Fjallað verður um tilurðar- og bókmenntasögu Gamla testamentisins og þá mynd af stjórnmálasögu og trúarsögu „Ísraels“ sem þar er sett fram. Jafnframt verður fjallað um niðurstöður nýjustu ritskýringar-, sagnfræði- og fornleifarannsókna á stjórnmála- og trúarsögu landsvæðisins fyrir botni Miðjarðarhafs frá lokum bronsaldar og á 1. árþúsundi f. Kr. og þær niðurstöður bornar saman við söguskilning Gamla testamentisins. M.ö.o. verður annars vegar leitast við að varpa ljósi á „Ísrael“ Biblíunnar og hins vegar „Ísrael“ sögunnar (í sagnfræðilegum skilningi). Hugað verður að ólíkum hugmyndahefðum sem varðveittar eru í mismunandi bókmenntahefðum Gamla testamentisins og þessar hugmyndahefðir settar í almennt samhengi menningar og trúar þjóðanna fyrir botni Miðjarðarhafs til forna. Einnig verður hugað að þróun guðsmyndarinnar í konungsríkjunum Ísrael og Júda á grundvelli rannsókna á félagssögulegu samhengi átrúnaðar í G.t.

Til grundvallar liggur nálgun og umfjöllun kennslubókar námskeiðsins, Introduction to the Bible eftir Christine Hayes, prófessor í trúarbragðafræðum við Yale-háskóla.

Viðfangsefni námskeiðsins er saga kristni frá upphafi til okkar daga. Í námskeiðinu, sem er inngangs- og yfirlitsnámskeið, verður fjallað um megineinkenni á helstu tímabilum í sögu trúarbragðanna á grundvelli nýjustu rannsókna. Það verður gert í tímaröð, þ.e. yfirferðin mun hefjast í frumkristni en ljúka í nútímanum. Einnig verður fjallað sérstaklega um valin stef sem verða tekin reglulega fyrir í námskeiðinu í ólíku sögulegu og menningarlegu samhengi. Þessi stef eru 1) rétttrúnaður og trúvilla, 2) kristni og ofbeldi, 3) afhelgun og 4) klausturhreyfingar. Þó megináhersla liggi á útbreiðslu trúarbragðanna í Evrópu verður hún þó einnig skoðuð með hnattræna dreifingu þeirra í huga. Kynntar verða mikilvægustu kenningar og aðferðir í trúarbragðasögu með sérstakri áherslu á kristni.

Markmið þessa námskeiðs er að gefa sögulegan ramma, þar sem farið er yfir helstu atriði kenningasögunnar frá upphafi og fram á okkar daga. Sérstök áhersla verður lögð á játningamyndun og mótun og einkenni helstu kirkjudeilda.

Biblíuhebreska fyrir byrjendur. Í námskeiðinu er farið yfir grundvallaratriði biblíuhebresku, þ.e.a.s. tungumálsins sem flest rit Gamla testamentisins / Hebresku ritninganna eru rituð á (u.þ.b. frá 10. – 3. aldar f. Kr.): réttritun og hljóðfræði, orðmyndunarfræði og setningarfræði í þeim tilgangi að gera nemendum kleift að lesa og skilja hinn hebreska texta G.t. með hjálp viðeigandi hjálpargagna, málfræðirita og orðabóka. Grundvallarþekking á biblíuhebresku eykur skilning á textum Gamla testamentisins og er nauðsynleg forsenda sjálfstæðra rannsókna (ritskýringar) á þeim.

Í námskeiðinu er fjallað um siðfræði af sjónarhóli guðfræði og heimspeki. Í fyrri hluta námskeiðsins er lögð áhersla á að nemendur kynnist ráðandi kenningum og helstu hugtökum vestrænnar siðfræði. Í seinni hluta námskeiðs er fjallað um spurninguna: „Hvaða siðferðilegu verðmæti gefa lífinu gildi?“ út frá kenningum og fjölbreyttum heimsmyndum sem liggja til grundvallar í siðfræði samtímans.

Í þessu námskeiði verður fjallað um upphaf frumkristni sem og sögulegan og hugmyndafræðilegan bakgrunn hennar. Áhersla verður lögð á rætur frumkristni í síðgyðingdómi og saga og þróun síðgyðingdómsins rakin í því sambandi. Einnig verða hugmyndafræðilegar rætur frumkristni í hinum helleníska menningarheimi skoðaðar. Fjallað verður um frumkristnar bókmenntir þar sem áhersla verður lögð á sagnfræðilega nálgun efnisins. Gefin verður innsýn í einstök rit Nýja testamentisins sem og önnur frumkristin rit, einkum í ljósi sögulegs samhengis þeirra og annarra samtímabókmennta. Einnig verður fjallað almennt um eðli og form rita af þessu tagi. Þannig verður lagður faglegur grunnur að lestri og rannsóknum á frumkristnum textum.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Messuhefð lútherskrar kirkju er ritúal sem byggir á fornri helgisiða- og tónlistarhefð, en er um leið nýskapandi og tekur mið af stund og stað.  Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Þar koma saman fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru þekkingarmengi en nútímasamfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Hvað er kirkjudeildafræði og hvernig er greint milli kirkju, kirkjudeildar og safnaðar? Í hverju felst samkirkjulegt starf? Hvert er framlag heimskristni (e. World Christianity) og boðunarfræði til rannsóknar á kirkjudeildunum? Hver er saga kirkjudeildanna og hvernig kvíslast þær og greinast í ólíkar áttir? Hvað eiga þær sameiginlegt? Í námskeiðinu er fjallað um kennisetningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með tengsl heimskristni, samkirkjuhreyfinga og boðunarstarfs innan og milli kirkjudeilda.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að veita nemendum grunn til að lesa og túlka texta Nýja testamentisins á sjálfstæðan hátt. Farið verður yfir meginatriði málfræðilegrar uppbyggingar forngrísku og textadæmi úr Nýja testamentinu og öðrum frumkristnum textum lesin í því sambandi. Lögð verður áhersla á hagnýtingu grískukunnáttunnar innan guðfræði og trúarbragðafræði.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Viðfangsefni námskeiðsins er stórt í sniðum: Mósebækur og „söguritin“ svokölluð, þ.e. Jósúa, Dómarabók, Samúelsbækur og Konungabækur. Útgangspunktur verður tekinn í 5. Mósebók sem grundvallarþætti í ritstjórn og samsetningu Fimmbókaritsins sem og þess sem í fræðunum er kallað „devteronómistíska söguverkið“, þ.e.a.s. 5. Mós + framangreind sögurit.  Sjónum verður jafnframt beint að „Prestaritinu“ svokallaða og áhrifum þess á lokagerð og boðskap Fimmbókaritsins. Valdar sígildar sögur og frásagnir verðar lesnar og ræddar í tímum.

Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin "eðlilegt" og "óeðlilegt", menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Í þessu námskeiði verður byggt á kunnáttu nemenda í forngrísku og færni þeirra aukin til að lesa texta Nýja testamentisins á grísku. Lesnir verða valdir kaflar úr Markúsarguðspjalli og Jóhannesarguðspjalli á grísku, með stuðningi frá málfræðiritum, orðabókum og öðrum hjálpargögnum. Lesturinn felur jafnframt í sér vísi að ritskýringu á textum Nýja testamentisins.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Messuhefð lútherskrar kirkju er ritúal sem byggir á fornri helgisiða- og tónlistarhefð, en er um leið nýskapandi og tekur mið af stund og stað.  Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Þar koma saman fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru þekkingarmengi en nútímasamfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Hvað er kirkjudeildafræði og hvernig er greint milli kirkju, kirkjudeildar og safnaðar? Í hverju felst samkirkjulegt starf? Hvert er framlag heimskristni (e. World Christianity) og boðunarfræði til rannsóknar á kirkjudeildunum? Hver er saga kirkjudeildanna og hvernig kvíslast þær og greinast í ólíkar áttir? Hvað eiga þær sameiginlegt? Í námskeiðinu er fjallað um kennisetningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með tengsl heimskristni, samkirkjuhreyfinga og boðunarstarfs innan og milli kirkjudeilda.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg.

Námskeiðið  er aðallega sniðið að þörfum þeirra sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni, en getur einnig nýst öðrum fagstéttum sem nýta sér aðferðir og þekkingu sálgæslu, t.d. félagsráðgjöfum og hjúkrunarfræðingum.

Hlutverk, verkfæri og aðferðir sálgæslu eru kynnt á þessu námskeiði og rætt hvernig þeim er beitt í helgisiðum og samtölum, sáttavinnu og hópastarfi. Gerð er grein fyrir gildi þverfaglegrar samvinnu í sálgæslu og hvernig sálgæslufræðin kallast á við kenningar og starfshætti í trúarlífssálarfræði og öðrum greinum.  Kenningum um sorg og missi, öldrun, einmanaleika, áfallaþrengingar og þrengingar til þroska er beitt á raunhæfar aðstæður. Félagslegt samhengi sálgæslu, t.d. fjölmenningarsamhengi og kynbundnu samhengi er metið. Hópurinn fer í vettvangsferðir. Áhersla er lögð á virkni nemenda í eigin námi, t.d. gegnum hlutverkaleiki og tilviksathuganir.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Viðfangsefni námskeiðsins er stórt í sniðum: Mósebækur og „söguritin“ svokölluð, þ.e. Jósúa, Dómarabók, Samúelsbækur og Konungabækur. Útgangspunktur verður tekinn í 5. Mósebók sem grundvallarþætti í ritstjórn og samsetningu Fimmbókaritsins sem og þess sem í fræðunum er kallað „devteronómistíska söguverkið“, þ.e.a.s. 5. Mós + framangreind sögurit.  Sjónum verður jafnframt beint að „Prestaritinu“ svokallaða og áhrifum þess á lokagerð og boðskap Fimmbókaritsins. Valdar sígildar sögur og frásagnir verðar lesnar og ræddar í tímum.

Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin "eðlilegt" og "óeðlilegt", menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Í þessu námskeiði verður byggt á kunnáttu nemenda í forngrísku og færni þeirra aukin til að lesa texta Nýja testamentisins á grísku. Lesnir verða valdir kaflar úr Markúsarguðspjalli og Jóhannesarguðspjalli á grísku, með stuðningi frá málfræðiritum, orðabókum og öðrum hjálpargögnum. Lesturinn felur jafnframt í sér vísi að ritskýringu á textum Nýja testamentisins.

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni á fræðasviði guðfræðinnar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemandi skrifar ritgerðina um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við einn leiðbeinanda úr hópi fastra kennara í guðfræði. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst. Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður). Lokaritgerð til 10 eininga skal vera um 8.000-10.000 orð.

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [https://ritver.hi.is/is] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum. Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://hi.is/gervigreindarstefna

Leiðbeiningar:

Á heimasíðu Ritversins er að finna leiðbeiningar um ritgerðarskrif: https://ritun.hi.is

Bækur um ritgerðarskrif:

Höskuldur Þráinsson, Skrifaðu bæði skýrt og rétt. Fræðileg skrif, ritrýni og ritstjórn (Reykjavík: Málvísindastofnun Háskóla Íslands og Háskólaútgáfan, 2015).

Friðrik H. Jónsson og Sigurður J. Grétarsson, Gagnfræðakver handa háskólanemum, fimmta útgáfa (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2018).

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Meginviðfangsefni námskeiðsins eru átök og átakasvæði í heiminum einkum með hliðsjón af tækifærum og áskorunum sem slík viðfangsefni gefa í kennslu. Þátttakendur kynnast hugmyndum og sjónarmiðum tengdum átökum og tengja við landfræðilegar aðstæður, sögu, menningu og trúarbrögð. Unnið verður með valin tvö til þrjú átakasvæði. Til greina koma Írland og írska lýðveldið, Ísrael og Palestína, Mexíkó, Myanmar, Nígería og Tyrkland, auk átaka sem erfitt er að afmarka landfræðilega. Val á viðfangsefnum verður í samráði við þátttakendur og eftir atvikum verða þau tengd við íslenska sögu og aðstæður.

Verkefni námskeiðisins snúa að æfingum í upplýsingaleit, framsetningu sögulegra og landfræðilegra upplýsinga og í að útskýra flókna eða viðkvæma þætti efnisins.

Lokapróf gildir 40%, en verkefni og hlutapróf 60%. Í námskeiðinu er 80% mætingaskylda í kennslustundir.
Sjá nánari upplýsingar á Canvas-vef námskeiðsins. 

Viðfangsefni: Á námskeiðinu er fengist við trúarbrögð og trúarbragðafræðslu í fjölmenningarlegu samfélagi. Fjallað verður um trúarþörf og trúarreynslu mannsins, tilvistarspurningar og leit eftir tilgangi og merkingu. Kynnt verða helstu greiningarhugtök, kenningar og rannsóknir á sviði trúarbragðafræði og trúaruppeldisfræði. Rætt verður um gildi trúarbragða fyrir einstaklinga og samfélög og áhrif þeirra á mótun sjálfsmyndar, gildismats og lífsskilnings. Þá verða helstu trúarbrögð heims skoðuð, þ.e. gyðingdómur, kristni, islam, hindúasiður og búddatrú, auk nokkurra annarra trúarbragða. Einnig verður fjallað um trúlaus og trúarlega hlutlaus lífsviðhorf. Þá verður vikið að stöðu trúarbragða og trúarhreyfinga á tímum fjölmenningar og margbreytileika og rætt um fjölhyggju og samskipti einstaklinga og hópa með ólíkan menningarlegan og trúarlegan bakgrunn, umburðarlyndi og fordóma.

Vinnulag: Námskeiðið byggist á stuttum fyrirlestrum, umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið miðar að því að nemendur dýpki þekkingu sína á stöðu og áhrifum trúarbragða í fjölmenningarsamfélagi. Fjallað verður um ýmsar kenningar er snerta trúarþörf og trúarreynslu mannsins, trúarlega sjálfsmynd og valda þætti nokkurra helstu trúarbragða heims. Einnig siði og venjur tengdar trúariðkun, einkum er haft geta áhrif á skólastarf. Þá verður fjallað um trúarbrögð og siðfræði, sameiginleg gildi ólíkra trúarbragða, stöðu trúarbragða, menningarleg og trúarleg átök sem eiga sér stað í dag og fordóma og misskilning tengdan trúarbrögðum. Nemendur velja sér trúarbrögð sem þeir dýpka þekkingu sína á, einkum með tilliti til þess að þau endurspegli vaxandi menningarlegan og trúarlegan fjölbreytileika hér á landi og vinna jafnframt vettvangstengd verkefni.

Vinnulag
Fyrirlestrar, samræður, mat og beiting fræða á tiltekin viðfangsefni, samstarf í hópum. Verkefni, m.a. vettvangstengt rannsóknarverkefni, og kynning í málstofum.

Heimspeki- og trúarhefð Austurkirkjunnar er ólík rómversk-kaþólskri hefð sem þróaðist með fræðaiðkun í klaustrum og háskólum á miðöldum var nátengd þeim straumum sem síðar leiddu til meiriháttar samfélagsbreytinga í vesturhluta Evrópu. Innan heims rétttrúnaðarkirknanna voru ítök nýplatonisma alltaf sterk og beindu trúarlegri hugsun í átt að upplifun og tjáningu frekar en að frumspekilegri greiningu. Helstu heimspekingar rétttrúnaðarkirkjunnar í Rússneska keisaradæminu á nítjándu öld voru hins vegar vel menntaðir í vestrænni heimspeki sem varð til þess að í lok þeirrar aldar og snemma á tuttugustu öld varð til einstök heimspekihefð sem byggði bæði á andlegri áherslu austurkirkjunnar og á skynsemishyggju vestursins. Í námskeiðinu er stiklað á stóru í þessari sögu hugmynda og helstu hugsuðum, úkraínskum jafnt sem rússneskum.

Fjallað verður um tilurðar- og bókmenntasögu Gamla testamentisins og þá mynd af stjórnmálasögu og trúarsögu „Ísraels“ sem þar er sett fram. Jafnframt verður fjallað um niðurstöður nýjustu ritskýringar-, sagnfræði- og fornleifarannsókna á stjórnmála- og trúarsögu landsvæðisins fyrir botni Miðjarðarhafs frá lokum bronsaldar og á 1. árþúsundi f. Kr. og þær niðurstöður bornar saman við söguskilning Gamla testamentisins. M.ö.o. verður annars vegar leitast við að varpa ljósi á „Ísrael“ Biblíunnar og hins vegar „Ísrael“ sögunnar (í sagnfræðilegum skilningi). Hugað verður að ólíkum hugmyndahefðum sem varðveittar eru í mismunandi bókmenntahefðum Gamla testamentisins og þessar hugmyndahefðir settar í almennt samhengi menningar og trúar þjóðanna fyrir botni Miðjarðarhafs til forna. Einnig verður hugað að þróun guðsmyndarinnar í konungsríkjunum Ísrael og Júda á grundvelli rannsókna á félagssögulegu samhengi átrúnaðar í G.t.

Til grundvallar liggur nálgun og umfjöllun kennslubókar námskeiðsins, Introduction to the Bible eftir Christine Hayes, prófessor í trúarbragðafræðum við Yale-háskóla.

Viðfangsefni námskeiðsins er saga kristni frá upphafi til okkar daga. Í námskeiðinu, sem er inngangs- og yfirlitsnámskeið, verður fjallað um megineinkenni á helstu tímabilum í sögu trúarbragðanna á grundvelli nýjustu rannsókna. Það verður gert í tímaröð, þ.e. yfirferðin mun hefjast í frumkristni en ljúka í nútímanum. Einnig verður fjallað sérstaklega um valin stef sem verða tekin reglulega fyrir í námskeiðinu í ólíku sögulegu og menningarlegu samhengi. Þessi stef eru 1) rétttrúnaður og trúvilla, 2) kristni og ofbeldi, 3) afhelgun og 4) klausturhreyfingar. Þó megináhersla liggi á útbreiðslu trúarbragðanna í Evrópu verður hún þó einnig skoðuð með hnattræna dreifingu þeirra í huga. Kynntar verða mikilvægustu kenningar og aðferðir í trúarbragðasögu með sérstakri áherslu á kristni.

Markmið þessa námskeiðs er að gefa sögulegan ramma, þar sem farið er yfir helstu atriði kenningasögunnar frá upphafi og fram á okkar daga. Sérstök áhersla verður lögð á játningamyndun og mótun og einkenni helstu kirkjudeilda.

