Fornleifafræði fæst við að lesa úr, túlka og draga ályktanir um horfin samfélög útfrá brotakenndum heimildum og reynir því oft á rökhyggju og öguð vinnubrögð.
Í hagnýtri fornleifafræði fá nemendur markvissa kennilega og faglega þjálfun í framkvæmd og stjórnun leyfisskyldra fornleifarannsókna með áherslu á aðferðir en líka siðfræði og þjálfun í vísindalegum viðhorfum.
Námið er 90 einingar og er sett upp sem fullt nám til eins og hálfs árs.
Námið skiptist í:
Námið er að mestu kennt á íslensku, en sum námskeið/námskeiðshlutar eru kennd á ensku. Öll próf eru lögð fyrir á íslensku.
Verkleg kennsla í fer fram á vettvangi fornleifarannsókna og í kennslustundum. Bókleg kennsla fer fram í fyrirlestrum, samræðuformi og málstofum. Tímasókn er mikilvæg en frumskilyrði er að hafa lesið það efni sem fjalla á um hverju sinni.
Miðað að því að nemendur:
Námið veitir ekki aðgang að doktorsnámi.
BA-próf eða sambærilegt próf í fornleifafræði með fyrstu einkunn (7,25) að lágmarki. 20 vikna starfsreynsla undir leiðsögn við fornleifarannsóknir á vettvangi (fornleifauppgröft að a.m.k. ¾). Þar í teljast þær 10 vikur sem eru hluti af skyldunámi til BA-prófs í fornleifafræði við Háskóla Íslands.
Námið er samtals 90 einingar og samanstendur af sameiginlegum skyldunámskeiðum í fornleifafræði á framhaldsstigi (10 ein.), skyldunámskeiðum (35 ein.), valnámskeiðum (15 ein.) og lokaverkefni (30 ein.). Námið nær yfir þrjú misseri og hefst alla jafna á sumarmisseri með þátttöku í vettvangsnámskeiði námsbrautar í fornleifafræði.
Hér að neðan má sjá hvernig námsleiðin er byggð upp og hvernig hún skiptist upp eftir árum og önnum.
Á þessari námsleið eru engin kjörsvið.
Nemandi gerir sjálfstæða rannsókn á sviði landsháttafornleifafræði sem felur m.a. í sér fornleifaskráningu.
Nemandi les kenningar og aðferðafræði fornleifauppgraftar og vinnur verkefni þar sem þeirri þekkingu er beit til að leysa raunveruleg vandamál.
Nemandi les kenningar og aðferðafræði fornleifafræðilegrar úrvinnslu og vinnur verkefni þar sem þeirri þekkingu er beit til að leysa raunveruleg vandamál.
Nemandi þróar nákvæma rannsóknaráætlun um tiltekið vettvangsverkefni. Áætlunin getur tengst lokaverkefninu.
Námskeiðinu er ætlað að breikka og dýpka þekkingu nemenda á kenningum í hugvísindum og að veita þeim innsýn í ólík kennileg sjónarmið og aðferðir sem efst eru á baugi í fræðunum. Í námskeiðinu verða kynntar og ræddar valdar kenningar sem hafa sett mark sitt á fræðilega umræðu í hugvísindum síðustu áratugi, samhliða því sem nemendum verður kennt að beita þeim á eigin rannsóknir.
Fyrir marga eru miðaldir (u.þ.b. 1000–1550) í Evrópu þekktar sem „hinar myrku aldir“, tímabil hugmyndalegrar og félagslegrar stöðnunar sem einkenndist einnig af plágum og trúarátökum. Hins vegar sýna fornleifarannsóknir og sögulegar heimildir að ýmsar heimspekilegar og tæknilegar nýjungar urðu til á þessu tímabili, einkum varðandi notkun landslags og hugmyndafræði um náttúruna. Umhverfisviðburðir á borð við hlýskeið miðalda (Medieval Climatic Optimum) og „litla ísöldin“ á 14. öld varð til þess að fólk brást við breyttum aðstæðum. Auk þess, þegar kristni verður ráðandi trú í Vestur-Evrópu, breytist merking náttúrunnar. Til er athyglisvert efni sem sýnir blandaðar nálganir við það að viðhalda og umbreyta landslagi þegar trúarhefðir renna saman. Náttúran var ekki aðeins auðlind fyrir fólk á miðöldum, heldur líka leið til að tjá sjálfsmynd, tilheyra samfélagi, marka kyngervi, stétt og andlega sýn. Í námskeiðinu verður fjallað um fræðilegar leiðir til að skilja tengsl á milli miðaldafólks og náttúru. Kynnt verða dæmi af fólki og samfélögum miðalda sem lifðu í og skilgreindu sig sem hluta af hinu náttúrulega umhverfi. Fjallað verður um kennilegar nálganir á borð við fyrirbærafræði, samtvinnun (entanglement), meira-en-mennska og staðarkennd (sence of place), og þær útskýrðar með dæmum af gripum og fornleifum. Einnig verða aðferðir til að rannsaka tengsl fólks við náttúruna til forna – svo sem vatna- og landmótunarfræði, steingervingafræði, réttarmeinafornleifafræði og fleira –skoðaðar í gegnum lesefni. Námskeiðist á 40 mínútna fyrirlestrim, 10 mínútna hléum og 40 mínútna umræðum um lesefni með fyrirlesara og nemendum. Ein kennslustund mun fara fram í göngu um svæði þar sem sjá má hagnýta og samfélagslega notkun á náttúrunni (t.d. í kirkjugarði).
