Námskeiðið mun fjalla um skáldverk frá síðustu 50 árum eða svo sem á einhvern hátt eru á mörkum bókmenntagreina, s.s. eins á mörkum skáldsögu og sjálfsævisögu, sagnfræði, blaðamennsku o.s.frv. Skoðaðar verða heimildaskáldsögur, ljósmyndaesseyjur, sjálfsævisöguleg verk, falsanir og fleira. Litið verður til kenninga um bókmenntagreinar, hugmyndasögu og tengsl við stefnur og strauma í bókmenntum og bókmenntafræðum tímabilsins.

Áður en samtímagreiningar á eyðandi áhrifum mannmiðaðrar hugsunar á umhverfi og lífkerfi komu framhöfðu sögur árþjóða og femínískra höfunda gagnrýnt hugmyndina að maðurinn drottnaði yfir öðrum lífverum. Í þessu námskeiði munum við nota hugtökin „femínismi“ og „umhverfi“ sem leiðarstef til að greina verk kvenhöfunda eins og Leslie Marmon Silko, bell hooks, Willa Cather, Maria Lugones og Muriel Rukeyser og skoða hvernig verk þeirra flækja og dýpka skilning okkar á hugtökunum. Saman munum við skoða hvernig áhrif nýlendustefnu birtast í því hvernig hugtökin „femínismi“ og „umhverfi“ eru notuð sem lýsing á verkum ákveðinna höfunda og ekki annarra. Við munum takast á við spurningar eins og; hvaða ólíku hugmyndir um umhverfisvernd má sjá í verkum höfunda námskeiðsins? Hvaða merkingu má leggja í hugtakið „umhverfisbókmenntir“ og hvernig gætu femínísk fræði hjálpað okkur að svara þeirri spurningu?

Á námskeiðinu verður fjallað um frumkvöðla í leiklist og leikritun í Evrópu og Bandaríkjunum allt frá risi natúralisma og raunsæis á nítjándu öld. Þaðan liggur leiðin um táknsæi, súrrealisma og dada snemma á tuttugustu öld til leikhúss fáránleikans um miðbik hennar og loks til póstmódernísks leikhúss samtímans. Sérstök grein verður gerð fyrir leiklistarkenningum Konstantíns Staníslavskíj, Vsevolods Mejerhold, Bertolts Brecht, Antonins Artaud, Eugene Ionesco, Jerzy Grotowski og Peters Brook - og leikhúsi Samuels Beckett, Tadeusz Kantor og Roberts Wilson verða gerð nokkur skil. Rakið verður hvernig verk leikskálda frá ákveðnum tímabilum tengjast breyttri sýn á hlutverk leiklistarinnar og aðferðir leikhússins og lesin valin leikrit til þess að bregða á það frekara ljósi.

Útþensla nýlendustefnunnar náði hámarki á 19. öld um heim allan. Nokkur Evrópulönd höfðu þá slegið eign sinni á næstum allt  þurrlendi jarðar og stóran hluta hafanna. Iðnbyltingar Evrópu færðu lúnum hagkerfum álfunnar auð og velsæld en byggðust í raun á þýfi úr nýlendunum og á stýrðu markaðskerfi. Gapið á milli auðs og hráefnasóknar, líflegrar lýðræðisþróunar og nýlenduharðstjórnar, tækniframfara og lamandi fátækar dregur fram geðklofaeinkenni evrópskra nýlenduvelda og falinnar gereyðingar uppreisnarhópa í nýlendunum. Þjóðernishyggju í Evrópu má skilja í ljósi þeirrar sjálfsmyndarkrísu sem birtist þegar hver þjóðin af annarri stendur frammi fyrir eigin sjálfi í kvíðablöndnum átökum við kynþátt, trúarbrögð, kyn og líkama. 

Í námskeiðinu verða þessum þemum gerð skil eins og þau birtast í evrópskum og bandarískum raunsæisskáldsögum 19. aldarinnar. Við fylgjum klisjum giftingarsiðanna og hjónabandsins og skoðum það sem hliðstæðu sambandsins við þjóðina. Við ræðum ímyndir kvenhetjanna, vonbiðla þeirra, skugga nýlenduuppreisnanna og austrænan annarleika sem er stöðugt nærri en þó um leið fjarverandi. Í námskeiðinu er leitast við að lesa og greina bókmenntatexta og jafnframt stuðst við gagnrýnið og fræðilegt efni sem byggir á siðnýlendu- og afnýlendunálgun, kenningum um ofbeldi í tengslum einnig við félagslegt og menningarlegt samhengi. Fjallað verður um hvernig þessir þræðir koma saman í því sem við nefnum uppgötvun "Evrópu".

Gert er ráð fyrir fullri þátttöku nemenda í urðum námskeiðsins og að hver nemandi flytji stuttan tímafyrirlestur auk þess að skrifa lokaritgerð.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar má finna hjá greinarformanni námsleiðar.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar veitir greinarformaður.

Farið verður í nokkra kima sjálfshjálparmenningar og þeir greindir í ljósi bókmennta og kvikmynda. Skoðaðir verða nokkrir af helstu áhrifavöldum sem hafa mótað orðræðuna í kringum sjálfshjálp og betrun. Kynntir verða höfundar, leiðtogar og gúrurar á borð við Montaigne, Dante, Jung, Emerson Ram Dass, Eckhart Tolle, Walt Whitman, Oprah Winfrey og Jane Austen. Nokkur vel valin skáldverk og kvikmyndir verða greindar í ljósi slíkrar betrunarleiðar, sem leið að ögun, sem tæki til þess að þroskast og læra á sjálfan sig. Lesnar verða sögur sem takast á við umbreytingarmátt og gildi sagna fyrir andlegt ferðalag manneskjunnar eða til að vinna sig úr erfiðri lífsreynslu. Meðal skáldverka eru: Inferno, Eat-Pray-Love, The Doors of Perception, Leaves of Grass, A Jane Austen Education, I Know Why the Caged Bird Singes. Á meðal kvikmynda eru: Ben–Hur, Forrest Gump, Emma, Ikiru.  Námsmat fer fram í formi fyrirlesturs í tíma og skriflegra verkefna. 

