MS-nám í íþrótta- og heilsufræði er fræðilegt og hagnýtt meistaranám þar sem sérstök áhersla er lögð á að nemendur dýpki þekkingu sína á einstökum fræðasviðum íþrótta- og heilsufræði.
Námið er ætlað þeim sem vilja dýpka þekkingu sína og færni á sviði þjálfunar einstaklinga og hópa innan íþróttahreyfingarinnar og/eða heilsuræktar. Einnig þeim sem vilja starfa innan íþróttahreyfingarinnar eða hyggjast stunda rannsóknir á sviðinu.
Lögð er áhersla á að nemendur fái breiðan þverfaglegan þekkingargrunn en geti einnig öðlast sérþekkingu sem byggir á sterkum fræðilegum grunni. Nemendur velja námskeið í samræmi við fyrirhugað rannsóknarverkefni og í samráði við leiðbeinanda.
Námið er 120 einingar og er sett upp sem fullt nám til tveggja ára eða hlutanám til allt að fjögurra ára.
Námið skiptist í:
Fyrra árið í meistaranámi er skilgreint sem staðnám. Það þýðir að nemendur þurfa að mæta í tíma í skólastofur, ekki verður um fjarnám að ræða í gegn um netið. Annað árið er skilgreint sem blönduð námsleið fjarnáms og staðnáms. Það þýðir að námskeið á síðara ári í meistaranámi eru kennd að hluta til í staðnámi og að hluta í fjarnámi. Námið fer fram á íslensku.
Lokaverkefni má annað hvort byggja upp sem hefðbundna rannsóknarritgerð, eða sem ritun vísindalegrar fræðigreinar fyrir ritrýnt tímarit (gjarnan á alþjóðavettvangi). Þá skrifar þú fræðilega samantekt og aðferðakafla en í stað niðurstaðna og umræðu er skilað grein sem leiðbeinandi og prófdómari samþykkja sem tilbúna til ritrýningar í viðurkenndu tímariti.
Nemendur sem vinna 60 eininga verkefni verja lokaverkefni sitt munnlega fyrir prófdómara. Skráningu í lokaverkefni þarf að dreifa á að minnsta kosti tvö misseri.
Að nemendur fái breiðan þverfaglegan þekkingargrunn en geti einnig öðlast sérþekkingu sem byggir á sterkum fræðilegum grunni.
MS - meistaragráða í íþrótta- og heilsufræði veitir nemendum ekki rétt til að sækja um leyfistbréf til að nota starfsheitið kennari.
Námið getur veitt aðgang að doktorsnámi.
Við inntöku í meistaranám gildir sú meginregla að umsækjandi hafi lokið fyrstu háskólagráðu (B.Ed., BA eða BS) með fyrstu einkunn (7,25). Þeir nemendur sem ekki hafa BS gráðu í íþrótta- og heilsufræði þurfa að jafnaði að ljúka eftirtöldum grunnnámskeiðum (eða sambærilegum námskeiðum) áður en nám hefst eða samhliða öðru námi á fyrsta námsári: ÍÞH108G Lífeðlisfræði (5e), ÍÞH109G Líffærafræði (5e), ÍÞH210G Þjálfunarlífeðlisfræði og mælingar (10e), HÍT201G Næring og orkujafnvægi (5e) og HÍT401G Næring og heilsa (5e).
Ljúka þarf 120 einingum til lokaprófs. Lokaverkefni er 30 eða 60 einingar.
Hér að neðan má sjá hvernig námsleiðin er byggð upp og hvernig hún skiptist upp eftir árum og önnum.
Á þessari námsleið eru engin kjörsvið.
Fjallað verður um vöxt og líkamsþroska barnsins frá fæðingu fram til unglingsára. Ítarleg umfjöllun verður um mikilvægi líkamlegrar þjálfunar fyrir velferð og heilsu barna og unglinga. Áhrif kynþroska á lifnaðarhætti og líkamlega þjálfun unglinga verða skoðuð. Fjallað verður um kynjamun í líkamlegri þjálfun. Kynnt verður hvers konar úthalds- og styrktarþjálfun er hentug og mikilvæg fyrir börn og unglinga. Sérstök áhersla verður lögð á skoða hvernig áhrif alhliða líkamsþjálfunar og sérhæfðar hefur á líkamsþroska barna- og unglinga. Farið verður í vettvangsheimsókn til íþróttafélags sem leggja ríka áherslu á þjálfun barna og unglinga.
ATH. Námskeiðin ÍÞH101M/ÍÞH115F Líkamleg þjálfun, ákefð og endurheimt, 5e og ÍÞH114F Líkamleg þjálfun barna og unglinga 5e koma í stað námskeiðsins ÍÞH102F Þjálfunarlífeðlisfræði, 10e. Þeir nemendur sem hafa lokið því þurfa ekki að taka 5e námskeiðin.
Fjallað verður um aðlaganir sem verða á starfsemi líkamans við líkamlega þjálfun. Farið verður yfir mikilvægi markmiðsetningar í tengslum skipulagningu og framkvæmd líkamsþjálfunar. Fjallað verður um greiningu á vinnukröfum íþróttagreina og notkun slíkrar greiningar í uppsetningu og framkvæmd þjálfunaráætlana. Sérstök áhersla verður lögð á að skýra tengsl magns og ákefðar líkamlegrar þjálfunar með skýrskotun til bæði skammtíma- og langtíma þjálfunaráætlana. Fjallað verður um mikilvægi hvíldar og endurheimtar í tengslum við líkamlega þjálfun, með sérstakri áherslu á svefn og svefnþörf íþróttafólks.
ATH: Námskeiðin ÍÞH101M/ÍÞH115F Líkamleg þjálfun, ákefð og endurheimt, 5e og ÍÞH114F Líkamleg þjálfun barna og unglinga 5e koma í stað námskeiðsins ÍÞH102F Þjálfunarlífeðlisfræði, 10e. Þeir nemendur sem hafa lokið því þurfa ekki að taka 5e námskeiðin.
Hlutverk næringar í þjálfun og áhrif á árangur í íþróttum eru viðfangsefni þessa námskeiðs. Áhersla er lögð á að skoða þá þætti sem helst eru til umfjöllunar í samfélaginu hverju sinni og sá sérstaklega þætti sem viðkoma þjálfun og viðhorfum ungmenna til næringartengdra þátta.
Megináhersla er lögð á orkuefnin, hlutverk þeirra og þarfir við mismunandi þjálfun. Jafnframt er horft til ólíkra þarfa eftir aldri, kyni, líkamsímynd og líkamsbyggingu. Einnig verður fjallað um vökvaþörf, vítamín, stein- og snefilefni, andoxunarefni og fæðubótarefni í tengslum við þjálfun.
Farið verður yfir nýjustu rannsóknir um efnið og takmarkanir og framfarir á stöðu þekkingar á sviðinu skoðaðar. Áhersla er lögð á að geta greint sundur raunverulega stöðu þekkingar samanborið við markaðssetningu og tískustrauma sem oft hafa áhrif á neysluvenjur og viðhorf ungmenna.
Ennfremur er lögð áhersla á þverfræðilega teymisvinnu milli fagaðila og fjallað er um hvernig má hámarka árangur og stuðla að heilsueflingu með samvinnu fagstétta.
Vinnulag:
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og vinnustofu. Ætlast er til virkar þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu. Gerð er krafa um grunnþekkingu í næringarfræði til að hægt sé að velja námskeiðið. Námsmat er byggt á virkni nemenda, vinnustofu og lokaprófi. Mætingaskylda er í vinnustofu og lokapróf.
ATH: Var áður kennt sem hluti af námskeiðinu Íþróttir og næring.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Viðfangsefni
Fjallað verður um siðfræði rannsókna með sérstakri áherslu á siðferðileg álitamál tengd rannsóknum í heilbrigðisvísindum og félagsvísindum. Rætt verður um góða starfshætti og siðferðileg álitamál í rannsóknum. Áhersla verður á bæði megindlegar og eigindlegar rannsóknir. Helstu starfandi siðanefndir í íslensku rannsóknarumhverfi verða kynntar.
Í námskeiðinu er lögð áhersla á að öðlast þekkingu og skilning á grunnþjálfunar-, prófunarreglum og meginreglum í afreks íþróttum.
Í námskeiðinu er farið yfir mismunandi þætti til þess að vinna innan afreksíþrótta. Megináhersla er lögð á að öðlast þá færni sem nauðsynleg er til að vinna innan afreksíþróttum, þróun mikilvægrar færni, árangursríka þjálfun, auðkenningu hæfileika, þjálfun tímabila og bata, fylgjast með þjálfunarálagi, tölfræði, gagnasöfnun, greiningu, kynna skýrslur fyrir mismunandi hópa (íþróttamenn, foreldrar, þjálfarar, heilbrigðisstarfsfólk), ræðumennsku.
Námskeiðið verður bæði verklegt og bóklegt. Verklegar kennslustundir munu fjalla um íþróttavísindi / lífeðlisfræðilegar mælingar, áætlunargerð með afreks íþróttamönnum. Auk þess gefst nemendum tækifæri til að heimsækja íþróttamenn á vettvangi.
Nemendur munu vinna með hreyfigreiningarbúnað og hugbúnað fyrir tæknigreiningu, til að hagræða ákvarðanir sínar og meta á gagnrýninn hátt beittar aðferðir. Nemendur læra að hanna og safna gögnum, skrifa skýrslurnar og kynna fyrir ýmsum áhugahópum (íþróttamönnum, þjálfurum, foreldrum, heilbrigðisstarfsfólki).
Með þeirri þekkingu sem aflað er í þessu námskeiði munu nemendur geta starfað af öryggi í öllum einstaklings- eða hópíþróttafélögum, stofnunum eða í einkageiranum.
Markmið: Að nemendur
– dýpki þekkingu sína á samspili lífshátta sem tengjast hreyfingu og heilbrigði og skoði rannsóknir á því sviði
– öðlist aukna þekkingu á ýmsum lífsstílstengdum sjúkdómum og á áhrifum hreyfingar og þjálfunar á þá, bæði gegnum fyrirbyggjandi aðgerðir (fyrsta stigs forvarnir) og sem meðferðarúrræði (annars stigs forvarnir).
Námskeiðinu er ætlað að kynna faraldsfræðilegar rannsóknaraðferðir á sviði tengsla hreyfingar og heilsufars og auka skilning og færni nemenda í að lesa vísindagreinar með gagnrýnum hætti. Farið verður í saumana á því hvernig hreyfing hefur áhrif á heilbrigði og minnkar áhættu á ýmsum lífsstílstengdum sjúkdómum. Rannsóknir og athuganir á samspili hreyfitengdra lífshátta og ólíkra heilsufarsþátta verða reifaðar. Námskeiðið verður kennt í fyrirlestraformi.
Markmiðið er að nemendur
Kynnt verða algeng rannsóknarsnið megindlegra rannsókna, aðferðir við öflun gagna og greiningu þeirra, og fjallað um ritun og framsetningu niðurstaðna. Nemendur nota tölvuforrit til að reikna algenga tölfræðistuðla og halda utan um og vinna úr gögnum. Sérstök áhersla verður lögð á þjálfun í túlkun matsniðurstaðna sem líklegt er að verði á vegi þeirra hópa sem taka námskeiðið.
Fyrirlestrar á vef, umræður og verkefni. Námskeiðið er kennt vikulega en fyrirlestrar verða eingöngu á vef. Verkefnatímar verða ekki teknir upp. Ekki er mætingarskylda í námskeiðið en nemendur eru hvattir til að mæta í kennslustundir.
Nemendur verða að hafa Jamovi (sjá nýjustu útgáfu á https://www.jamovi.org) uppsetta á fartölvum sem þeir mæta með í kennslustundir.
Lesefni: Kaflar 1-11 í Navarro DJ and Foxcroft DR (2019). Learning statistics with jamovi: a tutorial for psychology students and other beginners. (Version 0.70). DOI: 10.24384/hgc3-7p15. Rafræn ókeypis kennslubók sem hala má niður á síðunni https://www.learnstatswithjamovi.com.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Að nemendur þekki og geti beitt algengustu tölfræðiaðferðum við úrvinnslu gagna og geti metið tölfræðilegar niðurstöður. Að nemandi hafi kunnáttu og þekkingu til þess að greina og miðla tölulegum upplýsingum samkvæmt APA-7 útgáfustaðlinum (t.d. í vísindatímaritsgrein eða lokaritgerð) og geti sýnt frumkvæði við tölfræðilega úrvinnslu gagna. Einnig að nemendur kynnist helstu rannsóknarsniðum í megindlegri aðferðafræði.
Fjallað verður um megindlegar rannsóknaraðferðir og ólík rannsóknarsnið. Í tölfræðihlutanum verður mest áhersla lögð á uppbyggingu og túlkun almenna línulega líkansins (e. general linear model) sem nær yfir fjölda sígildra tölfræðiaðferða s.s. fylgni, aðhvarfsgreiningu og dreifigreiningu. Einnig læra nemendur að beita aðferðum leitandi og staðfestandi þáttagreiningar. Að lokum verða nemendur kynntir fyrir einliðasniðnum, grunnhugsun bayesískrar tölfræði og mati á heildarvillu (e. total survey error). Nemendur læra að vinna greiningar með tölfræðiforriti. Mikil áhersla verður á skýra túlkun og miðlun megindlegra niðurstaðna samkvæmt APA-7 útgáfustaðlinum.