Biblíuhebreska fyrir byrjendur. Í námskeiðinu er farið yfir grundvallaratriði biblíuhebresku, þ.e.a.s. tungumálsins sem flest rit Gamla testamentisins / Hebresku ritninganna eru rituð á (u.þ.b. frá 10. – 3. aldar f. Kr.): réttritun og hljóðfræði, orðmyndunarfræði og setningarfræði í þeim tilgangi að gera nemendum kleift að lesa og skilja hinn hebreska texta G.t. með hjálp viðeigandi hjálpargagna, málfræðirita og orðabóka. Grundvallarþekking á biblíuhebresku eykur skilning á textum Gamla testamentisins og er nauðsynleg forsenda sjálfstæðra rannsókna (ritskýringar) á þeim.

Í námskeiðinu er fjallað um siðfræði af sjónarhóli guðfræði og heimspeki. Í fyrri hluta námskeiðsins er lögð áhersla á að nemendur kynnist ráðandi kenningum og helstu hugtökum vestrænnar siðfræði. Í seinni hluta námskeiðs er fjallað um spurninguna: „Hvaða siðferðilegu verðmæti gefa lífinu gildi?“ út frá kenningum og fjölbreyttum heimsmyndum sem liggja til grundvallar í siðfræði samtímans.

Í þessu námskeiði verður fjallað um upphaf frumkristni sem og sögulegan og hugmyndafræðilegan bakgrunn hennar. Áhersla verður lögð á rætur frumkristni í síðgyðingdómi og saga og þróun síðgyðingdómsins rakin í því sambandi. Einnig verða hugmyndafræðilegar rætur frumkristni í hinum helleníska menningarheimi skoðaðar. Fjallað verður um frumkristnar bókmenntir þar sem áhersla verður lögð á sagnfræðilega nálgun efnisins. Gefin verður innsýn í einstök rit Nýja testamentisins sem og önnur frumkristin rit, einkum í ljósi sögulegs samhengis þeirra og annarra samtímabókmennta. Einnig verður fjallað almennt um eðli og form rita af þessu tagi. Þannig verður lagður faglegur grunnur að lestri og rannsóknum á frumkristnum textum.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Messuhefð lútherskrar kirkju er ritúal sem byggir á fornri helgisiða- og tónlistarhefð, en er um leið nýskapandi og tekur mið af stund og stað.  Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Þar koma saman fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru þekkingarmengi en nútímasamfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Hvað er kirkjudeildafræði og hvernig er greint milli kirkju, kirkjudeildar og safnaðar? Í hverju felst samkirkjulegt starf? Hvert er framlag heimskristni (e. World Christianity) og boðunarfræði til rannsóknar á kirkjudeildunum? Hver er saga kirkjudeildanna og hvernig kvíslast þær og greinast í ólíkar áttir? Hvað eiga þær sameiginlegt? Í námskeiðinu er fjallað um kennisetningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með tengsl heimskristni, samkirkjuhreyfinga og boðunarstarfs innan og milli kirkjudeilda.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að veita nemendum grunn til að lesa og túlka texta Nýja testamentisins á sjálfstæðan hátt. Farið verður yfir meginatriði málfræðilegrar uppbyggingar forngrísku og textadæmi úr Nýja testamentinu og öðrum frumkristnum textum lesin í því sambandi. Lögð verður áhersla á hagnýtingu grískukunnáttunnar innan guðfræði og trúarbragðafræði.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Viðfangsefni námskeiðsins er stórt í sniðum: Mósebækur og „söguritin“ svokölluð, þ.e. Jósúa, Dómarabók, Samúelsbækur og Konungabækur. Útgangspunktur verður tekinn í 5. Mósebók sem grundvallarþætti í ritstjórn og samsetningu Fimmbókaritsins sem og þess sem í fræðunum er kallað „devteronómistíska söguverkið“, þ.e.a.s. 5. Mós + framangreind sögurit.  Sjónum verður jafnframt beint að „Prestaritinu“ svokallaða og áhrifum þess á lokagerð og boðskap Fimmbókaritsins. Valdar sígildar sögur og frásagnir verðar lesnar og ræddar í tímum.

Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin "eðlilegt" og "óeðlilegt", menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Í þessu námskeiði verður byggt á kunnáttu nemenda í forngrísku og færni þeirra aukin til að lesa texta Nýja testamentisins á grísku. Lesnir verða valdir kaflar úr Markúsarguðspjalli og Jóhannesarguðspjalli á grísku, með stuðningi frá málfræðiritum, orðabókum og öðrum hjálpargögnum. Lesturinn felur jafnframt í sér vísi að ritskýringu á textum Nýja testamentisins.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Messuhefð lútherskrar kirkju er ritúal sem byggir á fornri helgisiða- og tónlistarhefð, en er um leið nýskapandi og tekur mið af stund og stað.  Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Þar koma saman fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru þekkingarmengi en nútímasamfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Hvað er kirkjudeildafræði og hvernig er greint milli kirkju, kirkjudeildar og safnaðar? Í hverju felst samkirkjulegt starf? Hvert er framlag heimskristni (e. World Christianity) og boðunarfræði til rannsóknar á kirkjudeildunum? Hver er saga kirkjudeildanna og hvernig kvíslast þær og greinast í ólíkar áttir? Hvað eiga þær sameiginlegt? Í námskeiðinu er fjallað um kennisetningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með tengsl heimskristni, samkirkjuhreyfinga og boðunarstarfs innan og milli kirkjudeilda.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg.

Námskeiðið  er aðallega sniðið að þörfum þeirra sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni, en getur einnig nýst öðrum fagstéttum sem nýta sér aðferðir og þekkingu sálgæslu, t.d. félagsráðgjöfum og hjúkrunarfræðingum.

Hlutverk, verkfæri og aðferðir sálgæslu eru kynnt á þessu námskeiði og rætt hvernig þeim er beitt í helgisiðum og samtölum, sáttavinnu og hópastarfi. Gerð er grein fyrir gildi þverfaglegrar samvinnu í sálgæslu og hvernig sálgæslufræðin kallast á við kenningar og starfshætti í trúarlífssálarfræði og öðrum greinum.  Kenningum um sorg og missi, öldrun, einmanaleika, áfallaþrengingar og þrengingar til þroska er beitt á raunhæfar aðstæður. Félagslegt samhengi sálgæslu, t.d. fjölmenningarsamhengi og kynbundnu samhengi er metið. Hópurinn fer í vettvangsferðir. Áhersla er lögð á virkni nemenda í eigin námi, t.d. gegnum hlutverkaleiki og tilviksathuganir.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Viðfangsefni námskeiðsins er stórt í sniðum: Mósebækur og „söguritin“ svokölluð, þ.e. Jósúa, Dómarabók, Samúelsbækur og Konungabækur. Útgangspunktur verður tekinn í 5. Mósebók sem grundvallarþætti í ritstjórn og samsetningu Fimmbókaritsins sem og þess sem í fræðunum er kallað „devteronómistíska söguverkið“, þ.e.a.s. 5. Mós + framangreind sögurit.  Sjónum verður jafnframt beint að „Prestaritinu“ svokallaða og áhrifum þess á lokagerð og boðskap Fimmbókaritsins. Valdar sígildar sögur og frásagnir verðar lesnar og ræddar í tímum.

Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin "eðlilegt" og "óeðlilegt", menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Í þessu námskeiði verður byggt á kunnáttu nemenda í forngrísku og færni þeirra aukin til að lesa texta Nýja testamentisins á grísku. Lesnir verða valdir kaflar úr Markúsarguðspjalli og Jóhannesarguðspjalli á grísku, með stuðningi frá málfræðiritum, orðabókum og öðrum hjálpargögnum. Lesturinn felur jafnframt í sér vísi að ritskýringu á textum Nýja testamentisins.

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni á fræðasviði guðfræðinnar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemandi skrifar ritgerðina um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við einn leiðbeinanda úr hópi fastra kennara í guðfræði. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst. Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður). Lokaritgerð til 10 eininga skal vera um 8.000-10.000 orð.

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [https://ritver.hi.is/is] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum. Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://hi.is/gervigreindarstefna

Leiðbeiningar:

Á heimasíðu Ritversins er að finna leiðbeiningar um ritgerðarskrif: https://ritun.hi.is

Bækur um ritgerðarskrif:

Höskuldur Þráinsson, Skrifaðu bæði skýrt og rétt. Fræðileg skrif, ritrýni og ritstjórn (Reykjavík: Málvísindastofnun Háskóla Íslands og Háskólaútgáfan, 2015).

Friðrik H. Jónsson og Sigurður J. Grétarsson, Gagnfræðakver handa háskólanemum, fimmta útgáfa (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2018).

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Meginviðfangsefni námskeiðsins eru átök og átakasvæði í heiminum einkum með hliðsjón af tækifærum og áskorunum sem slík viðfangsefni gefa í kennslu. Þátttakendur kynnast hugmyndum og sjónarmiðum tengdum átökum og tengja við landfræðilegar aðstæður, sögu, menningu og trúarbrögð. Unnið verður með valin tvö til þrjú átakasvæði. Til greina koma Írland og írska lýðveldið, Ísrael og Palestína, Mexíkó, Myanmar, Nígería og Tyrkland, auk átaka sem erfitt er að afmarka landfræðilega. Val á viðfangsefnum verður í samráði við þátttakendur og eftir atvikum verða þau tengd við íslenska sögu og aðstæður.

