigð frá ýmsum hliðum, m.a. í samtímalegu og sögulegu ljósi og með hliðsjón af erlendum málsamfélögum.

Til umræðu verður málnotkun tiltekinna félagshópa (t.d. unglinga) með tilliti til félagslegs hlutverks málnotkunarinnar innan hópsins annars vegar og innan málsamfélagsins í heild sinni hins vegar.

Gert er ráð fyrir að nemendur vinni verkefni, hópverkefni eða einstaklingsverkefni, þar sem leitað er svara við ýmsum spurningum sem bornar verða fram í kennslu og umræðu.

If requested, the course may be taught in English.

Í námskeiðinu verður farið yfir helstu atriði í máltækni með áherslu á greiningu og vinnslu ritaðs máls. Farið verður yfir helstu kjarnaverkefni í máltækni og nytsemi þeirra. Helstu tól og málföng verða kynnt, auk þess sem farið verður sérstaklega yfir stöðu íslenskrar máltækni.

Áhersla verður lögð á aðferðir sem nýta greypingar, djúp tauganet og mállíkön við lausn hagnýtra verkefna auk þess sem farið verður yfir hvernig gervigreindaraðferðir hafa nær alfarið tekið yfir við vinnslu mannlegs máls. 

Í námskeiðinu verða 6 heimaverkefni sem gilda 60% af lokaeinkunn námskeiðsins auk stærra lokaverkefnis sem gildir 40%. Auk þess verða verkefni í fyrirlestrum sem geta minnkað vægi heimaverkefna um 5% ef lágmarksfjölda er skilað. 

Markmið þessa námskeiðs er að efla skilning þátttakenda á setningafræði með því að bera valin atriði í íslenskri setningagerð saman við hliðstæð fyrirbæri í öðrum málum, bæði skyldum og óskyldum. Gert er ráð fyrir því að allir nemendur hafi nokkra undirstöðuþekkingu í setningafræði en að öðru leyti verður reynt að koma til móts við mismunandi bakgrunn og væntingar nemenda, jafnvel með því að skipta hópnum í einstökum tímum eftir undirstöðu og áhugasviði nemenda. Námskeiðið á þannig bæði að geta nýst framhaldsnemum í íslenskri málfræði og málvísindum, sem hafa fyrst og fremst fræðilegan áhuga á íslenskri setningagerð, en einnig framhaldsnemendum í öðrum tungumálum, nemendum á menntavísindasviði og nemendum í þýðingafræði, enda hafi þeir allir einhverja undirstöðuþekkingu á setningafræði.

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.

Dæmi um svokölluð „tilbúin tungumál“ (e. constructed languages) má finna allt aftur til 7. aldar en hugmyndir manna um uppruna tungumála og uppbyggingu þeirra eru líklega jafngamlar mannkyninu sjálfu. Tilbúin tungumál eru samin í ýmsum tilgangi, hvort sem það er eingöngu
til yndisauka, til að skapa umgjörð um tilbúinn veruleika, eins og t.d. álfamál Tolkiens og geimverumál Star Trek-heimsins, eða til að einfalda alþjóðasamskipti, eins og esperantó, solresol og volapük eiga að gera. Hver sem tilgangur tilbúna málsins er, þá er ljóst að að baki liggur gríðarleg þekking málhafa á tungumálinu sjálfu og hvaða eiginleika tungumál geta haft – og geta ekki haft – til þess að þau virki sem alvöru tungumál. Í námskeiðinu verður fjallað um ólíkar gerðir tilbúinna tungumála og hugmyndafræðina sem þau byggja á. Fjallað verður um uppbyggingu og eiginleika tilbúinna tungumála og þau skoðuð í samanburði við raunmál (e. natural languages). Einnig verða tilbúin tungumál borin saman við önnur gervimál, eins og bullmál (e. gibberish) og dulmál. Nemendur læra að aðgreina tilbúin tungumál út frá markmiðum og notkunarsviði þeirra. Fjallað verður um málgerðir tilbúinna tungumála og læra nemendur að brjóta niður og rýna í málfræðiformdeildir ólíkra mála með eftirfarandi spurningar að leiðarljósi: Hvað þurfa málhafar að vita um eigið tungumál til að geta tileinkað sér tilbúið tungumál og hvað geta tilbúin tungumál kennt okkur um raunmál?

Í þessu námskeiði kynnumst við lífsferli gervigreindarlausna og hvernig þróa á rekstrarhæfar lausnir.

Við förum yfir eftirfarandi skref lífsferilsins:
- Gagnasöfnun og undirbúningur gagna
- Breytuval
- Þjálfun líkana
- Mat á gæðum líkana
- Líkön sett í rekstur
- Líkön sem þjónustur
- Hvernig vakta á líkön
- Hvernig viðhalda á líkönum
Yfir misserið verða þrjú stór verkefni þar sem nemendur keppa um að smíða gervigreindarlausnir.

Lokaverkefni

Í námskeiðinu er fjallað um tengslin á milli gervigreindar og skapandi starfa sem taka örum breytingum. Áhersla er lögð á listrænar, heimspekilegar, siðfræðilegar, félagslegar og menningarlegar víddir sköpunar sem knúin er áfram af gervigreind. Byggt er á aðferðum hugvísinda og horft til sköpunafræða. Í námskeiðinu leitast nemendur við að skilja og leggja gagnrýnið mat á hvernig gervigreind er að endurmóta hefðbundinn skilning á sköpun, höfundarverki og listrænni framleiðslu í heild sinni. Eftir að lykilhugtök sköpunarfræða hafa verið kynnt til sögunnar færist áherslan á önnur leiðarstef, svo sem hvernig gervigreind getur sett sjálfvirkni inn í skapandi vinnu, áhrif gervigreindar á spurningar sem varða eignarhald á hugverkum og höfundarrétt ásamt siðferðilegum vanda sem kemur upp í tengslum við menningarlega yfirtöku á tímum stafrænnar tækni. Nemendur munu ræða um togstreituna á milli gervigreindariðnaðarins og stórgagnavinnslu sem hann gerir mögulega annars vegar og skapandi vinnu með smærri gagnasöfn hins vegar og afleiðingar hennar fyrir listrænar nýjungar og frumlega hugsun. Með raunhæfum æfingum og umræðu um áþreifanleg dæmi munu nemendur kynna sér ólíkar tegundir sköpunar, rannsaka tæknilegt umhverfi gervigreindar og öðlast hagnýta reynslu við að nýta gervigreind til skapandi verkefna. Námskeiðið tengir helstu kenningar samtímans um sköpun við gagnrýna greiningu á gervigreind, sem knýr nemendur til að hugsa upp á nýtt um mörk mannlegrar og vélrænnar sköpunar. Námsmat byggir á skapandi vinnudagbókum sem nemendur halda á meðan á námskeiðinu stendur. Sömuleiðis er gert ráð fyrir virkri þátttöku í tímum ásamt tímafyrirlestri þar sem kynnt verður stutt ritgerð.

Einingar til BS-prófs gilda aðeins fyrir annaðhvort REI201G  Stærðfræði og reiknifræði eða STÆ107G Línuleg algebra.

Fjallað er um undirstöðuatriði línulegar algebru yfir rauntölurnar.

Viðfangsefni: Línuleg jöfnuhneppi,fylkjareikningur, Gauss-Jordan aðferð.  Vigurrúm og hlutrúm þeirra.  Línulega óháð hlutmengi, grunnar og vídd.  Línulegar varpanir, myndrúm og kjarni.  Depilfargfeldið, lengd og horn.  Rúmmál í margvíðu hnitarúmi og krossfeldi í þrívíðu.  Flatneskjur, stikaframsetning og fólgin framsetning.  Hornrétt ofanvörp og einingaréttir grunnar.  Aðferð Grams og Schmidts.  Ákveður og andhverfur fylkja.  Eigingildi, eiginvigrar og hornalínugerningur.

Þetta er grunnnámskeið um stærðfræðigreiningu í einni breytistærð. Æskilegur undirbúningur er að nemendur hafi lokið námskeiðum á framhaldsskólastigi sem fjalla um algebru, rúmfræði, hornaföll, diffrun og heildun. Námskeiðið leggur grunn að skilningi á greinum á borð við náttúrufræði, verkfræði, hagfræði og tölvunarfræði. Umfjöllunarefni námskeiðsins eru meðal annars:

• Rauntölur.
• Markgildi og samfelld föll.
• Deildanleg föll, reglur um afleiður, hærri afleiður, hagnýtingar deildareiknings (útgildisverkefni, línuleg nálgun).
• Torræð föll.
• Meðalgildissetning, setningar l'Hôpitals og Taylors.
• Heildun, ákveðin heildi og reiknireglur fyrir þau, stofnföll, óeiginleg heildi.
• Undirstöðusetning stærðfræðigreiningarinnar.
• Hagnýtingar heildareiknings: Bogalengd, flatarmál, rúmmál, þungamiðjur.
• Venjulegar afleiðujöfnur: fyrsta stigs línulegar diffurjöfnur, annars stigs línulegar diffurjöfnur með fastastuðlum.
• Runur og raðir, samleitnipróf.
• Veldaraðir, Taylor-raðir.

Í námskeiðinu er fjallað um grunnaðferðir í gagnavísindum auk þess sem kennt er á forritasöfn á borð við numpy, pandas, matplotlib og scikit-learn.

Námskeiðið er í 6 hlutum:

1. Kynning á Python forritunarmálinu.
2. Umbreyting hrágagna á form sem auðvelt er að vinna með.
3. Forkönnun á gögnum og myndræn framsetning á þeim.
4. Bestun.
5. Klösun og víddarfækkun.
6. Aðhvarfsgreining og flokkun.

Hverjum hluta lýkur með verkefni.

Athugið að námslega skörun er við REI201G Stærðfræði og reiknifræði og geta bæði námskeiðin ekki gilt til sömu gráðunnar.

Í námskeiðinu er fengist við stærðfræðigreiningu falla af mörgum breytistærðum. Helstu hugtök sem koma vip sögu eru:

Opin mengi og lokuð. Varpanir, markgildi og samfelldni. Deildanlegar varpanir, hlutafleiður og keðjuregla. Jacobi-fylki. Stiglar og stefnuafleiður. Blandaðar hlutafleiður. Ferlar. Vigursvið og streymi. Sívalningshnit og kúluhnit. Taylor-margliður. Útgildi og flokkun stöðupunkta. Skilyrt útgildi. Fólgin föll og staðbundnar andhverfur. Ferilheildi, stofnföll. Heildun falla af tveimur breytistærðum. Óeiginleg heildi. Setning Greens. Einfaldlega samanhangandi svæði. Breytuskipti í tvöföldu heildi. Margföld heildi. Breytuskipti í margföldu heildi. Heildun á flötum. Flatarheildi vigursviðs. Setningar Stokes og Gauss.

