Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Hver eru forystu- og samstarfshlutverk í lútherskri messu? Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í námskeiðinu vinna og syngja grunnnemar og framhaldsnemar saman, en framhaldsnemar axla aukna stjórnunarlega ábyrgð á messunni og tileinka sér þekkingu á sálmaarfinum með yfirgripsmeiri hætti. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru mengi þekkingar en nútíma samfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Námskeiðið er framhaldsnámskeið sem greinir menningu, sögu og siði kirkjudeildanna út frá fræðilegum hugtökum og aðferðum samkirkjulegrar guðfræði, heimskristni, boðunarfræði og trúarlífsfélagsfræði. Í námskeiðinu er fjallað um kenningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með samþættingu heimskristni (e. World Christianity), samkirkjuhreyfinga og kristniboðs innan og milli kirkjudeilda.

Námskeiðið  er aðallega sniðið að þörfum þeirra sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni, en getur einnig nýst öðrum fagstéttum sem nýta sér aðferðir og þekkingu sálgæslu, t.d. félagsráðgjöfum og hjúkrunarfræðingum.

Hlutverk, verkfæri og aðferðir sálgæslu eru kynnt á þessu námskeiði og rætt hvernig þeim er beitt í helgisiðum og samtölum, sáttavinnu og hópastarfi. Gerð er grein fyrir gildi þverfaglegrar samvinnu í sálgæslu og hvernig sálgæslufræðin kallast á við kenningar og starfshætti í trúarlífssálarfræði og öðrum greinum.  Kenningum um sorg og missi, öldrun, einmanaleika, áfallaþrengingar og þrengingar til þroska er beitt á raunhæfar aðstæður. Félagslegt samhengi sálgæslu, t.d. fjölmenningarsamhengi og kynbundnu samhengi er metið. Hópurinn fer í vettvangsferðir. Áhersla er lögð á virkni nemenda í eigin námi, t.d. gegnum hlutverkaleiki og tilviksathuganir.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Gefið er yfirlit yfir hefðir Fimmbókaritsins út frá stíl, málfari ognsögulegu baksviði og þær kannaðar nánar í tveimur ritanna. Ritskýrðir erunum 20 valdir kapítular úr Genesis og Exodus. Áhersla er lögð á áhrifntextanna hér á landi og á túlkun í ljósi samtíðarinnar. Hliðsjón höfð af hebreska textanum.

Í námskeiðinu verður fjallað um kynverund mannsins í menningarlegu, siðfræðilegu og trúarlegu samhengi. Efni sótt til fræðasviða kynfræði, kynjafræði, siðfræði, guðfræði og hinsegin fræða.Fjallað um áhrif menningar, pólitíkur og trúar á hugmyndir um kynlif, samkynhneigða og hinssegin fólk í bókmenntum, listum og fjölmiðlun, siðfræði kynlífs, ást og hjónaband.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Eitt af meginverkefnum presta er að leiða aðalguðsþjónustu safnaðar, aðrar guðsþjónustur og helgistundir, sem og kirkjulegar athafnir á borð við skírnir, fermingar, hjónavígslur og jarðarfarir. Tvær megináherslur námskeiðsins eru helgisiðafræði og sálmafræði. Helgisiðafræði er svið innan hagnýtrar guðfræði sem rannsakar kristna helgisiði, sögu guðsþjónustunnar og hinna kirkjulegu athafna. Hin áherslan er sálmafræði sem er rannsóknarsvið sálmaarfsins, sögu sálmanna, guðfræði þeirra og hlutverk í kristinni trú og helgisiðum. Fjallað er um aðalguðsþjónustu safnaðarins aðrar guðsþjónustur/ frá ólíkum sjónarhólum sögu og samtímasamhengis. Námskeiðið veitir grunnæfingar í framsögn, litúrgískum söng og atferli, ásamt umræðum, samstarfi og skipulagi í helgihaldi. Námskeiðið er hluti af starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst nemendum sem tilheyra öðrum kirkjudeildum og söfnuðum að uppfylltum skilyrðum.  

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Hver eru forystu- og samstarfshlutverk í lútherskri messu? Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í námskeiðinu vinna og syngja grunnnemar og framhaldsnemar saman, en framhaldsnemar axla aukna stjórnunarlega ábyrgð á messunni og tileinka sér þekkingu á sálmaarfinum með yfirgripsmeiri hætti. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru mengi þekkingar en nútíma samfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Námskeiðið er framhaldsnámskeið sem greinir menningu, sögu og siði kirkjudeildanna út frá fræðilegum hugtökum og aðferðum samkirkjulegrar guðfræði, heimskristni, boðunarfræði og trúarlífsfélagsfræði. Í námskeiðinu er fjallað um kenningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með samþættingu heimskristni (e. World Christianity), samkirkjuhreyfinga og kristniboðs innan og milli kirkjudeilda.