  Í námskeiðinu verður fjallað um höfundarverk Sjóns með áherslu á skáldsögur, ljóð og kvikmyndir. Gengið verður útfrá bókinni Sjónsbók : Ævintýrið um höfundinn, súrrealisma og sýnir (2016) eftir Úlfhildi Dagsdóttur, og greinasafninu Critical Approaches to Sjón : North of the Sun (2025). Meðal annars verður farið yfir kenningar um súrrealisma og framúrstefnu, frásagnafræði og menningarfræði.

Reiði er áberandi hreyfafl og þema í bókmenntum og listum allt frá upphafi vestrænnar menningarhefðar. Reiði er samofin sjálfu eðli frásagnarlistar. Í námskeiðinu skoðum við ýmis dæmi um reiði og setjum í samhengi við kenningar tilfinningafræða. Allt frá reiði Akkillesar til Andrésar Andar. Hverjir mega reiðast? Af hverju eru þeir svona reiðir og hvaða tilgangi þjónar reiði þeirra í menningarsögulegu samhengi. Lesin verða úrval verka og fræðitexta sem fjalla um reiði og reiði sem fyrirbæri. 

Með hliðsjón af þjóðsögum, bókmenntatextum og öðrum heimildum fjallar námskeiðið um birtingarmyndir náttúru og yfirnáttúru í frásagnarmenningu á Íslandi í gegnum aldirnar. Nemendur læra um þýðingu, snertifleti og óljós mörk þessara fyrirbæra og hvernig þau hafa mótað samfélag og umhverfi. Nemendur kynnast þannig ólíkum hugmyndum um stöðu fólks og (annarra) dýra innan, yfir eða utan við náttúruna. Í fjölbreyttum fyrirlestrum og verkefnavinnu verður fjallað með gagnrýnum hætti um mennsku og dýrsleika, lífheima og handanheima, efnisleika og hið yfirskilvitlega.  Kannað verður hvaða hlutverk og form landslag, lífverur, líkamar, veður og náttúrufyrirbrigði taka í frásögnunum.  Kynntar verða nýjustu rannsóknir á þessu breiða sviði, svo sem á framsetningu jarðhræringa og himingeima, bjarndýra, hvala, sela og húsdýra, og á náttúrvættum og öðrum þjóðsagnaverum á borð við álfa, drauga, tröll og berserki.  Nemendur læra hvernig sagnaheimar og þjóðtrú hafa sett mark sitt á náttúruskynjun, alþýðuhefðir, þjóðhætti og samfélagsleg rými svo sem álagabletti, helga staði og staði sem eru þekktir fyrir reimleika. Einnig spyrjum við hvernig þessar frásagnir birtast í alþýðulist og myndlist, allt frá fyrri öldum til nútímans. Að lokum munum við kanna hvaða þýðingu frásagnir af náttúru og yfirnáttúru hafa í samhengi mannaldar, mannmiðaðra sjónarhorna, loftslagsbreytinga og ólíkrar stöðu samfélagshópa og tegunda.

Tímabilið frá lokum sautjándu aldar fram á síðari hluta nítjándu aldar hefur verið kennt við austræna endurreisn og því haldið fram að um sé að ræða umbyltingu sem jafnist á við endurreisnina í kjölfar miðalda. Í rannsóknaseminarinu er sjónum beint að umfangsmikilli þýðinga- og fræðaútgáfu tímabilsins og kannað hvernig útgáfa evrópskra fræðimanna á sagna-, ljóða- og trúarbókmenntum Austurlanda lagði grunn að bókmenntahugtaki nútímans á tímabili rómantíkurinnar. Litið verður á þýðingar og viðtökur verka á borð við Bhagavad-Gītā, Śakuntalā, Zend-Avesta, Þúsund og ein nótt og Bókin um veginn. Einnig verður litið á nýrri skrif fræðafólks og stutta texta og textabrot um bókmenntir Austursins eftir Goethe, Schlegel, Schopenhauer, Novalis, Chateaubriand, Max Müller, Abraham Anquetil, William Jones og fleiri.

Í námskeiðinu gefst nemendum kostur á að kynnast nokkrum af höfuðverkum franskra leikbókmennta frá endurreisnartímanum til okkar daga. Farið verður yfir endurkomu harmleiksins í tengslum við stríð og borgaraleg átök og samfélagslega skírskotun gamanleikja í tímans rás. Rýnt verður í strauma og stefnur í leikhúsinu, frá tilraunaleikhúsi endurreisnar, nýklassisma, hugmyndum byltingar í leikhúsi átjándu og nítjándu aldar og framúrstefnuleikhúsi tuttugustu aldar til samsköpunar- og/eða rannsóknarleikritunar dagsins í dag. Áhersla verður lögð á fagurfræði og dramatúrgíu leikrita og fjallað m.a. um sérstöðu ljóðleikja. Heil leikrit eða brot úr verkum verða lesin í íslenskum eða enskum þýðingum eftir Garnier, Corneille, Molière, Racine, Marivaux, Musset, Beaumarchais, Hugo, Dumas, Feydeau, Anouilh, Sartre, Genet, Cixous, Koltès, Mouawad.  

Námskeiðið verður kennt á íslensku en hluti af námsefninu verður á ensku. Fyrir nemendur í frönsku verður boðið upp á vikulegan aukatíma (40 mín.) á frönsku.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar má finna hjá greinarformanni námsleiðar.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar veitir greinarformaður.

Námskeiðið mun fjalla um skáldverk frá síðustu 50 árum eða svo sem á einhvern hátt eru á mörkum bókmenntagreina, s.s. eins á mörkum skáldsögu og sjálfsævisögu, sagnfræði, blaðamennsku o.s.frv. Skoðaðar verða heimildaskáldsögur, ljósmyndaesseyjur, sjálfsævisöguleg verk, falsanir og fleira. Litið verður til kenninga um bókmenntagreinar, hugmyndasögu og tengsl við stefnur og strauma í bókmenntum og bókmenntafræðum tímabilsins.