Námskeiðið er kennt vikulega á fjarfundum að undanskyldum tveimur staðlotum (sjá vikuáætlun) þar sem gert er ráð fyrir að nemendur og kennarar mæti í eigin persónu. Hægt er að sækja um undanþágu frá því að mæta í eigin persónu ef nemandi á um mjög langan veg að fara (t.d. búsettir erlendis). Viðkomandi nemandi tekur þá þátt í staðlotunni um fjarfund. Nemendur verða að hafa nýjustu stöðugu (e. solid) útgáfu af jamovi (sjá jamovi.org) uppsetta á fartölvum sem þeir mæta með í kennslustundir.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Nemendur fá að kynnast fjölbreyttum leiðum til þjálfunar í vatni t.d. styrktarþjálfun, vatnsleikfimi, sundknattleik, dans/zumba, endurhæfingu, floti/slökun, sundþjálfun, kælingum og sjósundi. Einnig er farið yfir þjálfun í vatni fyrir mismunandi aldurshópa t.d. ungbarnasund og sund fyrir eldriborgara.
Námskeiðið er byggt upp á fyrirlestrum, verklegum tímum og vettvangsferðum.
Í námskeiðinu verður fjallað almennt um svefn en einnig verður fjallað um svefn í tengslum við íþróttir, heilsu og almenna vellíðan. Fjallað verður um svefn uppbyggingu, svefn hinna ýmsu aldurshópa og svefn í tengslum við heilsu, íþrótta- og afrekshópa, kvíða og algengar svefnraskanir. Námskeiðið verður byggt á útgefnu efni um lífeðlisfræði svefns og rannsóknum á svefni tengdum lýðheilsu og íþróttum.
Hlutverk næringar í afreksþjálfun með áherslu á árangur í íþróttum er viðfangsefni þessa námskeiðs sem er framhald af námskeiðinu Næring og þjálfun ungmenna. Áhersla er lögð á að dýpka þá þekkingu sem komin er og vinna hagnýt verkefni. Þau byggja á matseðlagerð og rýni í sérþarfir í afreksþjálfun t.d. á keppnistímabili og hvíldartímabilum, við undirbúning, í keppni og í endurheimt. Einnig er skoðuð þyngdarstjórnun í greinum þar sem þyngdarflokkar skipta máli.
Farið verður yfir nýjustu rannsóknir um efnið og takmarkanir og framfarir á stöðu þekkingar á sviðinu skoðaðar. Áhersla er lögð á að geta greint sundur raunverulega stöðu þekkingar samanborið við leiðir sem markaðssettar eru til árangurs eða fá hljómgrunn í ýmsum keppnisgreinum.
Ennfremur er lögð áhersla á þverfræðilega teymisvinnu milli fagaðila og fjallað er um hvernig má hámarka árangur og stuðla að heilsueflingu með samvinnu fagstétta.
Vinnulag
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og verkefnavinnu í smærri hópum. Ætlast er til virkar þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu. Gerð er krafa um að einnig sé tekið námskeiðið Næring og þjálfun ungmenna, auk þess sem grunnþekking í næringarfræði er nauðsynleg. Námsmat er byggt á virkni í tímum, verkefnavinnu og lokaprófi.
ATH: Var áður kennt sem hluti af námskeiðinu Íþróttir og næring.
Námskeiðið er ætlað nemendum sem eru að hefja framhaldsnám í Deild heilsueflingar, íþrótta- og tómstunda. Í því verður ljósi varpað á mikilvæg hugtök og kenningar sem notuð eru í þeim fræðigreinum sem kenndar eru í deildinni. Í námskeiðinu verður lögð áhersla á að rýna í hvernig ólíkir þættir, svo sem heilsuhegðun og félagslegt umhverfi, og sampil þeirra hafa áhrif á heilsu og lífsgæði fólks. Fjallað verður um viðfangsefni sem eru efst á baugi í samfélaginu og varða hreyfingu, næringu, heilsueflingu, lífsleikni, nám og þroska og tengsl þeirra við andlega, líkamlega og félagslega velferð einstaklinga. Lögð er áhersla á að nemendur tileinki sér gagnrýna og skapandi nálgun á viðfangsefni sem tengjast náið þeim vettvangi sem þeir munu starfa á að námi loknu. Nemendur æfa í því skyni teymisvinnu og efla samskipti út frá hugmyndafræði þverfræðilegrar samvinnu. Nemendur fá tækifæri til að dýpka þekkingu sína í tilteknu viðfangsefni sem valið er í samráði við kennara og munu í lok námskeiðs setja fram áætlun um nám sitt.
Námskeiðið er beint framhald af Líftölfræði I og veitir nemendum praktíska handleiðslu í tölfræðiúrvinnslu í eigin rannsóknarverkefnum. Útreikningar á hlutfallslegri áhættu og leiðréttri hlutfallslegri áhættu. Fylgni og einföld aðhvarfsgreining, margvíð línuleg aðhvarfsgreining og lógistísk aðhvarfsgreining. Þetta námskeið byggir á tveimur meginhugmyndum sem móta þema þess. Spá með tölfræðilegum líkönu. Nemendur læra að smíða líkön — eins og lógistísk (tvíkosta) aðhvarflíkön og Cox áhættu-líkön — sem meta líkur á atburðum út frá fyrirliggjandi gögnum. Mat á aðgreiningargetu líkans
Megináhersla er lögð á að meta hversu vel líkön greina á milli einstaklinga með mismunandi útkomur, með mælikvörðum eins og flatarmáli undir ROC ferli (AUC), samræmisstuðli (concordance index) og öðrum frammistöðumælingum.
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og dæmatímum. Í dæmatímunum verður notast við tölfræðiforritið R.
Inntak og meginviðfangsefni
Á námskeiðinu verður farið yfir hvernig þjálfa má færni mismunandi hópa við matreiðslu og hafa þannig áhrif á fæðuval þeirra. Aðstæður, þarfir og geta hópa er mismunandi og á námskeiðinu verður farið yfir þessa þætti. Unnið verður námsefni og kennsluleiðbeiningar fyrir valinn hóp með sérþarfir.
Ung börn hafa yfirleitt áhuga á og ánægju af að vinna með foreldrum sínum í eldhúsinu. Þau geta aðstoðað á ýmsan hátt og um leið þjálfað færni og fínhreyfingar. Farið verður yfir helstu atriði matreiðslu með ungum börnum og hugað að næringarþörf þeirra og matarsmekk. Matreiddar verða uppskriftir sem börn geta hjálpað til við að elda og börn vilja gjarnan borða. Kennsluaðferðir og geta hvers aldurs í eldhúsinu verða skoðaðar.
Næringarþörf eldri borgara er að mestu leiti sambærileg næringarþörf annarra hópa en þó þarf að taka tillit til ýmissa þátta við matargerð og fæðuval, s.s. breytingar á búsetuformi, heilsu, hreyfigetu og tækifærum til innkaupa. Á námskeiðinu verður farið yfir þá þætti sem geta haft áhrif á fæðuval og getu til vinnu í eldhúsi. Einnig hvernig best er að haga fæðuvali fyrir þann sem býr orðið einn á efri árum og er jafnvel ekki vanur að matreiða.
Unnið verður að gerð námsefnis og kennsluleiðbeininga fyrir hópa sem þurfa sjónrænni og ítarlegri leiðbeiningar í uppskriftum en almennt gengur og gerist.
Kennslufyrirkomulag
Námið felst í beinni miðlun kennara, verklegum æfingum nemenda, kennsluæfingum, hópverkefnum og sjálfstæðum verkefnum nemenda.
Vinnulag
Námskeiðið er kennt bæði sem staðnám og fjarnám þar sem fyrirlestrar eru teknir upp á settir inn á fjarnámsvef. Á námskeiðinu fá nemendur námsefni miðlað á vef og taka heimapróf á Canvas úr lesefni og vinna einnig fræðileg verkefni. Í innlotum eru aðrir fyrirlestrar og vinnustofur. Staðnemar matreiða í verklegum tímum rétti í samræmi við þarfir ólíkra hópa og fjarnemar gera heima valin verkefni úr þeim tímum í stað þess að mæta í verklega tíma. Skyldumæting er í staðlotur. Námskeiðið felur í sér efnisgjald.
Til að standast námskeið þarf lágmarkseinkunnina 5,0 í sérhverju verkefni og prófi.
Í námskeiðinu verður farið yfir helstu líffræðilegar og lífeðlisfræðilegar breytingar sem eiga sér stað við öldrun og hvernig þær hafa áhrif á þrekþætti, hjarta- og æðakerfi, lungnastarfsemi og almenna hreyfigetu eldri einstaklinga. Skoðaðar verða breytingar á líkamsamsetningu, beinheilsu, vöðvamassa, styrk, þoli, jafnvægi og loftfirrtri getu, ásamt því hvernig þessir þættir tengjast heilsu og daglegri virkni.
Einnig verður fjallað um áskoranir sem tengjast hækkandi aldri, svo sem svefn- og næringarbreytingar, andlega heilsu, félagslega líðan og einstaklingsbundinn mun innan eldri aldurshópa.
Verklegur hluti námskeiðsins felur í sér að nemendur læra að framkvæma og meta helstu mælingar sem notaðar eru til að greina hreyfigetu og líkamlega starfsemi aldraðra, m.a. styrk-, þol-, jafnvægis- og frammistöðumælingar. Markmiðið er að nemendur öðlist þekkingu og færni í að beita viðurkenndum aðferðum til að meta heilsu og hreyfigetu eldri einstaklinga á faglegan hátt.
Vinnulag
Kennslan samanstendur af rafrænum fyrirlestrum, umræðum og verklegum tímum.
Nemendur:
horfa á fyrirlestra og vinna verkefni þeim tengd,
lesa rannsóknargreinar og taka þátt í fræðilegum umræðum um öldrun og hreyfingu,
og fá verklega þjálfun í að framkvæma og meta mælingar fyrir eldri aldurshópa.
Markmið
Markmið námskeiðs er að nemandi
Námskeiðið fjallar um hvernig auka megi vellíðan, áhuga og hæfni iðkenda í íþróttum og almennri þjálfun með jákvæðri sálfræði. Hvernig íþróttaiðkun og þjálfun geta snúist upp í andhverfu sína. Nemendur læra um þær sálrænu áskoranir sem geta fylgt þjálfun, afreksmennsku og því að hætta í íþróttum. Einnig verður fjallað um siðfræði í þjálfun með því að rýna hugtök á borð við ábyrgð, heiðarleika og jafnræði.
Viðfangsefni námskeiðsins er heilsuhegðun í víðum skilningi. Fjallað verður um heilsuhegðun mismunandi aldurshópa og samband líffræðilegra þátta, heilsuhegðunar og félagslegra aðstæðna. Farið verður yfir hvernig hegðun einstaklinga, bjargráð og streita hafa áhrif á heilsufar. Hegðun í tengslum við fæðuval og neysluvenjur er sérstaklega skoðuð. Þá verður horft til þess hvernig má móta heilsusamlegar lífsvenjur frá æsku, svo sem hafa áhrif á fæðuval og vinna á matvendni. Samfélagsáhrif og þáttur fjölmiðla eru einnig könnuð. Námsefnið byggir á fræðbókum og vísindagreinum frá mismunandi áttum og ólíkum sviðum sem spanna viðfangsefnið og nálgast það á ólíkan hátt.
Námskeiðið er ætlað nemendum á efri stigum grunnnáms og á meistarastigi og er opið öllum.
Fjallað verður um fyrirkomulag og mikilvægi heilsueflingar í skólum, á vinnustað, í hvers kyns þjálfun, endurhæfingu, íþróttum og tómstundastarfi. Mismunandi kenningar um heilsueflingu verða kynntar, sem og framkvæmd, mat og heildstætt ferli heilsueflingar. Allt frá því hvernig heilsueflandi verkefni eru skipulögð og hvernig þau eru innleidd, framkvæmd og metin. Sérstök áhersla verður lögð á fræðilegan þátt heilsueflingarferlisins til að undirbúa nemendur fyrir faglegt starf tengt heilsueflingu á vettvangi.
Í námskeiðinu verður farið yfir einkenni og meðferðir ýmissa algengra lífsstílssjúkdóma og annarra sjúkdóma s.s. hjarta- og æðasjúkdóma, offituvandamál, sykursýki, krabbamein. Heilsuefling og endurhæfing einstaklinga með lífsstílssjúkdóma eða aðra kvilla verður skoðuð með tilliti til hreyfingar og þjálfunar; hvers konar hreyfing hæfir hverjum og einum, framvinda æfinga, hverju þarf að huga að, öryggisatriði og skilvirkni æfinga. Heimsóttir verða staðir þar sem unnið er með hreyfingu til að bæta lífsgæði fólks með lífsstílssjúkdóma.
Inntak og meginviðfangsefni
Megininntak námskeiðsins grundvallast af auknu vægi sem heilsa og vellíðan hefur fengið í öllu skólastarfi. í fyrsta lagi með innleiðingu á grunnstoðinni Heilbrigði og velferð eins og hún er kynnt í Aðalnámskrá og ritröð um grunnþætti menntunar. Í öðru lagi með heilsueflandi verkefnum Embættis landlæknis, sem beinast bæði að skólum og samfélaginu öllu. í þriðja lagi með Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna sem beinast að samfélaginu öllu.