Grundvallarhugtök í líkindafræði og tölfræði, stærðfræðileg undirstaða þeirra og beiting með tölfræðihugbúnaðinum R. 

• Líkindi, slembistærðir og væntigildi þeirra
• Mikilvægar líkindadreifingar
• Úrtök, lýsistærðir og úrtaksdreifing lýsistærða
• Metlar og öryggisbil
• Hugmyndafræði tilgátuprófa
• Mikilvæg tilgátupróf
• Línuleg aðhvarfsgreining

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.

Námskeiðið er ætlað máltækninemum sem ekki hafa málfræðibakgrunn. Tilgangur þess er að gefa yfirlit um helstu einkenni íslensks málkerfis, einkum þau sem huga þarf sérstaklega að við vélræna greiningu. Helstu viðfangsefnin verða íslenskt hljóðkerfi og hljóðritun (IPA og SAMPA); íslenskt beygingarkerfi og orðmyndun með sérstakri áherslu á málfræðilega mörkun og markamengi; og íslensk setningagerð með áherslu á þáttun, bæði liðgerðarvensl (phrase structure) og hæðisvensl (dependency).

Námskeiðið er fyrst og fremst ætlað meistaranemum í máltækni sem taka námið við Íslensku- og menningardeild HÍ, hafa bakgrunn í málvísindum en lítinn sem engan í tölvunarfræði. Þetta námskeið taka þeir í flestum tilvikum samhliða námskeiðinu Tölvunarfræði 1a. Hafi einhver með annars konar bakgrunn áhuga á námskeiðinu er þó sjálfsagt að hafa samband við kennara fyrir frekari upplýsingar. Námskeiðið er samkennt með ÍSL333G Forritun fyrir hugvísindafólk á BA-stigi og allir nemendur sitja sömu fyrirlestrana en MA-nemar fá lengri verkefni en BA-nemar. 

Tilgangur þessa námskeiðs er að styðja við nemendur á fyrstu stigum forritunar, aðstoða þá við að ná tökum á grunnþáttum hennar og veita þeim þjálfun í að leysa einföld en fjölbreytt máltækniverkefni í forritunarmálinu Python. Nemendur kynnast þar fyrir utan nokkrum málvinnslutólum sem hægt er að beita við textavinnslu. 

Einingar til BS-prófs gilda aðeins fyrir annaðhvort TÖL101G Tölvunarfræði 1 eða TÖL105G Tölvunarfræði 1a.

Forritun í Python (sniðið að verkfræðilegum og raunvísindalegum útreikningum): Helstu skipanir og setningar (útreikningur, stýri-setningar, innlestur og útskrift), skilgreining og inning falla, gagnatög (tölur, fylki, strengir, rökgildi, færslur), aðgerðir og innbyggð föll, vigur- og fylkjareikningur, skráavinnsla, tölfræðileg úrvinnsla, myndvinnsla. Hlutbundin forritun: klasar, hlutir, smiðir og aðferðir. Hugtök tengd hönnun og smíði tölvukerfa: Forritunarumhverfi, vinnubrögð við forritun, gerð falla- og undirforritasafna og tilheyrandi skjölun, villuleit og prófun forrita.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Þjálfun í ýmsum þáttum er varða ritun fræðilegs efnis og ritstjórn. Ólíkar gerðir fræðilegra ritsmíða skoðaðar og metnar. Þjálfun í því að gera athugasemdir við skipulag og framsetningu á fræðilegum texta og í öðrum þáttum ritstjórnar. Áhersla lögð á ritun fræðilegra greina, en einnig hugað að samningu smærri verka (ráðstefnuútdrátta, ritdóma) og stærri (M.A.-ritgerða, doktorsritgerða, bóka). Fjallað um rannsóknaráætlanir, frágang handrita og ritstuld. Tekin dæmi af textum um ýmis efni, einkum málfræðileg,  bókmenntaleg og sagnfræðileg. Stuðst við bókina Skrifaðu bæði skýrt og rétt (Höskuldur Þráinsson 2015).

Námskeiðið er opið nemendum á mörgum námsleiðum í MA-námi á Hugvísindasviði skv. reglum viðkomandi greina. Nemendur á MA-stigi í íslenskum bókmenntum, íslenskri málfræði, íslenskum fræðum og íslenskukennslu geta fengið námskeiðið metið sem hluta af þeirri skyldu sem þeir þurfa að uppfylla í meistarastigsnámskeiðum í íslenskum bókmenntum eða íslenskri málfræði. Nemendur í MA-námi í íslenskukennslu geta þó ekki haft þetta námskeið sem eina málfræði- eða bókmenntanámskeiðið á MA-ferlinum.

Fjallað er um hugtök, aðferðir og reiknirit á sviði gervigreindar, með áherslu á studdan og óstuddan lærdóm. Forvinnsla og myndræn framsetning gagna. Mat á gæðum líkana og val á líkönum. Línuleg aðhvarfsgreining, næstu nágrannar, stoðvigravélar, tauganet, ákvarðanatré og safnaðferðir. Djúpur lærdómur. Þyrpingagreining og k-means aðferðin. Nemendur útfæra einföld reiknirit í Python og læra á sérhæfða forritspakka. Námskeiðinu lýkur með hagnýtu verkefni.

Í þessu námskeiði förum við yfir djúp tauganet og helstu aðferðir tengdar þeim. Kynnt verða net og aðferðir fyrir mynd, hljóð og textagreiningu. Lögð verður áhersla á hagnýtingu lausna og munu nemendur t.a.m. kynna verkefni eða grein á þessu sviði.

Þetta námskeið er helgað þeirri tækni og tólum sem þýðendur og aðrir tungumálasérfræðingar geta nýtt í störfum sínum. Nemendur kynnast tölvustuddum þýðingakerfum, gervigreind, þýðingaminnum og íðorðastjórnun og læra hvernig hægt er að samtvinna texta og búa til og vinna með þýðingaminni, orðasöfn og önnur máltæknigögn. Einnig verður fjallað um notkun orðabóka á netinu, gagnabanka og annarra hjálpargagna.

Sérstök áhersla verður lögð á gagnrýna notkun tækninnar, mat á gæðum úttaks og atriði er varða trúnað, persónuvernd og meðferð gagna.

Fjallað verður um starfsumhverfi þýðandans og áhrif tækniþróunar á þýðingastörf. Einnig verður farið yfir hagnýt atriði sem geta hjálpað sjálfstætt starfandi þýðendum að afla sér verkefna og fóta sig á vinnumarkaði og í gigg-hagkerfinu. Reynsla þeirra nemenda sem þegar hafa starfsreynslu verður nýtt í umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið er að stórum hluta verklegt. Nemendur vinna verkefni í tímum þar sem þeir fá þjálfun í notkun þeirra tækja og aðferða sem fjallað er um og undirbúa sig jafnframt fyrir heimaverkefni námskeiðsins.

Þegar við hringjum í manneskju sem við þekkjum vel þurfum við aðeins örfáar sekúndur til að átta okkur á því hvernig við hittum á - hvort hún sé t.d. nývöknuð, í uppnámi eða kvefuð. Við heyrum jafnvel hvort hún sé brosandi, allt út frá vísbendingum í röddinni, talinu og málbeitingunni. Hvað ef við gætum beislað þessar upplýsingar og mælt þær? Hvaða aðrar vísbendingar eru til staðar þegar við tölum? Eru merki um sjúkdóma sem eiga eftir að greinast eða þroskaraskanir sem er erfitt að mæla? Nýlegar rannsóknir benda til þess að svo sé. Upptökur á tali fólks, svokölluð málsýni, hafa til dæmis að geyma vísbendingar um það hvort einhver sé á fyrstu stigum taugahrörnunarsjúkdóms á borð við Alzheimer, Parkinson og MND, jafnvel áður en viðkomandi finnur fyrir breytingum á færni í daglegu lífi.

Málsýni eru auk þess eitt nákvæmasta tólið í verkfærakistu talmeinafræðinga og með þeim er hægt að greina ýmis smáatriði í málnotkun einstaklinga sem önnur tæki á borð við stöðluð próf grípa ekki. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar kemur að því að greina málþroskaröskun hjá fjöltyngdum börnum en reynst hefur einstaklega erfitt að þróa áreiðanlegar mælingar á málþroska þeirra. Örar framfarir í máltækni undanfarinn áratug hafa umbylt þessu sviði klínískra málvísinda þannig að sprottið hafa ýmsar lausnir á sviði heilbrigðismáltækni sem greina tal og mál sjálfvirkt.

En virka þessar tæknilausnir þvert á tungumál? Eru einkenni málþroskaröskunar og taugahrörnunasjúkdóma eins í íslensku og öðrum tungumálum? Hvað geta svörin við þessum spurningum sagt okkur um mannlegt mál og mannshugann? Þessar spurningar verða undirliggjandi í vinnustofunni þar sem nemendur fá tækifæri til þess að taka þátt í yfirstandandi rannsóknum á sviði klínískra málvísinda og heilbrigðismáltækni undir leiðsögn kennara.

Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér

Námskeiðið er ætlað meistaranemum í almennum málvísindum og íslenskri málfræði en gagnast einnig öðrum meistaranemum sem fást við málfræðirannsóknir. Í námskeiðinu er fjallað um helstu rannsóknaraðferðir í málvísindum, bæði að því er varðar tilraunagögn og náttúruleg gögn. Kennd verða grundvallaratriði í hönnun dómaprófa, eyðufyllinga, framköllunarprófa, tilrauna af ýmsu tagi og leit í málheildum eins og Risamálheildinni og IcePaHC. Fjallað verður um rannsóknaraðferðir sem tengjast einstökum sviðum málvísinda, t.d. setningafræði, hljóðkerfisfræði, félagslegum málvísindum, sögulegum málvísindum, sálfræðilegum málvísindum, samskiptamálfræði og fleiru. Einnig verður fjallað um greiningu og túlkun málfræðilegra gagna af öllu tagi, helstu kosti og galla ólíkra rannsóknaraðferða og siðfræði rannsókna í málvísindum.