Námskeiðið byggir á vikulegum umræðufundum. Fyrir hverja viku velur nemandi tiltekið lesefni sem aðrir nemendur eiga að kynna sér og ræða á komandi fundi. Lesefnið á að tengjast rannsóknum nemandans (í meistaranámi eða doktorsnámi) og munu fundirnir því skapa formlegan vettvang fyrir ítarlega umræðu. Kennarar munu skipta með sér stýra fundum og geta þeir tilnefnt auka lesefni fyrir hverja viku. Með hliðsjón af fjölda skráðra nemenda er áætlað að hver og einn þeirra fái tækifæri til að velja lesefni allt að tvisvar sinnum í námskeiðinu.
Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér.
Nemandi leiðbeinir nemendum í grunnnámi í vettvangsnámskeiðum námsbrautar í fornleifafræði.
Nemandi fær þjálfun í að vinna úr mismunandi vettvangsrannsóknum og skrifa skýrslur.
Nemandi fær þjálfun í gerð myndefnis (gripateikningar, kort o.s.fr.v.) og í að nýta sér mismunandi leiðir til að miðla fornleifafræðilegum niðurstöðum.
Þessi vinnustofa veitir nemendum fræðilegan grunn til þess að nálgast heimsmynd og upplifun fólks á miðöldum í gegnum efnismenningu. Þátttakendur kynnast hugtakinu efnisveruleika sem fæst við efniseiginleika hluta og áhrif þeirra á skynjun fólks. Á miðöldum einkenndist skilningur á efnisheiminum af sterkri trú á mætti hans; efni var gjarnan álitið lifandi og hlutir voru taldir geta miðlað guðlegri íhlutun og veitt vernd gegn sjúkdómum og hamförum. Auk efnisveruleika fjallar vinnustofan um hugmyndir miðalda um líkamann og skynjun til þess að dýpka skilning nemenda á upplifun fólks á heiminum í kringum sig.
Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér.
Yfirlit um sögu víkingaaldar og sögu rannsókna á víkingaöld. Áhersla er lögð á fornleifaheimildir, byggingaleifar og gripi, og hvernig þær hafa verið notaðar til að varpa ljósi á þetta tímabil. Sérstök áhersla er lögð á lýsingu hagkerfa á víkingaöld, álitamál um þjóðerni og uppruna ríkisvalds.
Námskeiðið fjallar um landshætti og rannsókn þeirra með fornleifafræðilegum aðferðum. Fjallað er um kennilegar forsendur og aðferðir við greiningu en aðaláhersla lögð á þjálfun aðferða við fornleifaskráningu á vettvangi.
Í nútíma heimi er auðvelt að hugsa um fortíðina sem eitthvað sem er langt í burtu og hversdeginum óviðkomandi – hvort sem það er heimsókn á safn eða jafnvel fornleifafræðinám, sagan virðist alltaf vera aðskilin frá hversdagsleikanum. Hún er áhugamál okkar eða eitthvað sem við skoðum okkur til skemmtunar. Markmið þessa námskeiðs er að skoða samtímann frá sjónarhorni fornleifa- og sagnfræði: á hvaða hátt er líf okkar afleiðing atburða sem gerðust í fortíðinni? Námskeiðið mun sýna hvernig fortíðin lifir í nútímanum – ekki sem sögustaðir eða fornleifafræðibók heldur sem eitthvað sem hefur áhrif á skipulag hversdagsins og efnisveruleikan sem við búum í. Þótt rætur þessa ferla nái aftur til líffræðilegrar þróunar okkar þá má færa sterk rök fyrir því að flestir áhrifavaldarnir sem skapa umhverfi okkar eigi sér upphaf á síðustu 500 árum.