Á fyrstu síðu í hefti um grunnstoðina Heilbrigði og velferð segir: „Heilbrigði byggir á andlegri, líkamlegri og félagslegri líðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings við umhverfi sitt og félagslegum kringumstæðum. Allt skólastarf þarf að efla heilbrigði og stuðla markvisst að velferð og vellíðan óháð efnahag og aðstæðum enda verja börn og ungmenni stórum hluta dagsins í skóla. Helstu áhersluþættir heilbrigðis eru jákvæð og raunsönn sjálfsmynd, hreyfing, næring, hvíld, andleg vellíðan, góð samskipti, öryggi, hreinlæti, kynheilbrigði og skilningur á eigin tilfinningum og annarra. Allir þurfa að fá tækifæri til að njóta styrkleika sinna og byggja upp trausta sjálfsmynd sem er undirstaða þess að geta tekið upplýstar og ábyrgar ákvarðanir í tengslum við eigið heilbrigði. Veita þarf fræðslu um gildi hreyfingar, efla hreyfifærni og skapa öruggt umhverfi sem hvetur alla til að hreyfa sig. Í skólaumhverfinu þarf að stuðla að heilsusamlegu fæðuvali með fræðslu og góðu framboði á fjölbreyttum mat.”
Um Heilsueflandi samfélag segir í texta á vef Embættis landlæknis: „Samfélag sem leggur áherslu á að heilsa og líðan allra íbúa sé höfð í fyrirrúmi í allri stefnumótun og á öllum sviðum er Heilsueflandi samfélag.“ Einnig segir „Í heilsueflandi samfélagi er stöðug áhersla lögð á að bæta bæði hið manngerða og félagslega umhverfi íbúa, draga úr ójöfnuði, og draga úr tíðni og afleiðingum langvinnra sjúkdóma með margvíslegu forvarnar- og heilsueflingarstarfi.“
Vinnulag
Námskeiðið er kennt bæði sem staðnám og fjarnám þar sem fyrirlestrar eru teknir upp á settir inn á fjarnámsvef. Á námskeiðinu fá nemendur námsefni miðlað á vef, taka heimapróf á Canvas úr lesefni og vinna fræðileg verkefni. Í innlotum eru aðrir fyrirlestrar og vinnustofur. Skyldumæting er í staðlotur.
Til að standast námskeið þarf lágmarkseinkunnina 5,0 í sérhverju verkefni og prófi.
Fjallað verður um vöxt og líkamsþroska barnsins frá fæðingu fram til unglingsára. Ítarleg umfjöllun verður um mikilvægi líkamlegrar þjálfunar fyrir velferð og heilsu barna og unglinga. Áhrif kynþroska á lifnaðarhætti og líkamlega þjálfun unglinga verða skoðuð. Fjallað verður um kynjamun í líkamlegri þjálfun. Kynnt verður hvers konar úthalds- og styrktarþjálfun er hentug og mikilvæg fyrir börn og unglinga. Sérstök áhersla verður lögð á skoða hvernig áhrif alhliða líkamsþjálfunar og sérhæfðar hefur á líkamsþroska barna- og unglinga. Farið verður í vettvangsheimsókn til íþróttafélags sem leggja ríka áherslu á þjálfun barna og unglinga.
ATH. Námskeiðin ÍÞH101M/ÍÞH115F Líkamleg þjálfun, ákefð og endurheimt, 5e og ÍÞH114F Líkamleg þjálfun barna og unglinga 5e koma í stað námskeiðsins ÍÞH102F Þjálfunarlífeðlisfræði, 10e. Þeir nemendur sem hafa lokið því þurfa ekki að taka 5e námskeiðin.
Fjallað verður um aðlaganir sem verða á starfsemi líkamans við líkamlega þjálfun. Farið verður yfir mikilvægi markmiðsetningar í tengslum skipulagningu og framkvæmd líkamsþjálfunar. Fjallað verður um greiningu á vinnukröfum íþróttagreina og notkun slíkrar greiningar í uppsetningu og framkvæmd þjálfunaráætlana. Sérstök áhersla verður lögð á að skýra tengsl magns og ákefðar líkamlegrar þjálfunar með skýrskotun til bæði skammtíma- og langtíma þjálfunaráætlana. Fjallað verður um mikilvægi hvíldar og endurheimtar í tengslum við líkamlega þjálfun, með sérstakri áherslu á svefn og svefnþörf íþróttafólks.
ATH: Námskeiðin ÍÞH101M/ÍÞH115F Líkamleg þjálfun, ákefð og endurheimt, 5e og ÍÞH114F Líkamleg þjálfun barna og unglinga 5e koma í stað námskeiðsins ÍÞH102F Þjálfunarlífeðlisfræði, 10e. Þeir nemendur sem hafa lokið því þurfa ekki að taka 5e námskeiðin.
Hlutverk næringar í þjálfun og áhrif á árangur í íþróttum eru viðfangsefni þessa námskeiðs. Áhersla er lögð á að skoða þá þætti sem helst eru til umfjöllunar í samfélaginu hverju sinni og sá sérstaklega þætti sem viðkoma þjálfun og viðhorfum ungmenna til næringartengdra þátta.
Megináhersla er lögð á orkuefnin, hlutverk þeirra og þarfir við mismunandi þjálfun. Jafnframt er horft til ólíkra þarfa eftir aldri, kyni, líkamsímynd og líkamsbyggingu. Einnig verður fjallað um vökvaþörf, vítamín, stein- og snefilefni, andoxunarefni og fæðubótarefni í tengslum við þjálfun.
Farið verður yfir nýjustu rannsóknir um efnið og takmarkanir og framfarir á stöðu þekkingar á sviðinu skoðaðar. Áhersla er lögð á að geta greint sundur raunverulega stöðu þekkingar samanborið við markaðssetningu og tískustrauma sem oft hafa áhrif á neysluvenjur og viðhorf ungmenna.
Ennfremur er lögð áhersla á þverfræðilega teymisvinnu milli fagaðila og fjallað er um hvernig má hámarka árangur og stuðla að heilsueflingu með samvinnu fagstétta.
Vinnulag:
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og vinnustofu. Ætlast er til virkar þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu. Gerð er krafa um grunnþekkingu í næringarfræði til að hægt sé að velja námskeiðið. Námsmat er byggt á virkni nemenda, vinnustofu og lokaprófi. Mætingaskylda er í vinnustofu og lokapróf.
ATH: Var áður kennt sem hluti af námskeiðinu Íþróttir og næring.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Viðfangsefni
Fjallað verður um siðfræði rannsókna með sérstakri áherslu á siðferðileg álitamál tengd rannsóknum í heilbrigðisvísindum og félagsvísindum. Rætt verður um góða starfshætti og siðferðileg álitamál í rannsóknum. Áhersla verður á bæði megindlegar og eigindlegar rannsóknir. Helstu starfandi siðanefndir í íslensku rannsóknarumhverfi verða kynntar.
Í námskeiðinu er lögð áhersla á að öðlast þekkingu og skilning á grunnþjálfunar-, prófunarreglum og meginreglum í afreks íþróttum.
Í námskeiðinu er farið yfir mismunandi þætti til þess að vinna innan afreksíþrótta. Megináhersla er lögð á að öðlast þá færni sem nauðsynleg er til að vinna innan afreksíþróttum, þróun mikilvægrar færni, árangursríka þjálfun, auðkenningu hæfileika, þjálfun tímabila og bata, fylgjast með þjálfunarálagi, tölfræði, gagnasöfnun, greiningu, kynna skýrslur fyrir mismunandi hópa (íþróttamenn, foreldrar, þjálfarar, heilbrigðisstarfsfólk), ræðumennsku.
Námskeiðið verður bæði verklegt og bóklegt. Verklegar kennslustundir munu fjalla um íþróttavísindi / lífeðlisfræðilegar mælingar, áætlunargerð með afreks íþróttamönnum. Auk þess gefst nemendum tækifæri til að heimsækja íþróttamenn á vettvangi.
Nemendur munu vinna með hreyfigreiningarbúnað og hugbúnað fyrir tæknigreiningu, til að hagræða ákvarðanir sínar og meta á gagnrýninn hátt beittar aðferðir. Nemendur læra að hanna og safna gögnum, skrifa skýrslurnar og kynna fyrir ýmsum áhugahópum (íþróttamönnum, þjálfurum, foreldrum, heilbrigðisstarfsfólki).
Með þeirri þekkingu sem aflað er í þessu námskeiði munu nemendur geta starfað af öryggi í öllum einstaklings- eða hópíþróttafélögum, stofnunum eða í einkageiranum.
Markmið: Að nemendur
– dýpki þekkingu sína á samspili lífshátta sem tengjast hreyfingu og heilbrigði og skoði rannsóknir á því sviði
– öðlist aukna þekkingu á ýmsum lífsstílstengdum sjúkdómum og á áhrifum hreyfingar og þjálfunar á þá, bæði gegnum fyrirbyggjandi aðgerðir (fyrsta stigs forvarnir) og sem meðferðarúrræði (annars stigs forvarnir).
Námskeiðinu er ætlað að kynna faraldsfræðilegar rannsóknaraðferðir á sviði tengsla hreyfingar og heilsufars og auka skilning og færni nemenda í að lesa vísindagreinar með gagnrýnum hætti. Farið verður í saumana á því hvernig hreyfing hefur áhrif á heilbrigði og minnkar áhættu á ýmsum lífsstílstengdum sjúkdómum. Rannsóknir og athuganir á samspili hreyfitengdra lífshátta og ólíkra heilsufarsþátta verða reifaðar. Námskeiðið verður kennt í fyrirlestraformi.
Markmiðið er að nemendur
Kynnt verða algeng rannsóknarsnið megindlegra rannsókna, aðferðir við öflun gagna og greiningu þeirra, og fjallað um ritun og framsetningu niðurstaðna. Nemendur nota tölvuforrit til að reikna algenga tölfræðistuðla og halda utan um og vinna úr gögnum. Sérstök áhersla verður lögð á þjálfun í túlkun matsniðurstaðna sem líklegt er að verði á vegi þeirra hópa sem taka námskeiðið.
Fyrirlestrar á vef, umræður og verkefni. Námskeiðið er kennt vikulega en fyrirlestrar verða eingöngu á vef. Verkefnatímar verða ekki teknir upp. Ekki er mætingarskylda í námskeiðið en nemendur eru hvattir til að mæta í kennslustundir.
Nemendur verða að hafa Jamovi (sjá nýjustu útgáfu á https://www.jamovi.org) uppsetta á fartölvum sem þeir mæta með í kennslustundir.
Lesefni: Kaflar 1-11 í Navarro DJ and Foxcroft DR (2019). Learning statistics with jamovi: a tutorial for psychology students and other beginners. (Version 0.70). DOI: 10.24384/hgc3-7p15. Rafræn ókeypis kennslubók sem hala má niður á síðunni https://www.learnstatswithjamovi.com.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Að nemendur þekki og geti beitt algengustu tölfræðiaðferðum við úrvinnslu gagna og geti metið tölfræðilegar niðurstöður. Að nemandi hafi kunnáttu og þekkingu til þess að greina og miðla tölulegum upplýsingum samkvæmt APA-7 útgáfustaðlinum (t.d. í vísindatímaritsgrein eða lokaritgerð) og geti sýnt frumkvæði við tölfræðilega úrvinnslu gagna. Einnig að nemendur kynnist helstu rannsóknarsniðum í megindlegri aðferðafræði.
Fjallað verður um megindlegar rannsóknaraðferðir og ólík rannsóknarsnið. Í tölfræðihlutanum verður mest áhersla lögð á uppbyggingu og túlkun almenna línulega líkansins (e. general linear model) sem nær yfir fjölda sígildra tölfræðiaðferða s.s. fylgni, aðhvarfsgreiningu og dreifigreiningu. Einnig læra nemendur að beita aðferðum leitandi og staðfestandi þáttagreiningar. Að lokum verða nemendur kynntir fyrir einliðasniðnum, grunnhugsun bayesískrar tölfræði og mati á heildarvillu (e. total survey error). Nemendur læra að vinna greiningar með tölfræðiforriti. Mikil áhersla verður á skýra túlkun og miðlun megindlegra niðurstaðna samkvæmt APA-7 útgáfustaðlinum.
Námskeiðið er kennt vikulega á fjarfundum að undanskyldum tveimur staðlotum (sjá vikuáætlun) þar sem gert er ráð fyrir að nemendur og kennarar mæti í eigin persónu. Hægt er að sækja um undanþágu frá því að mæta í eigin persónu ef nemandi á um mjög langan veg að fara (t.d. búsettir erlendis). Viðkomandi nemandi tekur þá þátt í staðlotunni um fjarfund. Nemendur verða að hafa nýjustu stöðugu (e. solid) útgáfu af jamovi (sjá jamovi.org) uppsetta á fartölvum sem þeir mæta með í kennslustundir.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Nemendur fá að kynnast fjölbreyttum leiðum til þjálfunar í vatni t.d. styrktarþjálfun, vatnsleikfimi, sundknattleik, dans/zumba, endurhæfingu, floti/slökun, sundþjálfun, kælingum og sjósundi. Einnig er farið yfir þjálfun í vatni fyrir mismunandi aldurshópa t.d. ungbarnasund og sund fyrir eldriborgara.
Námskeiðið er byggt upp á fyrirlestrum, verklegum tímum og vettvangsferðum.
Í námskeiðinu verður fjallað almennt um svefn en einnig verður fjallað um svefn í tengslum við íþróttir, heilsu og almenna vellíðan. Fjallað verður um svefn uppbyggingu, svefn hinna ýmsu aldurshópa og svefn í tengslum við heilsu, íþrótta- og afrekshópa, kvíða og algengar svefnraskanir. Námskeiðið verður byggt á útgefnu efni um lífeðlisfræði svefns og rannsóknum á svefni tengdum lýðheilsu og íþróttum.