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Í þessu námskeiði verður fjallað um samspil tungumáls og samfélags með aðferðum og hugtökum félagslegra málvísinda og með hliðsjón af alþjóðlegum og innlendum rannsóknum á því sviði.
 
Rætt verður m.a. um málviðhorf, málsnertingu, mállýskur, málsnið og málstýringu. Hugað verður að ýmsum birtingarmyndum málnotkunar og breytileika í máli og að því hvernig þættir á borð við umhverfi, samhengi og bakgrunn málnotanda hafa áhrif á málnotkun og val málsniðs.

Yfirlit verður veitt um helstu rannsóknaraðferðir, eigindlegar og megindlegar, nýlega strauma í félagslegum málvísindum og aðferðir metnar með tilliti til rannsóknarefnis.

Kynntar verða rannsóknir á viðhorfum til málnotkunar og máls, eigin máls og annarra, ásamt því að ræða hvað óhefðbundin málnotkun hefur í för með sér. Í því samhengi verður sérstök áhersla lögð á mál þeirra sem tala íslensku sem erlent mál og stöðu innflytjenda.

Fjallað verður um stöðu íslensku í dag, einkum gagnvart ensku og öðrum tungumálum. Hugað verður að lögmálum um málstýringu og að hugmyndum fólks um tungumálið fyrr og síðar. Fjallað verður um íslenska málstefnu, málstýringu, málstöðlun og hreintunguhneigð frá ýmsum hliðum, m.a. í samtímalegu og sögulegu ljósi og með hliðsjón af erlendum málsamfélögum.

Til umræðu verður málnotkun tiltekinna félagshópa (t.d. unglinga) með tilliti til félagslegs hlutverks málnotkunarinnar innan hópsins annars vegar og innan málsamfélagsins í heild sinni hins vegar.

Gert er ráð fyrir að nemendur vinni verkefni, hópverkefni eða einstaklingsverkefni, þar sem leitað er svara við ýmsum spurningum sem bornar verða fram í kennslu og umræðu.

If requested, the course may be taught in English.

Í námskeiðinu verður farið yfir helstu atriði í máltækni með áherslu á greiningu og vinnslu ritaðs máls. Farið verður yfir helstu kjarnaverkefni í máltækni og nytsemi þeirra. Helstu tól og málföng verða kynnt, auk þess sem farið verður sérstaklega yfir stöðu íslenskrar máltækni.

Áhersla verður lögð á aðferðir sem nýta greypingar, djúp tauganet og mállíkön við lausn hagnýtra verkefna auk þess sem farið verður yfir hvernig gervigreindaraðferðir hafa nær alfarið tekið yfir við vinnslu mannlegs máls. 

Í námskeiðinu verða 6 heimaverkefni sem gilda 60% af lokaeinkunn námskeiðsins auk stærra lokaverkefnis sem gildir 40%. Auk þess verða verkefni í fyrirlestrum sem geta minnkað vægi heimaverkefna um 5% ef lágmarksfjölda er skilað. 

Markmið þessa námskeiðs er að efla skilning þátttakenda á setningafræði með því að bera valin atriði í íslenskri setningagerð saman við hliðstæð fyrirbæri í öðrum málum, bæði skyldum og óskyldum. Gert er ráð fyrir því að allir nemendur hafi nokkra undirstöðuþekkingu í setningafræði en að öðru leyti verður reynt að koma til móts við mismunandi bakgrunn og væntingar nemenda, jafnvel með því að skipta hópnum í einstökum tímum eftir undirstöðu og áhugasviði nemenda. Námskeiðið á þannig bæði að geta nýst framhaldsnemum í íslenskri málfræði og málvísindum, sem hafa fyrst og fremst fræðilegan áhuga á íslenskri setningagerð, en einnig framhaldsnemendum í öðrum tungumálum, nemendum á menntavísindasviði og nemendum í þýðingafræði, enda hafi þeir allir einhverja undirstöðuþekkingu á setningafræði.

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.

Dæmi um svokölluð „tilbúin tungumál“ (e. constructed languages) má finna allt aftur til 7. aldar en hugmyndir manna um uppruna tungumála og uppbyggingu þeirra eru líklega jafngamlar mannkyninu sjálfu. Tilbúin tungumál eru samin í ýmsum tilgangi, hvort sem það er eingöngu
til yndisauka, til að skapa umgjörð um tilbúinn veruleika, eins og t.d. álfamál Tolkiens og geimverumál Star Trek-heimsins, eða til að einfalda alþjóðasamskipti, eins og esperantó, solresol og volapük eiga að gera. Hver sem tilgangur tilbúna málsins er, þá er ljóst að að baki liggur gríðarleg þekking málhafa á tungumálinu sjálfu og hvaða eiginleika tungumál geta haft – og geta ekki haft – til þess að þau virki sem alvöru tungumál. Í námskeiðinu verður fjallað um ólíkar gerðir tilbúinna tungumála og hugmyndafræðina sem þau byggja á. Fjallað verður um uppbyggingu og eiginleika tilbúinna tungumála og þau skoðuð í samanburði við raunmál (e. natural languages). Einnig verða tilbúin tungumál borin saman við önnur gervimál, eins og bullmál (e. gibberish) og dulmál. Nemendur læra að aðgreina tilbúin tungumál út frá markmiðum og notkunarsviði þeirra. Fjallað verður um málgerðir tilbúinna tungumála og læra nemendur að brjóta niður og rýna í málfræðiformdeildir ólíkra mála með eftirfarandi spurningar að leiðarljósi: Hvað þurfa málhafar að vita um eigið tungumál til að geta tileinkað sér tilbúið tungumál og hvað geta tilbúin tungumál kennt okkur um raunmál?

Í þessu námskeiði kynnumst við lífsferli gervigreindarlausna og hvernig þróa á rekstrarhæfar lausnir.

Við förum yfir eftirfarandi skref lífsferilsins:
- Gagnasöfnun og undirbúningur gagna
- Breytuval
- Þjálfun líkana
- Mat á gæðum líkana
- Líkön sett í rekstur
- Líkön sem þjónustur
- Hvernig vakta á líkön
- Hvernig viðhalda á líkönum
Yfir misserið verða þrjú stór verkefni þar sem nemendur keppa um að smíða gervigreindarlausnir.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Þjálfun í ýmsum þáttum er varða ritun fræðilegs efnis og ritstjórn. Ólíkar gerðir fræðilegra ritsmíða skoðaðar og metnar. Þjálfun í því að gera athugasemdir við skipulag og framsetningu á fræðilegum texta og í öðrum þáttum ritstjórnar. Áhersla lögð á ritun fræðilegra greina, en einnig hugað að samningu smærri verka (ráðstefnuútdrátta, ritdóma) og stærri (M.A.-ritgerða, doktorsritgerða, bóka). Fjallað um rannsóknaráætlanir, frágang handrita og ritstuld. Tekin dæmi af textum um ýmis efni, einkum málfræðileg,  bókmenntaleg og sagnfræðileg. Stuðst við bókina Skrifaðu bæði skýrt og rétt (Höskuldur Þráinsson 2015).

Námskeiðið er opið nemendum á mörgum námsleiðum í MA-námi á Hugvísindasviði skv. reglum viðkomandi greina. Nemendur á MA-stigi í íslenskum bókmenntum, íslenskri málfræði, íslenskum fræðum og íslenskukennslu geta fengið námskeiðið metið sem hluta af þeirri skyldu sem þeir þurfa að uppfylla í meistarastigsnámskeiðum í íslenskum bókmenntum eða íslenskri málfræði. Nemendur í MA-námi í íslenskukennslu geta þó ekki haft þetta námskeið sem eina málfræði- eða bókmenntanámskeiðið á MA-ferlinum.

Fjallað er um hugtök, aðferðir og reiknirit á sviði gervigreindar, með áherslu á studdan og óstuddan lærdóm. Forvinnsla og myndræn framsetning gagna. Mat á gæðum líkana og val á líkönum. Línuleg aðhvarfsgreining, næstu nágrannar, stoðvigravélar, tauganet, ákvarðanatré og safnaðferðir. Djúpur lærdómur. Þyrpingagreining og k-means aðferðin. Nemendur útfæra einföld reiknirit í Python og læra á sérhæfða forritspakka. Námskeiðinu lýkur með hagnýtu verkefni.

Í þessu námskeiði förum við yfir djúp tauganet og helstu aðferðir tengdar þeim. Kynnt verða net og aðferðir fyrir mynd, hljóð og textagreiningu. Lögð verður áhersla á hagnýtingu lausna og munu nemendur t.a.m. kynna verkefni eða grein á þessu sviði.

Þetta námskeið er helgað þeirri tækni og tólum sem þýðendur og aðrir tungumálasérfræðingar geta nýtt í störfum sínum. Nemendur kynnast tölvustuddum þýðingakerfum, gervigreind, þýðingaminnum og íðorðastjórnun og læra hvernig hægt er að samtvinna texta og búa til og vinna með þýðingaminni, orðasöfn og önnur máltæknigögn. Einnig verður fjallað um notkun orðabóka á netinu, gagnabanka og annarra hjálpargagna.

Sérstök áhersla verður lögð á gagnrýna notkun tækninnar, mat á gæðum úttaks og atriði er varða trúnað, persónuvernd og meðferð gagna.

Fjallað verður um starfsumhverfi þýðandans og áhrif tækniþróunar á þýðingastörf. Einnig verður farið yfir hagnýt atriði sem geta hjálpað sjálfstætt starfandi þýðendum að afla sér verkefna og fóta sig á vinnumarkaði og í gigg-hagkerfinu. Reynsla þeirra nemenda sem þegar hafa starfsreynslu verður nýtt í umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið er að stórum hluta verklegt. Nemendur vinna verkefni í tímum þar sem þeir fá þjálfun í notkun þeirra tækja og aðferða sem fjallað er um og undirbúa sig jafnframt fyrir heimaverkefni námskeiðsins.