Verkefni námskeiðisins snúa að æfingum í upplýsingaleit, framsetningu sögulegra og landfræðilegra upplýsinga og í að útskýra flókna eða viðkvæma þætti efnisins.

Lokapróf gildir 40%, en verkefni og hlutapróf 60%. Í námskeiðinu er 80% mætingaskylda í kennslustundir.
Sjá nánari upplýsingar á Canvas-vef námskeiðsins. 

Viðfangsefni: Á námskeiðinu er fengist við trúarbrögð og trúarbragðafræðslu í fjölmenningarlegu samfélagi. Fjallað verður um trúarþörf og trúarreynslu mannsins, tilvistarspurningar og leit eftir tilgangi og merkingu. Kynnt verða helstu greiningarhugtök, kenningar og rannsóknir á sviði trúarbragðafræði og trúaruppeldisfræði. Rætt verður um gildi trúarbragða fyrir einstaklinga og samfélög og áhrif þeirra á mótun sjálfsmyndar, gildismats og lífsskilnings. Þá verða helstu trúarbrögð heims skoðuð, þ.e. gyðingdómur, kristni, islam, hindúasiður og búddatrú, auk nokkurra annarra trúarbragða. Einnig verður fjallað um trúlaus og trúarlega hlutlaus lífsviðhorf. Þá verður vikið að stöðu trúarbragða og trúarhreyfinga á tímum fjölmenningar og margbreytileika og rætt um fjölhyggju og samskipti einstaklinga og hópa með ólíkan menningarlegan og trúarlegan bakgrunn, umburðarlyndi og fordóma.

Vinnulag: Námskeiðið byggist á stuttum fyrirlestrum, umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið miðar að því að nemendur dýpki þekkingu sína á stöðu og áhrifum trúarbragða í fjölmenningarsamfélagi. Fjallað verður um ýmsar kenningar er snerta trúarþörf og trúarreynslu mannsins, trúarlega sjálfsmynd og valda þætti nokkurra helstu trúarbragða heims. Einnig siði og venjur tengdar trúariðkun, einkum er haft geta áhrif á skólastarf. Þá verður fjallað um trúarbrögð og siðfræði, sameiginleg gildi ólíkra trúarbragða, stöðu trúarbragða, menningarleg og trúarleg átök sem eiga sér stað í dag og fordóma og misskilning tengdan trúarbrögðum. Nemendur velja sér trúarbrögð sem þeir dýpka þekkingu sína á, einkum með tilliti til þess að þau endurspegli vaxandi menningarlegan og trúarlegan fjölbreytileika hér á landi og vinna jafnframt vettvangstengd verkefni.

Vinnulag
Fyrirlestrar, samræður, mat og beiting fræða á tiltekin viðfangsefni, samstarf í hópum. Verkefni, m.a. vettvangstengt rannsóknarverkefni, og kynning í málstofum.

Heimspeki- og trúarhefð Austurkirkjunnar er ólík rómversk-kaþólskri hefð sem þróaðist með fræðaiðkun í klaustrum og háskólum á miðöldum var nátengd þeim straumum sem síðar leiddu til meiriháttar samfélagsbreytinga í vesturhluta Evrópu. Innan heims rétttrúnaðarkirknanna voru ítök nýplatonisma alltaf sterk og beindu trúarlegri hugsun í átt að upplifun og tjáningu frekar en að frumspekilegri greiningu. Helstu heimspekingar rétttrúnaðarkirkjunnar í Rússneska keisaradæminu á nítjándu öld voru hins vegar vel menntaðir í vestrænni heimspeki sem varð til þess að í lok þeirrar aldar og snemma á tuttugustu öld varð til einstök heimspekihefð sem byggði bæði á andlegri áherslu austurkirkjunnar og á skynsemishyggju vestursins. Í námskeiðinu er stiklað á stóru í þessari sögu hugmynda og helstu hugsuðum, úkraínskum jafnt sem rússneskum.

Fjallað verður um tilurðar- og bókmenntasögu Gamla testamentisins og þá mynd af stjórnmálasögu og trúarsögu „Ísraels“ sem þar er sett fram. Jafnframt verður fjallað um niðurstöður nýjustu ritskýringar-, sagnfræði- og fornleifarannsókna á stjórnmála- og trúarsögu landsvæðisins fyrir botni Miðjarðarhafs frá lokum bronsaldar og á 1. árþúsundi f. Kr. og þær niðurstöður bornar saman við söguskilning Gamla testamentisins. M.ö.o. verður annars vegar leitast við að varpa ljósi á „Ísrael“ Biblíunnar og hins vegar „Ísrael“ sögunnar (í sagnfræðilegum skilningi). Hugað verður að ólíkum hugmyndahefðum sem varðveittar eru í mismunandi bókmenntahefðum Gamla testamentisins og þessar hugmyndahefðir settar í almennt samhengi menningar og trúar þjóðanna fyrir botni Miðjarðarhafs til forna. Einnig verður hugað að þróun guðsmyndarinnar í konungsríkjunum Ísrael og Júda á grundvelli rannsókna á félagssögulegu samhengi átrúnaðar í G.t.

Til grundvallar liggur nálgun og umfjöllun kennslubókar námskeiðsins, Introduction to the Bible eftir Christine Hayes, prófessor í trúarbragðafræðum við Yale-háskóla.

Viðfangsefni námskeiðsins er saga kristni frá upphafi til okkar daga. Í námskeiðinu, sem er inngangs- og yfirlitsnámskeið, verður fjallað um megineinkenni á helstu tímabilum í sögu trúarbragðanna á grundvelli nýjustu rannsókna. Það verður gert í tímaröð, þ.e. yfirferðin mun hefjast í frumkristni en ljúka í nútímanum. Einnig verður fjallað sérstaklega um valin stef sem verða tekin reglulega fyrir í námskeiðinu í ólíku sögulegu og menningarlegu samhengi. Þessi stef eru 1) rétttrúnaður og trúvilla, 2) kristni og ofbeldi, 3) afhelgun og 4) klausturhreyfingar. Þó megináhersla liggi á útbreiðslu trúarbragðanna í Evrópu verður hún þó einnig skoðuð með hnattræna dreifingu þeirra í huga. Kynntar verða mikilvægustu kenningar og aðferðir í trúarbragðasögu með sérstakri áherslu á kristni.

Markmið þessa námskeiðs er að gefa sögulegan ramma, þar sem farið er yfir helstu atriði kenningasögunnar frá upphafi og fram á okkar daga. Sérstök áhersla verður lögð á játningamyndun og mótun og einkenni helstu kirkjudeilda.

Biblíuhebreska fyrir byrjendur. Í námskeiðinu er farið yfir grundvallaratriði biblíuhebresku, þ.e.a.s. tungumálsins sem flest rit Gamla testamentisins / Hebresku ritninganna eru rituð á (u.þ.b. frá 10. – 3. aldar f. Kr.): réttritun og hljóðfræði, orðmyndunarfræði og setningarfræði í þeim tilgangi að gera nemendum kleift að lesa og skilja hinn hebreska texta G.t. með hjálp viðeigandi hjálpargagna, málfræðirita og orðabóka. Grundvallarþekking á biblíuhebresku eykur skilning á textum Gamla testamentisins og er nauðsynleg forsenda sjálfstæðra rannsókna (ritskýringar) á þeim.

Í námskeiðinu er fjallað um siðfræði af sjónarhóli guðfræði og heimspeki. Í fyrri hluta námskeiðsins er lögð áhersla á að nemendur kynnist ráðandi kenningum og helstu hugtökum vestrænnar siðfræði. Í seinni hluta námskeiðs er fjallað um spurninguna: „Hvaða siðferðilegu verðmæti gefa lífinu gildi?“ út frá kenningum og fjölbreyttum heimsmyndum sem liggja til grundvallar í siðfræði samtímans.