Hlutverk næringar í afreksþjálfun með áherslu á árangur í íþróttum er viðfangsefni þessa námskeiðs sem er framhald af námskeiðinu Næring og þjálfun ungmenna. Áhersla er lögð á að dýpka þá þekkingu sem komin er og vinna hagnýt verkefni. Þau byggja á matseðlagerð og rýni í sérþarfir í afreksþjálfun t.d. á keppnistímabili og hvíldartímabilum, við undirbúning, í keppni og í endurheimt. Einnig er skoðuð þyngdarstjórnun í greinum þar sem þyngdarflokkar skipta máli.
Farið verður yfir nýjustu rannsóknir um efnið og takmarkanir og framfarir á stöðu þekkingar á sviðinu skoðaðar. Áhersla er lögð á að geta greint sundur raunverulega stöðu þekkingar samanborið við leiðir sem markaðssettar eru til árangurs eða fá hljómgrunn í ýmsum keppnisgreinum.
Ennfremur er lögð áhersla á þverfræðilega teymisvinnu milli fagaðila og fjallað er um hvernig má hámarka árangur og stuðla að heilsueflingu með samvinnu fagstétta.
Vinnulag
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og verkefnavinnu í smærri hópum. Ætlast er til virkar þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu. Gerð er krafa um að einnig sé tekið námskeiðið Næring og þjálfun ungmenna, auk þess sem grunnþekking í næringarfræði er nauðsynleg. Námsmat er byggt á virkni í tímum, verkefnavinnu og lokaprófi.
ATH: Var áður kennt sem hluti af námskeiðinu Íþróttir og næring.
Námskeiðið er ætlað nemendum sem eru að hefja framhaldsnám í Deild heilsueflingar, íþrótta- og tómstunda. Í því verður ljósi varpað á mikilvæg hugtök og kenningar sem notuð eru í þeim fræðigreinum sem kenndar eru í deildinni. Í námskeiðinu verður lögð áhersla á að rýna í hvernig ólíkir þættir, svo sem heilsuhegðun og félagslegt umhverfi, og sampil þeirra hafa áhrif á heilsu og lífsgæði fólks. Fjallað verður um viðfangsefni sem eru efst á baugi í samfélaginu og varða hreyfingu, næringu, heilsueflingu, lífsleikni, nám og þroska og tengsl þeirra við andlega, líkamlega og félagslega velferð einstaklinga. Lögð er áhersla á að nemendur tileinki sér gagnrýna og skapandi nálgun á viðfangsefni sem tengjast náið þeim vettvangi sem þeir munu starfa á að námi loknu. Nemendur æfa í því skyni teymisvinnu og efla samskipti út frá hugmyndafræði þverfræðilegrar samvinnu. Nemendur fá tækifæri til að dýpka þekkingu sína í tilteknu viðfangsefni sem valið er í samráði við kennara og munu í lok námskeiðs setja fram áætlun um nám sitt.
Námskeiðið er beint framhald af Líftölfræði I og veitir nemendum praktíska handleiðslu í tölfræðiúrvinnslu í eigin rannsóknarverkefnum. Útreikningar á hlutfallslegri áhættu og leiðréttri hlutfallslegri áhættu. Fylgni og einföld aðhvarfsgreining, margvíð línuleg aðhvarfsgreining og lógistísk aðhvarfsgreining. Þetta námskeið byggir á tveimur meginhugmyndum sem móta þema þess. Spá með tölfræðilegum líkönu. Nemendur læra að smíða líkön — eins og lógistísk (tvíkosta) aðhvarflíkön og Cox áhættu-líkön — sem meta líkur á atburðum út frá fyrirliggjandi gögnum. Mat á aðgreiningargetu líkans
Megináhersla er lögð á að meta hversu vel líkön greina á milli einstaklinga með mismunandi útkomur, með mælikvörðum eins og flatarmáli undir ROC ferli (AUC), samræmisstuðli (concordance index) og öðrum frammistöðumælingum.
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og dæmatímum. Í dæmatímunum verður notast við tölfræðiforritið R.
Inntak og meginviðfangsefni
Á námskeiðinu verður farið yfir hvernig þjálfa má færni mismunandi hópa við matreiðslu og hafa þannig áhrif á fæðuval þeirra. Aðstæður, þarfir og geta hópa er mismunandi og á námskeiðinu verður farið yfir þessa þætti. Unnið verður námsefni og kennsluleiðbeiningar fyrir valinn hóp með sérþarfir.
Ung börn hafa yfirleitt áhuga á og ánægju af að vinna með foreldrum sínum í eldhúsinu. Þau geta aðstoðað á ýmsan hátt og um leið þjálfað færni og fínhreyfingar. Farið verður yfir helstu atriði matreiðslu með ungum börnum og hugað að næringarþörf þeirra og matarsmekk. Matreiddar verða uppskriftir sem börn geta hjálpað til við að elda og börn vilja gjarnan borða. Kennsluaðferðir og geta hvers aldurs í eldhúsinu verða skoðaðar.
Næringarþörf eldri borgara er að mestu leiti sambærileg næringarþörf annarra hópa en þó þarf að taka tillit til ýmissa þátta við matargerð og fæðuval, s.s. breytingar á búsetuformi, heilsu, hreyfigetu og tækifærum til innkaupa. Á námskeiðinu verður farið yfir þá þætti sem geta haft áhrif á fæðuval og getu til vinnu í eldhúsi. Einnig hvernig best er að haga fæðuvali fyrir þann sem býr orðið einn á efri árum og er jafnvel ekki vanur að matreiða.
Unnið verður að gerð námsefnis og kennsluleiðbeininga fyrir hópa sem þurfa sjónrænni og ítarlegri leiðbeiningar í uppskriftum en almennt gengur og gerist.
Kennslufyrirkomulag
Námið felst í beinni miðlun kennara, verklegum æfingum nemenda, kennsluæfingum, hópverkefnum og sjálfstæðum verkefnum nemenda.
Vinnulag
Námskeiðið er kennt bæði sem staðnám og fjarnám þar sem fyrirlestrar eru teknir upp á settir inn á fjarnámsvef. Á námskeiðinu fá nemendur námsefni miðlað á vef og taka heimapróf á Canvas úr lesefni og vinna einnig fræðileg verkefni. Í innlotum eru aðrir fyrirlestrar og vinnustofur. Staðnemar matreiða í verklegum tímum rétti í samræmi við þarfir ólíkra hópa og fjarnemar gera heima valin verkefni úr þeim tímum í stað þess að mæta í verklega tíma. Skyldumæting er í staðlotur. Námskeiðið felur í sér efnisgjald.
Til að standast námskeið þarf lágmarkseinkunnina 5,0 í sérhverju verkefni og prófi.
Í námskeiðinu verður farið yfir helstu líffræðilegar og lífeðlisfræðilegar breytingar sem eiga sér stað við öldrun og hvernig þær hafa áhrif á þrekþætti, hjarta- og æðakerfi, lungnastarfsemi og almenna hreyfigetu eldri einstaklinga. Skoðaðar verða breytingar á líkamsamsetningu, beinheilsu, vöðvamassa, styrk, þoli, jafnvægi og loftfirrtri getu, ásamt því hvernig þessir þættir tengjast heilsu og daglegri virkni.
Einnig verður fjallað um áskoranir sem tengjast hækkandi aldri, svo sem svefn- og næringarbreytingar, andlega heilsu, félagslega líðan og einstaklingsbundinn mun innan eldri aldurshópa.
Verklegur hluti námskeiðsins felur í sér að nemendur læra að framkvæma og meta helstu mælingar sem notaðar eru til að greina hreyfigetu og líkamlega starfsemi aldraðra, m.a. styrk-, þol-, jafnvægis- og frammistöðumælingar. Markmiðið er að nemendur öðlist þekkingu og færni í að beita viðurkenndum aðferðum til að meta heilsu og hreyfigetu eldri einstaklinga á faglegan hátt.
Vinnulag
Kennslan samanstendur af rafrænum fyrirlestrum, umræðum og verklegum tímum.
Nemendur:
horfa á fyrirlestra og vinna verkefni þeim tengd,
lesa rannsóknargreinar og taka þátt í fræðilegum umræðum um öldrun og hreyfingu,
og fá verklega þjálfun í að framkvæma og meta mælingar fyrir eldri aldurshópa.
Markmið
Markmið námskeiðs er að nemandi
Námskeiðið fjallar um hvernig auka megi vellíðan, áhuga og hæfni iðkenda í íþróttum og almennri þjálfun með jákvæðri sálfræði. Hvernig íþróttaiðkun og þjálfun geta snúist upp í andhverfu sína. Nemendur læra um þær sálrænu áskoranir sem geta fylgt þjálfun, afreksmennsku og því að hætta í íþróttum. Einnig verður fjallað um siðfræði í þjálfun með því að rýna hugtök á borð við ábyrgð, heiðarleika og jafnræði.
Viðfangsefni námskeiðsins er heilsuhegðun í víðum skilningi. Fjallað verður um heilsuhegðun mismunandi aldurshópa og samband líffræðilegra þátta, heilsuhegðunar og félagslegra aðstæðna. Farið verður yfir hvernig hegðun einstaklinga, bjargráð og streita hafa áhrif á heilsufar. Hegðun í tengslum við fæðuval og neysluvenjur er sérstaklega skoðuð. Þá verður horft til þess hvernig má móta heilsusamlegar lífsvenjur frá æsku, svo sem hafa áhrif á fæðuval og vinna á matvendni. Samfélagsáhrif og þáttur fjölmiðla eru einnig könnuð. Námsefnið byggir á fræðbókum og vísindagreinum frá mismunandi áttum og ólíkum sviðum sem spanna viðfangsefnið og nálgast það á ólíkan hátt.
Námskeiðið er ætlað nemendum á efri stigum grunnnáms og á meistarastigi og er opið öllum.
Fjallað verður um fyrirkomulag og mikilvægi heilsueflingar í skólum, á vinnustað, í hvers kyns þjálfun, endurhæfingu, íþróttum og tómstundastarfi. Mismunandi kenningar um heilsueflingu verða kynntar, sem og framkvæmd, mat og heildstætt ferli heilsueflingar. Allt frá því hvernig heilsueflandi verkefni eru skipulögð og hvernig þau eru innleidd, framkvæmd og metin. Sérstök áhersla verður lögð á fræðilegan þátt heilsueflingarferlisins til að undirbúa nemendur fyrir faglegt starf tengt heilsueflingu á vettvangi.
Í námskeiðinu verður farið yfir einkenni og meðferðir ýmissa algengra lífsstílssjúkdóma og annarra sjúkdóma s.s. hjarta- og æðasjúkdóma, offituvandamál, sykursýki, krabbamein. Heilsuefling og endurhæfing einstaklinga með lífsstílssjúkdóma eða aðra kvilla verður skoðuð með tilliti til hreyfingar og þjálfunar; hvers konar hreyfing hæfir hverjum og einum, framvinda æfinga, hverju þarf að huga að, öryggisatriði og skilvirkni æfinga. Heimsóttir verða staðir þar sem unnið er með hreyfingu til að bæta lífsgæði fólks með lífsstílssjúkdóma.
Inntak og meginviðfangsefni
Megininntak námskeiðsins grundvallast af auknu vægi sem heilsa og vellíðan hefur fengið í öllu skólastarfi. í fyrsta lagi með innleiðingu á grunnstoðinni Heilbrigði og velferð eins og hún er kynnt í Aðalnámskrá og ritröð um grunnþætti menntunar. Í öðru lagi með heilsueflandi verkefnum Embættis landlæknis, sem beinast bæði að skólum og samfélaginu öllu. í þriðja lagi með Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna sem beinast að samfélaginu öllu.
Á fyrstu síðu í hefti um grunnstoðina Heilbrigði og velferð segir: „Heilbrigði byggir á andlegri, líkamlegri og félagslegri líðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings við umhverfi sitt og félagslegum kringumstæðum. Allt skólastarf þarf að efla heilbrigði og stuðla markvisst að velferð og vellíðan óháð efnahag og aðstæðum enda verja börn og ungmenni stórum hluta dagsins í skóla. Helstu áhersluþættir heilbrigðis eru jákvæð og raunsönn sjálfsmynd, hreyfing, næring, hvíld, andleg vellíðan, góð samskipti, öryggi, hreinlæti, kynheilbrigði og skilningur á eigin tilfinningum og annarra. Allir þurfa að fá tækifæri til að njóta styrkleika sinna og byggja upp trausta sjálfsmynd sem er undirstaða þess að geta tekið upplýstar og ábyrgar ákvarðanir í tengslum við eigið heilbrigði. Veita þarf fræðslu um gildi hreyfingar, efla hreyfifærni og skapa öruggt umhverfi sem hvetur alla til að hreyfa sig. Í skólaumhverfinu þarf að stuðla að heilsusamlegu fæðuvali með fræðslu og góðu framboði á fjölbreyttum mat.”
Um Heilsueflandi samfélag segir í texta á vef Embættis landlæknis: „Samfélag sem leggur áherslu á að heilsa og líðan allra íbúa sé höfð í fyrirrúmi í allri stefnumótun og á öllum sviðum er Heilsueflandi samfélag.“ Einnig segir „Í heilsueflandi samfélagi er stöðug áhersla lögð á að bæta bæði hið manngerða og félagslega umhverfi íbúa, draga úr ójöfnuði, og draga úr tíðni og afleiðingum langvinnra sjúkdóma með margvíslegu forvarnar- og heilsueflingarstarfi.“
Vinnulag
Námskeiðið er kennt bæði sem staðnám og fjarnám þar sem fyrirlestrar eru teknir upp á settir inn á fjarnámsvef. Á námskeiðinu fá nemendur námsefni miðlað á vef, taka heimapróf á Canvas úr lesefni og vinna fræðileg verkefni. Í innlotum eru aðrir fyrirlestrar og vinnustofur. Skyldumæting er í staðlotur.