Þegar við hringjum í manneskju sem við þekkjum vel þurfum við aðeins örfáar sekúndur til að átta okkur á því hvernig við hittum á - hvort hún sé t.d. nývöknuð, í uppnámi eða kvefuð. Við heyrum jafnvel hvort hún sé brosandi, allt út frá vísbendingum í röddinni, talinu og málbeitingunni. Hvað ef við gætum beislað þessar upplýsingar og mælt þær? Hvaða aðrar vísbendingar eru til staðar þegar við tölum? Eru merki um sjúkdóma sem eiga eftir að greinast eða þroskaraskanir sem er erfitt að mæla? Nýlegar rannsóknir benda til þess að svo sé. Upptökur á tali fólks, svokölluð málsýni, hafa til dæmis að geyma vísbendingar um það hvort einhver sé á fyrstu stigum taugahrörnunarsjúkdóms á borð við Alzheimer, Parkinson og MND, jafnvel áður en viðkomandi finnur fyrir breytingum á færni í daglegu lífi.

Málsýni eru auk þess eitt nákvæmasta tólið í verkfærakistu talmeinafræðinga og með þeim er hægt að greina ýmis smáatriði í málnotkun einstaklinga sem önnur tæki á borð við stöðluð próf grípa ekki. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar kemur að því að greina málþroskaröskun hjá fjöltyngdum börnum en reynst hefur einstaklega erfitt að þróa áreiðanlegar mælingar á málþroska þeirra. Örar framfarir í máltækni undanfarinn áratug hafa umbylt þessu sviði klínískra málvísinda þannig að sprottið hafa ýmsar lausnir á sviði heilbrigðismáltækni sem greina tal og mál sjálfvirkt.

En virka þessar tæknilausnir þvert á tungumál? Eru einkenni málþroskaröskunar og taugahrörnunasjúkdóma eins í íslensku og öðrum tungumálum? Hvað geta svörin við þessum spurningum sagt okkur um mannlegt mál og mannshugann? Þessar spurningar verða undirliggjandi í vinnustofunni þar sem nemendur fá tækifæri til þess að taka þátt í yfirstandandi rannsóknum á sviði klínískra málvísinda og heilbrigðismáltækni undir leiðsögn kennara.

Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér

Námskeiðið er ætlað meistaranemum í almennum málvísindum og íslenskri málfræði en gagnast einnig öðrum meistaranemum sem fást við málfræðirannsóknir. Í námskeiðinu er fjallað um helstu rannsóknaraðferðir í málvísindum, bæði að því er varðar tilraunagögn og náttúruleg gögn. Kennd verða grundvallaratriði í hönnun dómaprófa, eyðufyllinga, framköllunarprófa, tilrauna af ýmsu tagi og leit í málheildum eins og Risamálheildinni og IcePaHC. Fjallað verður um rannsóknaraðferðir sem tengjast einstökum sviðum málvísinda, t.d. setningafræði, hljóðkerfisfræði, félagslegum málvísindum, sögulegum málvísindum, sálfræðilegum málvísindum, samskiptamálfræði og fleiru. Einnig verður fjallað um greiningu og túlkun málfræðilegra gagna af öllu tagi, helstu kosti og galla ólíkra rannsóknaraðferða og siðfræði rannsókna í málvísindum.

Lokaverkefni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Í þessu námskeiði verður fjallað um samspil tungumáls og samfélags með aðferðum og hugtökum félagslegra málvísinda og með hliðsjón af alþjóðlegum og innlendum rannsóknum á því sviði.
 
Rætt verður m.a. um málviðhorf, málsnertingu, mállýskur, málsnið og málstýringu. Hugað verður að ýmsum birtingarmyndum málnotkunar og breytileika í máli og að því hvernig þættir á borð við umhverfi, samhengi og bakgrunn málnotanda hafa áhrif á málnotkun og val málsniðs.

Yfirlit verður veitt um helstu rannsóknaraðferðir, eigindlegar og megindlegar, nýlega strauma í félagslegum málvísindum og aðferðir metnar með tilliti til rannsóknarefnis.

Kynntar verða rannsóknir á viðhorfum til málnotkunar og máls, eigin máls og annarra, ásamt því að ræða hvað óhefðbundin málnotkun hefur í för með sér. Í því samhengi verður sérstök áhersla lögð á mál þeirra sem tala íslensku sem erlent mál og stöðu innflytjenda.

Fjallað verður um stöðu íslensku í dag, einkum gagnvart ensku og öðrum tungumálum. Hugað verður að lögmálum um málstýringu og að hugmyndum fólks um tungumálið fyrr og síðar. Fjallað verður um íslenska málstefnu, málstýringu, málstöðlun og hreintunguhneigð frá ýmsum hliðum, m.a. í samtímalegu og sögulegu ljósi og með hliðsjón af erlendum málsamfélögum.

Til umræðu verður málnotkun tiltekinna félagshópa (t.d. unglinga) með tilliti til félagslegs hlutverks málnotkunarinnar innan hópsins annars vegar og innan málsamfélagsins í heild sinni hins vegar.

Gert er ráð fyrir að nemendur vinni verkefni, hópverkefni eða einstaklingsverkefni, þar sem leitað er svara við ýmsum spurningum sem bornar verða fram í kennslu og umræðu.

If requested, the course may be taught in English.

Í námskeiðinu verður farið yfir helstu atriði í máltækni með áherslu á greiningu og vinnslu ritaðs máls. Farið verður yfir helstu kjarnaverkefni í máltækni og nytsemi þeirra. Helstu tól og málföng verða kynnt, auk þess sem farið verður sérstaklega yfir stöðu íslenskrar máltækni.

Áhersla verður lögð á aðferðir sem nýta greypingar, djúp tauganet og mállíkön við lausn hagnýtra verkefna auk þess sem farið verður yfir hvernig gervigreindaraðferðir hafa nær alfarið tekið yfir við vinnslu mannlegs máls. 

Í námskeiðinu verða 6 heimaverkefni sem gilda 60% af lokaeinkunn námskeiðsins auk stærra lokaverkefnis sem gildir 40%. Auk þess verða verkefni í fyrirlestrum sem geta minnkað vægi heimaverkefna um 5% ef lágmarksfjölda er skilað. 

Markmið þessa námskeiðs er að efla skilning þátttakenda á setningafræði með því að bera valin atriði í íslenskri setningagerð saman við hliðstæð fyrirbæri í öðrum málum, bæði skyldum og óskyldum. Gert er ráð fyrir því að allir nemendur hafi nokkra undirstöðuþekkingu í setningafræði en að öðru leyti verður reynt að koma til móts við mismunandi bakgrunn og væntingar nemenda, jafnvel með því að skipta hópnum í einstökum tímum eftir undirstöðu og áhugasviði nemenda. Námskeiðið á þannig bæði að geta nýst framhaldsnemum í íslenskri málfræði og málvísindum, sem hafa fyrst og fremst fræðilegan áhuga á íslenskri setningagerð, en einnig framhaldsnemendum í öðrum tungumálum, nemendum á menntavísindasviði og nemendum í þýðingafræði, enda hafi þeir allir einhverja undirstöðuþekkingu á setningafræði.

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.

Dæmi um svokölluð „tilbúin tungumál“ (e. constructed languages) má finna allt aftur til 7. aldar en hugmyndir manna um uppruna tungumála og uppbyggingu þeirra eru líklega jafngamlar mannkyninu sjálfu. Tilbúin tungumál eru samin í ýmsum tilgangi, hvort sem það er eingöngu
til yndisauka, til að skapa umgjörð um tilbúinn veruleika, eins og t.d. álfamál Tolkiens og geimverumál Star Trek-heimsins, eða til að einfalda alþjóðasamskipti, eins og esperantó, solresol og volapük eiga að gera. Hver sem tilgangur tilbúna málsins er, þá er ljóst að að baki liggur gríðarleg þekking málhafa á tungumálinu sjálfu og hvaða eiginleika tungumál geta haft – og geta ekki haft – til þess að þau virki sem alvöru tungumál. Í námskeiðinu verður fjallað um ólíkar gerðir tilbúinna tungumála og hugmyndafræðina sem þau byggja á. Fjallað verður um uppbyggingu og eiginleika tilbúinna tungumála og þau skoðuð í samanburði við raunmál (e. natural languages). Einnig verða tilbúin tungumál borin saman við önnur gervimál, eins og bullmál (e. gibberish) og dulmál. Nemendur læra að aðgreina tilbúin tungumál út frá markmiðum og notkunarsviði þeirra. Fjallað verður um málgerðir tilbúinna tungumála og læra nemendur að brjóta niður og rýna í málfræðiformdeildir ólíkra mála með eftirfarandi spurningar að leiðarljósi: Hvað þurfa málhafar að vita um eigið tungumál til að geta tileinkað sér tilbúið tungumál og hvað geta tilbúin tungumál kennt okkur um raunmál?

Í þessu námskeiði kynnumst við lífsferli gervigreindarlausna og hvernig þróa á rekstrarhæfar lausnir.

Við förum yfir eftirfarandi skref lífsferilsins:
- Gagnasöfnun og undirbúningur gagna
- Breytuval
- Þjálfun líkana
- Mat á gæðum líkana
- Líkön sett í rekstur
- Líkön sem þjónustur
- Hvernig vakta á líkön
- Hvernig viðhalda á líkönum
Yfir misserið verða þrjú stór verkefni þar sem nemendur keppa um að smíða gervigreindarlausnir.

Lokaverkefni

Í námskeiðinu er fjallað um tengslin á milli gervigreindar og skapandi starfa sem taka örum breytingum. Áhersla er lögð á listrænar, heimspekilegar, siðfræðilegar, félagslegar og menningarlegar víddir sköpunar sem knúin er áfram af gervigreind. Byggt er á aðferðum hugvísinda og horft til sköpunafræða. Í námskeiðinu leitast nemendur við að skilja og leggja gagnrýnið mat á hvernig gervigreind er að endurmóta hefðbundinn skilning á sköpun, höfundarverki og listrænni framleiðslu í heild sinni. Eftir að lykilhugtök sköpunarfræða hafa verið kynnt til sögunnar færist áherslan á önnur leiðarstef, svo sem hvernig gervigreind getur sett sjálfvirkni inn í skapandi vinnu, áhrif gervigreindar á spurningar sem varða eignarhald á hugverkum og höfundarrétt ásamt siðferðilegum vanda sem kemur upp í tengslum við menningarlega yfirtöku á tímum stafrænnar tækni. Nemendur munu ræða um togstreituna á milli gervigreindariðnaðarins og stórgagnavinnslu sem hann gerir mögulega annars vegar og skapandi vinnu með smærri gagnasöfn hins vegar og afleiðingar hennar fyrir listrænar nýjungar og frumlega hugsun. Með raunhæfum æfingum og umræðu um áþreifanleg dæmi munu nemendur kynna sér ólíkar tegundir sköpunar, rannsaka tæknilegt umhverfi gervigreindar og öðlast hagnýta reynslu við að nýta gervigreind til skapandi verkefna. Námskeiðið tengir helstu kenningar samtímans um sköpun við gagnrýna greiningu á gervigreind, sem knýr nemendur til að hugsa upp á nýtt um mörk mannlegrar og vélrænnar sköpunar. Námsmat byggir á skapandi vinnudagbókum sem nemendur halda á meðan á námskeiðinu stendur. Sömuleiðis er gert ráð fyrir virkri þátttöku í tímum ásamt tímafyrirlestri þar sem kynnt verður stutt ritgerð.