Áður en samtímagreiningar á eyðandi áhrifum mannmiðaðrar hugsunar á umhverfi og lífkerfi komu framhöfðu sögur árþjóða og femínískra höfunda gagnrýnt hugmyndina að maðurinn drottnaði yfir öðrum lífverum. Í þessu námskeiði munum við nota hugtökin „femínismi“ og „umhverfi“ sem leiðarstef til að greina verk kvenhöfunda eins og Leslie Marmon Silko, bell hooks, Willa Cather, Maria Lugones og Muriel Rukeyser og skoða hvernig verk þeirra flækja og dýpka skilning okkar á hugtökunum. Saman munum við skoða hvernig áhrif nýlendustefnu birtast í því hvernig hugtökin „femínismi“ og „umhverfi“ eru notuð sem lýsing á verkum ákveðinna höfunda og ekki annarra. Við munum takast á við spurningar eins og; hvaða ólíku hugmyndir um umhverfisvernd má sjá í verkum höfunda námskeiðsins? Hvaða merkingu má leggja í hugtakið „umhverfisbókmenntir“ og hvernig gætu femínísk fræði hjálpað okkur að svara þeirri spurningu?

Á námskeiðinu verður fjallað um frumkvöðla í leiklist og leikritun í Evrópu og Bandaríkjunum allt frá risi natúralisma og raunsæis á nítjándu öld. Þaðan liggur leiðin um táknsæi, súrrealisma og dada snemma á tuttugustu öld til leikhúss fáránleikans um miðbik hennar og loks til póstmódernísks leikhúss samtímans. Sérstök grein verður gerð fyrir leiklistarkenningum Konstantíns Staníslavskíj, Vsevolods Mejerhold, Bertolts Brecht, Antonins Artaud, Eugene Ionesco, Jerzy Grotowski og Peters Brook - og leikhúsi Samuels Beckett, Tadeusz Kantor og Roberts Wilson verða gerð nokkur skil. Rakið verður hvernig verk leikskálda frá ákveðnum tímabilum tengjast breyttri sýn á hlutverk leiklistarinnar og aðferðir leikhússins og lesin valin leikrit til þess að bregða á það frekara ljósi.

Útþensla nýlendustefnunnar náði hámarki á 19. öld um heim allan. Nokkur Evrópulönd höfðu þá slegið eign sinni á næstum allt  þurrlendi jarðar og stóran hluta hafanna. Iðnbyltingar Evrópu færðu lúnum hagkerfum álfunnar auð og velsæld en byggðust í raun á þýfi úr nýlendunum og á stýrðu markaðskerfi. Gapið á milli auðs og hráefnasóknar, líflegrar lýðræðisþróunar og nýlenduharðstjórnar, tækniframfara og lamandi fátækar dregur fram geðklofaeinkenni evrópskra nýlenduvelda og falinnar gereyðingar uppreisnarhópa í nýlendunum. Þjóðernishyggju í Evrópu má skilja í ljósi þeirrar sjálfsmyndarkrísu sem birtist þegar hver þjóðin af annarri stendur frammi fyrir eigin sjálfi í kvíðablöndnum átökum við kynþátt, trúarbrögð, kyn og líkama. 

Í námskeiðinu verða þessum þemum gerð skil eins og þau birtast í evrópskum og bandarískum raunsæisskáldsögum 19. aldarinnar. Við fylgjum klisjum giftingarsiðanna og hjónabandsins og skoðum það sem hliðstæðu sambandsins við þjóðina. Við ræðum ímyndir kvenhetjanna, vonbiðla þeirra, skugga nýlenduuppreisnanna og austrænan annarleika sem er stöðugt nærri en þó um leið fjarverandi. Í námskeiðinu er leitast við að lesa og greina bókmenntatexta og jafnframt stuðst við gagnrýnið og fræðilegt efni sem byggir á siðnýlendu- og afnýlendunálgun, kenningum um ofbeldi í tengslum einnig við félagslegt og menningarlegt samhengi. Fjallað verður um hvernig þessir þræðir koma saman í því sem við nefnum uppgötvun "Evrópu".

Gert er ráð fyrir fullri þátttöku nemenda í urðum námskeiðsins og að hver nemandi flytji stuttan tímafyrirlestur auk þess að skrifa lokaritgerð.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar má finna hjá greinarformanni námsleiðar.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar veitir greinarformaður.

Meistararitgerð í almennri bókmenntafræði

Markmið námskeiðsins er að undirbúa nemendur á meistarastigi fyrir skrif á lokaritgerð. Kennt er á hálfsmánaðarfresti, annan hvorn fimmtudag samkvæmt stundatöflu (undantekning er að þrjár vikur líða milli fjórða og fimmta tíma). Fyrsti hluti námskeiðs snýst um val á ritgerðarefni og frumheimildum, mótun rannsóknarspurningar og aðra þætti er lúta að upphafi vinnunnar. Næst verður sjónum beint að því teoretíska efni sem kemur til með að vera grundvöllur ritgerðarinnar, bæði hvernig rýnt er í efnið og það leitað uppi. Jafnframt verður rætt um þá nálgun sem nemendur hyggjast nýta sér og vinna með. Í þriðja og síðasta hluta verða nemendur með framsögur. Hér yrði um eins konar málstofu að ræða þar sem annars vegar ráð er gert fyrr þátttöku allra. Mikilvægt er að vinnan í kringum framsöguna sé markviss og nýtist við lokaskýrsluna sem allir nemendur skila og er nákvæm greinagerð (ásamt heimildaskrá með skýringum) um rannsóknarspurningu, uppbyggingu og efnistök væntanlegrar meistararitgerðar. Nemendur halda jafnframt dagbók þar sem grein er gerð fyrir undirbúningslestrinum og hvernig þeir textar sem lesnir eru koma til með að nýtast við ritgerðarskrif. Námsmatið í námskeiðinu er dagbókarskýrsla (25%), fyrirlestur í tíma (25%) og lokaritgerð (50%).

Farið verður í nokkra kima sjálfshjálparmenningar og þeir greindir í ljósi bókmennta og kvikmynda. Skoðaðir verða nokkrir af helstu áhrifavöldum sem hafa mótað orðræðuna í kringum sjálfshjálp og betrun. Kynntir verða höfundar, leiðtogar og gúrurar á borð við Montaigne, Dante, Jung, Emerson Ram Dass, Eckhart Tolle, Walt Whitman, Oprah Winfrey og Jane Austen. Nokkur vel valin skáldverk og kvikmyndir verða greindar í ljósi slíkrar betrunarleiðar, sem leið að ögun, sem tæki til þess að þroskast og læra á sjálfan sig. Lesnar verða sögur sem takast á við umbreytingarmátt og gildi sagna fyrir andlegt ferðalag manneskjunnar eða til að vinna sig úr erfiðri lífsreynslu. Meðal skáldverka eru: Inferno, Eat-Pray-Love, The Doors of Perception, Leaves of Grass, A Jane Austen Education, I Know Why the Caged Bird Singes. Á meðal kvikmynda eru: Ben–Hur, Forrest Gump, Emma, Ikiru.  Námsmat fer fram í formi fyrirlesturs í tíma og skriflegra verkefna. 