Til að standast námskeið þarf lágmarkseinkunnina 5,0 í sérhverju verkefni og prófi.
Fjallað verður um vöxt og líkamsþroska barnsins frá fæðingu fram til unglingsára. Ítarleg umfjöllun verður um mikilvægi líkamlegrar þjálfunar fyrir velferð og heilsu barna og unglinga. Áhrif kynþroska á lifnaðarhætti og líkamlega þjálfun unglinga verða skoðuð. Fjallað verður um kynjamun í líkamlegri þjálfun. Kynnt verður hvers konar úthalds- og styrktarþjálfun er hentug og mikilvæg fyrir börn og unglinga. Sérstök áhersla verður lögð á skoða hvernig áhrif alhliða líkamsþjálfunar og sérhæfðar hefur á líkamsþroska barna- og unglinga. Farið verður í vettvangsheimsókn til íþróttafélags sem leggja ríka áherslu á þjálfun barna og unglinga.
ATH. Námskeiðin ÍÞH101M/ÍÞH115F Líkamleg þjálfun, ákefð og endurheimt, 5e og ÍÞH114F Líkamleg þjálfun barna og unglinga 5e koma í stað námskeiðsins ÍÞH102F Þjálfunarlífeðlisfræði, 10e. Þeir nemendur sem hafa lokið því þurfa ekki að taka 5e námskeiðin.
Fjallað verður um aðlaganir sem verða á starfsemi líkamans við líkamlega þjálfun. Farið verður yfir mikilvægi markmiðsetningar í tengslum skipulagningu og framkvæmd líkamsþjálfunar. Fjallað verður um greiningu á vinnukröfum íþróttagreina og notkun slíkrar greiningar í uppsetningu og framkvæmd þjálfunaráætlana. Sérstök áhersla verður lögð á að skýra tengsl magns og ákefðar líkamlegrar þjálfunar með skýrskotun til bæði skammtíma- og langtíma þjálfunaráætlana. Fjallað verður um mikilvægi hvíldar og endurheimtar í tengslum við líkamlega þjálfun, með sérstakri áherslu á svefn og svefnþörf íþróttafólks.
ATH: Námskeiðin ÍÞH101M/ÍÞH115F Líkamleg þjálfun, ákefð og endurheimt, 5e og ÍÞH114F Líkamleg þjálfun barna og unglinga 5e koma í stað námskeiðsins ÍÞH102F Þjálfunarlífeðlisfræði, 10e. Þeir nemendur sem hafa lokið því þurfa ekki að taka 5e námskeiðin.
Hlutverk næringar í þjálfun og áhrif á árangur í íþróttum eru viðfangsefni þessa námskeiðs. Áhersla er lögð á að skoða þá þætti sem helst eru til umfjöllunar í samfélaginu hverju sinni og sá sérstaklega þætti sem viðkoma þjálfun og viðhorfum ungmenna til næringartengdra þátta.
Megináhersla er lögð á orkuefnin, hlutverk þeirra og þarfir við mismunandi þjálfun. Jafnframt er horft til ólíkra þarfa eftir aldri, kyni, líkamsímynd og líkamsbyggingu. Einnig verður fjallað um vökvaþörf, vítamín, stein- og snefilefni, andoxunarefni og fæðubótarefni í tengslum við þjálfun.
Farið verður yfir nýjustu rannsóknir um efnið og takmarkanir og framfarir á stöðu þekkingar á sviðinu skoðaðar. Áhersla er lögð á að geta greint sundur raunverulega stöðu þekkingar samanborið við markaðssetningu og tískustrauma sem oft hafa áhrif á neysluvenjur og viðhorf ungmenna.
Ennfremur er lögð áhersla á þverfræðilega teymisvinnu milli fagaðila og fjallað er um hvernig má hámarka árangur og stuðla að heilsueflingu með samvinnu fagstétta.
Vinnulag:
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og vinnustofu. Ætlast er til virkar þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu. Gerð er krafa um grunnþekkingu í næringarfræði til að hægt sé að velja námskeiðið. Námsmat er byggt á virkni nemenda, vinnustofu og lokaprófi. Mætingaskylda er í vinnustofu og lokapróf.
ATH: Var áður kennt sem hluti af námskeiðinu Íþróttir og næring.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Viðfangsefni
Fjallað verður um siðfræði rannsókna með sérstakri áherslu á siðferðileg álitamál tengd rannsóknum í heilbrigðisvísindum og félagsvísindum. Rætt verður um góða starfshætti og siðferðileg álitamál í rannsóknum. Áhersla verður á bæði megindlegar og eigindlegar rannsóknir. Helstu starfandi siðanefndir í íslensku rannsóknarumhverfi verða kynntar.
Í námskeiðinu er lögð áhersla á að öðlast þekkingu og skilning á grunnþjálfunar-, prófunarreglum og meginreglum í afreks íþróttum.
Í námskeiðinu er farið yfir mismunandi þætti til þess að vinna innan afreksíþrótta. Megináhersla er lögð á að öðlast þá færni sem nauðsynleg er til að vinna innan afreksíþróttum, þróun mikilvægrar færni, árangursríka þjálfun, auðkenningu hæfileika, þjálfun tímabila og bata, fylgjast með þjálfunarálagi, tölfræði, gagnasöfnun, greiningu, kynna skýrslur fyrir mismunandi hópa (íþróttamenn, foreldrar, þjálfarar, heilbrigðisstarfsfólk), ræðumennsku.
Námskeiðið verður bæði verklegt og bóklegt. Verklegar kennslustundir munu fjalla um íþróttavísindi / lífeðlisfræðilegar mælingar, áætlunargerð með afreks íþróttamönnum. Auk þess gefst nemendum tækifæri til að heimsækja íþróttamenn á vettvangi.
Nemendur munu vinna með hreyfigreiningarbúnað og hugbúnað fyrir tæknigreiningu, til að hagræða ákvarðanir sínar og meta á gagnrýninn hátt beittar aðferðir. Nemendur læra að hanna og safna gögnum, skrifa skýrslurnar og kynna fyrir ýmsum áhugahópum (íþróttamönnum, þjálfurum, foreldrum, heilbrigðisstarfsfólki).
Með þeirri þekkingu sem aflað er í þessu námskeiði munu nemendur geta starfað af öryggi í öllum einstaklings- eða hópíþróttafélögum, stofnunum eða í einkageiranum.
Markmið: Að nemendur
– dýpki þekkingu sína á samspili lífshátta sem tengjast hreyfingu og heilbrigði og skoði rannsóknir á því sviði
– öðlist aukna þekkingu á ýmsum lífsstílstengdum sjúkdómum og á áhrifum hreyfingar og þjálfunar á þá, bæði gegnum fyrirbyggjandi aðgerðir (fyrsta stigs forvarnir) og sem meðferðarúrræði (annars stigs forvarnir).
Námskeiðinu er ætlað að kynna faraldsfræðilegar rannsóknaraðferðir á sviði tengsla hreyfingar og heilsufars og auka skilning og færni nemenda í að lesa vísindagreinar með gagnrýnum hætti. Farið verður í saumana á því hvernig hreyfing hefur áhrif á heilbrigði og minnkar áhættu á ýmsum lífsstílstengdum sjúkdómum. Rannsóknir og athuganir á samspili hreyfitengdra lífshátta og ólíkra heilsufarsþátta verða reifaðar. Námskeiðið verður kennt í fyrirlestraformi.
Markmiðið er að nemendur
Kynnt verða algeng rannsóknarsnið megindlegra rannsókna, aðferðir við öflun gagna og greiningu þeirra, og fjallað um ritun og framsetningu niðurstaðna. Nemendur nota tölvuforrit til að reikna algenga tölfræðistuðla og halda utan um og vinna úr gögnum. Sérstök áhersla verður lögð á þjálfun í túlkun matsniðurstaðna sem líklegt er að verði á vegi þeirra hópa sem taka námskeiðið.
Fyrirlestrar á vef, umræður og verkefni. Námskeiðið er kennt vikulega en fyrirlestrar verða eingöngu á vef. Verkefnatímar verða ekki teknir upp. Ekki er mætingarskylda í námskeiðið en nemendur eru hvattir til að mæta í kennslustundir.
Nemendur verða að hafa Jamovi (sjá nýjustu útgáfu á https://www.jamovi.org) uppsetta á fartölvum sem þeir mæta með í kennslustundir.
Lesefni: Kaflar 1-11 í Navarro DJ and Foxcroft DR (2019). Learning statistics with jamovi: a tutorial for psychology students and other beginners. (Version 0.70). DOI: 10.24384/hgc3-7p15. Rafræn ókeypis kennslubók sem hala má niður á síðunni https://www.learnstatswithjamovi.com.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Að nemendur þekki og geti beitt algengustu tölfræðiaðferðum við úrvinnslu gagna og geti metið tölfræðilegar niðurstöður. Að nemandi hafi kunnáttu og þekkingu til þess að greina og miðla tölulegum upplýsingum samkvæmt APA-7 útgáfustaðlinum (t.d. í vísindatímaritsgrein eða lokaritgerð) og geti sýnt frumkvæði við tölfræðilega úrvinnslu gagna. Einnig að nemendur kynnist helstu rannsóknarsniðum í megindlegri aðferðafræði.
Fjallað verður um megindlegar rannsóknaraðferðir og ólík rannsóknarsnið. Í tölfræðihlutanum verður mest áhersla lögð á uppbyggingu og túlkun almenna línulega líkansins (e. general linear model) sem nær yfir fjölda sígildra tölfræðiaðferða s.s. fylgni, aðhvarfsgreiningu og dreifigreiningu. Einnig læra nemendur að beita aðferðum leitandi og staðfestandi þáttagreiningar. Að lokum verða nemendur kynntir fyrir einliðasniðnum, grunnhugsun bayesískrar tölfræði og mati á heildarvillu (e. total survey error). Nemendur læra að vinna greiningar með tölfræðiforriti. Mikil áhersla verður á skýra túlkun og miðlun megindlegra niðurstaðna samkvæmt APA-7 útgáfustaðlinum.
Námskeiðið er kennt vikulega á fjarfundum að undanskyldum tveimur staðlotum (sjá vikuáætlun) þar sem gert er ráð fyrir að nemendur og kennarar mæti í eigin persónu. Hægt er að sækja um undanþágu frá því að mæta í eigin persónu ef nemandi á um mjög langan veg að fara (t.d. búsettir erlendis). Viðkomandi nemandi tekur þá þátt í staðlotunni um fjarfund. Nemendur verða að hafa nýjustu stöðugu (e. solid) útgáfu af jamovi (sjá jamovi.org) uppsetta á fartölvum sem þeir mæta með í kennslustundir.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Nemendur fá að kynnast fjölbreyttum leiðum til þjálfunar í vatni t.d. styrktarþjálfun, vatnsleikfimi, sundknattleik, dans/zumba, endurhæfingu, floti/slökun, sundþjálfun, kælingum og sjósundi. Einnig er farið yfir þjálfun í vatni fyrir mismunandi aldurshópa t.d. ungbarnasund og sund fyrir eldriborgara.
Námskeiðið er byggt upp á fyrirlestrum, verklegum tímum og vettvangsferðum.
Í námskeiðinu verður fjallað almennt um svefn en einnig verður fjallað um svefn í tengslum við íþróttir, heilsu og almenna vellíðan. Fjallað verður um svefn uppbyggingu, svefn hinna ýmsu aldurshópa og svefn í tengslum við heilsu, íþrótta- og afrekshópa, kvíða og algengar svefnraskanir. Námskeiðið verður byggt á útgefnu efni um lífeðlisfræði svefns og rannsóknum á svefni tengdum lýðheilsu og íþróttum.
Hlutverk næringar í afreksþjálfun með áherslu á árangur í íþróttum er viðfangsefni þessa námskeiðs sem er framhald af námskeiðinu Næring og þjálfun ungmenna. Áhersla er lögð á að dýpka þá þekkingu sem komin er og vinna hagnýt verkefni. Þau byggja á matseðlagerð og rýni í sérþarfir í afreksþjálfun t.d. á keppnistímabili og hvíldartímabilum, við undirbúning, í keppni og í endurheimt. Einnig er skoðuð þyngdarstjórnun í greinum þar sem þyngdarflokkar skipta máli.
Farið verður yfir nýjustu rannsóknir um efnið og takmarkanir og framfarir á stöðu þekkingar á sviðinu skoðaðar. Áhersla er lögð á að geta greint sundur raunverulega stöðu þekkingar samanborið við leiðir sem markaðssettar eru til árangurs eða fá hljómgrunn í ýmsum keppnisgreinum.
Ennfremur er lögð áhersla á þverfræðilega teymisvinnu milli fagaðila og fjallað er um hvernig má hámarka árangur og stuðla að heilsueflingu með samvinnu fagstétta.
Vinnulag
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og verkefnavinnu í smærri hópum. Ætlast er til virkar þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu. Gerð er krafa um að einnig sé tekið námskeiðið Næring og þjálfun ungmenna, auk þess sem grunnþekking í næringarfræði er nauðsynleg. Námsmat er byggt á virkni í tímum, verkefnavinnu og lokaprófi.