During the last decades, medieval archaeology has experienced significant growth as a discipline concerned with material culture. Initially, the use of material culture was marginalized to the role of confirming or refuting historical knowledge about this period but today it is understood as having equal historical importance to the archived material. The course is thus intended to improve student’s understanding of Medieval Europe during the period 800–1600 AD through the study of material culture. It deals with general themes in medieval archaeology, such as identity, social status, rural and urban landscapes, religion, life and death, rather than the historical development of the Middle Ages in chronological order. The aim is to give students insight into the different fields of theory and method of medieval archaeology through both material and documentary evidences in accordance with the current state of research. A special emphasis will be put on medieval Iceland, as a part of European culture and society, but even on how medieval archaeologists gather their sources, analyse them and reach conclusions of historical importance.
The Master’s project for 30 credits will include as a core part, a practical project involving fieldwork, archival analysis or lab work which will have been defined through a prior project design. The project design is expected to have a clearly defined question, methodology and work plan. The student is expected to execute the practical work independently. The results of the project are to be written up in a report of no less than 10,000 words and no more than 30,000 words. The report will be written in a clear and accessible manner. The report will be written either in Icelandic or English and will include an abstract in both English and Icelandic.
Kennsla í námskeiðinu fer fram á vettvangi á Hofstöðum í Mývatnssveit. Nemendur kynnast helstu einkennum íslenskra fornleifa og taka þátt í vettvangsrannsóknum sem geta falið í sér uppmælingu, fjarkönnun, borkjarnakönnun og uppgröft. Nemendur fá þjálfun í öllum stigum fornleifarannsóknar á vettvangi, frá hönnun rannsóknarverkefnis til úrvinnslu og kynningar fyrir fræðasamfélagi, almenningi og ferðamönnum. Nemendur kynnast tímasetningaraðferðum, site formation processes og efnismenningu Norður Atlantshafs. Áhersla er lögð á að setja staðbundnar fornleifarannsóknir í fræðilegt samhengi, að nemendur kynnist þeirri umræðu og þeim álitamálum sem uppi eru á sviði fornleifafræði Norður Atlantshafs. Einnig er lögð áhersla á að nemendur kynnist aðferðafræði minjaverndar og fá innsýn inn í áskoranir og möguleika menningararfs ferðaþjónustu.
Nemandi gerir sjálfstæða rannsókn á sviði landsháttafornleifafræði sem felur m.a. í sér fornleifaskráningu.
Nemandi les kenningar og aðferðafræði fornleifauppgraftar og vinnur verkefni þar sem þeirri þekkingu er beit til að leysa raunveruleg vandamál.
Nemandi les kenningar og aðferðafræði fornleifafræðilegrar úrvinnslu og vinnur verkefni þar sem þeirri þekkingu er beit til að leysa raunveruleg vandamál.
Nemandi þróar nákvæma rannsóknaráætlun um tiltekið vettvangsverkefni. Áætlunin getur tengst lokaverkefninu.
Námskeiðinu er ætlað að breikka og dýpka þekkingu nemenda á kenningum í hugvísindum og að veita þeim innsýn í ólík kennileg sjónarmið og aðferðir sem efst eru á baugi í fræðunum. Í námskeiðinu verða kynntar og ræddar valdar kenningar sem hafa sett mark sitt á fræðilega umræðu í hugvísindum síðustu áratugi, samhliða því sem nemendum verður kennt að beita þeim á eigin rannsóknir.