  Í námskeiðinu verður fjallað um höfundarverk Sjóns með áherslu á skáldsögur, ljóð og kvikmyndir. Gengið verður útfrá bókinni Sjónsbók : Ævintýrið um höfundinn, súrrealisma og sýnir (2016) eftir Úlfhildi Dagsdóttur, og greinasafninu Critical Approaches to Sjón : North of the Sun (2025). Meðal annars verður farið yfir kenningar um súrrealisma og framúrstefnu, frásagnafræði og menningarfræði.

Reiði er áberandi hreyfafl og þema í bókmenntum og listum allt frá upphafi vestrænnar menningarhefðar. Reiði er samofin sjálfu eðli frásagnarlistar. Í námskeiðinu skoðum við ýmis dæmi um reiði og setjum í samhengi við kenningar tilfinningafræða. Allt frá reiði Akkillesar til Andrésar Andar. Hverjir mega reiðast? Af hverju eru þeir svona reiðir og hvaða tilgangi þjónar reiði þeirra í menningarsögulegu samhengi. Lesin verða úrval verka og fræðitexta sem fjalla um reiði og reiði sem fyrirbæri. 

Með hliðsjón af þjóðsögum, bókmenntatextum og öðrum heimildum fjallar námskeiðið um birtingarmyndir náttúru og yfirnáttúru í frásagnarmenningu á Íslandi í gegnum aldirnar. Nemendur læra um þýðingu, snertifleti og óljós mörk þessara fyrirbæra og hvernig þau hafa mótað samfélag og umhverfi. Nemendur kynnast þannig ólíkum hugmyndum um stöðu fólks og (annarra) dýra innan, yfir eða utan við náttúruna. Í fjölbreyttum fyrirlestrum og verkefnavinnu verður fjallað með gagnrýnum hætti um mennsku og dýrsleika, lífheima og handanheima, efnisleika og hið yfirskilvitlega.  Kannað verður hvaða hlutverk og form landslag, lífverur, líkamar, veður og náttúrufyrirbrigði taka í frásögnunum.  Kynntar verða nýjustu rannsóknir á þessu breiða sviði, svo sem á framsetningu jarðhræringa og himingeima, bjarndýra, hvala, sela og húsdýra, og á náttúrvættum og öðrum þjóðsagnaverum á borð við álfa, drauga, tröll og berserki.  Nemendur læra hvernig sagnaheimar og þjóðtrú hafa sett mark sitt á náttúruskynjun, alþýðuhefðir, þjóðhætti og samfélagsleg rými svo sem álagabletti, helga staði og staði sem eru þekktir fyrir reimleika. Einnig spyrjum við hvernig þessar frásagnir birtast í alþýðulist og myndlist, allt frá fyrri öldum til nútímans. Að lokum munum við kanna hvaða þýðingu frásagnir af náttúru og yfirnáttúru hafa í samhengi mannaldar, mannmiðaðra sjónarhorna, loftslagsbreytinga og ólíkrar stöðu samfélagshópa og tegunda.

Tímabilið frá lokum sautjándu aldar fram á síðari hluta nítjándu aldar hefur verið kennt við austræna endurreisn og því haldið fram að um sé að ræða umbyltingu sem jafnist á við endurreisnina í kjölfar miðalda. Í rannsóknaseminarinu er sjónum beint að umfangsmikilli þýðinga- og fræðaútgáfu tímabilsins og kannað hvernig útgáfa evrópskra fræðimanna á sagna-, ljóða- og trúarbókmenntum Austurlanda lagði grunn að bókmenntahugtaki nútímans á tímabili rómantíkurinnar. Litið verður á þýðingar og viðtökur verka á borð við Bhagavad-Gītā, Śakuntalā, Zend-Avesta, Þúsund og ein nótt og Bókin um veginn. Einnig verður litið á nýrri skrif fræðafólks og stutta texta og textabrot um bókmenntir Austursins eftir Goethe, Schlegel, Schopenhauer, Novalis, Chateaubriand, Max Müller, Abraham Anquetil, William Jones og fleiri.

Í námskeiðinu gefst nemendum kostur á að kynnast nokkrum af höfuðverkum franskra leikbókmennta frá endurreisnartímanum til okkar daga. Farið verður yfir endurkomu harmleiksins í tengslum við stríð og borgaraleg átök og samfélagslega skírskotun gamanleikja í tímans rás. Rýnt verður í strauma og stefnur í leikhúsinu, frá tilraunaleikhúsi endurreisnar, nýklassisma, hugmyndum byltingar í leikhúsi átjándu og nítjándu aldar og framúrstefnuleikhúsi tuttugustu aldar til samsköpunar- og/eða rannsóknarleikritunar dagsins í dag. Áhersla verður lögð á fagurfræði og dramatúrgíu leikrita og fjallað m.a. um sérstöðu ljóðleikja. Heil leikrit eða brot úr verkum verða lesin í íslenskum eða enskum þýðingum eftir Garnier, Corneille, Molière, Racine, Marivaux, Musset, Beaumarchais, Hugo, Dumas, Feydeau, Anouilh, Sartre, Genet, Cixous, Koltès, Mouawad.  

Námskeiðið verður kennt á íslensku en hluti af námsefninu verður á ensku. Fyrir nemendur í frönsku verður boðið upp á vikulegan aukatíma (40 mín.) á frönsku.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar má finna hjá greinarformanni námsleiðar.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar veitir greinarformaður.

Meistararitgerð í almennri bókmenntafræði

Námskeiðið mun fjalla um skáldverk frá síðustu 50 árum eða svo sem á einhvern hátt eru á mörkum bókmenntagreina, s.s. eins á mörkum skáldsögu og sjálfsævisögu, sagnfræði, blaðamennsku o.s.frv. Skoðaðar verða heimildaskáldsögur, ljósmyndaesseyjur, sjálfsævisöguleg verk, falsanir og fleira. Litið verður til kenninga um bókmenntagreinar, hugmyndasögu og tengsl við stefnur og strauma í bókmenntum og bókmenntafræðum tímabilsins.