ATH: Var áður kennt sem hluti af námskeiðinu Íþróttir og næring.
Námskeiðið er ætlað nemendum sem eru að hefja framhaldsnám í Deild heilsueflingar, íþrótta- og tómstunda. Í því verður ljósi varpað á mikilvæg hugtök og kenningar sem notuð eru í þeim fræðigreinum sem kenndar eru í deildinni. Í námskeiðinu verður lögð áhersla á að rýna í hvernig ólíkir þættir, svo sem heilsuhegðun og félagslegt umhverfi, og sampil þeirra hafa áhrif á heilsu og lífsgæði fólks. Fjallað verður um viðfangsefni sem eru efst á baugi í samfélaginu og varða hreyfingu, næringu, heilsueflingu, lífsleikni, nám og þroska og tengsl þeirra við andlega, líkamlega og félagslega velferð einstaklinga. Lögð er áhersla á að nemendur tileinki sér gagnrýna og skapandi nálgun á viðfangsefni sem tengjast náið þeim vettvangi sem þeir munu starfa á að námi loknu. Nemendur æfa í því skyni teymisvinnu og efla samskipti út frá hugmyndafræði þverfræðilegrar samvinnu. Nemendur fá tækifæri til að dýpka þekkingu sína í tilteknu viðfangsefni sem valið er í samráði við kennara og munu í lok námskeiðs setja fram áætlun um nám sitt.
Námskeiðið er beint framhald af Líftölfræði I og veitir nemendum praktíska handleiðslu í tölfræðiúrvinnslu í eigin rannsóknarverkefnum. Útreikningar á hlutfallslegri áhættu og leiðréttri hlutfallslegri áhættu. Fylgni og einföld aðhvarfsgreining, margvíð línuleg aðhvarfsgreining og lógistísk aðhvarfsgreining. Þetta námskeið byggir á tveimur meginhugmyndum sem móta þema þess. Spá með tölfræðilegum líkönu. Nemendur læra að smíða líkön — eins og lógistísk (tvíkosta) aðhvarflíkön og Cox áhættu-líkön — sem meta líkur á atburðum út frá fyrirliggjandi gögnum. Mat á aðgreiningargetu líkans
Megináhersla er lögð á að meta hversu vel líkön greina á milli einstaklinga með mismunandi útkomur, með mælikvörðum eins og flatarmáli undir ROC ferli (AUC), samræmisstuðli (concordance index) og öðrum frammistöðumælingum.
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og dæmatímum. Í dæmatímunum verður notast við tölfræðiforritið R.
Inntak og meginviðfangsefni
Á námskeiðinu verður farið yfir hvernig þjálfa má færni mismunandi hópa við matreiðslu og hafa þannig áhrif á fæðuval þeirra. Aðstæður, þarfir og geta hópa er mismunandi og á námskeiðinu verður farið yfir þessa þætti. Unnið verður námsefni og kennsluleiðbeiningar fyrir valinn hóp með sérþarfir.
Ung börn hafa yfirleitt áhuga á og ánægju af að vinna með foreldrum sínum í eldhúsinu. Þau geta aðstoðað á ýmsan hátt og um leið þjálfað færni og fínhreyfingar. Farið verður yfir helstu atriði matreiðslu með ungum börnum og hugað að næringarþörf þeirra og matarsmekk. Matreiddar verða uppskriftir sem börn geta hjálpað til við að elda og börn vilja gjarnan borða. Kennsluaðferðir og geta hvers aldurs í eldhúsinu verða skoðaðar.
Næringarþörf eldri borgara er að mestu leiti sambærileg næringarþörf annarra hópa en þó þarf að taka tillit til ýmissa þátta við matargerð og fæðuval, s.s. breytingar á búsetuformi, heilsu, hreyfigetu og tækifærum til innkaupa. Á námskeiðinu verður farið yfir þá þætti sem geta haft áhrif á fæðuval og getu til vinnu í eldhúsi. Einnig hvernig best er að haga fæðuvali fyrir þann sem býr orðið einn á efri árum og er jafnvel ekki vanur að matreiða.
Unnið verður að gerð námsefnis og kennsluleiðbeininga fyrir hópa sem þurfa sjónrænni og ítarlegri leiðbeiningar í uppskriftum en almennt gengur og gerist.
Kennslufyrirkomulag
Námið felst í beinni miðlun kennara, verklegum æfingum nemenda, kennsluæfingum, hópverkefnum og sjálfstæðum verkefnum nemenda.
Vinnulag
Námskeiðið er kennt bæði sem staðnám og fjarnám þar sem fyrirlestrar eru teknir upp á settir inn á fjarnámsvef. Á námskeiðinu fá nemendur námsefni miðlað á vef og taka heimapróf á Canvas úr lesefni og vinna einnig fræðileg verkefni. Í innlotum eru aðrir fyrirlestrar og vinnustofur. Staðnemar matreiða í verklegum tímum rétti í samræmi við þarfir ólíkra hópa og fjarnemar gera heima valin verkefni úr þeim tímum í stað þess að mæta í verklega tíma. Skyldumæting er í staðlotur. Námskeiðið felur í sér efnisgjald.
Til að standast námskeið þarf lágmarkseinkunnina 5,0 í sérhverju verkefni og prófi.
Í námskeiðinu verður farið yfir helstu líffræðilegar og lífeðlisfræðilegar breytingar sem eiga sér stað við öldrun og hvernig þær hafa áhrif á þrekþætti, hjarta- og æðakerfi, lungnastarfsemi og almenna hreyfigetu eldri einstaklinga. Skoðaðar verða breytingar á líkamsamsetningu, beinheilsu, vöðvamassa, styrk, þoli, jafnvægi og loftfirrtri getu, ásamt því hvernig þessir þættir tengjast heilsu og daglegri virkni.
Einnig verður fjallað um áskoranir sem tengjast hækkandi aldri, svo sem svefn- og næringarbreytingar, andlega heilsu, félagslega líðan og einstaklingsbundinn mun innan eldri aldurshópa.
Verklegur hluti námskeiðsins felur í sér að nemendur læra að framkvæma og meta helstu mælingar sem notaðar eru til að greina hreyfigetu og líkamlega starfsemi aldraðra, m.a. styrk-, þol-, jafnvægis- og frammistöðumælingar. Markmiðið er að nemendur öðlist þekkingu og færni í að beita viðurkenndum aðferðum til að meta heilsu og hreyfigetu eldri einstaklinga á faglegan hátt.
Vinnulag
Kennslan samanstendur af rafrænum fyrirlestrum, umræðum og verklegum tímum.
Nemendur:
horfa á fyrirlestra og vinna verkefni þeim tengd,
lesa rannsóknargreinar og taka þátt í fræðilegum umræðum um öldrun og hreyfingu,
og fá verklega þjálfun í að framkvæma og meta mælingar fyrir eldri aldurshópa.
Markmið
Markmið námskeiðs er að nemandi
Námskeiðið fjallar um hvernig auka megi vellíðan, áhuga og hæfni iðkenda í íþróttum og almennri þjálfun með jákvæðri sálfræði. Hvernig íþróttaiðkun og þjálfun geta snúist upp í andhverfu sína. Nemendur læra um þær sálrænu áskoranir sem geta fylgt þjálfun, afreksmennsku og því að hætta í íþróttum. Einnig verður fjallað um siðfræði í þjálfun með því að rýna hugtök á borð við ábyrgð, heiðarleika og jafnræði.
Viðfangsefni námskeiðsins er heilsuhegðun í víðum skilningi. Fjallað verður um heilsuhegðun mismunandi aldurshópa og samband líffræðilegra þátta, heilsuhegðunar og félagslegra aðstæðna. Farið verður yfir hvernig hegðun einstaklinga, bjargráð og streita hafa áhrif á heilsufar. Hegðun í tengslum við fæðuval og neysluvenjur er sérstaklega skoðuð. Þá verður horft til þess hvernig má móta heilsusamlegar lífsvenjur frá æsku, svo sem hafa áhrif á fæðuval og vinna á matvendni. Samfélagsáhrif og þáttur fjölmiðla eru einnig könnuð. Námsefnið byggir á fræðbókum og vísindagreinum frá mismunandi áttum og ólíkum sviðum sem spanna viðfangsefnið og nálgast það á ólíkan hátt.
Námskeiðið er ætlað nemendum á efri stigum grunnnáms og á meistarastigi og er opið öllum.
Fjallað verður um fyrirkomulag og mikilvægi heilsueflingar í skólum, á vinnustað, í hvers kyns þjálfun, endurhæfingu, íþróttum og tómstundastarfi. Mismunandi kenningar um heilsueflingu verða kynntar, sem og framkvæmd, mat og heildstætt ferli heilsueflingar. Allt frá því hvernig heilsueflandi verkefni eru skipulögð og hvernig þau eru innleidd, framkvæmd og metin. Sérstök áhersla verður lögð á fræðilegan þátt heilsueflingarferlisins til að undirbúa nemendur fyrir faglegt starf tengt heilsueflingu á vettvangi.
Í námskeiðinu verður farið yfir einkenni og meðferðir ýmissa algengra lífsstílssjúkdóma og annarra sjúkdóma s.s. hjarta- og æðasjúkdóma, offituvandamál, sykursýki, krabbamein. Heilsuefling og endurhæfing einstaklinga með lífsstílssjúkdóma eða aðra kvilla verður skoðuð með tilliti til hreyfingar og þjálfunar; hvers konar hreyfing hæfir hverjum og einum, framvinda æfinga, hverju þarf að huga að, öryggisatriði og skilvirkni æfinga. Heimsóttir verða staðir þar sem unnið er með hreyfingu til að bæta lífsgæði fólks með lífsstílssjúkdóma.
Inntak og meginviðfangsefni
Megininntak námskeiðsins grundvallast af auknu vægi sem heilsa og vellíðan hefur fengið í öllu skólastarfi. í fyrsta lagi með innleiðingu á grunnstoðinni Heilbrigði og velferð eins og hún er kynnt í Aðalnámskrá og ritröð um grunnþætti menntunar. Í öðru lagi með heilsueflandi verkefnum Embættis landlæknis, sem beinast bæði að skólum og samfélaginu öllu. í þriðja lagi með Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna sem beinast að samfélaginu öllu.
Á fyrstu síðu í hefti um grunnstoðina Heilbrigði og velferð segir: „Heilbrigði byggir á andlegri, líkamlegri og félagslegri líðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings við umhverfi sitt og félagslegum kringumstæðum. Allt skólastarf þarf að efla heilbrigði og stuðla markvisst að velferð og vellíðan óháð efnahag og aðstæðum enda verja börn og ungmenni stórum hluta dagsins í skóla. Helstu áhersluþættir heilbrigðis eru jákvæð og raunsönn sjálfsmynd, hreyfing, næring, hvíld, andleg vellíðan, góð samskipti, öryggi, hreinlæti, kynheilbrigði og skilningur á eigin tilfinningum og annarra. Allir þurfa að fá tækifæri til að njóta styrkleika sinna og byggja upp trausta sjálfsmynd sem er undirstaða þess að geta tekið upplýstar og ábyrgar ákvarðanir í tengslum við eigið heilbrigði. Veita þarf fræðslu um gildi hreyfingar, efla hreyfifærni og skapa öruggt umhverfi sem hvetur alla til að hreyfa sig. Í skólaumhverfinu þarf að stuðla að heilsusamlegu fæðuvali með fræðslu og góðu framboði á fjölbreyttum mat.”
Um Heilsueflandi samfélag segir í texta á vef Embættis landlæknis: „Samfélag sem leggur áherslu á að heilsa og líðan allra íbúa sé höfð í fyrirrúmi í allri stefnumótun og á öllum sviðum er Heilsueflandi samfélag.“ Einnig segir „Í heilsueflandi samfélagi er stöðug áhersla lögð á að bæta bæði hið manngerða og félagslega umhverfi íbúa, draga úr ójöfnuði, og draga úr tíðni og afleiðingum langvinnra sjúkdóma með margvíslegu forvarnar- og heilsueflingarstarfi.“
Vinnulag
Námskeiðið er kennt bæði sem staðnám og fjarnám þar sem fyrirlestrar eru teknir upp á settir inn á fjarnámsvef. Á námskeiðinu fá nemendur námsefni miðlað á vef, taka heimapróf á Canvas úr lesefni og vinna fræðileg verkefni. Í innlotum eru aðrir fyrirlestrar og vinnustofur. Skyldumæting er í staðlotur.
Til að standast námskeið þarf lágmarkseinkunnina 5,0 í sérhverju verkefni og prófi.
Fjallað verður um vöxt og líkamsþroska barnsins frá fæðingu fram til unglingsára. Ítarleg umfjöllun verður um mikilvægi líkamlegrar þjálfunar fyrir velferð og heilsu barna og unglinga. Áhrif kynþroska á lifnaðarhætti og líkamlega þjálfun unglinga verða skoðuð. Fjallað verður um kynjamun í líkamlegri þjálfun. Kynnt verður hvers konar úthalds- og styrktarþjálfun er hentug og mikilvæg fyrir börn og unglinga. Sérstök áhersla verður lögð á skoða hvernig áhrif alhliða líkamsþjálfunar og sérhæfðar hefur á líkamsþroska barna- og unglinga. Farið verður í vettvangsheimsókn til íþróttafélags sem leggja ríka áherslu á þjálfun barna og unglinga.