Fyrir marga eru miðaldir (u.þ.b. 1000–1550) í Evrópu þekktar sem „hinar myrku aldir“, tímabil hugmyndalegrar og félagslegrar stöðnunar sem einkenndist einnig af plágum og trúarátökum. Hins vegar sýna fornleifarannsóknir og sögulegar heimildir að ýmsar heimspekilegar og tæknilegar nýjungar urðu til á þessu tímabili, einkum varðandi notkun landslags og hugmyndafræði um náttúruna. Umhverfisviðburðir á borð við hlýskeið miðalda (Medieval Climatic Optimum) og „litla ísöldin“ á 14. öld varð til þess að fólk brást við breyttum aðstæðum. Auk þess, þegar kristni verður ráðandi trú í Vestur-Evrópu, breytist merking náttúrunnar. Til er athyglisvert efni sem sýnir blandaðar nálganir við það að viðhalda og umbreyta landslagi þegar trúarhefðir renna saman. Náttúran var ekki aðeins auðlind fyrir fólk á miðöldum, heldur líka leið til að tjá sjálfsmynd, tilheyra samfélagi, marka kyngervi, stétt og andlega sýn. Í námskeiðinu verður fjallað um fræðilegar leiðir til að skilja tengsl á milli miðaldafólks og náttúru. Kynnt verða dæmi af fólki og samfélögum miðalda sem lifðu í og skilgreindu sig sem hluta af hinu náttúrulega umhverfi. Fjallað verður um kennilegar nálganir á borð við fyrirbærafræði, samtvinnun (entanglement), meira-en-mennska og staðarkennd (sence of place), og þær útskýrðar með dæmum af gripum og fornleifum. Einnig verða aðferðir til að rannsaka tengsl fólks við náttúruna til forna – svo sem vatna- og landmótunarfræði, steingervingafræði, réttarmeinafornleifafræði og fleira –skoðaðar í gegnum lesefni. Námskeiðist á 40 mínútna fyrirlestrim, 10 mínútna hléum og 40 mínútna umræðum um lesefni með fyrirlesara og nemendum. Ein kennslustund mun fara fram í göngu um svæði þar sem sjá má hagnýta og samfélagslega notkun á náttúrunni (t.d. í kirkjugarði).
Námskeiðið byggir á vikulegum umræðufundum. Fyrir hverja viku velur nemandi tiltekið lesefni sem aðrir nemendur eiga að kynna sér og ræða á komandi fundi. Lesefnið á að tengjast rannsóknum nemandans (í meistaranámi eða doktorsnámi) og munu fundirnir því skapa formlegan vettvang fyrir ítarlega umræðu. Kennarar munu skipta með sér stýra fundum og geta þeir tilnefnt auka lesefni fyrir hverja viku. Með hliðsjón af fjölda skráðra nemenda er áætlað að hver og einn þeirra fái tækifæri til að velja lesefni allt að tvisvar sinnum í námskeiðinu.
Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér.
Nemandi leiðbeinir nemendum í grunnnámi í vettvangsnámskeiðum námsbrautar í fornleifafræði.
Nemandi fær þjálfun í að vinna úr mismunandi vettvangsrannsóknum og skrifa skýrslur.
Nemandi fær þjálfun í gerð myndefnis (gripateikningar, kort o.s.fr.v.) og í að nýta sér mismunandi leiðir til að miðla fornleifafræðilegum niðurstöðum.
Þessi vinnustofa veitir nemendum fræðilegan grunn til þess að nálgast heimsmynd og upplifun fólks á miðöldum í gegnum efnismenningu. Þátttakendur kynnast hugtakinu efnisveruleika sem fæst við efniseiginleika hluta og áhrif þeirra á skynjun fólks. Á miðöldum einkenndist skilningur á efnisheiminum af sterkri trú á mætti hans; efni var gjarnan álitið lifandi og hlutir voru taldir geta miðlað guðlegri íhlutun og veitt vernd gegn sjúkdómum og hamförum. Auk efnisveruleika fjallar vinnustofan um hugmyndir miðalda um líkamann og skynjun til þess að dýpka skilning nemenda á upplifun fólks á heiminum í kringum sig.
Lýsingu á námskeiðsforminu, þ.e. vinnustofu, má finna hér.
Yfirlit um sögu víkingaaldar og sögu rannsókna á víkingaöld. Áhersla er lögð á fornleifaheimildir, byggingaleifar og gripi, og hvernig þær hafa verið notaðar til að varpa ljósi á þetta tímabil. Sérstök áhersla er lögð á lýsingu hagkerfa á víkingaöld, álitamál um þjóðerni og uppruna ríkisvalds.
Námskeiðið fjallar um landshætti og rannsókn þeirra með fornleifafræðilegum aðferðum. Fjallað er um kennilegar forsendur og aðferðir við greiningu en aðaláhersla lögð á þjálfun aðferða við fornleifaskráningu á vettvangi.
Í nútíma heimi er auðvelt að hugsa um fortíðina sem eitthvað sem er langt í burtu og hversdeginum óviðkomandi – hvort sem það er heimsókn á safn eða jafnvel fornleifafræðinám, sagan virðist alltaf vera aðskilin frá hversdagsleikanum. Hún er áhugamál okkar eða eitthvað sem við skoðum okkur til skemmtunar. Markmið þessa námskeiðs er að skoða samtímann frá sjónarhorni fornleifa- og sagnfræði: á hvaða hátt er líf okkar afleiðing atburða sem gerðust í fortíðinni? Námskeiðið mun sýna hvernig fortíðin lifir í nútímanum – ekki sem sögustaðir eða fornleifafræðibók heldur sem eitthvað sem hefur áhrif á skipulag hversdagsins og efnisveruleikan sem við búum í. Þótt rætur þessa ferla nái aftur til líffræðilegrar þróunar okkar þá má færa sterk rök fyrir því að flestir áhrifavaldarnir sem skapa umhverfi okkar eigi sér upphaf á síðustu 500 árum.