Námskeiðið  er aðallega sniðið að þörfum þeirra sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni, en getur einnig nýst öðrum fagstéttum sem nýta sér aðferðir og þekkingu sálgæslu, t.d. félagsráðgjöfum og hjúkrunarfræðingum.

Hlutverk, verkfæri og aðferðir sálgæslu eru kynnt á þessu námskeiði og rætt hvernig þeim er beitt í helgisiðum og samtölum, sáttavinnu og hópastarfi. Gerð er grein fyrir gildi þverfaglegrar samvinnu í sálgæslu og hvernig sálgæslufræðin kallast á við kenningar og starfshætti í trúarlífssálarfræði og öðrum greinum.  Kenningum um sorg og missi, öldrun, einmanaleika, áfallaþrengingar og þrengingar til þroska er beitt á raunhæfar aðstæður. Félagslegt samhengi sálgæslu, t.d. fjölmenningarsamhengi og kynbundnu samhengi er metið. Hópurinn fer í vettvangsferðir. Áhersla er lögð á virkni nemenda í eigin námi, t.d. gegnum hlutverkaleiki og tilviksathuganir.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Gefið er yfirlit yfir hefðir Fimmbókaritsins út frá stíl, málfari ognsögulegu baksviði og þær kannaðar nánar í tveimur ritanna. Ritskýrðir erunum 20 valdir kapítular úr Genesis og Exodus. Áhersla er lögð á áhrifntextanna hér á landi og á túlkun í ljósi samtíðarinnar. Hliðsjón höfð af hebreska textanum.

Í námskeiðinu verður fjallað um kynverund mannsins í menningarlegu, siðfræðilegu og trúarlegu samhengi. Efni sótt til fræðasviða kynfræði, kynjafræði, siðfræði, guðfræði og hinsegin fræða.Fjallað um áhrif menningar, pólitíkur og trúar á hugmyndir um kynlif, samkynhneigða og hinssegin fólk í bókmenntum, listum og fjölmiðlun, siðfræði kynlífs, ást og hjónaband.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Eitt af meginverkefnum presta er að leiða aðalguðsþjónustu safnaðar, aðrar guðsþjónustur og helgistundir, sem og kirkjulegar athafnir á borð við skírnir, fermingar, hjónavígslur og jarðarfarir. Tvær megináherslur námskeiðsins eru helgisiðafræði og sálmafræði. Helgisiðafræði er svið innan hagnýtrar guðfræði sem rannsakar kristna helgisiði, sögu guðsþjónustunnar og hinna kirkjulegu athafna. Hin áherslan er sálmafræði sem er rannsóknarsvið sálmaarfsins, sögu sálmanna, guðfræði þeirra og hlutverk í kristinni trú og helgisiðum. Fjallað er um aðalguðsþjónustu safnaðarins aðrar guðsþjónustur/ frá ólíkum sjónarhólum sögu og samtímasamhengis. Námskeiðið veitir grunnæfingar í framsögn, litúrgískum söng og atferli, ásamt umræðum, samstarfi og skipulagi í helgihaldi. Námskeiðið er hluti af starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst nemendum sem tilheyra öðrum kirkjudeildum og söfnuðum að uppfylltum skilyrðum.  

Lokaritgerð til mag.theol. prófs er einstaklingsbundin rannsókn sem nemandi vinnur sjálfstætt undir leiðsögn leiðbeinanda. Leiðbeinandi er að jafnaði valinn úr hópi fastra kennara Guðfræði- og trúarbragðafræðideildar. Val viðfangsefnis er fyrst og fremst á ábyrgð nemandans en í samráði við leiðbeinanda. Lokaritgerð til mag.theol. prófs skal vera 10.000–15.000 orð.