ATH. Námskeiðin ÍÞH101M/ÍÞH115F Líkamleg þjálfun, ákefð og endurheimt, 5e og ÍÞH114F Líkamleg þjálfun barna og unglinga 5e koma í stað námskeiðsins ÍÞH102F Þjálfunarlífeðlisfræði, 10e. Þeir nemendur sem hafa lokið því þurfa ekki að taka 5e námskeiðin.
Fjallað verður um aðlaganir sem verða á starfsemi líkamans við líkamlega þjálfun. Farið verður yfir mikilvægi markmiðsetningar í tengslum skipulagningu og framkvæmd líkamsþjálfunar. Fjallað verður um greiningu á vinnukröfum íþróttagreina og notkun slíkrar greiningar í uppsetningu og framkvæmd þjálfunaráætlana. Sérstök áhersla verður lögð á að skýra tengsl magns og ákefðar líkamlegrar þjálfunar með skýrskotun til bæði skammtíma- og langtíma þjálfunaráætlana. Fjallað verður um mikilvægi hvíldar og endurheimtar í tengslum við líkamlega þjálfun, með sérstakri áherslu á svefn og svefnþörf íþróttafólks.
ATH: Námskeiðin ÍÞH101M/ÍÞH115F Líkamleg þjálfun, ákefð og endurheimt, 5e og ÍÞH114F Líkamleg þjálfun barna og unglinga 5e koma í stað námskeiðsins ÍÞH102F Þjálfunarlífeðlisfræði, 10e. Þeir nemendur sem hafa lokið því þurfa ekki að taka 5e námskeiðin.
Hlutverk næringar í þjálfun og áhrif á árangur í íþróttum eru viðfangsefni þessa námskeiðs. Áhersla er lögð á að skoða þá þætti sem helst eru til umfjöllunar í samfélaginu hverju sinni og sá sérstaklega þætti sem viðkoma þjálfun og viðhorfum ungmenna til næringartengdra þátta.
Megináhersla er lögð á orkuefnin, hlutverk þeirra og þarfir við mismunandi þjálfun. Jafnframt er horft til ólíkra þarfa eftir aldri, kyni, líkamsímynd og líkamsbyggingu. Einnig verður fjallað um vökvaþörf, vítamín, stein- og snefilefni, andoxunarefni og fæðubótarefni í tengslum við þjálfun.
Farið verður yfir nýjustu rannsóknir um efnið og takmarkanir og framfarir á stöðu þekkingar á sviðinu skoðaðar. Áhersla er lögð á að geta greint sundur raunverulega stöðu þekkingar samanborið við markaðssetningu og tískustrauma sem oft hafa áhrif á neysluvenjur og viðhorf ungmenna.
Ennfremur er lögð áhersla á þverfræðilega teymisvinnu milli fagaðila og fjallað er um hvernig má hámarka árangur og stuðla að heilsueflingu með samvinnu fagstétta.
Vinnulag:
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og vinnustofu. Ætlast er til virkar þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu. Gerð er krafa um grunnþekkingu í næringarfræði til að hægt sé að velja námskeiðið. Námsmat er byggt á virkni nemenda, vinnustofu og lokaprófi. Mætingaskylda er í vinnustofu og lokapróf.
ATH: Var áður kennt sem hluti af námskeiðinu Íþróttir og næring.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Viðfangsefni
Fjallað verður um siðfræði rannsókna með sérstakri áherslu á siðferðileg álitamál tengd rannsóknum í heilbrigðisvísindum og félagsvísindum. Rætt verður um góða starfshætti og siðferðileg álitamál í rannsóknum. Áhersla verður á bæði megindlegar og eigindlegar rannsóknir. Helstu starfandi siðanefndir í íslensku rannsóknarumhverfi verða kynntar.
Í námskeiðinu er lögð áhersla á að öðlast þekkingu og skilning á grunnþjálfunar-, prófunarreglum og meginreglum í afreks íþróttum.
Í námskeiðinu er farið yfir mismunandi þætti til þess að vinna innan afreksíþrótta. Megináhersla er lögð á að öðlast þá færni sem nauðsynleg er til að vinna innan afreksíþróttum, þróun mikilvægrar færni, árangursríka þjálfun, auðkenningu hæfileika, þjálfun tímabila og bata, fylgjast með þjálfunarálagi, tölfræði, gagnasöfnun, greiningu, kynna skýrslur fyrir mismunandi hópa (íþróttamenn, foreldrar, þjálfarar, heilbrigðisstarfsfólk), ræðumennsku.
Námskeiðið verður bæði verklegt og bóklegt. Verklegar kennslustundir munu fjalla um íþróttavísindi / lífeðlisfræðilegar mælingar, áætlunargerð með afreks íþróttamönnum. Auk þess gefst nemendum tækifæri til að heimsækja íþróttamenn á vettvangi.
Nemendur munu vinna með hreyfigreiningarbúnað og hugbúnað fyrir tæknigreiningu, til að hagræða ákvarðanir sínar og meta á gagnrýninn hátt beittar aðferðir. Nemendur læra að hanna og safna gögnum, skrifa skýrslurnar og kynna fyrir ýmsum áhugahópum (íþróttamönnum, þjálfurum, foreldrum, heilbrigðisstarfsfólki).
Með þeirri þekkingu sem aflað er í þessu námskeiði munu nemendur geta starfað af öryggi í öllum einstaklings- eða hópíþróttafélögum, stofnunum eða í einkageiranum.
Markmið: Að nemendur
– dýpki þekkingu sína á samspili lífshátta sem tengjast hreyfingu og heilbrigði og skoði rannsóknir á því sviði
– öðlist aukna þekkingu á ýmsum lífsstílstengdum sjúkdómum og á áhrifum hreyfingar og þjálfunar á þá, bæði gegnum fyrirbyggjandi aðgerðir (fyrsta stigs forvarnir) og sem meðferðarúrræði (annars stigs forvarnir).
Námskeiðinu er ætlað að kynna faraldsfræðilegar rannsóknaraðferðir á sviði tengsla hreyfingar og heilsufars og auka skilning og færni nemenda í að lesa vísindagreinar með gagnrýnum hætti. Farið verður í saumana á því hvernig hreyfing hefur áhrif á heilbrigði og minnkar áhættu á ýmsum lífsstílstengdum sjúkdómum. Rannsóknir og athuganir á samspili hreyfitengdra lífshátta og ólíkra heilsufarsþátta verða reifaðar. Námskeiðið verður kennt í fyrirlestraformi.
Markmiðið er að nemendur
Kynnt verða algeng rannsóknarsnið megindlegra rannsókna, aðferðir við öflun gagna og greiningu þeirra, og fjallað um ritun og framsetningu niðurstaðna. Nemendur nota tölvuforrit til að reikna algenga tölfræðistuðla og halda utan um og vinna úr gögnum. Sérstök áhersla verður lögð á þjálfun í túlkun matsniðurstaðna sem líklegt er að verði á vegi þeirra hópa sem taka námskeiðið.
Fyrirlestrar á vef, umræður og verkefni. Námskeiðið er kennt vikulega en fyrirlestrar verða eingöngu á vef. Verkefnatímar verða ekki teknir upp. Ekki er mætingarskylda í námskeiðið en nemendur eru hvattir til að mæta í kennslustundir.
Nemendur verða að hafa Jamovi (sjá nýjustu útgáfu á https://www.jamovi.org) uppsetta á fartölvum sem þeir mæta með í kennslustundir.
Lesefni: Kaflar 1-11 í Navarro DJ and Foxcroft DR (2019). Learning statistics with jamovi: a tutorial for psychology students and other beginners. (Version 0.70). DOI: 10.24384/hgc3-7p15. Rafræn ókeypis kennslubók sem hala má niður á síðunni https://www.learnstatswithjamovi.com.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Að nemendur þekki og geti beitt algengustu tölfræðiaðferðum við úrvinnslu gagna og geti metið tölfræðilegar niðurstöður. Að nemandi hafi kunnáttu og þekkingu til þess að greina og miðla tölulegum upplýsingum samkvæmt APA-7 útgáfustaðlinum (t.d. í vísindatímaritsgrein eða lokaritgerð) og geti sýnt frumkvæði við tölfræðilega úrvinnslu gagna. Einnig að nemendur kynnist helstu rannsóknarsniðum í megindlegri aðferðafræði.
Fjallað verður um megindlegar rannsóknaraðferðir og ólík rannsóknarsnið. Í tölfræðihlutanum verður mest áhersla lögð á uppbyggingu og túlkun almenna línulega líkansins (e. general linear model) sem nær yfir fjölda sígildra tölfræðiaðferða s.s. fylgni, aðhvarfsgreiningu og dreifigreiningu. Einnig læra nemendur að beita aðferðum leitandi og staðfestandi þáttagreiningar. Að lokum verða nemendur kynntir fyrir einliðasniðnum, grunnhugsun bayesískrar tölfræði og mati á heildarvillu (e. total survey error). Nemendur læra að vinna greiningar með tölfræðiforriti. Mikil áhersla verður á skýra túlkun og miðlun megindlegra niðurstaðna samkvæmt APA-7 útgáfustaðlinum.
Námskeiðið er kennt vikulega á fjarfundum að undanskyldum tveimur staðlotum (sjá vikuáætlun) þar sem gert er ráð fyrir að nemendur og kennarar mæti í eigin persónu. Hægt er að sækja um undanþágu frá því að mæta í eigin persónu ef nemandi á um mjög langan veg að fara (t.d. búsettir erlendis). Viðkomandi nemandi tekur þá þátt í staðlotunni um fjarfund. Nemendur verða að hafa nýjustu stöðugu (e. solid) útgáfu af jamovi (sjá jamovi.org) uppsetta á fartölvum sem þeir mæta með í kennslustundir.
Lokaverkefni getur verið 30 eða 60 einingar og er í öllum tilvikum einstaklingsverkefni. Formenn námsbrauta hafa milligöngu um val á efni og leiðbeinanda í lokaverkefni og nemendur skulu ávallt ráðfæra sig við námsbrautarformann áður en leiðbeinandi er valinn. Sjá nánar á upplýsingasíðu um meistaraverkefni í Uglu.
Nemendur fá að kynnast fjölbreyttum leiðum til þjálfunar í vatni t.d. styrktarþjálfun, vatnsleikfimi, sundknattleik, dans/zumba, endurhæfingu, floti/slökun, sundþjálfun, kælingum og sjósundi. Einnig er farið yfir þjálfun í vatni fyrir mismunandi aldurshópa t.d. ungbarnasund og sund fyrir eldriborgara.
Námskeiðið er byggt upp á fyrirlestrum, verklegum tímum og vettvangsferðum.
Í námskeiðinu verður fjallað almennt um svefn en einnig verður fjallað um svefn í tengslum við íþróttir, heilsu og almenna vellíðan. Fjallað verður um svefn uppbyggingu, svefn hinna ýmsu aldurshópa og svefn í tengslum við heilsu, íþrótta- og afrekshópa, kvíða og algengar svefnraskanir. Námskeiðið verður byggt á útgefnu efni um lífeðlisfræði svefns og rannsóknum á svefni tengdum lýðheilsu og íþróttum.
Hlutverk næringar í afreksþjálfun með áherslu á árangur í íþróttum er viðfangsefni þessa námskeiðs sem er framhald af námskeiðinu Næring og þjálfun ungmenna. Áhersla er lögð á að dýpka þá þekkingu sem komin er og vinna hagnýt verkefni. Þau byggja á matseðlagerð og rýni í sérþarfir í afreksþjálfun t.d. á keppnistímabili og hvíldartímabilum, við undirbúning, í keppni og í endurheimt. Einnig er skoðuð þyngdarstjórnun í greinum þar sem þyngdarflokkar skipta máli.
Farið verður yfir nýjustu rannsóknir um efnið og takmarkanir og framfarir á stöðu þekkingar á sviðinu skoðaðar. Áhersla er lögð á að geta greint sundur raunverulega stöðu þekkingar samanborið við leiðir sem markaðssettar eru til árangurs eða fá hljómgrunn í ýmsum keppnisgreinum.
Ennfremur er lögð áhersla á þverfræðilega teymisvinnu milli fagaðila og fjallað er um hvernig má hámarka árangur og stuðla að heilsueflingu með samvinnu fagstétta.
Vinnulag
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og verkefnavinnu í smærri hópum. Ætlast er til virkar þátttöku nemenda í umræðum og verkefnavinnu. Gerð er krafa um að einnig sé tekið námskeiðið Næring og þjálfun ungmenna, auk þess sem grunnþekking í næringarfræði er nauðsynleg. Námsmat er byggt á virkni í tímum, verkefnavinnu og lokaprófi.
ATH: Var áður kennt sem hluti af námskeiðinu Íþróttir og næring.
Námskeiðið er ætlað nemendum sem eru að hefja framhaldsnám í Deild heilsueflingar, íþrótta- og tómstunda. Í því verður ljósi varpað á mikilvæg hugtök og kenningar sem notuð eru í þeim fræðigreinum sem kenndar eru í deildinni. Í námskeiðinu verður lögð áhersla á að rýna í hvernig ólíkir þættir, svo sem heilsuhegðun og félagslegt umhverfi, og sampil þeirra hafa áhrif á heilsu og lífsgæði fólks. Fjallað verður um viðfangsefni sem eru efst á baugi í samfélaginu og varða hreyfingu, næringu, heilsueflingu, lífsleikni, nám og þroska og tengsl þeirra við andlega, líkamlega og félagslega velferð einstaklinga. Lögð er áhersla á að nemendur tileinki sér gagnrýna og skapandi nálgun á viðfangsefni sem tengjast náið þeim vettvangi sem þeir munu starfa á að námi loknu. Nemendur æfa í því skyni teymisvinnu og efla samskipti út frá hugmyndafræði þverfræðilegrar samvinnu. Nemendur fá tækifæri til að dýpka þekkingu sína í tilteknu viðfangsefni sem valið er í samráði við kennara og munu í lok námskeiðs setja fram áætlun um nám sitt.