Áður en samtímagreiningar á eyðandi áhrifum mannmiðaðrar hugsunar á umhverfi og lífkerfi komu framhöfðu sögur árþjóða og femínískra höfunda gagnrýnt hugmyndina að maðurinn drottnaði yfir öðrum lífverum. Í þessu námskeiði munum við nota hugtökin „femínismi“ og „umhverfi“ sem leiðarstef til að greina verk kvenhöfunda eins og Leslie Marmon Silko, bell hooks, Willa Cather, Maria Lugones og Muriel Rukeyser og skoða hvernig verk þeirra flækja og dýpka skilning okkar á hugtökunum. Saman munum við skoða hvernig áhrif nýlendustefnu birtast í því hvernig hugtökin „femínismi“ og „umhverfi“ eru notuð sem lýsing á verkum ákveðinna höfunda og ekki annarra. Við munum takast á við spurningar eins og; hvaða ólíku hugmyndir um umhverfisvernd má sjá í verkum höfunda námskeiðsins? Hvaða merkingu má leggja í hugtakið „umhverfisbókmenntir“ og hvernig gætu femínísk fræði hjálpað okkur að svara þeirri spurningu?

Á námskeiðinu verður fjallað um frumkvöðla í leiklist og leikritun í Evrópu og Bandaríkjunum allt frá risi natúralisma og raunsæis á nítjándu öld. Þaðan liggur leiðin um táknsæi, súrrealisma og dada snemma á tuttugustu öld til leikhúss fáránleikans um miðbik hennar og loks til póstmódernísks leikhúss samtímans. Sérstök grein verður gerð fyrir leiklistarkenningum Konstantíns Staníslavskíj, Vsevolods Mejerhold, Bertolts Brecht, Antonins Artaud, Eugene Ionesco, Jerzy Grotowski og Peters Brook - og leikhúsi Samuels Beckett, Tadeusz Kantor og Roberts Wilson verða gerð nokkur skil. Rakið verður hvernig verk leikskálda frá ákveðnum tímabilum tengjast breyttri sýn á hlutverk leiklistarinnar og aðferðir leikhússins og lesin valin leikrit til þess að bregða á það frekara ljósi.

Útþensla nýlendustefnunnar náði hámarki á 19. öld um heim allan. Nokkur Evrópulönd höfðu þá slegið eign sinni á næstum allt  þurrlendi jarðar og stóran hluta hafanna. Iðnbyltingar Evrópu færðu lúnum hagkerfum álfunnar auð og velsæld en byggðust í raun á þýfi úr nýlendunum og á stýrðu markaðskerfi. Gapið á milli auðs og hráefnasóknar, líflegrar lýðræðisþróunar og nýlenduharðstjórnar, tækniframfara og lamandi fátækar dregur fram geðklofaeinkenni evrópskra nýlenduvelda og falinnar gereyðingar uppreisnarhópa í nýlendunum. Þjóðernishyggju í Evrópu má skilja í ljósi þeirrar sjálfsmyndarkrísu sem birtist þegar hver þjóðin af annarri stendur frammi fyrir eigin sjálfi í kvíðablöndnum átökum við kynþátt, trúarbrögð, kyn og líkama. 

Í námskeiðinu verða þessum þemum gerð skil eins og þau birtast í evrópskum og bandarískum raunsæisskáldsögum 19. aldarinnar. Við fylgjum klisjum giftingarsiðanna og hjónabandsins og skoðum það sem hliðstæðu sambandsins við þjóðina. Við ræðum ímyndir kvenhetjanna, vonbiðla þeirra, skugga nýlenduuppreisnanna og austrænan annarleika sem er stöðugt nærri en þó um leið fjarverandi. Í námskeiðinu er leitast við að lesa og greina bókmenntatexta og jafnframt stuðst við gagnrýnið og fræðilegt efni sem byggir á siðnýlendu- og afnýlendunálgun, kenningum um ofbeldi í tengslum einnig við félagslegt og menningarlegt samhengi. Fjallað verður um hvernig þessir þræðir koma saman í því sem við nefnum uppgötvun "Evrópu".

Gert er ráð fyrir fullri þátttöku nemenda í urðum námskeiðsins og að hver nemandi flytji stuttan tímafyrirlestur auk þess að skrifa lokaritgerð.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar má finna hjá greinarformanni námsleiðar.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar veitir greinarformaður.

Farið verður í nokkra kima sjálfshjálparmenningar og þeir greindir í ljósi bókmennta og kvikmynda. Skoðaðir verða nokkrir af helstu áhrifavöldum sem hafa mótað orðræðuna í kringum sjálfshjálp og betrun. Kynntir verða höfundar, leiðtogar og gúrurar á borð við Montaigne, Dante, Jung, Emerson Ram Dass, Eckhart Tolle, Walt Whitman, Oprah Winfrey og Jane Austen. Nokkur vel valin skáldverk og kvikmyndir verða greindar í ljósi slíkrar betrunarleiðar, sem leið að ögun, sem tæki til þess að þroskast og læra á sjálfan sig. Lesnar verða sögur sem takast á við umbreytingarmátt og gildi sagna fyrir andlegt ferðalag manneskjunnar eða til að vinna sig úr erfiðri lífsreynslu. Meðal skáldverka eru: Inferno, Eat-Pray-Love, The Doors of Perception, Leaves of Grass, A Jane Austen Education, I Know Why the Caged Bird Singes. Á meðal kvikmynda eru: Ben–Hur, Forrest Gump, Emma, Ikiru.  Námsmat fer fram í formi fyrirlesturs í tíma og skriflegra verkefna. 

  Í námskeiðinu verður fjallað um höfundarverk Sjóns með áherslu á skáldsögur, ljóð og kvikmyndir. Gengið verður útfrá bókinni Sjónsbók : Ævintýrið um höfundinn, súrrealisma og sýnir (2016) eftir Úlfhildi Dagsdóttur, og greinasafninu Critical Approaches to Sjón : North of the Sun (2025). Meðal annars verður farið yfir kenningar um súrrealisma og framúrstefnu, frásagnafræði og menningarfræði.