Einingar til BS-prófs gilda aðeins fyrir annaðhvort REI201G  Stærðfræði og reiknifræði eða STÆ107G Línuleg algebra.

Fjallað er um undirstöðuatriði línulegar algebru yfir rauntölurnar.

Viðfangsefni: Línuleg jöfnuhneppi,fylkjareikningur, Gauss-Jordan aðferð.  Vigurrúm og hlutrúm þeirra.  Línulega óháð hlutmengi, grunnar og vídd.  Línulegar varpanir, myndrúm og kjarni.  Depilfargfeldið, lengd og horn.  Rúmmál í margvíðu hnitarúmi og krossfeldi í þrívíðu.  Flatneskjur, stikaframsetning og fólgin framsetning.  Hornrétt ofanvörp og einingaréttir grunnar.  Aðferð Grams og Schmidts.  Ákveður og andhverfur fylkja.  Eigingildi, eiginvigrar og hornalínugerningur.

Þetta er grunnnámskeið um stærðfræðigreiningu í einni breytistærð. Æskilegur undirbúningur er að nemendur hafi lokið námskeiðum á framhaldsskólastigi sem fjalla um algebru, rúmfræði, hornaföll, diffrun og heildun. Námskeiðið leggur grunn að skilningi á greinum á borð við náttúrufræði, verkfræði, hagfræði og tölvunarfræði. Umfjöllunarefni námskeiðsins eru meðal annars:

• Rauntölur.
• Markgildi og samfelld föll.
• Deildanleg föll, reglur um afleiður, hærri afleiður, hagnýtingar deildareiknings (útgildisverkefni, línuleg nálgun).
• Torræð föll.
• Meðalgildissetning, setningar l'Hôpitals og Taylors.
• Heildun, ákveðin heildi og reiknireglur fyrir þau, stofnföll, óeiginleg heildi.
• Undirstöðusetning stærðfræðigreiningarinnar.
• Hagnýtingar heildareiknings: Bogalengd, flatarmál, rúmmál, þungamiðjur.
• Venjulegar afleiðujöfnur: fyrsta stigs línulegar diffurjöfnur, annars stigs línulegar diffurjöfnur með fastastuðlum.
• Runur og raðir, samleitnipróf.
• Veldaraðir, Taylor-raðir.

Í námskeiðinu er fjallað um grunnaðferðir í gagnavísindum auk þess sem kennt er á forritasöfn á borð við numpy, pandas, matplotlib og scikit-learn.

Námskeiðið er í 6 hlutum:

1. Kynning á Python forritunarmálinu.
2. Umbreyting hrágagna á form sem auðvelt er að vinna með.
3. Forkönnun á gögnum og myndræn framsetning á þeim.
4. Bestun.
5. Klösun og víddarfækkun.
6. Aðhvarfsgreining og flokkun.

Hverjum hluta lýkur með verkefni.

Athugið að námslega skörun er við REI201G Stærðfræði og reiknifræði og geta bæði námskeiðin ekki gilt til sömu gráðunnar.

Í námskeiðinu er fengist við stærðfræðigreiningu falla af mörgum breytistærðum. Helstu hugtök sem koma vip sögu eru:

Opin mengi og lokuð. Varpanir, markgildi og samfelldni. Deildanlegar varpanir, hlutafleiður og keðjuregla. Jacobi-fylki. Stiglar og stefnuafleiður. Blandaðar hlutafleiður. Ferlar. Vigursvið og streymi. Sívalningshnit og kúluhnit. Taylor-margliður. Útgildi og flokkun stöðupunkta. Skilyrt útgildi. Fólgin föll og staðbundnar andhverfur. Ferilheildi, stofnföll. Heildun falla af tveimur breytistærðum. Óeiginleg heildi. Setning Greens. Einfaldlega samanhangandi svæði. Breytuskipti í tvöföldu heildi. Margföld heildi. Breytuskipti í margföldu heildi. Heildun á flötum. Flatarheildi vigursviðs. Setningar Stokes og Gauss.

Grundvallarhugtök í líkindafræði og tölfræði, stærðfræðileg undirstaða þeirra og beiting með tölfræðihugbúnaðinum R. 

• Líkindi, slembistærðir og væntigildi þeirra
• Mikilvægar líkindadreifingar
• Úrtök, lýsistærðir og úrtaksdreifing lýsistærða
• Metlar og öryggisbil
• Hugmyndafræði tilgátuprófa
• Mikilvæg tilgátupróf
• Línuleg aðhvarfsgreining

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.

Námskeiðið er ætlað máltækninemum sem ekki hafa málfræðibakgrunn. Tilgangur þess er að gefa yfirlit um helstu einkenni íslensks málkerfis, einkum þau sem huga þarf sérstaklega að við vélræna greiningu. Helstu viðfangsefnin verða íslenskt hljóðkerfi og hljóðritun (IPA og SAMPA); íslenskt beygingarkerfi og orðmyndun með sérstakri áherslu á málfræðilega mörkun og markamengi; og íslensk setningagerð með áherslu á þáttun, bæði liðgerðarvensl (phrase structure) og hæðisvensl (dependency).

Námskeiðið er fyrst og fremst ætlað meistaranemum í máltækni sem taka námið við Íslensku- og menningardeild HÍ, hafa bakgrunn í málvísindum en lítinn sem engan í tölvunarfræði. Þetta námskeið taka þeir í flestum tilvikum samhliða námskeiðinu Tölvunarfræði 1a. Hafi einhver með annars konar bakgrunn áhuga á námskeiðinu er þó sjálfsagt að hafa samband við kennara fyrir frekari upplýsingar. Námskeiðið er samkennt með ÍSL333G Forritun fyrir hugvísindafólk á BA-stigi og allir nemendur sitja sömu fyrirlestrana en MA-nemar fá lengri verkefni en BA-nemar. 

Tilgangur þessa námskeiðs er að styðja við nemendur á fyrstu stigum forritunar, aðstoða þá við að ná tökum á grunnþáttum hennar og veita þeim þjálfun í að leysa einföld en fjölbreytt máltækniverkefni í forritunarmálinu Python. Nemendur kynnast þar fyrir utan nokkrum málvinnslutólum sem hægt er að beita við textavinnslu. 

Einingar til BS-prófs gilda aðeins fyrir annaðhvort TÖL101G Tölvunarfræði 1 eða TÖL105G Tölvunarfræði 1a.

Forritun í Python (sniðið að verkfræðilegum og raunvísindalegum útreikningum): Helstu skipanir og setningar (útreikningur, stýri-setningar, innlestur og útskrift), skilgreining og inning falla, gagnatög (tölur, fylki, strengir, rökgildi, færslur), aðgerðir og innbyggð föll, vigur- og fylkjareikningur, skráavinnsla, tölfræðileg úrvinnsla, myndvinnsla. Hlutbundin forritun: klasar, hlutir, smiðir og aðferðir. Hugtök tengd hönnun og smíði tölvukerfa: Forritunarumhverfi, vinnubrögð við forritun, gerð falla- og undirforritasafna og tilheyrandi skjölun, villuleit og prófun forrita.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Þjálfun í ýmsum þáttum er varða ritun fræðilegs efnis og ritstjórn. Ólíkar gerðir fræðilegra ritsmíða skoðaðar og metnar. Þjálfun í því að gera athugasemdir við skipulag og framsetningu á fræðilegum texta og í öðrum þáttum ritstjórnar. Áhersla lögð á ritun fræðilegra greina, en einnig hugað að samningu smærri verka (ráðstefnuútdrátta, ritdóma) og stærri (M.A.-ritgerða, doktorsritgerða, bóka). Fjallað um rannsóknaráætlanir, frágang handrita og ritstuld. Tekin dæmi af textum um ýmis efni, einkum málfræðileg,  bókmenntaleg og sagnfræðileg. Stuðst við bókina Skrifaðu bæði skýrt og rétt (Höskuldur Þráinsson 2015).

Námskeiðið er opið nemendum á mörgum námsleiðum í MA-námi á Hugvísindasviði skv. reglum viðkomandi greina. Nemendur á MA-stigi í íslenskum bókmenntum, íslenskri málfræði, íslenskum fræðum og íslenskukennslu geta fengið námskeiðið metið sem hluta af þeirri skyldu sem þeir þurfa að uppfylla í meistarastigsnámskeiðum í íslenskum bókmenntum eða íslenskri málfræði. Nemendur í MA-námi í íslenskukennslu geta þó ekki haft þetta námskeið sem eina málfræði- eða bókmenntanámskeiðið á MA-ferlinum.

Fjallað er um hugtök, aðferðir og reiknirit á sviði gervigreindar, með áherslu á studdan og óstuddan lærdóm. Forvinnsla og myndræn framsetning gagna. Mat á gæðum líkana og val á líkönum. Línuleg aðhvarfsgreining, næstu nágrannar, stoðvigravélar, tauganet, ákvarðanatré og safnaðferðir. Djúpur lærdómur. Þyrpingagreining og k-means aðferðin. Nemendur útfæra einföld reiknirit í Python og læra á sérhæfða forritspakka. Námskeiðinu lýkur með hagnýtu verkefni.

Í þessu námskeiði förum við yfir djúp tauganet og helstu aðferðir tengdar þeim. Kynnt verða net og aðferðir fyrir mynd, hljóð og textagreiningu. Lögð verður áhersla á hagnýtingu lausna og munu nemendur t.a.m. kynna verkefni eða grein á þessu sviði.