Námskeiðið er beint framhald af Líftölfræði I og veitir nemendum praktíska handleiðslu í tölfræðiúrvinnslu í eigin rannsóknarverkefnum. Útreikningar á hlutfallslegri áhættu og leiðréttri hlutfallslegri áhættu. Fylgni og einföld aðhvarfsgreining, margvíð línuleg aðhvarfsgreining og lógistísk aðhvarfsgreining. Þetta námskeið byggir á tveimur meginhugmyndum sem móta þema þess. Spá með tölfræðilegum líkönu. Nemendur læra að smíða líkön — eins og lógistísk (tvíkosta) aðhvarflíkön og Cox áhættu-líkön — sem meta líkur á atburðum út frá fyrirliggjandi gögnum. Mat á aðgreiningargetu líkans
Megináhersla er lögð á að meta hversu vel líkön greina á milli einstaklinga með mismunandi útkomur, með mælikvörðum eins og flatarmáli undir ROC ferli (AUC), samræmisstuðli (concordance index) og öðrum frammistöðumælingum.
Námskeiðið byggist á fyrirlestrum og dæmatímum. Í dæmatímunum verður notast við tölfræðiforritið R.
Inntak og meginviðfangsefni
Á námskeiðinu verður farið yfir hvernig þjálfa má færni mismunandi hópa við matreiðslu og hafa þannig áhrif á fæðuval þeirra. Aðstæður, þarfir og geta hópa er mismunandi og á námskeiðinu verður farið yfir þessa þætti. Unnið verður námsefni og kennsluleiðbeiningar fyrir valinn hóp með sérþarfir.
Ung börn hafa yfirleitt áhuga á og ánægju af að vinna með foreldrum sínum í eldhúsinu. Þau geta aðstoðað á ýmsan hátt og um leið þjálfað færni og fínhreyfingar. Farið verður yfir helstu atriði matreiðslu með ungum börnum og hugað að næringarþörf þeirra og matarsmekk. Matreiddar verða uppskriftir sem börn geta hjálpað til við að elda og börn vilja gjarnan borða. Kennsluaðferðir og geta hvers aldurs í eldhúsinu verða skoðaðar.
Næringarþörf eldri borgara er að mestu leiti sambærileg næringarþörf annarra hópa en þó þarf að taka tillit til ýmissa þátta við matargerð og fæðuval, s.s. breytingar á búsetuformi, heilsu, hreyfigetu og tækifærum til innkaupa. Á námskeiðinu verður farið yfir þá þætti sem geta haft áhrif á fæðuval og getu til vinnu í eldhúsi. Einnig hvernig best er að haga fæðuvali fyrir þann sem býr orðið einn á efri árum og er jafnvel ekki vanur að matreiða.
Unnið verður að gerð námsefnis og kennsluleiðbeininga fyrir hópa sem þurfa sjónrænni og ítarlegri leiðbeiningar í uppskriftum en almennt gengur og gerist.
Kennslufyrirkomulag
Námið felst í beinni miðlun kennara, verklegum æfingum nemenda, kennsluæfingum, hópverkefnum og sjálfstæðum verkefnum nemenda.
Vinnulag
Námskeiðið er kennt bæði sem staðnám og fjarnám þar sem fyrirlestrar eru teknir upp á settir inn á fjarnámsvef. Á námskeiðinu fá nemendur námsefni miðlað á vef og taka heimapróf á Canvas úr lesefni og vinna einnig fræðileg verkefni. Í innlotum eru aðrir fyrirlestrar og vinnustofur. Staðnemar matreiða í verklegum tímum rétti í samræmi við þarfir ólíkra hópa og fjarnemar gera heima valin verkefni úr þeim tímum í stað þess að mæta í verklega tíma. Skyldumæting er í staðlotur. Námskeiðið felur í sér efnisgjald.
Til að standast námskeið þarf lágmarkseinkunnina 5,0 í sérhverju verkefni og prófi.
Í námskeiðinu verður farið yfir helstu líffræðilegar og lífeðlisfræðilegar breytingar sem eiga sér stað við öldrun og hvernig þær hafa áhrif á þrekþætti, hjarta- og æðakerfi, lungnastarfsemi og almenna hreyfigetu eldri einstaklinga. Skoðaðar verða breytingar á líkamsamsetningu, beinheilsu, vöðvamassa, styrk, þoli, jafnvægi og loftfirrtri getu, ásamt því hvernig þessir þættir tengjast heilsu og daglegri virkni.
Einnig verður fjallað um áskoranir sem tengjast hækkandi aldri, svo sem svefn- og næringarbreytingar, andlega heilsu, félagslega líðan og einstaklingsbundinn mun innan eldri aldurshópa.
Verklegur hluti námskeiðsins felur í sér að nemendur læra að framkvæma og meta helstu mælingar sem notaðar eru til að greina hreyfigetu og líkamlega starfsemi aldraðra, m.a. styrk-, þol-, jafnvægis- og frammistöðumælingar. Markmiðið er að nemendur öðlist þekkingu og færni í að beita viðurkenndum aðferðum til að meta heilsu og hreyfigetu eldri einstaklinga á faglegan hátt.
Vinnulag
Kennslan samanstendur af rafrænum fyrirlestrum, umræðum og verklegum tímum.
Nemendur:
horfa á fyrirlestra og vinna verkefni þeim tengd,
lesa rannsóknargreinar og taka þátt í fræðilegum umræðum um öldrun og hreyfingu,
og fá verklega þjálfun í að framkvæma og meta mælingar fyrir eldri aldurshópa.
Markmið
Markmið námskeiðs er að nemandi
Námskeiðið fjallar um hvernig auka megi vellíðan, áhuga og hæfni iðkenda í íþróttum og almennri þjálfun með jákvæðri sálfræði. Hvernig íþróttaiðkun og þjálfun geta snúist upp í andhverfu sína. Nemendur læra um þær sálrænu áskoranir sem geta fylgt þjálfun, afreksmennsku og því að hætta í íþróttum. Einnig verður fjallað um siðfræði í þjálfun með því að rýna hugtök á borð við ábyrgð, heiðarleika og jafnræði.
Viðfangsefni námskeiðsins er heilsuhegðun í víðum skilningi. Fjallað verður um heilsuhegðun mismunandi aldurshópa og samband líffræðilegra þátta, heilsuhegðunar og félagslegra aðstæðna. Farið verður yfir hvernig hegðun einstaklinga, bjargráð og streita hafa áhrif á heilsufar. Hegðun í tengslum við fæðuval og neysluvenjur er sérstaklega skoðuð. Þá verður horft til þess hvernig má móta heilsusamlegar lífsvenjur frá æsku, svo sem hafa áhrif á fæðuval og vinna á matvendni. Samfélagsáhrif og þáttur fjölmiðla eru einnig könnuð. Námsefnið byggir á fræðbókum og vísindagreinum frá mismunandi áttum og ólíkum sviðum sem spanna viðfangsefnið og nálgast það á ólíkan hátt.
Námskeiðið er ætlað nemendum á efri stigum grunnnáms og á meistarastigi og er opið öllum.
Fjallað verður um fyrirkomulag og mikilvægi heilsueflingar í skólum, á vinnustað, í hvers kyns þjálfun, endurhæfingu, íþróttum og tómstundastarfi. Mismunandi kenningar um heilsueflingu verða kynntar, sem og framkvæmd, mat og heildstætt ferli heilsueflingar. Allt frá því hvernig heilsueflandi verkefni eru skipulögð og hvernig þau eru innleidd, framkvæmd og metin. Sérstök áhersla verður lögð á fræðilegan þátt heilsueflingarferlisins til að undirbúa nemendur fyrir faglegt starf tengt heilsueflingu á vettvangi.
Í námskeiðinu verður farið yfir einkenni og meðferðir ýmissa algengra lífsstílssjúkdóma og annarra sjúkdóma s.s. hjarta- og æðasjúkdóma, offituvandamál, sykursýki, krabbamein. Heilsuefling og endurhæfing einstaklinga með lífsstílssjúkdóma eða aðra kvilla verður skoðuð með tilliti til hreyfingar og þjálfunar; hvers konar hreyfing hæfir hverjum og einum, framvinda æfinga, hverju þarf að huga að, öryggisatriði og skilvirkni æfinga. Heimsóttir verða staðir þar sem unnið er með hreyfingu til að bæta lífsgæði fólks með lífsstílssjúkdóma.
Inntak og meginviðfangsefni
Megininntak námskeiðsins grundvallast af auknu vægi sem heilsa og vellíðan hefur fengið í öllu skólastarfi. í fyrsta lagi með innleiðingu á grunnstoðinni Heilbrigði og velferð eins og hún er kynnt í Aðalnámskrá og ritröð um grunnþætti menntunar. Í öðru lagi með heilsueflandi verkefnum Embættis landlæknis, sem beinast bæði að skólum og samfélaginu öllu. í þriðja lagi með Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna sem beinast að samfélaginu öllu.
Á fyrstu síðu í hefti um grunnstoðina Heilbrigði og velferð segir: „Heilbrigði byggir á andlegri, líkamlegri og félagslegri líðan. Það ræðst af flóknu samspili einstaklings við umhverfi sitt og félagslegum kringumstæðum. Allt skólastarf þarf að efla heilbrigði og stuðla markvisst að velferð og vellíðan óháð efnahag og aðstæðum enda verja börn og ungmenni stórum hluta dagsins í skóla. Helstu áhersluþættir heilbrigðis eru jákvæð og raunsönn sjálfsmynd, hreyfing, næring, hvíld, andleg vellíðan, góð samskipti, öryggi, hreinlæti, kynheilbrigði og skilningur á eigin tilfinningum og annarra. Allir þurfa að fá tækifæri til að njóta styrkleika sinna og byggja upp trausta sjálfsmynd sem er undirstaða þess að geta tekið upplýstar og ábyrgar ákvarðanir í tengslum við eigið heilbrigði. Veita þarf fræðslu um gildi hreyfingar, efla hreyfifærni og skapa öruggt umhverfi sem hvetur alla til að hreyfa sig. Í skólaumhverfinu þarf að stuðla að heilsusamlegu fæðuvali með fræðslu og góðu framboði á fjölbreyttum mat.”
Um Heilsueflandi samfélag segir í texta á vef Embættis landlæknis: „Samfélag sem leggur áherslu á að heilsa og líðan allra íbúa sé höfð í fyrirrúmi í allri stefnumótun og á öllum sviðum er Heilsueflandi samfélag.“ Einnig segir „Í heilsueflandi samfélagi er stöðug áhersla lögð á að bæta bæði hið manngerða og félagslega umhverfi íbúa, draga úr ójöfnuði, og draga úr tíðni og afleiðingum langvinnra sjúkdóma með margvíslegu forvarnar- og heilsueflingarstarfi.“
Vinnulag
Námskeiðið er kennt bæði sem staðnám og fjarnám þar sem fyrirlestrar eru teknir upp á settir inn á fjarnámsvef. Á námskeiðinu fá nemendur námsefni miðlað á vef, taka heimapróf á Canvas úr lesefni og vinna fræðileg verkefni. Í innlotum eru aðrir fyrirlestrar og vinnustofur. Skyldumæting er í staðlotur.
Til að standast námskeið þarf lágmarkseinkunnina 5,0 í sérhverju verkefni og prófi.
Stundataflan hér að neðan gildir fyrir yfirstandandi námsár og er einungis til viðmiðunar..
Breytingar geta orðið á stundatöflu haustmisseris í ágúst og september og á stundatöflu vormisseris í desember og janúar. Endanlega stundatöflu finnur þú í Uglu þegar kennsla hefst.
Athugið: Ekki ætti að nota þessa stundatöflu til að skipuleggja vinnu ef þú ert í hlutastarfi.
Háskóli Íslands á í samstarfi við yfir 400 háskóla um allan heim. Það veitir nemendum HÍ einstakt tækifæri til að stunda hluta af náminu erlendis, öðlast alþjóðlega reynslu og styrkja stöðu sína á vinnumarkaði.
Nám erlendis er alltaf háð samþykki deildar.
Til að geta sótt um námsdvöl erlendis þarf námsleið við HÍ að vera að lágmarki:
Nemendur geta fengið námskeið sem tekin eru erlendis metin sem hluta af námi við HÍ, þannig að námsdvölin þarf ekki að lengja námstímann. Nemendur semja um mat á einingum við deildina áður en skiptinámið hefst með því að fylla út námssamning.
Íþrótta- og heilsufræðingar útskrifaðir frá Háskóla Íslands eru eftirsóttir starfskraftar.
Fólk með þessa menntun starfar meðal annars við:
Listinn er ekki tæmandi.
Nemendafélagið Vatnið er félag nemenda í íþrótta- og heilsufræði. Vatnið heldur úti öflugu félagslífi með fjölbrettum viðburðuum á hverju skólaári ásamt því að gæta hagsmuni nemenda og vera málsvari þeirra í Stúdentaráði Háskóla Íslands.
Á hverju hefur þú áhuga?
Skref fyrir skref
Á Þjónustuborði Háskólatorgs færðu aðstoð og upplýsingar um þjónustu Háskóla Íslands. Þú getur komið við á Háskólatorgi eða notað vefspjallið neðst í hægra horninu á þessari síðu.