Reiði er áberandi hreyfafl og þema í bókmenntum og listum allt frá upphafi vestrænnar menningarhefðar. Reiði er samofin sjálfu eðli frásagnarlistar. Í námskeiðinu skoðum við ýmis dæmi um reiði og setjum í samhengi við kenningar tilfinningafræða. Allt frá reiði Akkillesar til Andrésar Andar. Hverjir mega reiðast? Af hverju eru þeir svona reiðir og hvaða tilgangi þjónar reiði þeirra í menningarsögulegu samhengi. Lesin verða úrval verka og fræðitexta sem fjalla um reiði og reiði sem fyrirbæri. 

Með hliðsjón af þjóðsögum, bókmenntatextum og öðrum heimildum fjallar námskeiðið um birtingarmyndir náttúru og yfirnáttúru í frásagnarmenningu á Íslandi í gegnum aldirnar. Nemendur læra um þýðingu, snertifleti og óljós mörk þessara fyrirbæra og hvernig þau hafa mótað samfélag og umhverfi. Nemendur kynnast þannig ólíkum hugmyndum um stöðu fólks og (annarra) dýra innan, yfir eða utan við náttúruna. Í fjölbreyttum fyrirlestrum og verkefnavinnu verður fjallað með gagnrýnum hætti um mennsku og dýrsleika, lífheima og handanheima, efnisleika og hið yfirskilvitlega.  Kannað verður hvaða hlutverk og form landslag, lífverur, líkamar, veður og náttúrufyrirbrigði taka í frásögnunum.  Kynntar verða nýjustu rannsóknir á þessu breiða sviði, svo sem á framsetningu jarðhræringa og himingeima, bjarndýra, hvala, sela og húsdýra, og á náttúrvættum og öðrum þjóðsagnaverum á borð við álfa, drauga, tröll og berserki.  Nemendur læra hvernig sagnaheimar og þjóðtrú hafa sett mark sitt á náttúruskynjun, alþýðuhefðir, þjóðhætti og samfélagsleg rými svo sem álagabletti, helga staði og staði sem eru þekktir fyrir reimleika. Einnig spyrjum við hvernig þessar frásagnir birtast í alþýðulist og myndlist, allt frá fyrri öldum til nútímans. Að lokum munum við kanna hvaða þýðingu frásagnir af náttúru og yfirnáttúru hafa í samhengi mannaldar, mannmiðaðra sjónarhorna, loftslagsbreytinga og ólíkrar stöðu samfélagshópa og tegunda.

Tímabilið frá lokum sautjándu aldar fram á síðari hluta nítjándu aldar hefur verið kennt við austræna endurreisn og því haldið fram að um sé að ræða umbyltingu sem jafnist á við endurreisnina í kjölfar miðalda. Í rannsóknaseminarinu er sjónum beint að umfangsmikilli þýðinga- og fræðaútgáfu tímabilsins og kannað hvernig útgáfa evrópskra fræðimanna á sagna-, ljóða- og trúarbókmenntum Austurlanda lagði grunn að bókmenntahugtaki nútímans á tímabili rómantíkurinnar. Litið verður á þýðingar og viðtökur verka á borð við Bhagavad-Gītā, Śakuntalā, Zend-Avesta, Þúsund og ein nótt og Bókin um veginn. Einnig verður litið á nýrri skrif fræðafólks og stutta texta og textabrot um bókmenntir Austursins eftir Goethe, Schlegel, Schopenhauer, Novalis, Chateaubriand, Max Müller, Abraham Anquetil, William Jones og fleiri.

Í námskeiðinu gefst nemendum kostur á að kynnast nokkrum af höfuðverkum franskra leikbókmennta frá endurreisnartímanum til okkar daga. Farið verður yfir endurkomu harmleiksins í tengslum við stríð og borgaraleg átök og samfélagslega skírskotun gamanleikja í tímans rás. Rýnt verður í strauma og stefnur í leikhúsinu, frá tilraunaleikhúsi endurreisnar, nýklassisma, hugmyndum byltingar í leikhúsi átjándu og nítjándu aldar og framúrstefnuleikhúsi tuttugustu aldar til samsköpunar- og/eða rannsóknarleikritunar dagsins í dag. Áhersla verður lögð á fagurfræði og dramatúrgíu leikrita og fjallað m.a. um sérstöðu ljóðleikja. Heil leikrit eða brot úr verkum verða lesin í íslenskum eða enskum þýðingum eftir Garnier, Corneille, Molière, Racine, Marivaux, Musset, Beaumarchais, Hugo, Dumas, Feydeau, Anouilh, Sartre, Genet, Cixous, Koltès, Mouawad.  

Námskeiðið verður kennt á íslensku en hluti af námsefninu verður á ensku. Fyrir nemendur í frönsku verður boðið upp á vikulegan aukatíma (40 mín.) á frönsku.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar má finna hjá greinarformanni námsleiðar.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar veitir greinarformaður.

Námskeiðið mun fjalla um skáldverk frá síðustu 50 árum eða svo sem á einhvern hátt eru á mörkum bókmenntagreina, s.s. eins á mörkum skáldsögu og sjálfsævisögu, sagnfræði, blaðamennsku o.s.frv. Skoðaðar verða heimildaskáldsögur, ljósmyndaesseyjur, sjálfsævisöguleg verk, falsanir og fleira. Litið verður til kenninga um bókmenntagreinar, hugmyndasögu og tengsl við stefnur og strauma í bókmenntum og bókmenntafræðum tímabilsins.

Áður en samtímagreiningar á eyðandi áhrifum mannmiðaðrar hugsunar á umhverfi og lífkerfi komu framhöfðu sögur árþjóða og femínískra höfunda gagnrýnt hugmyndina að maðurinn drottnaði yfir öðrum lífverum. Í þessu námskeiði munum við nota hugtökin „femínismi“ og „umhverfi“ sem leiðarstef til að greina verk kvenhöfunda eins og Leslie Marmon Silko, bell hooks, Willa Cather, Maria Lugones og Muriel Rukeyser og skoða hvernig verk þeirra flækja og dýpka skilning okkar á hugtökunum. Saman munum við skoða hvernig áhrif nýlendustefnu birtast í því hvernig hugtökin „femínismi“ og „umhverfi“ eru notuð sem lýsing á verkum ákveðinna höfunda og ekki annarra. Við munum takast á við spurningar eins og; hvaða ólíku hugmyndir um umhverfisvernd má sjá í verkum höfunda námskeiðsins? Hvaða merkingu má leggja í hugtakið „umhverfisbókmenntir“ og hvernig gætu femínísk fræði hjálpað okkur að svara þeirri spurningu?