Þetta námskeið er helgað þeirri tækni og tólum sem þýðendur og aðrir tungumálasérfræðingar geta nýtt í störfum sínum. Nemendur kynnast tölvustuddum þýðingakerfum, gervigreind, þýðingaminnum og íðorðastjórnun og læra hvernig hægt er að samtvinna texta og búa til og vinna með þýðingaminni, orðasöfn og önnur máltæknigögn. Einnig verður fjallað um notkun orðabóka á netinu, gagnabanka og annarra hjálpargagna.

Sérstök áhersla verður lögð á gagnrýna notkun tækninnar, mat á gæðum úttaks og atriði er varða trúnað, persónuvernd og meðferð gagna.

Fjallað verður um starfsumhverfi þýðandans og áhrif tækniþróunar á þýðingastörf. Einnig verður farið yfir hagnýt atriði sem geta hjálpað sjálfstætt starfandi þýðendum að afla sér verkefna og fóta sig á vinnumarkaði og í gigg-hagkerfinu. Reynsla þeirra nemenda sem þegar hafa starfsreynslu verður nýtt í umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið er að stórum hluta verklegt. Nemendur vinna verkefni í tímum þar sem þeir fá þjálfun í notkun þeirra tækja og aðferða sem fjallað er um og undirbúa sig jafnframt fyrir heimaverkefni námskeiðsins.

Þegar við hringjum í manneskju sem við þekkjum vel þurfum við aðeins örfáar sekúndur til að átta okkur á því hvernig við hittum á - hvort hún sé t.d. nývöknuð, í uppnámi eða kvefuð. Við heyrum jafnvel hvort hún sé brosandi, allt út frá vísbendingum í röddinni, talinu og málbeitingunni. Hvað ef við gætum beislað þessar upplýsingar og mælt þær? Hvaða aðrar vísbendingar eru til staðar þegar við tölum? Eru merki um sjúkdóma sem eiga eftir að greinast eða þroskaraskanir sem er erfitt að mæla? Nýlegar rannsóknir benda til þess að svo sé. Upptökur á tali fólks, svokölluð málsýni, hafa til dæmis að geyma vísbendingar um það hvort einhver sé á fyrstu stigum taugahrörnunarsjúkdóms á borð við Alzheimer, Parkinson og MND, jafnvel áður en viðkomandi finnur fyrir breytingum á færni í daglegu lífi.

Málsýni eru auk þess eitt nákvæmasta tólið í verkfærakistu talmeinafræðinga og með þeim er hægt að greina ýmis smáatriði í málnotkun einstaklinga sem önnur tæki á borð við stöðluð próf grípa ekki. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar kemur að því að greina málþroskaröskun hjá fjöltyngdum börnum en reynst hefur einstaklega erfitt að þróa áreiðanlegar mælingar á málþroska þeirra. Örar framfarir í máltækni undanfarinn áratug hafa umbylt þessu sviði klínískra málvísinda þannig að sprottið hafa ýmsar lausnir á sviði heilbrigðismáltækni sem greina tal og mál sjálfvirkt.

En virka þessar tæknilausnir þvert á tungumál? Eru einkenni málþroskaröskunar og taugahrörnunasjúkdóma eins í íslensku og öðrum tungumálum? Hvað geta svörin við þessum spurningum sagt okkur um mannlegt mál og mannshugann? Þessar spurningar verða undirliggjandi í vinnustofunni þar sem nemendur fá tækifæri til þess að taka þátt í yfirstandandi rannsóknum á sviði klínískra málvísinda og heilbrigðismáltækni undir leiðsögn kennara.

Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér

Námskeiðið er ætlað meistaranemum í almennum málvísindum og íslenskri málfræði en gagnast einnig öðrum meistaranemum sem fást við málfræðirannsóknir. Í námskeiðinu er fjallað um helstu rannsóknaraðferðir í málvísindum, bæði að því er varðar tilraunagögn og náttúruleg gögn. Kennd verða grundvallaratriði í hönnun dómaprófa, eyðufyllinga, framköllunarprófa, tilrauna af ýmsu tagi og leit í málheildum eins og Risamálheildinni og IcePaHC. Fjallað verður um rannsóknaraðferðir sem tengjast einstökum sviðum málvísinda, t.d. setningafræði, hljóðkerfisfræði, félagslegum málvísindum, sögulegum málvísindum, sálfræðilegum málvísindum, samskiptamálfræði og fleiru. Einnig verður fjallað um greiningu og túlkun málfræðilegra gagna af öllu tagi, helstu kosti og galla ólíkra rannsóknaraðferða og siðfræði rannsókna í málvísindum.

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Í þessu námskeiði verður fjallað um samspil tungumáls og samfélags með aðferðum og hugtökum félagslegra málvísinda og með hliðsjón af alþjóðlegum og innlendum rannsóknum á því sviði.
 
Rætt verður m.a. um málviðhorf, málsnertingu, mállýskur, málsnið og málstýringu. Hugað verður að ýmsum birtingarmyndum málnotkunar og breytileika í máli og að því hvernig þættir á borð við umhverfi, samhengi og bakgrunn málnotanda hafa áhrif á málnotkun og val málsniðs.

Yfirlit verður veitt um helstu rannsóknaraðferðir, eigindlegar og megindlegar, nýlega strauma í félagslegum málvísindum og aðferðir metnar með tilliti til rannsóknarefnis.

Kynntar verða rannsóknir á viðhorfum til málnotkunar og máls, eigin máls og annarra, ásamt því að ræða hvað óhefðbundin málnotkun hefur í för með sér. Í því samhengi verður sérstök áhersla lögð á mál þeirra sem tala íslensku sem erlent mál og stöðu innflytjenda.

Fjallað verður um stöðu íslensku í dag, einkum gagnvart ensku og öðrum tungumálum. Hugað verður að lögmálum um málstýringu og að hugmyndum fólks um tungumálið fyrr og síðar. Fjallað verður um íslenska málstefnu, málstýringu, málstöðlun og hreintunguhneigð frá ýmsum hliðum, m.a. í samtímalegu og sögulegu ljósi og með hliðsjón af erlendum málsamfélögum.

Til umræðu verður málnotkun tiltekinna félagshópa (t.d. unglinga) með tilliti til félagslegs hlutverks málnotkunarinnar innan hópsins annars vegar og innan málsamfélagsins í heild sinni hins vegar.

Gert er ráð fyrir að nemendur vinni verkefni, hópverkefni eða einstaklingsverkefni, þar sem leitað er svara við ýmsum spurningum sem bornar verða fram í kennslu og umræðu.

If requested, the course may be taught in English.

Í námskeiðinu verður farið yfir helstu atriði í máltækni með áherslu á greiningu og vinnslu ritaðs máls. Farið verður yfir helstu kjarnaverkefni í máltækni og nytsemi þeirra. Helstu tól og málföng verða kynnt, auk þess sem farið verður sérstaklega yfir stöðu íslenskrar máltækni.

Áhersla verður lögð á aðferðir sem nýta greypingar, djúp tauganet og mállíkön við lausn hagnýtra verkefna auk þess sem farið verður yfir hvernig gervigreindaraðferðir hafa nær alfarið tekið yfir við vinnslu mannlegs máls. 

Í námskeiðinu verða 6 heimaverkefni sem gilda 60% af lokaeinkunn námskeiðsins auk stærra lokaverkefnis sem gildir 40%. Auk þess verða verkefni í fyrirlestrum sem geta minnkað vægi heimaverkefna um 5% ef lágmarksfjölda er skilað. 

Markmið þessa námskeiðs er að efla skilning þátttakenda á setningafræði með því að bera valin atriði í íslenskri setningagerð saman við hliðstæð fyrirbæri í öðrum málum, bæði skyldum og óskyldum. Gert er ráð fyrir því að allir nemendur hafi nokkra undirstöðuþekkingu í setningafræði en að öðru leyti verður reynt að koma til móts við mismunandi bakgrunn og væntingar nemenda, jafnvel með því að skipta hópnum í einstökum tímum eftir undirstöðu og áhugasviði nemenda. Námskeiðið á þannig bæði að geta nýst framhaldsnemum í íslenskri málfræði og málvísindum, sem hafa fyrst og fremst fræðilegan áhuga á íslenskri setningagerð, en einnig framhaldsnemendum í öðrum tungumálum, nemendum á menntavísindasviði og nemendum í þýðingafræði, enda hafi þeir allir einhverja undirstöðuþekkingu á setningafræði.

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.

Dæmi um svokölluð „tilbúin tungumál“ (e. constructed languages) má finna allt aftur til 7. aldar en hugmyndir manna um uppruna tungumála og uppbyggingu þeirra eru líklega jafngamlar mannkyninu sjálfu. Tilbúin tungumál eru samin í ýmsum tilgangi, hvort sem það er eingöngu
til yndisauka, til að skapa umgjörð um tilbúinn veruleika, eins og t.d. álfamál Tolkiens og geimverumál Star Trek-heimsins, eða til að einfalda alþjóðasamskipti, eins og esperantó, solresol og volapük eiga að gera. Hver sem tilgangur tilbúna málsins er, þá er ljóst að að baki liggur gríðarleg þekking málhafa á tungumálinu sjálfu og hvaða eiginleika tungumál geta haft – og geta ekki haft – til þess að þau virki sem alvöru tungumál. Í námskeiðinu verður fjallað um ólíkar gerðir tilbúinna tungumála og hugmyndafræðina sem þau byggja á. Fjallað verður um uppbyggingu og eiginleika tilbúinna tungumála og þau skoðuð í samanburði við raunmál (e. natural languages). Einnig verða tilbúin tungumál borin saman við önnur gervimál, eins og bullmál (e. gibberish) og dulmál. Nemendur læra að aðgreina tilbúin tungumál út frá markmiðum og notkunarsviði þeirra. Fjallað verður um málgerðir tilbúinna tungumála og læra nemendur að brjóta niður og rýna í málfræðiformdeildir ólíkra mála með eftirfarandi spurningar að leiðarljósi: Hvað þurfa málhafar að vita um eigið tungumál til að geta tileinkað sér tilbúið tungumál og hvað geta tilbúin tungumál kennt okkur um raunmál?

Í þessu námskeiði kynnumst við lífsferli gervigreindarlausna og hvernig þróa á rekstrarhæfar lausnir.