Í þessu námskeiði verður fjallað um upphaf frumkristni sem og sögulegan og hugmyndafræðilegan bakgrunn hennar. Áhersla verður lögð á rætur frumkristni í síðgyðingdómi og saga og þróun síðgyðingdómsins rakin í því sambandi. Einnig verða hugmyndafræðilegar rætur frumkristni í hinum helleníska menningarheimi skoðaðar. Fjallað verður um frumkristnar bókmenntir þar sem áhersla verður lögð á sagnfræðilega nálgun efnisins. Gefin verður innsýn í einstök rit Nýja testamentisins sem og önnur frumkristin rit, einkum í ljósi sögulegs samhengis þeirra og annarra samtímabókmennta. Einnig verður fjallað almennt um eðli og form rita af þessu tagi. Þannig verður lagður faglegur grunnur að lestri og rannsóknum á frumkristnum textum.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Messuhefð lútherskrar kirkju er ritúal sem byggir á fornri helgisiða- og tónlistarhefð, en er um leið nýskapandi og tekur mið af stund og stað.  Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Þar koma saman fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru þekkingarmengi en nútímasamfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Hvað er kirkjudeildafræði og hvernig er greint milli kirkju, kirkjudeildar og safnaðar? Í hverju felst samkirkjulegt starf? Hvert er framlag heimskristni (e. World Christianity) og boðunarfræði til rannsóknar á kirkjudeildunum? Hver er saga kirkjudeildanna og hvernig kvíslast þær og greinast í ólíkar áttir? Hvað eiga þær sameiginlegt? Í námskeiðinu er fjallað um kennisetningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með tengsl heimskristni, samkirkjuhreyfinga og boðunarstarfs innan og milli kirkjudeilda.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að veita nemendum grunn til að lesa og túlka texta Nýja testamentisins á sjálfstæðan hátt. Farið verður yfir meginatriði málfræðilegrar uppbyggingar forngrísku og textadæmi úr Nýja testamentinu og öðrum frumkristnum textum lesin í því sambandi. Lögð verður áhersla á hagnýtingu grískukunnáttunnar innan guðfræði og trúarbragðafræði.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Viðfangsefni námskeiðsins er stórt í sniðum: Mósebækur og „söguritin“ svokölluð, þ.e. Jósúa, Dómarabók, Samúelsbækur og Konungabækur. Útgangspunktur verður tekinn í 5. Mósebók sem grundvallarþætti í ritstjórn og samsetningu Fimmbókaritsins sem og þess sem í fræðunum er kallað „devteronómistíska söguverkið“, þ.e.a.s. 5. Mós + framangreind sögurit.  Sjónum verður jafnframt beint að „Prestaritinu“ svokallaða og áhrifum þess á lokagerð og boðskap Fimmbókaritsins. Valdar sígildar sögur og frásagnir verðar lesnar og ræddar í tímum.

Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin "eðlilegt" og "óeðlilegt", menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Í þessu námskeiði verður byggt á kunnáttu nemenda í forngrísku og færni þeirra aukin til að lesa texta Nýja testamentisins á grísku. Lesnir verða valdir kaflar úr Markúsarguðspjalli og Jóhannesarguðspjalli á grísku, með stuðningi frá málfræðiritum, orðabókum og öðrum hjálpargögnum. Lesturinn felur jafnframt í sér vísi að ritskýringu á textum Nýja testamentisins.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Messuhefð lútherskrar kirkju er ritúal sem byggir á fornri helgisiða- og tónlistarhefð, en er um leið nýskapandi og tekur mið af stund og stað.  Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Þar koma saman fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru þekkingarmengi en nútímasamfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Hvað er kirkjudeildafræði og hvernig er greint milli kirkju, kirkjudeildar og safnaðar? Í hverju felst samkirkjulegt starf? Hvert er framlag heimskristni (e. World Christianity) og boðunarfræði til rannsóknar á kirkjudeildunum? Hver er saga kirkjudeildanna og hvernig kvíslast þær og greinast í ólíkar áttir? Hvað eiga þær sameiginlegt? Í námskeiðinu er fjallað um kennisetningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með tengsl heimskristni, samkirkjuhreyfinga og boðunarstarfs innan og milli kirkjudeilda.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg.

Námskeiðið  er aðallega sniðið að þörfum þeirra sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni, en getur einnig nýst öðrum fagstéttum sem nýta sér aðferðir og þekkingu sálgæslu, t.d. félagsráðgjöfum og hjúkrunarfræðingum.

Hlutverk, verkfæri og aðferðir sálgæslu eru kynnt á þessu námskeiði og rætt hvernig þeim er beitt í helgisiðum og samtölum, sáttavinnu og hópastarfi. Gerð er grein fyrir gildi þverfaglegrar samvinnu í sálgæslu og hvernig sálgæslufræðin kallast á við kenningar og starfshætti í trúarlífssálarfræði og öðrum greinum.  Kenningum um sorg og missi, öldrun, einmanaleika, áfallaþrengingar og þrengingar til þroska er beitt á raunhæfar aðstæður. Félagslegt samhengi sálgæslu, t.d. fjölmenningarsamhengi og kynbundnu samhengi er metið. Hópurinn fer í vettvangsferðir. Áhersla er lögð á virkni nemenda í eigin námi, t.d. gegnum hlutverkaleiki og tilviksathuganir.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Viðfangsefni námskeiðsins er stórt í sniðum: Mósebækur og „söguritin“ svokölluð, þ.e. Jósúa, Dómarabók, Samúelsbækur og Konungabækur. Útgangspunktur verður tekinn í 5. Mósebók sem grundvallarþætti í ritstjórn og samsetningu Fimmbókaritsins sem og þess sem í fræðunum er kallað „devteronómistíska söguverkið“, þ.e.a.s. 5. Mós + framangreind sögurit.  Sjónum verður jafnframt beint að „Prestaritinu“ svokallaða og áhrifum þess á lokagerð og boðskap Fimmbókaritsins. Valdar sígildar sögur og frásagnir verðar lesnar og ræddar í tímum.

Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin "eðlilegt" og "óeðlilegt", menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Í þessu námskeiði verður byggt á kunnáttu nemenda í forngrísku og færni þeirra aukin til að lesa texta Nýja testamentisins á grísku. Lesnir verða valdir kaflar úr Markúsarguðspjalli og Jóhannesarguðspjalli á grísku, með stuðningi frá málfræðiritum, orðabókum og öðrum hjálpargögnum. Lesturinn felur jafnframt í sér vísi að ritskýringu á textum Nýja testamentisins.

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni á fræðasviði guðfræðinnar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemandi skrifar ritgerðina um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við einn leiðbeinanda úr hópi fastra kennara í guðfræði. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst. Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður). Lokaritgerð til 10 eininga skal vera um 8.000-10.000 orð.

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [https://ritver.hi.is/is] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum. Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://hi.is/gervigreindarstefna

Leiðbeiningar:

Á heimasíðu Ritversins er að finna leiðbeiningar um ritgerðarskrif: https://ritun.hi.is

Bækur um ritgerðarskrif:

Höskuldur Þráinsson, Skrifaðu bæði skýrt og rétt. Fræðileg skrif, ritrýni og ritstjórn (Reykjavík: Málvísindastofnun Háskóla Íslands og Háskólaútgáfan, 2015).

Friðrik H. Jónsson og Sigurður J. Grétarsson, Gagnfræðakver handa háskólanemum, fimmta útgáfa (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2018).

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Meginviðfangsefni námskeiðsins eru átök og átakasvæði í heiminum einkum með hliðsjón af tækifærum og áskorunum sem slík viðfangsefni gefa í kennslu. Þátttakendur kynnast hugmyndum og sjónarmiðum tengdum átökum og tengja við landfræðilegar aðstæður, sögu, menningu og trúarbrögð. Unnið verður með valin tvö til þrjú átakasvæði. Til greina koma Írland og írska lýðveldið, Ísrael og Palestína, Mexíkó, Myanmar, Nígería og Tyrkland, auk átaka sem erfitt er að afmarka landfræðilega. Val á viðfangsefnum verður í samráði við þátttakendur og eftir atvikum verða þau tengd við íslenska sögu og aðstæður.

Verkefni námskeiðisins snúa að æfingum í upplýsingaleit, framsetningu sögulegra og landfræðilegra upplýsinga og í að útskýra flókna eða viðkvæma þætti efnisins.

Lokapróf gildir 40%, en verkefni og hlutapróf 60%. Í námskeiðinu er 80% mætingaskylda í kennslustundir.
Sjá nánari upplýsingar á Canvas-vef námskeiðsins. 

Viðfangsefni: Á námskeiðinu er fengist við trúarbrögð og trúarbragðafræðslu í fjölmenningarlegu samfélagi. Fjallað verður um trúarþörf og trúarreynslu mannsins, tilvistarspurningar og leit eftir tilgangi og merkingu. Kynnt verða helstu greiningarhugtök, kenningar og rannsóknir á sviði trúarbragðafræði og trúaruppeldisfræði. Rætt verður um gildi trúarbragða fyrir einstaklinga og samfélög og áhrif þeirra á mótun sjálfsmyndar, gildismats og lífsskilnings. Þá verða helstu trúarbrögð heims skoðuð, þ.e. gyðingdómur, kristni, islam, hindúasiður og búddatrú, auk nokkurra annarra trúarbragða. Einnig verður fjallað um trúlaus og trúarlega hlutlaus lífsviðhorf. Þá verður vikið að stöðu trúarbragða og trúarhreyfinga á tímum fjölmenningar og margbreytileika og rætt um fjölhyggju og samskipti einstaklinga og hópa með ólíkan menningarlegan og trúarlegan bakgrunn, umburðarlyndi og fordóma.

Vinnulag: Námskeiðið byggist á stuttum fyrirlestrum, umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið miðar að því að nemendur dýpki þekkingu sína á stöðu og áhrifum trúarbragða í fjölmenningarsamfélagi. Fjallað verður um ýmsar kenningar er snerta trúarþörf og trúarreynslu mannsins, trúarlega sjálfsmynd og valda þætti nokkurra helstu trúarbragða heims. Einnig siði og venjur tengdar trúariðkun, einkum er haft geta áhrif á skólastarf. Þá verður fjallað um trúarbrögð og siðfræði, sameiginleg gildi ólíkra trúarbragða, stöðu trúarbragða, menningarleg og trúarleg átök sem eiga sér stað í dag og fordóma og misskilning tengdan trúarbrögðum. Nemendur velja sér trúarbrögð sem þeir dýpka þekkingu sína á, einkum með tilliti til þess að þau endurspegli vaxandi menningarlegan og trúarlegan fjölbreytileika hér á landi og vinna jafnframt vettvangstengd verkefni.