Námskeiðið er valkostur fyrir mag.theol. nemendur sem kjósa að vinna lokaverkefni í stað lokaritgerðar. Valið stendur á milli tvenns konar verkefna, annars vegar starfstengds matsverkefnis eða þróunarverkefnis og hins vegar starfstengds miðlunarverkefnis. Námskeiðinu er fyrst og fremst ætlað að sýna hæfni nemenda til sjálfstæðra vinnubragða, til skipulegrar úrvinnslu og miðlunar efnis, og til notkunar fræðilegra og faglegra  hjálpargagna. Lokaverkefni til mag.theol. prófs skal vera 10.000–15.000 orð.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Hver eru forystu- og samstarfshlutverk í lútherskri messu? Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í námskeiðinu vinna og syngja grunnnemar og framhaldsnemar saman, en framhaldsnemar axla aukna stjórnunarlega ábyrgð á messunni og tileinka sér þekkingu á sálmaarfinum með yfirgripsmeiri hætti. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru mengi þekkingar en nútíma samfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Námskeiðið er framhaldsnámskeið sem greinir menningu, sögu og siði kirkjudeildanna út frá fræðilegum hugtökum og aðferðum samkirkjulegrar guðfræði, heimskristni, boðunarfræði og trúarlífsfélagsfræði. Í námskeiðinu er fjallað um kenningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með samþættingu heimskristni (e. World Christianity), samkirkjuhreyfinga og kristniboðs innan og milli kirkjudeilda.

Námskeiðið  er aðallega sniðið að þörfum þeirra sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni, en getur einnig nýst öðrum fagstéttum sem nýta sér aðferðir og þekkingu sálgæslu, t.d. félagsráðgjöfum og hjúkrunarfræðingum.

Hlutverk, verkfæri og aðferðir sálgæslu eru kynnt á þessu námskeiði og rætt hvernig þeim er beitt í helgisiðum og samtölum, sáttavinnu og hópastarfi. Gerð er grein fyrir gildi þverfaglegrar samvinnu í sálgæslu og hvernig sálgæslufræðin kallast á við kenningar og starfshætti í trúarlífssálarfræði og öðrum greinum.  Kenningum um sorg og missi, öldrun, einmanaleika, áfallaþrengingar og þrengingar til þroska er beitt á raunhæfar aðstæður. Félagslegt samhengi sálgæslu, t.d. fjölmenningarsamhengi og kynbundnu samhengi er metið. Hópurinn fer í vettvangsferðir. Áhersla er lögð á virkni nemenda í eigin námi, t.d. gegnum hlutverkaleiki og tilviksathuganir.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Gefið er yfirlit yfir hefðir Fimmbókaritsins út frá stíl, málfari ognsögulegu baksviði og þær kannaðar nánar í tveimur ritanna. Ritskýrðir erunum 20 valdir kapítular úr Genesis og Exodus. Áhersla er lögð á áhrifntextanna hér á landi og á túlkun í ljósi samtíðarinnar. Hliðsjón höfð af hebreska textanum.

Í námskeiðinu verður fjallað um kynverund mannsins í menningarlegu, siðfræðilegu og trúarlegu samhengi. Efni sótt til fræðasviða kynfræði, kynjafræði, siðfræði, guðfræði og hinsegin fræða.Fjallað um áhrif menningar, pólitíkur og trúar á hugmyndir um kynlif, samkynhneigða og hinssegin fólk í bókmenntum, listum og fjölmiðlun, siðfræði kynlífs, ást og hjónaband.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Eitt af meginverkefnum presta er að leiða aðalguðsþjónustu safnaðar, aðrar guðsþjónustur og helgistundir, sem og kirkjulegar athafnir á borð við skírnir, fermingar, hjónavígslur og jarðarfarir. Tvær megináherslur námskeiðsins eru helgisiðafræði og sálmafræði. Helgisiðafræði er svið innan hagnýtrar guðfræði sem rannsakar kristna helgisiði, sögu guðsþjónustunnar og hinna kirkjulegu athafna. Hin áherslan er sálmafræði sem er rannsóknarsvið sálmaarfsins, sögu sálmanna, guðfræði þeirra og hlutverk í kristinni trú og helgisiðum. Fjallað er um aðalguðsþjónustu safnaðarins aðrar guðsþjónustur/ frá ólíkum sjónarhólum sögu og samtímasamhengis. Námskeiðið veitir grunnæfingar í framsögn, litúrgískum söng og atferli, ásamt umræðum, samstarfi og skipulagi í helgihaldi. Námskeiðið er hluti af starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst nemendum sem tilheyra öðrum kirkjudeildum og söfnuðum að uppfylltum skilyrðum.  

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Hver eru forystu- og samstarfshlutverk í lútherskri messu? Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í námskeiðinu vinna og syngja grunnnemar og framhaldsnemar saman, en framhaldsnemar axla aukna stjórnunarlega ábyrgð á messunni og tileinka sér þekkingu á sálmaarfinum með yfirgripsmeiri hætti. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru mengi þekkingar en nútíma samfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Námskeiðið er framhaldsnámskeið sem greinir menningu, sögu og siði kirkjudeildanna út frá fræðilegum hugtökum og aðferðum samkirkjulegrar guðfræði, heimskristni, boðunarfræði og trúarlífsfélagsfræði. Í námskeiðinu er fjallað um kenningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með samþættingu heimskristni (e. World Christianity), samkirkjuhreyfinga og kristniboðs innan og milli kirkjudeilda.