Á námskeiðinu verður fjallað um frumkvöðla í leiklist og leikritun í Evrópu og Bandaríkjunum allt frá risi natúralisma og raunsæis á nítjándu öld. Þaðan liggur leiðin um táknsæi, súrrealisma og dada snemma á tuttugustu öld til leikhúss fáránleikans um miðbik hennar og loks til póstmódernísks leikhúss samtímans. Sérstök grein verður gerð fyrir leiklistarkenningum Konstantíns Staníslavskíj, Vsevolods Mejerhold, Bertolts Brecht, Antonins Artaud, Eugene Ionesco, Jerzy Grotowski og Peters Brook - og leikhúsi Samuels Beckett, Tadeusz Kantor og Roberts Wilson verða gerð nokkur skil. Rakið verður hvernig verk leikskálda frá ákveðnum tímabilum tengjast breyttri sýn á hlutverk leiklistarinnar og aðferðir leikhússins og lesin valin leikrit til þess að bregða á það frekara ljósi.

Útþensla nýlendustefnunnar náði hámarki á 19. öld um heim allan. Nokkur Evrópulönd höfðu þá slegið eign sinni á næstum allt  þurrlendi jarðar og stóran hluta hafanna. Iðnbyltingar Evrópu færðu lúnum hagkerfum álfunnar auð og velsæld en byggðust í raun á þýfi úr nýlendunum og á stýrðu markaðskerfi. Gapið á milli auðs og hráefnasóknar, líflegrar lýðræðisþróunar og nýlenduharðstjórnar, tækniframfara og lamandi fátækar dregur fram geðklofaeinkenni evrópskra nýlenduvelda og falinnar gereyðingar uppreisnarhópa í nýlendunum. Þjóðernishyggju í Evrópu má skilja í ljósi þeirrar sjálfsmyndarkrísu sem birtist þegar hver þjóðin af annarri stendur frammi fyrir eigin sjálfi í kvíðablöndnum átökum við kynþátt, trúarbrögð, kyn og líkama. 

Í námskeiðinu verða þessum þemum gerð skil eins og þau birtast í evrópskum og bandarískum raunsæisskáldsögum 19. aldarinnar. Við fylgjum klisjum giftingarsiðanna og hjónabandsins og skoðum það sem hliðstæðu sambandsins við þjóðina. Við ræðum ímyndir kvenhetjanna, vonbiðla þeirra, skugga nýlenduuppreisnanna og austrænan annarleika sem er stöðugt nærri en þó um leið fjarverandi. Í námskeiðinu er leitast við að lesa og greina bókmenntatexta og jafnframt stuðst við gagnrýnið og fræðilegt efni sem byggir á siðnýlendu- og afnýlendunálgun, kenningum um ofbeldi í tengslum einnig við félagslegt og menningarlegt samhengi. Fjallað verður um hvernig þessir þræðir koma saman í því sem við nefnum uppgötvun "Evrópu".

Gert er ráð fyrir fullri þátttöku nemenda í urðum námskeiðsins og að hver nemandi flytji stuttan tímafyrirlestur auk þess að skrifa lokaritgerð.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar má finna hjá greinarformanni námsleiðar.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar veitir greinarformaður.

Meistararitgerð í almennri bókmenntafræði

Markmið námskeiðsins er að undirbúa nemendur á meistarastigi fyrir skrif á lokaritgerð. Kennt er á hálfsmánaðarfresti, annan hvorn fimmtudag samkvæmt stundatöflu (undantekning er að þrjár vikur líða milli fjórða og fimmta tíma). Fyrsti hluti námskeiðs snýst um val á ritgerðarefni og frumheimildum, mótun rannsóknarspurningar og aðra þætti er lúta að upphafi vinnunnar. Næst verður sjónum beint að því teoretíska efni sem kemur til með að vera grundvöllur ritgerðarinnar, bæði hvernig rýnt er í efnið og það leitað uppi. Jafnframt verður rætt um þá nálgun sem nemendur hyggjast nýta sér og vinna með. Í þriðja og síðasta hluta verða nemendur með framsögur. Hér yrði um eins konar málstofu að ræða þar sem annars vegar ráð er gert fyrr þátttöku allra. Mikilvægt er að vinnan í kringum framsöguna sé markviss og nýtist við lokaskýrsluna sem allir nemendur skila og er nákvæm greinagerð (ásamt heimildaskrá með skýringum) um rannsóknarspurningu, uppbyggingu og efnistök væntanlegrar meistararitgerðar. Nemendur halda jafnframt dagbók þar sem grein er gerð fyrir undirbúningslestrinum og hvernig þeir textar sem lesnir eru koma til með að nýtast við ritgerðarskrif. Námsmatið í námskeiðinu er dagbókarskýrsla (25%), fyrirlestur í tíma (25%) og lokaritgerð (50%).

Farið verður í nokkra kima sjálfshjálparmenningar og þeir greindir í ljósi bókmennta og kvikmynda. Skoðaðir verða nokkrir af helstu áhrifavöldum sem hafa mótað orðræðuna í kringum sjálfshjálp og betrun. Kynntir verða höfundar, leiðtogar og gúrurar á borð við Montaigne, Dante, Jung, Emerson Ram Dass, Eckhart Tolle, Walt Whitman, Oprah Winfrey og Jane Austen. Nokkur vel valin skáldverk og kvikmyndir verða greindar í ljósi slíkrar betrunarleiðar, sem leið að ögun, sem tæki til þess að þroskast og læra á sjálfan sig. Lesnar verða sögur sem takast á við umbreytingarmátt og gildi sagna fyrir andlegt ferðalag manneskjunnar eða til að vinna sig úr erfiðri lífsreynslu. Meðal skáldverka eru: Inferno, Eat-Pray-Love, The Doors of Perception, Leaves of Grass, A Jane Austen Education, I Know Why the Caged Bird Singes. Á meðal kvikmynda eru: Ben–Hur, Forrest Gump, Emma, Ikiru.  Námsmat fer fram í formi fyrirlesturs í tíma og skriflegra verkefna. 