Við förum yfir eftirfarandi skref lífsferilsins:
- Gagnasöfnun og undirbúningur gagna
- Breytuval
- Þjálfun líkana
- Mat á gæðum líkana
- Líkön sett í rekstur
- Líkön sem þjónustur
- Hvernig vakta á líkön
- Hvernig viðhalda á líkönum
Yfir misserið verða þrjú stór verkefni þar sem nemendur keppa um að smíða gervigreindarlausnir.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Þjálfun í ýmsum þáttum er varða ritun fræðilegs efnis og ritstjórn. Ólíkar gerðir fræðilegra ritsmíða skoðaðar og metnar. Þjálfun í því að gera athugasemdir við skipulag og framsetningu á fræðilegum texta og í öðrum þáttum ritstjórnar. Áhersla lögð á ritun fræðilegra greina, en einnig hugað að samningu smærri verka (ráðstefnuútdrátta, ritdóma) og stærri (M.A.-ritgerða, doktorsritgerða, bóka). Fjallað um rannsóknaráætlanir, frágang handrita og ritstuld. Tekin dæmi af textum um ýmis efni, einkum málfræðileg,  bókmenntaleg og sagnfræðileg. Stuðst við bókina Skrifaðu bæði skýrt og rétt (Höskuldur Þráinsson 2015).

Námskeiðið er opið nemendum á mörgum námsleiðum í MA-námi á Hugvísindasviði skv. reglum viðkomandi greina. Nemendur á MA-stigi í íslenskum bókmenntum, íslenskri málfræði, íslenskum fræðum og íslenskukennslu geta fengið námskeiðið metið sem hluta af þeirri skyldu sem þeir þurfa að uppfylla í meistarastigsnámskeiðum í íslenskum bókmenntum eða íslenskri málfræði. Nemendur í MA-námi í íslenskukennslu geta þó ekki haft þetta námskeið sem eina málfræði- eða bókmenntanámskeiðið á MA-ferlinum.

Fjallað er um hugtök, aðferðir og reiknirit á sviði gervigreindar, með áherslu á studdan og óstuddan lærdóm. Forvinnsla og myndræn framsetning gagna. Mat á gæðum líkana og val á líkönum. Línuleg aðhvarfsgreining, næstu nágrannar, stoðvigravélar, tauganet, ákvarðanatré og safnaðferðir. Djúpur lærdómur. Þyrpingagreining og k-means aðferðin. Nemendur útfæra einföld reiknirit í Python og læra á sérhæfða forritspakka. Námskeiðinu lýkur með hagnýtu verkefni.

Í þessu námskeiði förum við yfir djúp tauganet og helstu aðferðir tengdar þeim. Kynnt verða net og aðferðir fyrir mynd, hljóð og textagreiningu. Lögð verður áhersla á hagnýtingu lausna og munu nemendur t.a.m. kynna verkefni eða grein á þessu sviði.

Þetta námskeið er helgað þeirri tækni og tólum sem þýðendur og aðrir tungumálasérfræðingar geta nýtt í störfum sínum. Nemendur kynnast tölvustuddum þýðingakerfum, gervigreind, þýðingaminnum og íðorðastjórnun og læra hvernig hægt er að samtvinna texta og búa til og vinna með þýðingaminni, orðasöfn og önnur máltæknigögn. Einnig verður fjallað um notkun orðabóka á netinu, gagnabanka og annarra hjálpargagna.

Sérstök áhersla verður lögð á gagnrýna notkun tækninnar, mat á gæðum úttaks og atriði er varða trúnað, persónuvernd og meðferð gagna.

Fjallað verður um starfsumhverfi þýðandans og áhrif tækniþróunar á þýðingastörf. Einnig verður farið yfir hagnýt atriði sem geta hjálpað sjálfstætt starfandi þýðendum að afla sér verkefna og fóta sig á vinnumarkaði og í gigg-hagkerfinu. Reynsla þeirra nemenda sem þegar hafa starfsreynslu verður nýtt í umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið er að stórum hluta verklegt. Nemendur vinna verkefni í tímum þar sem þeir fá þjálfun í notkun þeirra tækja og aðferða sem fjallað er um og undirbúa sig jafnframt fyrir heimaverkefni námskeiðsins.

Þegar við hringjum í manneskju sem við þekkjum vel þurfum við aðeins örfáar sekúndur til að átta okkur á því hvernig við hittum á - hvort hún sé t.d. nývöknuð, í uppnámi eða kvefuð. Við heyrum jafnvel hvort hún sé brosandi, allt út frá vísbendingum í röddinni, talinu og málbeitingunni. Hvað ef við gætum beislað þessar upplýsingar og mælt þær? Hvaða aðrar vísbendingar eru til staðar þegar við tölum? Eru merki um sjúkdóma sem eiga eftir að greinast eða þroskaraskanir sem er erfitt að mæla? Nýlegar rannsóknir benda til þess að svo sé. Upptökur á tali fólks, svokölluð málsýni, hafa til dæmis að geyma vísbendingar um það hvort einhver sé á fyrstu stigum taugahrörnunarsjúkdóms á borð við Alzheimer, Parkinson og MND, jafnvel áður en viðkomandi finnur fyrir breytingum á færni í daglegu lífi.

Málsýni eru auk þess eitt nákvæmasta tólið í verkfærakistu talmeinafræðinga og með þeim er hægt að greina ýmis smáatriði í málnotkun einstaklinga sem önnur tæki á borð við stöðluð próf grípa ekki. Þetta er sérstaklega mikilvægt þegar kemur að því að greina málþroskaröskun hjá fjöltyngdum börnum en reynst hefur einstaklega erfitt að þróa áreiðanlegar mælingar á málþroska þeirra. Örar framfarir í máltækni undanfarinn áratug hafa umbylt þessu sviði klínískra málvísinda þannig að sprottið hafa ýmsar lausnir á sviði heilbrigðismáltækni sem greina tal og mál sjálfvirkt.

En virka þessar tæknilausnir þvert á tungumál? Eru einkenni málþroskaröskunar og taugahrörnunasjúkdóma eins í íslensku og öðrum tungumálum? Hvað geta svörin við þessum spurningum sagt okkur um mannlegt mál og mannshugann? Þessar spurningar verða undirliggjandi í vinnustofunni þar sem nemendur fá tækifæri til þess að taka þátt í yfirstandandi rannsóknum á sviði klínískra málvísinda og heilbrigðismáltækni undir leiðsögn kennara.

Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér

Námskeiðið er ætlað meistaranemum í almennum málvísindum og íslenskri málfræði en gagnast einnig öðrum meistaranemum sem fást við málfræðirannsóknir. Í námskeiðinu er fjallað um helstu rannsóknaraðferðir í málvísindum, bæði að því er varðar tilraunagögn og náttúruleg gögn. Kennd verða grundvallaratriði í hönnun dómaprófa, eyðufyllinga, framköllunarprófa, tilrauna af ýmsu tagi og leit í málheildum eins og Risamálheildinni og IcePaHC. Fjallað verður um rannsóknaraðferðir sem tengjast einstökum sviðum málvísinda, t.d. setningafræði, hljóðkerfisfræði, félagslegum málvísindum, sögulegum málvísindum, sálfræðilegum málvísindum, samskiptamálfræði og fleiru. Einnig verður fjallað um greiningu og túlkun málfræðilegra gagna af öllu tagi, helstu kosti og galla ólíkra rannsóknaraðferða og siðfræði rannsókna í málvísindum.

Lokaverkefni

Rannsóknarverkefni í máltækni. Nemandi vinnur sjálfstætt rannsóknarverkefni í samvinnu við leiðbeinanda. Mikilvægt er að hafa samband við greinarformann hafi nemandi áhuga á að taka rannsóknarverkefni.

Rannsóknarverkefni í tungutækni

Í þessu námskeiði verður fjallað um samspil tungumáls og samfélags með aðferðum og hugtökum félagslegra málvísinda og með hliðsjón af alþjóðlegum og innlendum rannsóknum á því sviði.
 
Rætt verður m.a. um málviðhorf, málsnertingu, mállýskur, málsnið og málstýringu. Hugað verður að ýmsum birtingarmyndum málnotkunar og breytileika í máli og að því hvernig þættir á borð við umhverfi, samhengi og bakgrunn málnotanda hafa áhrif á málnotkun og val málsniðs.

Yfirlit verður veitt um helstu rannsóknaraðferðir, eigindlegar og megindlegar, nýlega strauma í félagslegum málvísindum og aðferðir metnar með tilliti til rannsóknarefnis.

Kynntar verða rannsóknir á viðhorfum til málnotkunar og máls, eigin máls og annarra, ásamt því að ræða hvað óhefðbundin málnotkun hefur í för með sér. Í því samhengi verður sérstök áhersla lögð á mál þeirra sem tala íslensku sem erlent mál og stöðu innflytjenda.

Fjallað verður um stöðu íslensku í dag, einkum gagnvart ensku og öðrum tungumálum. Hugað verður að lögmálum um málstýringu og að hugmyndum fólks um tungumálið fyrr og síðar. Fjallað verður um íslenska málstefnu, málstýringu, málstöðlun og hreintunguhneigð frá ýmsum hliðum, m.a. í samtímalegu og sögulegu ljósi og með hliðsjón af erlendum málsamfélögum.

Til umræðu verður málnotkun tiltekinna félagshópa (t.d. unglinga) með tilliti til félagslegs hlutverks málnotkunarinnar innan hópsins annars vegar og innan málsamfélagsins í heild sinni hins vegar.

Gert er ráð fyrir að nemendur vinni verkefni, hópverkefni eða einstaklingsverkefni, þar sem leitað er svara við ýmsum spurningum sem bornar verða fram í kennslu og umræðu.

If requested, the course may be taught in English.

Í námskeiðinu verður farið yfir helstu atriði í máltækni með áherslu á greiningu og vinnslu ritaðs máls. Farið verður yfir helstu kjarnaverkefni í máltækni og nytsemi þeirra. Helstu tól og málföng verða kynnt, auk þess sem farið verður sérstaklega yfir stöðu íslenskrar máltækni.

Áhersla verður lögð á aðferðir sem nýta greypingar, djúp tauganet og mállíkön við lausn hagnýtra verkefna auk þess sem farið verður yfir hvernig gervigreindaraðferðir hafa nær alfarið tekið yfir við vinnslu mannlegs máls. 

Í námskeiðinu verða 6 heimaverkefni sem gilda 60% af lokaeinkunn námskeiðsins auk stærra lokaverkefnis sem gildir 40%. Auk þess verða verkefni í fyrirlestrum sem geta minnkað vægi heimaverkefna um 5% ef lágmarksfjölda er skilað. 