Vinnulag
Fyrirlestrar, samræður, mat og beiting fræða á tiltekin viðfangsefni, samstarf í hópum. Verkefni, m.a. vettvangstengt rannsóknarverkefni, og kynning í málstofum.

Heimspeki- og trúarhefð Austurkirkjunnar er ólík rómversk-kaþólskri hefð sem þróaðist með fræðaiðkun í klaustrum og háskólum á miðöldum var nátengd þeim straumum sem síðar leiddu til meiriháttar samfélagsbreytinga í vesturhluta Evrópu. Innan heims rétttrúnaðarkirknanna voru ítök nýplatonisma alltaf sterk og beindu trúarlegri hugsun í átt að upplifun og tjáningu frekar en að frumspekilegri greiningu. Helstu heimspekingar rétttrúnaðarkirkjunnar í Rússneska keisaradæminu á nítjándu öld voru hins vegar vel menntaðir í vestrænni heimspeki sem varð til þess að í lok þeirrar aldar og snemma á tuttugustu öld varð til einstök heimspekihefð sem byggði bæði á andlegri áherslu austurkirkjunnar og á skynsemishyggju vestursins. Í námskeiðinu er stiklað á stóru í þessari sögu hugmynda og helstu hugsuðum, úkraínskum jafnt sem rússneskum.

Fjallað verður um tilurðar- og bókmenntasögu Gamla testamentisins og þá mynd af stjórnmálasögu og trúarsögu „Ísraels“ sem þar er sett fram. Jafnframt verður fjallað um niðurstöður nýjustu ritskýringar-, sagnfræði- og fornleifarannsókna á stjórnmála- og trúarsögu landsvæðisins fyrir botni Miðjarðarhafs frá lokum bronsaldar og á 1. árþúsundi f. Kr. og þær niðurstöður bornar saman við söguskilning Gamla testamentisins. M.ö.o. verður annars vegar leitast við að varpa ljósi á „Ísrael“ Biblíunnar og hins vegar „Ísrael“ sögunnar (í sagnfræðilegum skilningi). Hugað verður að ólíkum hugmyndahefðum sem varðveittar eru í mismunandi bókmenntahefðum Gamla testamentisins og þessar hugmyndahefðir settar í almennt samhengi menningar og trúar þjóðanna fyrir botni Miðjarðarhafs til forna. Einnig verður hugað að þróun guðsmyndarinnar í konungsríkjunum Ísrael og Júda á grundvelli rannsókna á félagssögulegu samhengi átrúnaðar í G.t.

Til grundvallar liggur nálgun og umfjöllun kennslubókar námskeiðsins, Introduction to the Bible eftir Christine Hayes, prófessor í trúarbragðafræðum við Yale-háskóla.

Viðfangsefni námskeiðsins er saga kristni frá upphafi til okkar daga. Í námskeiðinu, sem er inngangs- og yfirlitsnámskeið, verður fjallað um megineinkenni á helstu tímabilum í sögu trúarbragðanna á grundvelli nýjustu rannsókna. Það verður gert í tímaröð, þ.e. yfirferðin mun hefjast í frumkristni en ljúka í nútímanum. Einnig verður fjallað sérstaklega um valin stef sem verða tekin reglulega fyrir í námskeiðinu í ólíku sögulegu og menningarlegu samhengi. Þessi stef eru 1) rétttrúnaður og trúvilla, 2) kristni og ofbeldi, 3) afhelgun og 4) klausturhreyfingar. Þó megináhersla liggi á útbreiðslu trúarbragðanna í Evrópu verður hún þó einnig skoðuð með hnattræna dreifingu þeirra í huga. Kynntar verða mikilvægustu kenningar og aðferðir í trúarbragðasögu með sérstakri áherslu á kristni.

Markmið þessa námskeiðs er að gefa sögulegan ramma, þar sem farið er yfir helstu atriði kenningasögunnar frá upphafi og fram á okkar daga. Sérstök áhersla verður lögð á játningamyndun og mótun og einkenni helstu kirkjudeilda.

Biblíuhebreska fyrir byrjendur. Í námskeiðinu er farið yfir grundvallaratriði biblíuhebresku, þ.e.a.s. tungumálsins sem flest rit Gamla testamentisins / Hebresku ritninganna eru rituð á (u.þ.b. frá 10. – 3. aldar f. Kr.): réttritun og hljóðfræði, orðmyndunarfræði og setningarfræði í þeim tilgangi að gera nemendum kleift að lesa og skilja hinn hebreska texta G.t. með hjálp viðeigandi hjálpargagna, málfræðirita og orðabóka. Grundvallarþekking á biblíuhebresku eykur skilning á textum Gamla testamentisins og er nauðsynleg forsenda sjálfstæðra rannsókna (ritskýringar) á þeim.

Í námskeiðinu er fjallað um siðfræði af sjónarhóli guðfræði og heimspeki. Í fyrri hluta námskeiðsins er lögð áhersla á að nemendur kynnist ráðandi kenningum og helstu hugtökum vestrænnar siðfræði. Í seinni hluta námskeiðs er fjallað um spurninguna: „Hvaða siðferðilegu verðmæti gefa lífinu gildi?“ út frá kenningum og fjölbreyttum heimsmyndum sem liggja til grundvallar í siðfræði samtímans.

Í þessu námskeiði verður fjallað um upphaf frumkristni sem og sögulegan og hugmyndafræðilegan bakgrunn hennar. Áhersla verður lögð á rætur frumkristni í síðgyðingdómi og saga og þróun síðgyðingdómsins rakin í því sambandi. Einnig verða hugmyndafræðilegar rætur frumkristni í hinum helleníska menningarheimi skoðaðar. Fjallað verður um frumkristnar bókmenntir þar sem áhersla verður lögð á sagnfræðilega nálgun efnisins. Gefin verður innsýn í einstök rit Nýja testamentisins sem og önnur frumkristin rit, einkum í ljósi sögulegs samhengis þeirra og annarra samtímabókmennta. Einnig verður fjallað almennt um eðli og form rita af þessu tagi. Þannig verður lagður faglegur grunnur að lestri og rannsóknum á frumkristnum textum.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Messuhefð lútherskrar kirkju er ritúal sem byggir á fornri helgisiða- og tónlistarhefð, en er um leið nýskapandi og tekur mið af stund og stað.  Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Þar koma saman fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru þekkingarmengi en nútímasamfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Hvað er kirkjudeildafræði og hvernig er greint milli kirkju, kirkjudeildar og safnaðar? Í hverju felst samkirkjulegt starf? Hvert er framlag heimskristni (e. World Christianity) og boðunarfræði til rannsóknar á kirkjudeildunum? Hver er saga kirkjudeildanna og hvernig kvíslast þær og greinast í ólíkar áttir? Hvað eiga þær sameiginlegt? Í námskeiðinu er fjallað um kennisetningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með tengsl heimskristni, samkirkjuhreyfinga og boðunarstarfs innan og milli kirkjudeilda.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að veita nemendum grunn til að lesa og túlka texta Nýja testamentisins á sjálfstæðan hátt. Farið verður yfir meginatriði málfræðilegrar uppbyggingar forngrísku og textadæmi úr Nýja testamentinu og öðrum frumkristnum textum lesin í því sambandi. Lögð verður áhersla á hagnýtingu grískukunnáttunnar innan guðfræði og trúarbragðafræði.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Viðfangsefni námskeiðsins er stórt í sniðum: Mósebækur og „söguritin“ svokölluð, þ.e. Jósúa, Dómarabók, Samúelsbækur og Konungabækur. Útgangspunktur verður tekinn í 5. Mósebók sem grundvallarþætti í ritstjórn og samsetningu Fimmbókaritsins sem og þess sem í fræðunum er kallað „devteronómistíska söguverkið“, þ.e.a.s. 5. Mós + framangreind sögurit.  Sjónum verður jafnframt beint að „Prestaritinu“ svokallaða og áhrifum þess á lokagerð og boðskap Fimmbókaritsins. Valdar sígildar sögur og frásagnir verðar lesnar og ræddar í tímum.

Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin "eðlilegt" og "óeðlilegt", menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Í þessu námskeiði verður byggt á kunnáttu nemenda í forngrísku og færni þeirra aukin til að lesa texta Nýja testamentisins á grísku. Lesnir verða valdir kaflar úr Markúsarguðspjalli og Jóhannesarguðspjalli á grísku, með stuðningi frá málfræðiritum, orðabókum og öðrum hjálpargögnum. Lesturinn felur jafnframt í sér vísi að ritskýringu á textum Nýja testamentisins.

Hvaða áhrif hafa samfélagsbreytingar á stöðu trúarbragða og trúarlegra hefða? Hvernig birtast þessar breytingar á Norðurlöndum á fyrstu áratugum 21. aldar?  Á námskeiðinu munu nemendur skoða skírnina í ljósi breytts trúarlegs landslags og út frá eigindlegum og megindlegum könnunum og kanna hvernig norrænar meirihlutakirkjur hafa brugðist við, bæði hvað varðar skírnarathöfnina sjálfa og samtalið við almenning, t.d. í ljósi vistfræðilegra og samkirkjulegra áskorana.