  Í námskeiðinu verður fjallað um höfundarverk Sjóns með áherslu á skáldsögur, ljóð og kvikmyndir. Gengið verður útfrá bókinni Sjónsbók : Ævintýrið um höfundinn, súrrealisma og sýnir (2016) eftir Úlfhildi Dagsdóttur, og greinasafninu Critical Approaches to Sjón : North of the Sun (2025). Meðal annars verður farið yfir kenningar um súrrealisma og framúrstefnu, frásagnafræði og menningarfræði.

Reiði er áberandi hreyfafl og þema í bókmenntum og listum allt frá upphafi vestrænnar menningarhefðar. Reiði er samofin sjálfu eðli frásagnarlistar. Í námskeiðinu skoðum við ýmis dæmi um reiði og setjum í samhengi við kenningar tilfinningafræða. Allt frá reiði Akkillesar til Andrésar Andar. Hverjir mega reiðast? Af hverju eru þeir svona reiðir og hvaða tilgangi þjónar reiði þeirra í menningarsögulegu samhengi. Lesin verða úrval verka og fræðitexta sem fjalla um reiði og reiði sem fyrirbæri. 

Með hliðsjón af þjóðsögum, bókmenntatextum og öðrum heimildum fjallar námskeiðið um birtingarmyndir náttúru og yfirnáttúru í frásagnarmenningu á Íslandi í gegnum aldirnar. Nemendur læra um þýðingu, snertifleti og óljós mörk þessara fyrirbæra og hvernig þau hafa mótað samfélag og umhverfi. Nemendur kynnast þannig ólíkum hugmyndum um stöðu fólks og (annarra) dýra innan, yfir eða utan við náttúruna. Í fjölbreyttum fyrirlestrum og verkefnavinnu verður fjallað með gagnrýnum hætti um mennsku og dýrsleika, lífheima og handanheima, efnisleika og hið yfirskilvitlega.  Kannað verður hvaða hlutverk og form landslag, lífverur, líkamar, veður og náttúrufyrirbrigði taka í frásögnunum.  Kynntar verða nýjustu rannsóknir á þessu breiða sviði, svo sem á framsetningu jarðhræringa og himingeima, bjarndýra, hvala, sela og húsdýra, og á náttúrvættum og öðrum þjóðsagnaverum á borð við álfa, drauga, tröll og berserki.  Nemendur læra hvernig sagnaheimar og þjóðtrú hafa sett mark sitt á náttúruskynjun, alþýðuhefðir, þjóðhætti og samfélagsleg rými svo sem álagabletti, helga staði og staði sem eru þekktir fyrir reimleika. Einnig spyrjum við hvernig þessar frásagnir birtast í alþýðulist og myndlist, allt frá fyrri öldum til nútímans. Að lokum munum við kanna hvaða þýðingu frásagnir af náttúru og yfirnáttúru hafa í samhengi mannaldar, mannmiðaðra sjónarhorna, loftslagsbreytinga og ólíkrar stöðu samfélagshópa og tegunda.

Tímabilið frá lokum sautjándu aldar fram á síðari hluta nítjándu aldar hefur verið kennt við austræna endurreisn og því haldið fram að um sé að ræða umbyltingu sem jafnist á við endurreisnina í kjölfar miðalda. Í rannsóknaseminarinu er sjónum beint að umfangsmikilli þýðinga- og fræðaútgáfu tímabilsins og kannað hvernig útgáfa evrópskra fræðimanna á sagna-, ljóða- og trúarbókmenntum Austurlanda lagði grunn að bókmenntahugtaki nútímans á tímabili rómantíkurinnar. Litið verður á þýðingar og viðtökur verka á borð við Bhagavad-Gītā, Śakuntalā, Zend-Avesta, Þúsund og ein nótt og Bókin um veginn. Einnig verður litið á nýrri skrif fræðafólks og stutta texta og textabrot um bókmenntir Austursins eftir Goethe, Schlegel, Schopenhauer, Novalis, Chateaubriand, Max Müller, Abraham Anquetil, William Jones og fleiri.

Í námskeiðinu gefst nemendum kostur á að kynnast nokkrum af höfuðverkum franskra leikbókmennta frá endurreisnartímanum til okkar daga. Farið verður yfir endurkomu harmleiksins í tengslum við stríð og borgaraleg átök og samfélagslega skírskotun gamanleikja í tímans rás. Rýnt verður í strauma og stefnur í leikhúsinu, frá tilraunaleikhúsi endurreisnar, nýklassisma, hugmyndum byltingar í leikhúsi átjándu og nítjándu aldar og framúrstefnuleikhúsi tuttugustu aldar til samsköpunar- og/eða rannsóknarleikritunar dagsins í dag. Áhersla verður lögð á fagurfræði og dramatúrgíu leikrita og fjallað m.a. um sérstöðu ljóðleikja. Heil leikrit eða brot úr verkum verða lesin í íslenskum eða enskum þýðingum eftir Garnier, Corneille, Molière, Racine, Marivaux, Musset, Beaumarchais, Hugo, Dumas, Feydeau, Anouilh, Sartre, Genet, Cixous, Koltès, Mouawad.  

Námskeiðið verður kennt á íslensku en hluti af námsefninu verður á ensku. Fyrir nemendur í frönsku verður boðið upp á vikulegan aukatíma (40 mín.) á frönsku.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar má finna hjá greinarformanni námsleiðar.

Áður en nemandi skráir sig í rannsóknaverkefni velur hann verksvið í samráði við kennara. Í upphafi námskeiðs leggur hann fram greina- og bókalista sem síðan er lagaður að þeim kröfum sem kennari gerir til verkefnisins. Nemandi og kennari hafa með sér reglulega fundi um verkefnið, að jafnaði fimm á misseri. Einnig geta fleiri kennarar og nemendur tekið sig saman um að halda málstofu um tiltekin verkefni eftir því sem henta þykir. Séu verkefni umfangsmikil geta tveir nemendur eða fleiri unnið sameiginlega að úrlausn þeirra. Frekari upplýsingar veitir greinarformaður.

Meistararitgerð í almennri bókmenntafræði