Markmið þessa námskeiðs er að efla skilning þátttakenda á setningafræði með því að bera valin atriði í íslenskri setningagerð saman við hliðstæð fyrirbæri í öðrum málum, bæði skyldum og óskyldum. Gert er ráð fyrir því að allir nemendur hafi nokkra undirstöðuþekkingu í setningafræði en að öðru leyti verður reynt að koma til móts við mismunandi bakgrunn og væntingar nemenda, jafnvel með því að skipta hópnum í einstökum tímum eftir undirstöðu og áhugasviði nemenda. Námskeiðið á þannig bæði að geta nýst framhaldsnemum í íslenskri málfræði og málvísindum, sem hafa fyrst og fremst fræðilegan áhuga á íslenskri setningagerð, en einnig framhaldsnemendum í öðrum tungumálum, nemendum á menntavísindasviði og nemendum í þýðingafræði, enda hafi þeir allir einhverja undirstöðuþekkingu á setningafræði.

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.

Dæmi um svokölluð „tilbúin tungumál“ (e. constructed languages) má finna allt aftur til 7. aldar en hugmyndir manna um uppruna tungumála og uppbyggingu þeirra eru líklega jafngamlar mannkyninu sjálfu. Tilbúin tungumál eru samin í ýmsum tilgangi, hvort sem það er eingöngu
til yndisauka, til að skapa umgjörð um tilbúinn veruleika, eins og t.d. álfamál Tolkiens og geimverumál Star Trek-heimsins, eða til að einfalda alþjóðasamskipti, eins og esperantó, solresol og volapük eiga að gera. Hver sem tilgangur tilbúna málsins er, þá er ljóst að að baki liggur gríðarleg þekking málhafa á tungumálinu sjálfu og hvaða eiginleika tungumál geta haft – og geta ekki haft – til þess að þau virki sem alvöru tungumál. Í námskeiðinu verður fjallað um ólíkar gerðir tilbúinna tungumála og hugmyndafræðina sem þau byggja á. Fjallað verður um uppbyggingu og eiginleika tilbúinna tungumála og þau skoðuð í samanburði við raunmál (e. natural languages). Einnig verða tilbúin tungumál borin saman við önnur gervimál, eins og bullmál (e. gibberish) og dulmál. Nemendur læra að aðgreina tilbúin tungumál út frá markmiðum og notkunarsviði þeirra. Fjallað verður um málgerðir tilbúinna tungumála og læra nemendur að brjóta niður og rýna í málfræðiformdeildir ólíkra mála með eftirfarandi spurningar að leiðarljósi: Hvað þurfa málhafar að vita um eigið tungumál til að geta tileinkað sér tilbúið tungumál og hvað geta tilbúin tungumál kennt okkur um raunmál?

Í þessu námskeiði kynnumst við lífsferli gervigreindarlausna og hvernig þróa á rekstrarhæfar lausnir.

Við förum yfir eftirfarandi skref lífsferilsins:
- Gagnasöfnun og undirbúningur gagna
- Breytuval
- Þjálfun líkana
- Mat á gæðum líkana
- Líkön sett í rekstur
- Líkön sem þjónustur
- Hvernig vakta á líkön
- Hvernig viðhalda á líkönum
Yfir misserið verða þrjú stór verkefni þar sem nemendur keppa um að smíða gervigreindarlausnir.

Lokaverkefni

Í námskeiðinu er fjallað um tengslin á milli gervigreindar og skapandi starfa sem taka örum breytingum. Áhersla er lögð á listrænar, heimspekilegar, siðfræðilegar, félagslegar og menningarlegar víddir sköpunar sem knúin er áfram af gervigreind. Byggt er á aðferðum hugvísinda og horft til sköpunafræða. Í námskeiðinu leitast nemendur við að skilja og leggja gagnrýnið mat á hvernig gervigreind er að endurmóta hefðbundinn skilning á sköpun, höfundarverki og listrænni framleiðslu í heild sinni. Eftir að lykilhugtök sköpunarfræða hafa verið kynnt til sögunnar færist áherslan á önnur leiðarstef, svo sem hvernig gervigreind getur sett sjálfvirkni inn í skapandi vinnu, áhrif gervigreindar á spurningar sem varða eignarhald á hugverkum og höfundarrétt ásamt siðferðilegum vanda sem kemur upp í tengslum við menningarlega yfirtöku á tímum stafrænnar tækni. Nemendur munu ræða um togstreituna á milli gervigreindariðnaðarins og stórgagnavinnslu sem hann gerir mögulega annars vegar og skapandi vinnu með smærri gagnasöfn hins vegar og afleiðingar hennar fyrir listrænar nýjungar og frumlega hugsun. Með raunhæfum æfingum og umræðu um áþreifanleg dæmi munu nemendur kynna sér ólíkar tegundir sköpunar, rannsaka tæknilegt umhverfi gervigreindar og öðlast hagnýta reynslu við að nýta gervigreind til skapandi verkefna. Námskeiðið tengir helstu kenningar samtímans um sköpun við gagnrýna greiningu á gervigreind, sem knýr nemendur til að hugsa upp á nýtt um mörk mannlegrar og vélrænnar sköpunar. Námsmat byggir á skapandi vinnudagbókum sem nemendur halda á meðan á námskeiðinu stendur. Sömuleiðis er gert ráð fyrir virkri þátttöku í tímum ásamt tímafyrirlestri þar sem kynnt verður stutt ritgerð.

Einingar til BS-prófs gilda aðeins fyrir annaðhvort REI201G  Stærðfræði og reiknifræði eða STÆ107G Línuleg algebra.

Fjallað er um undirstöðuatriði línulegar algebru yfir rauntölurnar.

Viðfangsefni: Línuleg jöfnuhneppi,fylkjareikningur, Gauss-Jordan aðferð.  Vigurrúm og hlutrúm þeirra.  Línulega óháð hlutmengi, grunnar og vídd.  Línulegar varpanir, myndrúm og kjarni.  Depilfargfeldið, lengd og horn.  Rúmmál í margvíðu hnitarúmi og krossfeldi í þrívíðu.  Flatneskjur, stikaframsetning og fólgin framsetning.  Hornrétt ofanvörp og einingaréttir grunnar.  Aðferð Grams og Schmidts.  Ákveður og andhverfur fylkja.  Eigingildi, eiginvigrar og hornalínugerningur.

Þetta er grunnnámskeið um stærðfræðigreiningu í einni breytistærð. Æskilegur undirbúningur er að nemendur hafi lokið námskeiðum á framhaldsskólastigi sem fjalla um algebru, rúmfræði, hornaföll, diffrun og heildun. Námskeiðið leggur grunn að skilningi á greinum á borð við náttúrufræði, verkfræði, hagfræði og tölvunarfræði. Umfjöllunarefni námskeiðsins eru meðal annars:

• Rauntölur.
• Markgildi og samfelld föll.
• Deildanleg föll, reglur um afleiður, hærri afleiður, hagnýtingar deildareiknings (útgildisverkefni, línuleg nálgun).
• Torræð föll.
• Meðalgildissetning, setningar l'Hôpitals og Taylors.
• Heildun, ákveðin heildi og reiknireglur fyrir þau, stofnföll, óeiginleg heildi.
• Undirstöðusetning stærðfræðigreiningarinnar.
• Hagnýtingar heildareiknings: Bogalengd, flatarmál, rúmmál, þungamiðjur.
• Venjulegar afleiðujöfnur: fyrsta stigs línulegar diffurjöfnur, annars stigs línulegar diffurjöfnur með fastastuðlum.
• Runur og raðir, samleitnipróf.
• Veldaraðir, Taylor-raðir.

Í námskeiðinu er fjallað um grunnaðferðir í gagnavísindum auk þess sem kennt er á forritasöfn á borð við numpy, pandas, matplotlib og scikit-learn.

Námskeiðið er í 6 hlutum:

1. Kynning á Python forritunarmálinu.
2. Umbreyting hrágagna á form sem auðvelt er að vinna með.
3. Forkönnun á gögnum og myndræn framsetning á þeim.
4. Bestun.
5. Klösun og víddarfækkun.
6. Aðhvarfsgreining og flokkun.

Hverjum hluta lýkur með verkefni.

Athugið að námslega skörun er við REI201G Stærðfræði og reiknifræði og geta bæði námskeiðin ekki gilt til sömu gráðunnar.

Í námskeiðinu er fengist við stærðfræðigreiningu falla af mörgum breytistærðum. Helstu hugtök sem koma vip sögu eru:

Opin mengi og lokuð. Varpanir, markgildi og samfelldni. Deildanlegar varpanir, hlutafleiður og keðjuregla. Jacobi-fylki. Stiglar og stefnuafleiður. Blandaðar hlutafleiður. Ferlar. Vigursvið og streymi. Sívalningshnit og kúluhnit. Taylor-margliður. Útgildi og flokkun stöðupunkta. Skilyrt útgildi. Fólgin föll og staðbundnar andhverfur. Ferilheildi, stofnföll. Heildun falla af tveimur breytistærðum. Óeiginleg heildi. Setning Greens. Einfaldlega samanhangandi svæði. Breytuskipti í tvöföldu heildi. Margföld heildi. Breytuskipti í margföldu heildi. Heildun á flötum. Flatarheildi vigursviðs. Setningar Stokes og Gauss.

Grundvallarhugtök í líkindafræði og tölfræði, stærðfræðileg undirstaða þeirra og beiting með tölfræðihugbúnaðinum R. 

• Líkindi, slembistærðir og væntigildi þeirra
• Mikilvægar líkindadreifingar
• Úrtök, lýsistærðir og úrtaksdreifing lýsistærða
• Metlar og öryggisbil
• Hugmyndafræði tilgátuprófa
• Mikilvæg tilgátupróf
• Línuleg aðhvarfsgreining

Tilgangur námskeiðsins er að kynna fyrir nemendum hlutverk og gagnsemi málheilda við hugbúnaðargerð og rannsóknir á bæði textum og tali. Tiltækar íslenskar málheildir verða kynntar auk þess sem nemendur fá innsýn í samsetningu nýrra málheilda. Farið verður yfir uppbyggingu gagnasafnanna, möguleika þeirra og takmarkanir. Nemendur vinna með gögnin á frjóan hátt og nýta þau til að þróa nýjan búnað eða ný gögn.