During the last decades, medieval archaeology has experienced significant growth as a discipline concerned with material culture. Initially, the use of material culture was marginalized to the role of confirming or refuting historical knowledge about this period but today it is understood as having equal historical importance to the archived material. The course is thus intended to improve student’s understanding of Medieval Europe during the period 800–1600 AD through the study of material culture. It deals with general themes in medieval archaeology, such as identity, social status, rural and urban landscapes, religion, life and death, rather than the historical development of the Middle Ages in chronological order. The aim is to give students insight into the different fields of theory and method of medieval archaeology through both material and documentary evidences in accordance with the current state of research. A special emphasis will be put on medieval Iceland, as a part of European culture and society, but even on how medieval archaeologists gather their sources, analyse them and reach conclusions of historical importance.
The Master’s project for 30 credits will include as a core part, a practical project involving fieldwork, archival analysis or lab work which will have been defined through a prior project design. The project design is expected to have a clearly defined question, methodology and work plan. The student is expected to execute the practical work independently. The results of the project are to be written up in a report of no less than 10,000 words and no more than 30,000 words. The report will be written in a clear and accessible manner. The report will be written either in Icelandic or English and will include an abstract in both English and Icelandic.
Kennsla í námskeiðinu fer fram á vettvangi á Hofstöðum í Mývatnssveit. Nemendur kynnast helstu einkennum íslenskra fornleifa og taka þátt í vettvangsrannsóknum sem geta falið í sér uppmælingu, fjarkönnun, borkjarnakönnun og uppgröft. Nemendur fá þjálfun í öllum stigum fornleifarannsóknar á vettvangi, frá hönnun rannsóknarverkefnis til úrvinnslu og kynningar fyrir fræðasamfélagi, almenningi og ferðamönnum. Nemendur kynnast tímasetningaraðferðum, site formation processes og efnismenningu Norður Atlantshafs. Áhersla er lögð á að setja staðbundnar fornleifarannsóknir í fræðilegt samhengi, að nemendur kynnist þeirri umræðu og þeim álitamálum sem uppi eru á sviði fornleifafræði Norður Atlantshafs. Einnig er lögð áhersla á að nemendur kynnist aðferðafræði minjaverndar og fá innsýn inn í áskoranir og möguleika menningararfs ferðaþjónustu.
Stundataflan hér að neðan gildir fyrir yfirstandandi námsár og er einungis til viðmiðunar..
Breytingar geta orðið á stundatöflu haustmisseris í ágúst og september og á stundatöflu vormisseris í desember og janúar. Endanlega stundatöflu finnur þú í Uglu þegar kennsla hefst.
Athugið: Ekki ætti að nota þessa stundatöflu til að skipuleggja vinnu ef þú ert í hlutastarfi.
Háskóli Íslands á í samstarfi við yfir 400 háskóla um allan heim. Það veitir nemendum HÍ einstakt tækifæri til að stunda hluta af náminu erlendis, öðlast alþjóðlega reynslu og styrkja stöðu sína á vinnumarkaði.
Nám erlendis er alltaf háð samþykki deildar.
Til að geta sótt um námsdvöl erlendis þarf námsleið við HÍ að vera að lágmarki:
Nemendur geta fengið námskeið sem tekin eru erlendis metin sem hluta af námi við HÍ, þannig að námsdvölin þarf ekki að lengja námstímann. Nemendur semja um mat á einingum við deildina áður en skiptinámið hefst með því að fylla út námssamning.
Að námi loknu starfar fólk gjarnan við fornleifauppgröft og önnur störf á vettvangi.
KUML er nemendafélag fornleifafræðinema við Háskóla Íslands og sér félagið um viðburði og hagsmunamál félagsmeðlima.
Á hverju hefur þú áhuga?
Skref fyrir skref
Þjónustuborðið Háskólatorgi veitir upplýsingar og aðstoð. Þú getur komið við á Háskólatorgi eða haft samband í gegnum vefspjallið.
Fylgstu með Hugvísindasviði á Instagram, Youtube og Facebook