Námskeiðið  er aðallega sniðið að þörfum þeirra sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni, en getur einnig nýst öðrum fagstéttum sem nýta sér aðferðir og þekkingu sálgæslu, t.d. félagsráðgjöfum og hjúkrunarfræðingum.

Hlutverk, verkfæri og aðferðir sálgæslu eru kynnt á þessu námskeiði og rætt hvernig þeim er beitt í helgisiðum og samtölum, sáttavinnu og hópastarfi. Gerð er grein fyrir gildi þverfaglegrar samvinnu í sálgæslu og hvernig sálgæslufræðin kallast á við kenningar og starfshætti í trúarlífssálarfræði og öðrum greinum.  Kenningum um sorg og missi, öldrun, einmanaleika, áfallaþrengingar og þrengingar til þroska er beitt á raunhæfar aðstæður. Félagslegt samhengi sálgæslu, t.d. fjölmenningarsamhengi og kynbundnu samhengi er metið. Hópurinn fer í vettvangsferðir. Áhersla er lögð á virkni nemenda í eigin námi, t.d. gegnum hlutverkaleiki og tilviksathuganir.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Gefið er yfirlit yfir hefðir Fimmbókaritsins út frá stíl, málfari ognsögulegu baksviði og þær kannaðar nánar í tveimur ritanna. Ritskýrðir erunum 20 valdir kapítular úr Genesis og Exodus. Áhersla er lögð á áhrifntextanna hér á landi og á túlkun í ljósi samtíðarinnar. Hliðsjón höfð af hebreska textanum.

Í námskeiðinu verður fjallað um kynverund mannsins í menningarlegu, siðfræðilegu og trúarlegu samhengi. Efni sótt til fræðasviða kynfræði, kynjafræði, siðfræði, guðfræði og hinsegin fræða.Fjallað um áhrif menningar, pólitíkur og trúar á hugmyndir um kynlif, samkynhneigða og hinssegin fólk í bókmenntum, listum og fjölmiðlun, siðfræði kynlífs, ást og hjónaband.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Eitt af meginverkefnum presta er að leiða aðalguðsþjónustu safnaðar, aðrar guðsþjónustur og helgistundir, sem og kirkjulegar athafnir á borð við skírnir, fermingar, hjónavígslur og jarðarfarir. Tvær megináherslur námskeiðsins eru helgisiðafræði og sálmafræði. Helgisiðafræði er svið innan hagnýtrar guðfræði sem rannsakar kristna helgisiði, sögu guðsþjónustunnar og hinna kirkjulegu athafna. Hin áherslan er sálmafræði sem er rannsóknarsvið sálmaarfsins, sögu sálmanna, guðfræði þeirra og hlutverk í kristinni trú og helgisiðum. Fjallað er um aðalguðsþjónustu safnaðarins aðrar guðsþjónustur/ frá ólíkum sjónarhólum sögu og samtímasamhengis. Námskeiðið veitir grunnæfingar í framsögn, litúrgískum söng og atferli, ásamt umræðum, samstarfi og skipulagi í helgihaldi. Námskeiðið er hluti af starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst nemendum sem tilheyra öðrum kirkjudeildum og söfnuðum að uppfylltum skilyrðum.  

Lokaritgerð til mag.theol. prófs er einstaklingsbundin rannsókn sem nemandi vinnur sjálfstætt undir leiðsögn leiðbeinanda. Leiðbeinandi er að jafnaði valinn úr hópi fastra kennara Guðfræði- og trúarbragðafræðideildar. Val viðfangsefnis er fyrst og fremst á ábyrgð nemandans en í samráði við leiðbeinanda. Lokaritgerð til mag.theol. prófs skal vera 10.000–15.000 orð.

Námskeiðið er valkostur fyrir mag.theol. nemendur sem kjósa að vinna lokaverkefni í stað lokaritgerðar. Valið stendur á milli tvenns konar verkefna, annars vegar starfstengds matsverkefnis eða þróunarverkefnis og hins vegar starfstengds miðlunarverkefnis. Námskeiðinu er fyrst og fremst ætlað að sýna hæfni nemenda til sjálfstæðra vinnubragða, til skipulegrar úrvinnslu og miðlunar efnis, og til notkunar fræðilegra og faglegra  hjálpargagna. Lokaverkefni til mag.theol. prófs skal vera 10.000–15.000 orð.