Messuhefð lútherskrar kirkju er ritúal sem byggir á fornri helgisiða- og tónlistarhefð, en er um leið nýskapandi og tekur mið af stund og stað.  Hver messa byggir á flóknu samspili helgisiða, kirkjutónlistar, díakoníu og prédikunar. Þar koma saman fagmenn og sjálfboðaliðar í ólíkum hlutverkum sem taka á sig ólík forystuhlutverk í margþættu samstarfi. Námskeiðið er verklegt og leggur áherslu á tvo þætti, sönglegan þátt og verkefnastjórnun messunnar. Í sönglega þættinum er áhersla lögð á samsöng, raddþjálfun, og raddbeitingu við litúrgískan söng og sálmasöng, auk þess sem menningararfur sálmanna er kynntur. Í verkefnastjórnunarþættinum eru nemendur æfðir í langtímaskipulagi og hópastarfi við messugjörð, æfa framsögn og skipuleggja útvarpsmessu. Námskeiðið er hluti af bundnu vali í starfsnámi nemenda sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni en getur einnig nýst sem valnámskeið fyrir aðra háskólanema sem vilja öðlast dýpri skilning á messugjörð og litúrgískum söng, t.d. nemendur í kirkjutónlist og söng.

Ath: Ekki er hægt að taka þetta valnámskeið í staðinn fyrir skyldunámskeiðið GFR076F Helgisiða- og sálmafræði.

Hvaða samfélagslegu áhrif hefur Nýja testamentið í dag? Eru áhrifin góð eða slæm? Hvernig ber að nálgast trúarlega texta eins og rit Nýja testamentisins sem byggja á fornu og allt öðru þekkingarmengi en nútímasamfélög? Hvaða notagildi geta slíkir textar haft í dag og hvaða notagildi ættu þeir að hafa? Í námskeiðinu fást nemendur við þessar almennu kjarnaspurningar út frá ýmsum textum Nýja testamentisins og álitamálum þeim tengdum. Áhersla er lögð á félagslega þætti og mannréttindamál þar sem biblíutextar hafa leynt eða ljóst komið við sögu. Enn fremur er lögð áhersla á að ræða ýmsar birtingarmyndir bókstafshyggju í túlkunum á Nýja testamentinu og leita svara akademískrar nálgunar við þeim. Jafnframt vinna nemendur með spurninguna um gildi og notagildi Nýja testamentisins í samfélaginu í dag, hvort heldur sem er fyrir einstaklinga eða á faglegum vettvangi, s.s. á sviði félagsmála eða sálgæslu.

Hvað er kirkjudeildafræði og hvernig er greint milli kirkju, kirkjudeildar og safnaðar? Í hverju felst samkirkjulegt starf? Hvert er framlag heimskristni (e. World Christianity) og boðunarfræði til rannsóknar á kirkjudeildunum? Hver er saga kirkjudeildanna og hvernig kvíslast þær og greinast í ólíkar áttir? Hvað eiga þær sameiginlegt? Í námskeiðinu er fjallað um kennisetningar, skipulag, álitamál og starfshætti helstu kristinna kirkjudeilda og hreyfinga í heiminum. Gerð er grein fyrir starfsemi kirkjudeilda hér á landi og þróun íslenskrar lagasetningar um trúfélög. Unnið er með tengsl heimskristni, samkirkjuhreyfinga og boðunarstarfs innan og milli kirkjudeilda.

Er Íslam helsta ógn samtímans? Nánast daglega má lesa um Íslam í fyrirsögnum fjölmiðla enda eru helstu átök heimsins í dag á menningarsvæðum Múslima. Hvað veldur því að þessi trúarbrögð eru sífellt í fréttum? Er eitthvað í trúnni sem hefur komið á þessari þróun?

Í þessu námskeiði verður fjallað um hina pólítíska og menningarlegu sögu Íslam og þróun helstu stofnana og hugmynda þess. Farið verður yfir helstu guðfræðilegu stoðir trúarinnar með því að skoða feril Múhameðs spámanns. Því næst verða helstu atriði Kóransins skoðuð. Hvaða heimsmynd birtist í þessu helgiriti og hvernig er fjallað um réttlæti? Hvaða lausnir sér Kóraninn fyrir sér á helstu vandamál samtímans? Hvað segir Kóraninn um önnur trúarbrögð? Hvað er heilagt stríð (jihad)? Fjallað verður einnig um Sjaría lagakerfið með sérstakri áherslu á stöðu kvenna.

Stór hluti námskeiðins mun fjalla um stöðu Íslam og Múslima í heiminum í dag ekki síst uppgangur róttækra hreyfinga á borð við al-Qaeda og reynsla Múslima í vestrænum samfélögum. Við munum velta fyrir okkur hvort hægt sé að samhæfa Íslam og vestrænt gildismat og hvaða erindi trúin hefur í nútímasamfélögum til dæmis hvort Íslam og lýðræði eiga samleið. Að lokum munum við velta fyrir okkur framtíð Íslam og að hversu leyti saga þess mun hafa áhrif á ágreiningsmál morgundagsins.

Námskeiðskröfur: 10-12 síðna rigerð, fjölmiðlarýni og blogg.

Námskeiðið  er aðallega sniðið að þörfum þeirra sem hyggja á vígða þjónustu í þjóðkirkjunni, en getur einnig nýst öðrum fagstéttum sem nýta sér aðferðir og þekkingu sálgæslu, t.d. félagsráðgjöfum og hjúkrunarfræðingum.

Hlutverk, verkfæri og aðferðir sálgæslu eru kynnt á þessu námskeiði og rætt hvernig þeim er beitt í helgisiðum og samtölum, sáttavinnu og hópastarfi. Gerð er grein fyrir gildi þverfaglegrar samvinnu í sálgæslu og hvernig sálgæslufræðin kallast á við kenningar og starfshætti í trúarlífssálarfræði og öðrum greinum.  Kenningum um sorg og missi, öldrun, einmanaleika, áfallaþrengingar og þrengingar til þroska er beitt á raunhæfar aðstæður. Félagslegt samhengi sálgæslu, t.d. fjölmenningarsamhengi og kynbundnu samhengi er metið. Hópurinn fer í vettvangsferðir. Áhersla er lögð á virkni nemenda í eigin námi, t.d. gegnum hlutverkaleiki og tilviksathuganir.

Frjálslyndar guðfræðistefnur 20. aldar hvöttu gjarnan til meira umburðarlyndis og gestrisni í garð LGBTIQ+ fólks í trúarlegu og kirkjulegu samhengi. Hinsegin kenningar ganga lengra en gagnkynhneigð viðmið og setja í brennidepil kynjatvíhyggjuna með skiptingu og undirskipun karla og kvenna, gagnkynhneigðar og samkynhneigðar, cis og trans o.s.frv. Þegar hinsegin kenningar eru settar í samhengi við guðfræði og siðfræði kynverundar er gengið út frá fullri viðurkenningu og inngildingu á reynslu, menningu og háttum LGBTIQ+ fólks í akademískri guðfræði og kirkjulegu starfi. Þannig leggja hinsegin guðfræðistefnur fram gagnrýni á gagnkynhneigðarhyggju í háttum og stofnunum og koma fram með víðari sýn á kynverund og kyntjáningu í ljósi guðfræði og samhengis trúarlegra stofnana.

Efni námskeiðsins tengist sjálfbærnimarkmiðum Sameinuðu þjóðanna á ýmsa vegu, einkum markmiðum 3 ,5 og 16

Markmið þessa námskeiðs er að gefa innsýn í samkirkjulega guðfræði og auka skilning á aðferðum og trúariðkun á sviði samkirkjulegra tengsla.

Meginmarkmið þessa námskeiðs er að nemendur öðlist þekkingu og skilning á samkirkjulegri guðfræði, tengslum og trúariðkun. Skoðaðir eru guðfræðilegir þættir sem mynda sameiginlegan hugmyndafræðilegan grunn kristinna trúfélaga en einnig litið til þess sem aðskilur, einkum frá sjónarhóli lútherskrar guðfræði. Sérstök áhersla er á aðferðir í samstarfi kristinna trúfélaga, til dæmis sameiginlega trúariðkun, og skoðaðar eru kenningar um tengsl sem geta átt við um slíkt samstarf. Þá verður einnig komið inn á þvertrúarlegt samstarf og að hvaða leyti slíkt starf skarast við samkirkjulegt starf.

Viðfangsefni námskeiðsins er stórt í sniðum: Mósebækur og „söguritin“ svokölluð, þ.e. Jósúa, Dómarabók, Samúelsbækur og Konungabækur. Útgangspunktur verður tekinn í 5. Mósebók sem grundvallarþætti í ritstjórn og samsetningu Fimmbókaritsins sem og þess sem í fræðunum er kallað „devteronómistíska söguverkið“, þ.e.a.s. 5. Mós + framangreind sögurit.  Sjónum verður jafnframt beint að „Prestaritinu“ svokallaða og áhrifum þess á lokagerð og boðskap Fimmbókaritsins. Valdar sígildar sögur og frásagnir verðar lesnar og ræddar í tímum.

Í námskeiðingu verður fjallað um kynverund mannsins í sögulegu, félagslegu, menningarlegu og trúarlegu samhengi. Sótt verður jöfnum höndum í fræðasvið félagsfræði, kynfræði, kynjafræði, siðfræði, heimspeki og guðfræði. Helstu umfjöllunarefni eru: skilningur á kynverund mannsins, siðfræði kynlífs, ást, kynlíf, hjónaband, kynhneigð, kynferðisleg áreitni og ofbeldi, mótunarhyggja og eðlishyggja innan kynfræða, hugtökin "eðlilegt" og "óeðlilegt", menningarleg afstæðishyggja og starfstengd siðfræði.

Við upphaf tuttugustu aldar bjuggu 80% kristins fólks í Evrópu og Norður Ameríku. Árið 2013, eða um hundrað árum síðar, hafði þessi tala fallið niður í 35%. Þá hafði bæði fækkað í kirkjum í Evrópu og Bandaríkjunum en fjölgað á sama tíma í Suður Ameríku, Afríku og Asíu. Á þessu námskeiði fá þátttakendur tækifæri til að kynna sér rækilega þá sögulegu atburðarás sem liggur að baki þessari þróun og ígrunda gildi hennar fyrir kristnina í samtíð og framtíð frá hnattrænu sjónarhorni.  

Kennari: Leah Rumsey
 

Í þessu námskeiði verður byggt á kunnáttu nemenda í forngrísku og færni þeirra aukin til að lesa texta Nýja testamentisins á grísku. Lesnir verða valdir kaflar úr Markúsarguðspjalli og Jóhannesarguðspjalli á grísku, með stuðningi frá málfræðiritum, orðabókum og öðrum hjálpargögnum. Lesturinn felur jafnframt í sér vísi að ritskýringu á textum Nýja testamentisins.

BA-ritgerð er einkum ætlað að þjálfa nemendur í að rannsaka valið viðfangsefni á fræðasviði guðfræðinnar og gera grein fyrir rannsókn sinni í vönduðum fræðilegum texta. Nemandi skrifar ritgerðina um rannsóknarefni að eigin vali í samráði við einn leiðbeinanda úr hópi fastra kennara í guðfræði. Umsjónarmaður aðstoðar nemendur við val á leiðbeinanda ef þörf krefur. Nemendur eru hvattir til að funda með leiðbeinanda og leggja fyrstu drög að rannsóknarverkefni áður en BA-ritgerðarmisserið hefst. Lokaritgerð er ætlað að sýna hæfni nemenda til að vinna sjálfstætt og fræðilega, setja fram efni rökrétt og skipulega, vinna úr heimildum, svo og til að nota fræðileg hjálpargögn (t.d. handbækur, orðabækur eða sambærilegar vefsíður). Lokaritgerð til 10 eininga skal vera um 8.000-10.000 orð.

Nemendur eru hvattir til að notfæra sér þjónustu Ritvers Háskóla Íslands [https://ritver.hi.is/is] sem býður aðstoð við fræðileg skrif. Í Ritveri geta nemendur pantað viðtalsfund og fengið góð ráð um hvers kyns úrlausnarefni sem tengjast fræðilegum ritgerðum, skýrslum og öðrum skriflegum verkefnum. Nemendum er bent á að kynna sér viðmið HÍ um notkun gervigreindar https://hi.is/gervigreindarstefna

Leiðbeiningar:

Á heimasíðu Ritversins er að finna leiðbeiningar um ritgerðarskrif: https://ritun.hi.is

Bækur um ritgerðarskrif:

Höskuldur Þráinsson, Skrifaðu bæði skýrt og rétt. Fræðileg skrif, ritrýni og ritstjórn (Reykjavík: Málvísindastofnun Háskóla Íslands og Háskólaútgáfan, 2015).

Friðrik H. Jónsson og Sigurður J. Grétarsson, Gagnfræðakver handa háskólanemum, fimmta útgáfa (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2018).

Hvað er vitað um íslenskar miðaldakirkjur og á hverju byggist sú vitneskja? Hvaða máli skiptu þessar kirkjur í samtíma sínum? Á Íslandi eru engar varðveittar miðaldakirkjur en samt er ýmislegt um þær vitað. Kirkjugrunnar hafa verið grafnir upp og rýnt hefur verið í ritheimildir til að átta sig á hvernig þessar kirkjur hafa litið út. Mikið af listmunum úr innra rými kirkna hefur aftur á móti varðveist. Námskeiðið miðar að því að kynna það sem vitað er um íslenskar miðaldakirkjur og um leið samfélagið sem byggði þær og notaði. Hverjir byggðu hvað og hvers vegna? Farið er yfir helstu flokka kirkna í stærðar- og tignarröð: Dómkirkjur, klausturkirkjur/kirkjur á stærri stöðum, aðrar kirkjur. Ytra form kirknanna verður kynnt ásamt heimildaefninu sem þessi þekking byggir á og endurnýting byggingartimburs fram eftir öldum. Einnig ríkidæmi innanbúnaðarins.

Meginviðfangsefni námskeiðsins eru átök og átakasvæði í heiminum einkum með hliðsjón af tækifærum og áskorunum sem slík viðfangsefni gefa í kennslu. Þátttakendur kynnast hugmyndum og sjónarmiðum tengdum átökum og tengja við landfræðilegar aðstæður, sögu, menningu og trúarbrögð. Unnið verður með valin tvö til þrjú átakasvæði. Til greina koma Írland og írska lýðveldið, Ísrael og Palestína, Mexíkó, Myanmar, Nígería og Tyrkland, auk átaka sem erfitt er að afmarka landfræðilega. Val á viðfangsefnum verður í samráði við þátttakendur og eftir atvikum verða þau tengd við íslenska sögu og aðstæður.

Verkefni námskeiðisins snúa að æfingum í upplýsingaleit, framsetningu sögulegra og landfræðilegra upplýsinga og í að útskýra flókna eða viðkvæma þætti efnisins.

Lokapróf gildir 40%, en verkefni og hlutapróf 60%. Í námskeiðinu er 80% mætingaskylda í kennslustundir.
Sjá nánari upplýsingar á Canvas-vef námskeiðsins. 

Viðfangsefni: Á námskeiðinu er fengist við trúarbrögð og trúarbragðafræðslu í fjölmenningarlegu samfélagi. Fjallað verður um trúarþörf og trúarreynslu mannsins, tilvistarspurningar og leit eftir tilgangi og merkingu. Kynnt verða helstu greiningarhugtök, kenningar og rannsóknir á sviði trúarbragðafræði og trúaruppeldisfræði. Rætt verður um gildi trúarbragða fyrir einstaklinga og samfélög og áhrif þeirra á mótun sjálfsmyndar, gildismats og lífsskilnings. Þá verða helstu trúarbrögð heims skoðuð, þ.e. gyðingdómur, kristni, islam, hindúasiður og búddatrú, auk nokkurra annarra trúarbragða. Einnig verður fjallað um trúlaus og trúarlega hlutlaus lífsviðhorf. Þá verður vikið að stöðu trúarbragða og trúarhreyfinga á tímum fjölmenningar og margbreytileika og rætt um fjölhyggju og samskipti einstaklinga og hópa með ólíkan menningarlegan og trúarlegan bakgrunn, umburðarlyndi og fordóma.

Vinnulag: Námskeiðið byggist á stuttum fyrirlestrum, umræðum og verkefnavinnu.

Námskeiðið miðar að því að nemendur dýpki þekkingu sína á stöðu og áhrifum trúarbragða í fjölmenningarsamfélagi. Fjallað verður um ýmsar kenningar er snerta trúarþörf og trúarreynslu mannsins, trúarlega sjálfsmynd og valda þætti nokkurra helstu trúarbragða heims. Einnig siði og venjur tengdar trúariðkun, einkum er haft geta áhrif á skólastarf. Þá verður fjallað um trúarbrögð og siðfræði, sameiginleg gildi ólíkra trúarbragða, stöðu trúarbragða, menningarleg og trúarleg átök sem eiga sér stað í dag og fordóma og misskilning tengdan trúarbrögðum. Nemendur velja sér trúarbrögð sem þeir dýpka þekkingu sína á, einkum með tilliti til þess að þau endurspegli vaxandi menningarlegan og trúarlegan fjölbreytileika hér á landi og vinna jafnframt vettvangstengd verkefni.

Vinnulag
Fyrirlestrar, samræður, mat og beiting fræða á tiltekin viðfangsefni, samstarf í hópum. Verkefni, m.a. vettvangstengt rannsóknarverkefni, og kynning í málstofum.

Heimspeki- og trúarhefð Austurkirkjunnar er ólík rómversk-kaþólskri hefð sem þróaðist með fræðaiðkun í klaustrum og háskólum á miðöldum var nátengd þeim straumum sem síðar leiddu til meiriháttar samfélagsbreytinga í vesturhluta Evrópu. Innan heims rétttrúnaðarkirknanna voru ítök nýplatonisma alltaf sterk og beindu trúarlegri hugsun í átt að upplifun og tjáningu frekar en að frumspekilegri greiningu. Helstu heimspekingar rétttrúnaðarkirkjunnar í Rússneska keisaradæminu á nítjándu öld voru hins vegar vel menntaðir í vestrænni heimspeki sem varð til þess að í lok þeirrar aldar og snemma á tuttugustu öld varð til einstök heimspekihefð sem byggði bæði á andlegri áherslu austurkirkjunnar og á skynsemishyggju vestursins. Í námskeiðinu er stiklað á stóru í þessari sögu hugmynda og helstu hugsuðum, úkraínskum jafnt sem rússneskum.